Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતઃ સ્વભાવવિપ્રતિપત્તિમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातः स्वभावविप्रतिपत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
32. svabhāvavipratipattyadhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
સ્વભાવસિદ્ધાનાં શરીરૈકદેશાનામન્યભાવિત્વં મરણાય | તદ્યથા- શુક્લાનાં કૃષ્ણત્વં, કૃષ્ણાનાં શુક્લતા, રક્તાનામન્યવર્ણત્વં, સ્થિરાણાં મૃદુત્વં , મૃદૂનાં સ્થિરતા, ચલાનામચલત્વં, અચલાનાં ચલતા, પૃથૂનાં સઙ્ક્ષિપ્તત્વં, સઙ્ક્ષિપ્તાનાં પૃથુતા, દીર્ઘાણાં હ્રસ્વત્વં, હ્રસ્વાનાં દીર્ઘતા, અપતનધર્મિણાં પતનધર્મિત્વં , પતનધર્મિણામપતનધર્મિત્વમકસ્માત્, શૈત્યૌષ્ણ્યસ્નૈગ્ધ્યરૌક્ષ્યપ્રસ્તમ્ભવૈવર્ણ્યાવસાદનં ચાઙ્ગાનામ્ ||૩||
View original
स्वभावसिद्धानां शरीरैकदेशानामन्यभावित्वं मरणाय | तद्यथा- शुक्लानां कृष्णत्वं, कृष्णानां शुक्लता, रक्तानामन्यवर्णत्वं, स्थिराणां मृदुत्वं , मृदूनां स्थिरता, चलानामचलत्वं, अचलानां चलता, पृथूनां सङ्क्षिप्तत्वं, सङ्क्षिप्तानां पृथुता, दीर्घाणां ह्रस्वत्वं, ह्रस्वानां दीर्घता, अपतनधर्मिणां पतनधर्मित्वं , पतनधर्मिणामपतनधर्मित्वमकस्मात्, शैत्यौष्ण्यस्नैग्ध्यरौक्ष्यप्रस्तम्भवैवर्ण्यावसादनं चाङ्गानाम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
સ્વેભ્યઃ સ્થાનેભ્યઃ શરીરૈકદેશાનામવસ્ત્રસ્તોત્ક્ષિપ્તભ્રાન્તાવક્ષિપ્તપતિતવિમુક્તનિર્ગતાન્તર્ગતગુરુલઘુત્વાનિ, પ્રવાલવર્ણવ્યઙ્ગપ્રાદુર્ભાવો વાઽપ્યકસ્માત્, સિરાણાં ચ દર્શનં લલાટે, નાસાવંશે વા પિડકોત્પત્તિઃ , લલાટે વા પ્રભાતકાલે સ્વેદઃ, નેત્રરોગાદ્વિના વાઽશ્રુપ્રવૃત્તિઃ, ગોમયચૂર્ણપ્રકાશસ્ય વા રજસો દર્શનમુત્તમાઙ્ગે નિલયનં વા કપોતકઙ્કકાકપ્રભૃતીનાં, મૂત્રપુરીષવૃદ્ધિરભુઞ્જાનાનાં, તત્પ્રણાશો વા ભુઞ્જાનાનાં, સ્તનમૂલહૃદયોરઃસુ ચ શૂલોત્પત્તયઃ, મધ્યે શૂનત્વમન્તેષુ પરિમ્લાયિત્વં વિપર્યયો વા, તથાઽર્ધાઙ્ગે શ્વયથુઃ શોષોઽઙ્ગપક્ષયોર્વા, નષ્ટહીનવિકલવિકૃતસ્વરતા વા, વિવર્ણપુષ્પપ્રાદુર્ભાવો વા દન્તમુખનખશરીરેષુ, યસ્ય વાઽપ્સુ કફપુરીષરેતાંસિ નિમજ્જન્તિ, યસ્ય વા દૃષ્ટિમણ્ડલે ભિન્નવિકૃતાનિ રૂપાણ્યાલોક્યન્તે, સ્નેહાભ્યક્તકેશાઙ્ગ ઇવ યો ભાતિ, યશ્ચ દુર્બલો ભક્તદ્વેષાતિસારાભ્યાં પીડ્યતે, કાસમાનશ્ચ તૃષ્ણાભિભૂતઃ, ક્ષીણશ્છર્દિભક્તદ્વેષયુક્તઃ સફેનપૂયરુધિરોદ્વામી હતસ્વરઃ શૂલાભિપન્નશ્ચ મનુષ્યઃ, શૂનકરચરણવદનઃક્ષીણોઽન્નદ્વેષી સ્રસ્તપિણ્ડિકાંસપાણિપાદો જ્વરકાસાભિભૂતઃ, યસ્તુ પૂર્વાહ્ણે ભુક્તમપરાહ્ણે છર્દયત્યવિદગ્ધમતિસાર્યતે વા સ શ્વાસાન્મ્રિયતે, બસ્તવદ્વિલપન્ યશ્ચ ભૂમૌ પતતિ સ્રસ્તમુષ્કઃ, સ્તબ્ધમેઢ્રો ભગ્નગ્રીવઃ પ્રનષ્ટમેહનશ્ચ મનુષ્યઃ, પ્રાગ્વિશુષ્યમાણાહૃદય આર્દ્રશરીરઃ, યશ્ચ લોષ્ટં લોષ્ટેનાભિહન્તિ કાષ્ઠં કાષ્ઠેન, તૃણાનિ વા છિનત્તિ, અધરોષ્ઠં દશતિ, ઉત્તરોષ્ઠં વા લેઢિ, આલુઞ્ચતિ વા કર્ણૌ કેશાંશ્ચ; દેવદ્વિજગુરુસુહૃદ્વૈદ્યાંશ્ચ દ્વેષ્ટિ, યસ્ય વક્રાનુવક્રગા ગ્રહા ગર્હિતસ્થાનગતાઃ પીડયન્તિ, જન્મર્ક્ષં વા, યસ્યોલ્કાશનિભ્યામભિહન્યતે હોરા વા, ગૃહદારશયનાસનયાનવાહનમણિરત્નોપકરણગર્હિતલક્ષણનિમિત્તપ્રાદુર્ભાવો વેતિ ||૪||
