Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ pañcēndriyārthavipratipattimadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
अथातः पञ्चेन्द्रियार्थविप्रतिपत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
śarīraśīlayōryasya prakr̥tērvikr̥tirbhavēt | tattvariṣṭaṁ samāsēna, vyāsatastu nibōdha mē ||3||
शरीरशीलयोर्यस्य प्रकृतेर्विकृतिर्भवेत् | तत्त्वरिष्टं समासेन, व्यासतस्तु निबोध मे ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
śr̥ṇōti vividhāñ śabdān yō divyānāmabhāvataḥ | samudrapuramēghānāmasampattau ca niḥsvanān ||4|| tān svanānnāvagr̥hṇāti manyatē cānyaśabdavat | grāmyāraṇyasvanāṁścāpi viparītāñ śr̥ṇōti ca ||5|| dviṣacchabdēṣu ramatē suhr̥cchabdēṣu kupyati | na śr̥ṇōti ca yō'kasmāttaṁ bruvanti gatāyuṣam ||6||
शृणोति विविधाञ् शब्दान् यो दिव्यानामभावतः | समुद्रपुरमेघानामसम्पत्तौ च निःस्वनान् ||४|| तान् स्वनान्नावगृह्णाति मन्यते चान्यशब्दवत् | ग्राम्यारण्यस्वनांश्चापि विपरीताञ् शृणोति च ||५|| द्विषच्छब्देषु रमते सुहृच्छब्देषु कुप्यति | न शृणोति च योऽकस्मात्तं ब्रुवन्ति गतायुषम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
yastūṣṇamiva gr̥hṇāti śītamuṣṇaṁ ca śītavat | sañjātaśītapiḍakō yaśca dāhēna pīḍyatē ||7|| uṣṇagātrō'timātraṁ ca yaḥ śītēna pravēpatē | prahārānnābhijānāti yō'ṅgacchēdamathāpi vā ||8||
यस्तूष्णमिव गृह्णाति शीतमुष्णं च शीतवत् | सञ्जातशीतपिडको यश्च दाहेन पीड्यते ||७|| उष्णगात्रोऽतिमात्रं च यः शीतेन प्रवेपते | प्रहारान्नाभिजानाति योऽङ्गच्छेदमथापि वा ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
pāṁśunēvāvakīrṇāni yaśca gātrāṇi manyatē | varṇānyatā vā rājyō vā yasya gātrē bhavanti hi ||9||
पांशुनेवावकीर्णानि यश्च गात्राणि मन्यते | वर्णान्यता वा राज्यो वा यस्य गात्रे भवन्ति हि ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
snātānuliptaṁ yaṁ cāpi bhajantē nīlamakṣikāḥ |10|
स्नातानुलिप्तं यं चापि भजन्ते नीलमक्षिकाः |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
sugandhirvā'ti yō'kasmāttaṁ bruvanti gatāyuṣam ||10||
सुगन्धिर्वाऽति योऽकस्मात्तं ब्रुवन्ति गतायुषम् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11-12) · Śloka 12
viparītēna gr̥hṇāti rasān yaścōpayōjitān | upayuktāḥ kramādyasya rasā dōṣābhivr̥ddhayē ||11|| yasya dōṣāgnisāmyaṁ ca kuryurmithyōpayōjitāḥ | yō vā rasānna saṁvētti gatāsuṁ taṁ pracakṣatē ||12||
विपरीतेन गृह्णाति रसान् यश्चोपयोजितान् | उपयुक्ताः क्रमाद्यस्य रसा दोषाभिवृद्धये ||११|| यस्य दोषाग्निसाम्यं च कुर्युर्मिथ्योपयोजिताः | यो वा रसान्न संवेत्ति गतासुं तं प्रचक्षते ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 14
