Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ സ്വഭാവവിപ്രതിപത്തിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः स्वभावविप्रतिपत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
32. svabhāvavipratipattyadhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സ്വഭാവസിദ്ധാനാം ശരീരൈകദേശാനാമന്യഭാവിത്വം മരണായ | തദ്യഥാ- ശുക്ലാനാം കൃഷ്ണത്വം, കൃഷ്ണാനാം ശുക്ലതാ, രക്താനാമന്യവര്ണത്വം, സ്ഥിരാണാം മൃദുത്വം , മൃദൂനാം സ്ഥിരതാ, ചലാനാമചലത്വം, അചലാനാം ചലതാ, പൃഥൂനാം സങ്ക്ഷിപ്തത്വം, സങ്ക്ഷിപ്താനാം പൃഥുതാ, ദീര്ഘാണാം ഹ്രസ്വത്വം, ഹ്രസ്വാനാം ദീര്ഘതാ, അപതനധര്മിണാം പതനധര്മിത്വം , പതനധര്മിണാമപതനധര്മിത്വമകസ്മാത്, ശൈത്യൌഷ്ണ്യസ്നൈഗ്ധ്യരൌക്ഷ്യപ്രസ്തമ്ഭവൈവര്ണ്യാവസാദനം ചാങ്ഗാനാമ് ||൩||
View original
स्वभावसिद्धानां शरीरैकदेशानामन्यभावित्वं मरणाय | तद्यथा- शुक्लानां कृष्णत्वं, कृष्णानां शुक्लता, रक्तानामन्यवर्णत्वं, स्थिराणां मृदुत्वं , मृदूनां स्थिरता, चलानामचलत्वं, अचलानां चलता, पृथूनां सङ्क्षिप्तत्वं, सङ्क्षिप्तानां पृथुता, दीर्घाणां ह्रस्वत्वं, ह्रस्वानां दीर्घता, अपतनधर्मिणां पतनधर्मित्वं , पतनधर्मिणामपतनधर्मित्वमकस्मात्, शैत्यौष्ण्यस्नैग्ध्यरौक्ष्यप्रस्तम्भवैवर्ण्यावसादनं चाङ्गानाम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
സ്വേഭ്യഃ സ്ഥാനേഭ്യഃ ശരീരൈകദേശാനാമവസ്ത്രസ്തോത്ക്ഷിപ്തഭ്രാന്താവക്ഷിപ്തപതിതവിമുക്തനിര്ഗതാന്തര്ഗതഗുരുലഘുത്വാനി, പ്രവാലവര്ണവ്യങ്ഗപ്രാദുര്ഭാവോ വാऽപ്യകസ്മാത്, സിരാണാം ച ദര്ശനം ലലാടേ, നാസാവംശേ വാ പിഡകോത്പത്തിഃ , ലലാടേ വാ പ്രഭാതകാലേ സ്വേദഃ, നേത്രരോഗാദ്വിനാ വാऽശ്രുപ്രവൃത്തിഃ, ഗോമയചൂര്ണപ്രകാശസ്യ വാ രജസോ ദര്ശനമുത്തമാങ്ഗേ നിലയനം വാ കപോതകങ്കകാകപ്രഭൃതീനാം, മൂത്രപുരീഷവൃദ്ധിരഭുഞ്ജാനാനാം, തത്പ്രണാശോ വാ ഭുഞ്ജാനാനാം, സ്തനമൂലഹൃദയോരഃസു ച ശൂലോത്പത്തയഃ, മധ്യേ ശൂനത്വമന്തേഷു പരിമ്ലായിത്വം വിപര്യയോ വാ, തഥാऽര്ധാങ്ഗേ ശ്വയഥുഃ ശോഷോऽങ്ഗപക്ഷയോര്വാ, നഷ്ടഹീനവികലവികൃതസ്വരതാ വാ, വിവര്ണപുഷ്പപ്രാദുര്ഭാവോ വാ ദന്തമുഖനഖശരീരേഷു, യസ്യ വാऽപ്സു കഫപുരീഷരേതാംസി നിമജ്ജന്തി, യസ്യ വാ ദൃഷ്ടിമണ്ഡലേ ഭിന്നവികൃതാനി രൂപാണ്യാലോക്യന്തേ, സ്നേഹാഭ്യക്തകേശാങ്ഗ ഇവ യോ ഭാതി, യശ്ച ദുര്ബലോ ഭക്തദ്വേഷാതിസാരാഭ്യാം പീഡ്യതേ, കാസമാനശ്ച തൃഷ്ണാഭിഭൂതഃ, ക്ഷീണശ്ഛര്ദിഭക്തദ്വേഷയുക്തഃ സഫേനപൂയരുധിരോദ്വാമീ ഹതസ്വരഃ ശൂലാഭിപന്നശ്ച മനുഷ്യഃ, ശൂനകരചരണവദനഃക്ഷീണോऽന്നദ്വേഷീ സ്രസ്തപിണ്ഡികാംസപാണിപാദോ ജ്വരകാസാഭിഭൂതഃ, യസ്തു പൂര്വാഹ്ണേ ഭുക്തമപരാഹ്ണേ ഛര്ദയത്യവിദഗ്ധമതിസാര്യതേ വാ സ ശ്വാസാന്മ്രിയതേ, ബസ്തവദ്വിലപന് യശ്ച ഭൂമൌ പതതി സ്രസ്തമുഷ്കഃ, സ്തബ്ധമേഢ്രോ ഭഗ്നഗ്രീവഃ പ്രനഷ്ടമേഹനശ്ച മനുഷ്യഃ, പ്രാഗ്വിശുഷ്യമാണാഹൃദയ ആര്ദ്രശരീരഃ, യശ്ച ലോഷ്ടം ലോഷ്ടേനാഭിഹന്തി കാഷ്ഠം കാഷ്ഠേന, തൃണാനി വാ ഛിനത്തി, അധരോഷ്ഠം ദശതി, ഉത്തരോഷ്ഠം വാ ലേഢി, ആലുഞ്ചതി വാ കര്ണൌ കേശാംശ്ച; ദേവദ്വിജഗുരുസുഹൃദ്വൈദ്യാംശ്ച ദ്വേഷ്ടി, യസ്യ വക്രാനുവക്രഗാ ഗ്രഹാ ഗര്ഹിതസ്ഥാനഗതാഃ പീഡയന്തി, ജന്മര്ക്ഷം വാ, യസ്യോല്കാശനിഭ്യാമഭിഹന്യതേ ഹോരാ വാ, ഗൃഹദാരശയനാസനയാനവാഹനമണിരത്നോപകരണഗര്ഹിതലക്ഷണനിമിത്തപ്രാദുര്ഭാവോ വേതി ||൪||
View original
स्वेभ्यः स्थानेभ्यः शरीरैकदेशानामवस्त्रस्तोत्क्षिप्तभ्रान्तावक्षिप्तपतितविमुक्तनिर्गतान्तर्गतगुरुलघुत्वानि, प्रवालवर्णव्यङ्गप्रादुर्भावो वाऽप्यकस्मात्, सिराणां च दर्शनं ललाटे, नासावंशे वा पिडकोत्पत्तिः , ललाटे वा प्रभातकाले स्वेदः, नेत्ररोगाद्विना वाऽश्रुप्रवृत्तिः, गोमयचूर्णप्रकाशस्य वा रजसो दर्शनमुत्तमाङ्गे निलयनं वा कपोतकङ्ककाकप्रभृतीनां, मूत्रपुरीषवृद्धिरभुञ्जानानां, तत्प्रणाशो वा भुञ्जानानां, स्तनमूलहृदयोरःसु च शूलोत्पत्तयः, मध्ये शूनत्वमन्तेषु परिम्लायित्वं विपर्ययो वा, तथाऽर्धाङ्गे श्वयथुः शोषोऽङ्गपक्षयोर्वा, नष्टहीनविकलविकृतस्वरता वा, विवर्णपुष्पप्रादुर्भावो वा दन्तमुखनखशरीरेषु, यस्य वाऽप्सु कफपुरीषरेतांसि निमज्जन्ति, यस्य वा दृष्टिमण्डले भिन्नविकृतानि रूपाण्यालोक्यन्ते, स्नेहाभ्यक्तकेशाङ्ग इव यो भाति, यश्च दुर्बलो भक्तद्वेषातिसाराभ्यां