Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః స్వభావవిప్రతిపత్తిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातः स्वभावविप्रतिपत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
32. svabhāvavipratipattyadhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
స్వభావసిద్ధానాం శరీరైకదేశానామన్యభావిత్వం మరణాయ | తద్యథా- శుక్లానాం కృష్ణత్వం, కృష్ణానాం శుక్లతా, రక్తానామన్యవర్ణత్వం, స్థిరాణాం మృదుత్వం , మృదూనాం స్థిరతా, చలానామచలత్వం, అచలానాం చలతా, పృథూనాం సంక్షిప్తత్వం, సంక్షిప్తానాం పృథుతా, దీర్ఘాణాం హ్రస్వత్వం, హ్రస్వానాం దీర్ఘతా, అపతనధర్మిణాం పతనధర్మిత్వం , పతనధర్మిణామపతనధర్మిత్వమకస్మాత్, శైత్యౌష్ణ్యస్నైగ్ధ్యరౌక్ష్యప్రస్తంభవైవర్ణ్యావసాదనం చాంగానాం ||3||
View original
स्वभावसिद्धानां शरीरैकदेशानामन्यभावित्वं मरणाय | तद्यथा- शुक्लानां कृष्णत्वं, कृष्णानां शुक्लता, रक्तानामन्यवर्णत्वं, स्थिराणां मृदुत्वं , मृदूनां स्थिरता, चलानामचलत्वं, अचलानां चलता, पृथूनां सङ्क्षिप्तत्वं, सङ्क्षिप्तानां पृथुता, दीर्घाणां ह्रस्वत्वं, ह्रस्वानां दीर्घता, अपतनधर्मिणां पतनधर्मित्वं , पतनधर्मिणामपतनधर्मित्वमकस्मात्, शैत्यौष्ण्यस्नैग्ध्यरौक्ष्यप्रस्तम्भवैवर्ण्यावसादनं चाङ्गानाम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
స్వేభ్యః స్థానేభ్యః శరీరైకదేశానామవస్త్రస్తోత్క్షిప్తభ్రాంతావక్షిప్తపతితవిముక్తనిర్గతాంతర్గతగురులఘుత్వాని, ప్రవాలవర్ణవ్యంగప్రాదుర్భావో వాఽప్యకస్మాత్, సిరాణాం చ దర్శనం లలాటే, నాసావంశే వా పిడకోత్పత్తిః , లలాటే వా ప్రభాతకాలే స్వేదః, నేత్రరోగాద్వినా వాఽశ్రుప్రవృత్తిః, గోమయచూర్ణప్రకాశస్య వా రజసో దర్శనముత్తమాంగే నిలయనం వా కపోతకంకకాకప్రభృతీనాం, మూత్రపురీషవృద్ధిరభుంజానానాం, తత్ప్రణాశో వా భుంజానానాం, స్తనమూలహృదయోరఃసు చ శూలోత్పత్తయః, మధ్యే శూనత్వమంతేషు పరిమ్లాయిత్వం విపర్యయో వా, తథాఽర్ధాంగే శ్వయథుః శోషోఽంగపక్షయోర్వా, నష్టహీనవికలవికృతస్వరతా వా, వివర్ణపుష్పప్రాదుర్భావో వా దంతముఖనఖశరీరేషు, యస్య వాఽప్సు కఫపురీషరేతాంసి నిమజ్జంతి, యస్య వా దృష్టిమండలే భిన్నవికృతాని రూపాణ్యాలోక్యంతే, స్నేహాభ్యక్తకేశాంగ ఇవ యో భాతి, యశ్చ దుర్బలో భక్తద్వేషాతిసారాభ్యాం పీడ్యతే, కాసమానశ్చ తృష్ణాభిభూతః, క్షీణశ్ఛర్దిభక్తద్వేషయుక్తః సఫేనపూయరుధిరోద్వామీ హతస్వరః శూలాభిపన్నశ్చ మనుష్యః, శూనకరచరణవదనఃక్షీణోఽన్నద్వేషీ స్రస్తపిండికాంసపాణిపాదో జ్వరకాసాభిభూతః, యస్తు పూర్వాహ్ణే భుక్తమపరాహ్ణే ఛర్దయత్యవిదగ్ధమతిసార్యతే వా స శ్వాసాన్మ్రియతే, బస్తవద్విలపన్ యశ్చ భూమౌ పతతి స్రస్తముష్కః, స్తబ్ధమేఢ్రో భగ్నగ్రీవః ప్రనష్టమేహనశ్చ మనుష్యః, ప్రాగ్విశుష్యమాణాహృదయ ఆర్ద్రశరీరః, యశ్చ లోష్టం లోష్టేనాభిహంతి కాష్ఠం కాష్ఠేన, తృణాని వా ఛినత్తి, అధరోష్ఠం దశతి, ఉత్తరోష్ఠం వా లేఢి, ఆలుంచతి వా కర్ణౌ కేశాంశ్చ; దేవద్విజగురుసుహృద్వైద్యాంశ్చ ద్వేష్టి, యస్య వక్రానువక్రగా గ్రహా గర్హితస్థానగతాః పీడయంతి, జన్మర్క్షం వా, యస్యోల్కాశనిభ్యామభిహన్యతే హోరా వా, గృహదారశయనాసనయానవాహనమణిరత్నోపకరణగర్హితలక్షణనిమిత్తప్రాదుర్భావో వేతి ||4||
