Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ പഞ്ചേന്ദ്രിയാര്ഥവിപ്രതിപത്തിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातः पञ्चेन्द्रियार्थविप्रतिपत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ശരീരശീലയോര്യസ്യ പ്രകൃതേര്വികൃതിര്ഭവേത് | തത്ത്വരിഷ്ടം സമാസേന, വ്യാസതസ്തു നിബോധ മേ ||൩||
शरीरशीलयोर्यस्य प्रकृतेर्विकृतिर्भवेत् | तत्त्वरिष्टं समासेन, व्यासतस्तु निबोध मे ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
ശൃണോതി വിവിധാഞ് ശബ്ദാന് യോ ദിവ്യാനാമഭാവതഃ | സമുദ്രപുരമേഘാനാമസമ്പത്തൌ ച നിഃസ്വനാന് ||൪|| താന് സ്വനാന്നാവഗൃഹ്ണാതി മന്യതേ ചാന്യശബ്ദവത് | ഗ്രാമ്യാരണ്യസ്വനാംശ്ചാപി വിപരീതാഞ് ശൃണോതി ച ||൫|| ദ്വിഷച്ഛബ്ദേഷു രമതേ സുഹൃച്ഛബ്ദേഷു കുപ്യതി | ന ശൃണോതി ച യോऽകസ്മാത്തം ബ്രുവന്തി ഗതായുഷമ് ||൬||
शृणोति विविधाञ् शब्दान् यो दिव्यानामभावतः | समुद्रपुरमेघानामसम्पत्तौ च निःस्वनान् ||४|| तान् स्वनान्नावगृह्णाति मन्यते चान्यशब्दवत् | ग्राम्यारण्यस्वनांश्चापि विपरीताञ् शृणोति च ||५|| द्विषच्छब्देषु रमते सुहृच्छब्देषु कुप्यति | न शृणोति च योऽकस्मात्तं ब्रुवन्ति गतायुषम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
യസ്തൂഷ്ണമിവ ഗൃഹ്ണാതി ശീതമുഷ്ണം ച ശീതവത് | സഞ്ജാതശീതപിഡകോ യശ്ച ദാഹേന പീഡ്യതേ ||൭|| ഉഷ്ണഗാത്രോऽതിമാത്രം ച യഃ ശീതേന പ്രവേപതേ | പ്രഹാരാന്നാഭിജാനാതി യോऽങ്ഗച്ഛേദമഥാപി വാ ||൮||
यस्तूष्णमिव गृह्णाति शीतमुष्णं च शीतवत् | सञ्जातशीतपिडको यश्च दाहेन पीड्यते ||७|| उष्णगात्रोऽतिमात्रं च यः शीतेन प्रवेपते | प्रहारान्नाभिजानाति योऽङ्गच्छेदमथापि वा ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
പാംശുനേവാവകീര്ണാനി യശ്ച ഗാത്രാണി മന്യതേ | വര്ണാന്യതാ വാ രാജ്യോ വാ യസ്യ ഗാത്രേ ഭവന്തി ഹി ||൯||
पांशुनेवावकीर्णानि यश्च गात्राणि मन्यते | वर्णान्यता वा राज्यो वा यस्य गात्रे भवन्ति हि ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
സ്നാതാനുലിപ്തം യം ചാപി ഭജന്തേ നീലമക്ഷികാഃ |൧൦|
स्नातानुलिप्तं यं चापि भजन्ते नीलमक्षिकाः |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
സുഗന്ധിര്വാऽതി യോऽകസ്മാത്തം ബ്രുവന്തി ഗതായുഷമ് ||൧൦||
सुगन्धिर्वाऽति योऽकस्मात्तं ब्रुवन्ति गतायुषम् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11-12) · Śloka 12
വിപരീതേന ഗൃഹ്ണാതി രസാന് യശ്ചോപയോജിതാന് | ഉപയുക്താഃ ക്രമാദ്യസ്യ രസാ ദോഷാഭിവൃദ്ധയേ ||൧൧|| യസ്യ ദോഷാഗ്നിസാമ്യം ച കുര്യുര്മിഥ്യോപയോജിതാഃ | യോ വാ രസാന്ന സംവേത്തി ഗതാസും തം പ്രചക്ഷതേ ||൧൨||
विपरीतेन गृह्णाति रसान् यश्चोपयोजितान् | उपयुक्ताः क्रमाद्यस्य रसा दोषाभिवृद्धये ||११|| यस्य दोषाग्निसाम्यं च कुर्युर्मिथ्योपयोजिताः | यो वा रसान्न संवेत्ति गतासुं तं प्रचक्षते ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 14