पीड्यते, कासमानश्च तृष्णाभिभूतः, क्षीणश्छर्दिभक्तद्वेषयुक्तः सफेनपूयरुधिरोद्वामी हतस्वरः शूलाभिपन्नश्च मनुष्यः, शूनकरचरणवदनःक्षीणोऽन्नद्वेषी स्रस्तपिण्डिकांसपाणिपादो ज्वरकासाभिभूतः, यस्तु पूर्वाह्णे भुक्तमपराह्णे छर्दयत्यविदग्धमतिसार्यते वा स श्वासान्म्रियते, बस्तवद्विलपन् यश्च भूमौ पतति स्रस्तमुष्कः, स्तब्धमेढ्रो भग्नग्रीवः प्रनष्टमेहनश्च मनुष्यः, प्राग्विशुष्यमाणाहृदय आर्द्रशरीरः, यश्च लोष्टं लोष्टेनाभिहन्ति काष्ठं काष्ठेन, तृणानि वा छिनत्ति, अधरोष्ठं दशति, उत्तरोष्ठं वा लेढि, आलुञ्चति वा कर्णौ केशांश्च; देवद्विजगुरुसुहृद्वैद्यांश्च द्वेष्टि, यस्य वक्रानुवक्रगा ग्रहा गर्हितस्थानगताः पीडयन्ति, जन्मर्क्षं वा, यस्योल्काशनिभ्यामभिहन्यते होरा वा, गृहदारशयनासनयानवाहनमणिरत्नोपकरणगर्हितलक्षणनिमित्तप्रादुर्भावो वेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ഭവന്തി ചാത്ര- ചികിത്സ്യമാനഃ സമ്യക് ച വികാരോ യോऽഭിവര്ധതേ | പ്രക്ഷീണബലമാംസസ്യ ലക്ഷണം തദ്ഗതായുഷഃ ||൫|| നിവര്തതേ മഹാവ്യാധിഃ സഹസാ യസ്യ ദേഹിനഃ | ന ചാഹാരഫലം യസ്യ ദൃശ്യതേ സ വിനശ്യതി ||൬||
View original
भवन्ति चात्र- चिकित्स्यमानः सम्यक् च विकारो योऽभिवर्धते | प्रक्षीणबलमांसस्य लक्षणं तद्गतायुषः ||५|| निवर्तते महाव्याधिः सहसा यस्य देहिनः | न चाहारफलं यस्य दृश्यते स विनश्यति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ഏതാന്യരിഷ്ടരൂപാണി സമ്യഗ് ബുധ്യേത യോ ഭിഷക് | സാധ്യാസാധ്യപരീക്ഷായാം സ രാജ്ഞഃ സമ്മതോ ഭവേത് ||൭||
View original
एतान्यरिष्टरूपाणि सम्यग् बुध्येत यो भिषक् | साध्यासाध्यपरीक्षायां स राज्ञः सम्मतो भवेत् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 32
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ സ്വഭാവവിപ്രതിപത്തിര്നാമ ദ്വാത്രിംശോऽധ്യായഃ ||൩൨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने स्वभावविप्रतिपत्तिर्नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः ||३२||
🔊 Audio coming soon