View original
स्वेभ्यः स्थानेभ्यः शरीरैकदेशानामवस्त्रस्तोत्क्षिप्तभ्रान्तावक्षिप्तपतितविमुक्तनिर्गतान्तर्गतगुरुलघुत्वानि, प्रवालवर्णव्यङ्गप्रादुर्भावो वाऽप्यकस्मात्, सिराणां च दर्शनं ललाटे, नासावंशे वा पिडकोत्पत्तिः , ललाटे वा प्रभातकाले स्वेदः, नेत्ररोगाद्विना वाऽश्रुप्रवृत्तिः, गोमयचूर्णप्रकाशस्य वा रजसो दर्शनमुत्तमाङ्गे निलयनं वा कपोतकङ्ककाकप्रभृतीनां, मूत्रपुरीषवृद्धिरभुञ्जानानां, तत्प्रणाशो वा भुञ्जानानां, स्तनमूलहृदयोरःसु च शूलोत्पत्तयः, मध्ये शूनत्वमन्तेषु परिम्लायित्वं विपर्ययो वा, तथाऽर्धाङ्गे श्वयथुः शोषोऽङ्गपक्षयोर्वा, नष्टहीनविकलविकृतस्वरता वा, विवर्णपुष्पप्रादुर्भावो वा दन्तमुखनखशरीरेषु, यस्य वाऽप्सु कफपुरीषरेतांसि निमज्जन्ति, यस्य वा दृष्टिमण्डले भिन्नविकृतानि रूपाण्यालोक्यन्ते, स्नेहाभ्यक्तकेशाङ्ग इव यो भाति, यश्च दुर्बलो भक्तद्वेषातिसाराभ्यां पीड्यते, कासमानश्च तृष्णाभिभूतः, क्षीणश्छर्दिभक्तद्वेषयुक्तः सफेनपूयरुधिरोद्वामी हतस्वरः शूलाभिपन्नश्च मनुष्यः, शूनकरचरणवदनःक्षीणोऽन्नद्वेषी स्रस्तपिण्डिकांसपाणिपादो ज्वरकासाभिभूतः, यस्तु पूर्वाह्णे भुक्तमपराह्णे छर्दयत्यविदग्धमतिसार्यते वा स श्वासान्म्रियते, बस्तवद्विलपन् यश्च भूमौ पतति स्रस्तमुष्कः, स्तब्धमेढ्रो भग्नग्रीवः प्रनष्टमेहनश्च मनुष्यः, प्राग्विशुष्यमाणाहृदय आर्द्रशरीरः, यश्च लोष्टं लोष्टेनाभिहन्ति काष्ठं काष्ठेन, तृणानि वा छिनत्ति, अधरोष्ठं दशति, उत्तरोष्ठं वा लेढि, आलुञ्चति वा कर्णौ केशांश्च; देवद्विजगुरुसुहृद्वैद्यांश्च द्वेष्टि, यस्य वक्रानुवक्रगा ग्रहा गर्हितस्थानगताः पीडयन्ति, जन्मर्क्षं वा, यस्योल्काशनिभ्यामभिहन्यते होरा वा, गृहदारशयनासनयानवाहनमणिरत्नोपकरणगर्हितलक्षणनिमित्तप्रादुर्भावो वेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
భవంతి చాత్ర- చికిత్స్యమానః సమ్యక్ చ వికారో యోఽభివర్ధతే | ప్రక్షీణబలమాంసస్య లక్షణం తద్గతాయుషః ||5|| నివర్తతే మహావ్యాధిః సహసా యస్య దేహినః | న చాహారఫలం యస్య దృశ్యతే స వినశ్యతి ||6||
View original
भवन्ति चात्र- चिकित्स्यमानः सम्यक् च विकारो योऽभिवर्धते | प्रक्षीणबलमांसस्य लक्षणं तद्गतायुषः ||५|| निवर्तते महाव्याधिः सहसा यस्य देहिनः | न चाहारफलं यस्य दृश्यते स विनश्यति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ఏతాన్యరిష్టరూపాణి సమ్యగ్ బుధ్యేత యో భిషక్ | సాధ్యాసాధ్యపరీక్షాయాం స రాజ్ఞః సమ్మతో భవేత్ ||7||
View original
एतान्यरिष्टरूपाणि सम्यग् बुध्येत यो भिषक् | साध्यासाध्यपरीक्षायां स राज्ञः सम्मतो भवेत् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 32
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే స్వభావవిప్రతిపత్తిర్నామ ద్వాత్రింశోఽధ్యాయః ||32||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने स्वभावविप्रतिपत्तिर्नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः ||३२||
🔊 Audio coming soon