സുഗന്ധം വേത്തി ദുര്ഗന്ധം ദുര്ഗന്ധസ്യ സുഗന്ധിതാമ് | ഗൃഹ്ണീതേ വാऽന്യഥാ ഗന്ധം ശാന്തേ ദീപേ ച നീരുജഃ ||൧൩|| യോ വാ ഗന്ധം ന ജാനാതി ഗതാസും തം വിനിര്ദിശേത് |൧൪|
सुगन्धं वेत्ति दुर्गन्धं दुर्गन्धस्य सुगन्धिताम् | गृह्णीते वाऽन्यथा गन्धं शान्ते दीपे च नीरुजः ||१३|| यो वा गन्धं न जानाति गतासुं तं विनिर्दिशेत् |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 15
ദ്വന്ദ്വാന്യുഷ്ണഹിമാദീനി കാലാവസ്ഥാ ദിശസ്തഥാ ||൧൪|| വിപരീതേന ഗൃഹ്ണാതി ഭാവാനന്യാംശ്ച യോ നരഃ |൧൫|
द्वन्द्वान्युष्णहिमादीनि कालावस्था दिशस्तथा ||१४|| विपरीतेन गृह्णाति भावानन्यांश्च यो नरः |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15-23) · Śloka 23
ദിവാ ജ്യോതീംഷി യശ്ചാപി ജ്വലിതാനീവ പശ്യതി ||൧൫|| രാത്രൌ സൂര്യം ജ്വലന്തം വാ ദിവാ വാ ചന്ദ്രവര്ചസമ് | അമേഘോപപ്ലവേ യശ്ച ശക്രചാപതഡിദ്ഗുണാന് ||൧൬|| തഡിത്ത്വതോऽസിതാന് യോ വാ നിര്മലേ ഗഗനേ ഘനാന് | വിമാനയാനപ്രാസാദൈര്യശ്ച സങ്കുലമമ്ബരമ് ||൧൭|| യശ്ചാനിലം മൂര്തിമന്തമന്തരിക്ഷം ച പശ്യതി | ധൂമനീഹാരവാസോഭിരാവൃതാമിവ മേദിനീമ് ||൧൮|| പ്രദീപ്തമിവ ലോകം ച യോ വാ പ്ലുതമിവാമ്ഭസാ | ഭൂമിമഷ്ടാപദാകാരാം ലേഖാഭിര്യശ്ച പശ്യതി ||൧൯|| ന പശ്യതി സനക്ഷത്രാം യശ്ച ദേവീമരുന്ധതീമ് | ധ്രുവമാകാശഗങ്ഗാം വാ തം വദന്തി ഗതായുഷമ് ||൨൦|| ജ്യോത്സ്നാദര്ശോഷ്ണതോയേഷു ഛായാം യശ്ച ന പശ്യതി | പശ്യത്യേകാങ്ഗഹീനാം വാ വികൃതാം വാऽന്യസത്ത്വജാമ് ||൨൧|| ശ്വകാകകങ്കഗൃധ്രാണാം പ്രേതാനാം യക്ഷരക്ഷസാമ് | പിശാചോരഗനാഗാനാം ഭൂതാനാം വികൃതാമപി ||൨൨|| യോ വാ മയൂരകണ്ഠാഭം വിധൂമം വഹ്നിമീക്ഷതേ | ആതുരസ്യ ഭവേന്മൃത്യുഃ സ്വസ്ഥോ വ്യാധിമവാപ്നുയാത് ||൨൩||
दिवा ज्योतींषि यश्चापि ज्वलितानीव पश्यति ||१५|| रात्रौ सूर्यं ज्वलन्तं वा दिवा वा चन्द्रवर्चसम् | अमेघोपप्लवे यश्च शक्रचापतडिद्गुणान् ||१६|| तडित्त्वतोऽसितान् यो वा निर्मले गगने घनान् | विमानयानप्रासादैर्यश्च सङ्कुलमम्बरम् ||१७|| यश्चानिलं मूर्तिमन्तमन्तरिक्षं च पश्यति | धूमनीहारवासोभिरावृतामिव मेदिनीम् ||१८|| प्रदीप्तमिव लोकं च यो वा प्लुतमिवाम्भसा | भूमिमष्टापदाकारां लेखाभिर्यश्च पश्यति ||१९|| न पश्यति सनक्षत्रां यश्च देवीमरुन्धतीम् | ध्रुवमाकाशगङ्गां वा तं वदन्ति गतायुषम् ||२०|| ज्योत्स्नादर्शोष्णतोयेषु छायां यश्च न पश्यति | पश्यत्येकाङ्गहीनां वा विकृतां वाऽन्यसत्त्वजाम् ||२१|| श्वकाककङ्कगृध्राणां प्रेतानां यक्षरक्षसाम् | पिशाचोरगनागानां भूतानां विकृतामपि ||२२|| यो वा मयूरकण्ठाभं विधूमं वह्निमीक्षते | आतुरस्य भवेन्मृत्युः स्वस्थो व्याधिमवाप्नुयात् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 30
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ പഞ്ചേന്ദ്രിയാര്ഥവിപ്രതിപത്തിര്നാമ ത്രിംശോऽധ്യായഃ ||൩൦||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने पञ्चेन्द्रियार्थविप्रतिपत्तिर्नाम त्रिंशोऽध्यायः ||३०||
🔊 Audio coming soon