sugandhaṁ vētti durgandhaṁ durgandhasya sugandhitām | gr̥hṇītē vā'nyathā gandhaṁ śāntē dīpē ca nīrujaḥ ||13|| yō vā gandhaṁ na jānāti gatāsuṁ taṁ vinirdiśēt |14|
सुगन्धं वेत्ति दुर्गन्धं दुर्गन्धस्य सुगन्धिताम् | गृह्णीते वाऽन्यथा गन्धं शान्ते दीपे च नीरुजः ||१३|| यो वा गन्धं न जानाति गतासुं तं विनिर्दिशेत् |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 15
dvandvānyuṣṇahimādīni kālāvasthā diśastathā ||14|| viparītēna gr̥hṇāti bhāvānanyāṁśca yō naraḥ |15|
द्वन्द्वान्युष्णहिमादीनि कालावस्था दिशस्तथा ||१४|| विपरीतेन गृह्णाति भावानन्यांश्च यो नरः |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15-23) · Śloka 23
divā jyōtīṁṣi yaścāpi jvalitānīva paśyati ||15|| rātrau sūryaṁ jvalantaṁ vā divā vā candravarcasam | amēghōpaplavē yaśca śakracāpataḍidguṇān ||16|| taḍittvatō'sitān yō vā nirmalē gaganē ghanān | vimānayānaprāsādairyaśca saṅkulamambaram ||17|| yaścānilaṁ mūrtimantamantarikṣaṁ ca paśyati | dhūmanīhāravāsōbhirāvr̥tāmiva mēdinīm ||18|| pradīptamiva lōkaṁ ca yō vā plutamivāmbhasā | bhūmimaṣṭāpadākārāṁ lēkhābhiryaśca paśyati ||19|| na paśyati sanakṣatrāṁ yaśca dēvīmarundhatīm | dhruvamākāśagaṅgāṁ vā taṁ vadanti gatāyuṣam ||20|| jyōtsnādarśōṣṇatōyēṣu chāyāṁ yaśca na paśyati | paśyatyēkāṅgahīnāṁ vā vikr̥tāṁ vā'nyasattvajām ||21|| śvakākakaṅkagr̥dhrāṇāṁ prētānāṁ yakṣarakṣasām | piśācōraganāgānāṁ bhūtānāṁ vikr̥tāmapi ||22|| yō vā mayūrakaṇṭhābhaṁ vidhūmaṁ vahnimīkṣatē | āturasya bhavēnmr̥tyuḥ svasthō vyādhimavāpnuyāt ||23||
दिवा ज्योतींषि यश्चापि ज्वलितानीव पश्यति ||१५|| रात्रौ सूर्यं ज्वलन्तं वा दिवा वा चन्द्रवर्चसम् | अमेघोपप्लवे यश्च शक्रचापतडिद्गुणान् ||१६|| तडित्त्वतोऽसितान् यो वा निर्मले गगने घनान् | विमानयानप्रासादैर्यश्च सङ्कुलमम्बरम् ||१७|| यश्चानिलं मूर्तिमन्तमन्तरिक्षं च पश्यति | धूमनीहारवासोभिरावृतामिव मेदिनीम् ||१८|| प्रदीप्तमिव लोकं च यो वा प्लुतमिवाम्भसा | भूमिमष्टापदाकारां लेखाभिर्यश्च पश्यति ||१९|| न पश्यति सनक्षत्रां यश्च देवीमरुन्धतीम् | ध्रुवमाकाशगङ्गां वा तं वदन्ति गतायुषम् ||२०|| ज्योत्स्नादर्शोष्णतोयेषु छायां यश्च न पश्यति | पश्यत्येकाङ्गहीनां वा विकृतां वाऽन्यसत्त्वजाम् ||२१|| श्वकाककङ्कगृध्राणां प्रेतानां यक्षरक्षसाम् | पिशाचोरगनागानां भूतानां विकृतामपि ||२२|| यो वा मयूरकण्ठाभं विधूमं वह्निमीक्षते | आतुरस्य भवेन्मृत्युः स्वस्थो व्याधिमवाप्नुयात् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 30
iti suśrutasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē pañcēndriyārthavipratipattirnāma triṁśō'dhyāyaḥ ||30||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने पञ्चेन्द्रियार्थविप्रतिपत्तिर्नाम त्रिंशोऽध्यायः ||३०||
🔊 Audio coming soon