View original
स्वेभ्यः स्थानेभ्यः शरीरैकदेशानामवस्त्रस्तोत्क्षिप्तभ्रान्तावक्षिप्तपतितविमुक्तनिर्गतान्तर्गतगुरुलघुत्वानि, प्रवालवर्णव्यङ्गप्रादुर्भावो वाऽप्यकस्मात्, सिराणां च दर्शनं ललाटे, नासावंशे वा पिडकोत्पत्तिः , ललाटे वा प्रभातकाले स्वेदः, नेत्ररोगाद्विना वाऽश्रुप्रवृत्तिः, गोमयचूर्णप्रकाशस्य वा रजसो दर्शनमुत्तमाङ्गे निलयनं वा कपोतकङ्ककाकप्रभृतीनां, मूत्रपुरीषवृद्धिरभुञ्जानानां, तत्प्रणाशो वा भुञ्जानानां, स्तनमूलहृदयोरःसु च शूलोत्पत्तयः, मध्ये शूनत्वमन्तेषु परिम्लायित्वं विपर्ययो वा, तथाऽर्धाङ्गे श्वयथुः शोषोऽङ्गपक्षयोर्वा, नष्टहीनविकलविकृतस्वरता वा, विवर्णपुष्पप्रादुर्भावो वा दन्तमुखनखशरीरेषु, यस्य वाऽप्सु कफपुरीषरेतांसि निमज्जन्ति, यस्य वा दृष्टिमण्डले भिन्नविकृतानि रूपाण्यालोक्यन्ते, स्नेहाभ्यक्तकेशाङ्ग इव यो भाति, यश्च दुर्बलो भक्तद्वेषातिसाराभ्यां पीड्यते, कासमानश्च तृष्णाभिभूतः, क्षीणश्छर्दिभक्तद्वेषयुक्तः सफेनपूयरुधिरोद्वामी हतस्वरः शूलाभिपन्नश्च मनुष्यः, शूनकरचरणवदनःक्षीणोऽन्नद्वेषी स्रस्तपिण्डिकांसपाणिपादो ज्वरकासाभिभूतः, यस्तु पूर्वाह्णे भुक्तमपराह्णे छर्दयत्यविदग्धमतिसार्यते वा स श्वासान्म्रियते, बस्तवद्विलपन् यश्च भूमौ पतति स्रस्तमुष्कः, स्तब्धमेढ्रो भग्नग्रीवः प्रनष्टमेहनश्च मनुष्यः, प्राग्विशुष्यमाणाहृदय आर्द्रशरीरः, यश्च लोष्टं लोष्टेनाभिहन्ति काष्ठं काष्ठेन, तृणानि वा छिनत्ति, अधरोष्ठं दशति, उत्तरोष्ठं वा लेढि, आलुञ्चति वा कर्णौ केशांश्च; देवद्विजगुरुसुहृद्वैद्यांश्च द्वेष्टि, यस्य वक्रानुवक्रगा ग्रहा गर्हितस्थानगताः पीडयन्ति, जन्मर्क्षं वा, यस्योल्काशनिभ्यामभिहन्यते होरा वा, गृहदारशयनासनयानवाहनमणिरत्नोपकरणगर्हितलक्षणनिमित्तप्रादुर्भावो वेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ભવન્તિ ચાત્ર- ચિકિત્સ્યમાનઃ સમ્યક્ ચ વિકારો યોઽભિવર્ધતે | પ્રક્ષીણબલમાંસસ્ય લક્ષણં તદ્ગતાયુષઃ ||૫|| નિવર્તતે મહાવ્યાધિઃ સહસા યસ્ય દેહિનઃ | ન ચાહારફલં યસ્ય દૃશ્યતે સ વિનશ્યતિ ||૬||
View original
भवन्ति चात्र- चिकित्स्यमानः सम्यक् च विकारो योऽभिवर्धते | प्रक्षीणबलमांसस्य लक्षणं तद्गतायुषः ||५|| निवर्तते महाव्याधिः सहसा यस्य देहिनः | न चाहारफलं यस्य दृश्यते स विनश्यति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
એતાન્યરિષ્ટરૂપાણિ સમ્યગ્ બુધ્યેત યો ભિષક્ | સાધ્યાસાધ્યપરીક્ષાયાં સ રાજ્ઞઃ સમ્મતો ભવેત્ ||૭||
View original
एतान्यरिष्टरूपाणि सम्यग् बुध्येत यो भिषक् | साध्यासाध्यपरीक्षायां स राज्ञः सम्मतो भवेत् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 32
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને સ્વભાવવિપ્રતિપત્તિર્નામ દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ ||૩૨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने स्वभावविप्रतिपत्तिर्नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः ||३२||
🔊 Audio coming soon