Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಸ್ವಭಾವವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः स्वभावविप्रतिपत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
32. svabhāvavipratipattyadhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಸ್ವಭಾವಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಶರೀರೈಕದೇಶಾನಾಮನ್ಯಭಾವಿತ್ವಂ ಮರಣಾಯ | ತದ್ಯಥಾ- ಶುಕ್ಲಾನಾಂ ಕೃಷ್ಣತ್ವಂ, ಕೃಷ್ಣಾನಾಂ ಶುಕ್ಲತಾ, ರಕ್ತಾನಾಮನ್ಯವರ್ಣತ್ವಂ, ಸ್ಥಿರಾಣಾಂ ಮೃದುತ್ವಂ , ಮೃದೂನಾಂ ಸ್ಥಿರತಾ, ಚಲಾನಾಮಚಲತ್ವಂ, ಅಚಲಾನಾಂ ಚಲತಾ, ಪೃಥೂನಾಂ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತತ್ವಂ, ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾನಾಂ ಪೃಥುತಾ, ದೀರ್ಘಾಣಾಂ ಹ್ರಸ್ವತ್ವಂ, ಹ್ರಸ್ವಾನಾಂ ದೀರ್ಘತಾ, ಅಪತನಧರ್ಮಿಣಾಂ ಪತನಧರ್ಮಿತ್ವಂ , ಪತನಧರ್ಮಿಣಾಮಪತನಧರ್ಮಿತ್ವಮಕಸ್ಮಾತ್, ಶೈತ್ಯೌಷ್ಣ್ಯಸ್ನೈಗ್ಧ್ಯರೌಕ್ಷ್ಯಪ್ರಸ್ತಮ್ಭವೈವರ್ಣ್ಯಾವಸಾದನಂ ಚಾಙ್ಗಾನಾಮ್ ||೩||
View original
स्वभावसिद्धानां शरीरैकदेशानामन्यभावित्वं मरणाय | तद्यथा- शुक्लानां कृष्णत्वं, कृष्णानां शुक्लता, रक्तानामन्यवर्णत्वं, स्थिराणां मृदुत्वं , मृदूनां स्थिरता, चलानामचलत्वं, अचलानां चलता, पृथूनां सङ्क्षिप्तत्वं, सङ्क्षिप्तानां पृथुता, दीर्घाणां ह्रस्वत्वं, ह्रस्वानां दीर्घता, अपतनधर्मिणां पतनधर्मित्वं , पतनधर्मिणामपतनधर्मित्वमकस्मात्, शैत्यौष्ण्यस्नैग्ध्यरौक्ष्यप्रस्तम्भवैवर्ण्यावसादनं चाङ्गानाम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಸ್ವೇಭ್ಯಃ ಸ್ಥಾನೇಭ್ಯಃ ಶರೀರೈಕದೇಶಾನಾಮವಸ್ತ್ರಸ್ತೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ತಭ್ರಾನ್ತಾವಕ್ಷಿಪ್ತಪತಿತವಿಮುಕ್ತನಿರ್ಗತಾನ್ತರ್ಗತಗುರುಲಘುತ್ವಾನಿ, ಪ್ರವಾಲವರ್ಣವ್ಯಙ್ಗಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ವಾಽಪ್ಯಕಸ್ಮಾತ್, ಸಿರಾಣಾಂ ಚ ದರ್ಶನಂ ಲಲಾಟೇ, ನಾಸಾವಂಶೇ ವಾ ಪಿಡಕೋತ್ಪತ್ತಿಃ , ಲಲಾಟೇ ವಾ ಪ್ರಭಾತಕಾಲೇ ಸ್ವೇದಃ, ನೇತ್ರರೋಗಾದ್ವಿನಾ ವಾಽಶ್ರುಪ್ರವೃತ್ತಿಃ, ಗೋಮಯಚೂರ್ಣಪ್ರಕಾಶಸ್ಯ ವಾ ರಜಸೋ ದರ್ಶನಮುತ್ತಮಾಙ್ಗೇ ನಿಲಯನಂ ವಾ ಕಪೋತಕಙ್ಕಕಾಕಪ್ರಭೃತೀನಾಂ, ಮೂತ್ರಪುರೀಷವೃದ್ಧಿರಭುಞ್ಜಾನಾನಾಂ, ತತ್ಪ್ರಣಾಶೋ ವಾ ಭುಞ್ಜಾನಾನಾಂ, ಸ್ತನಮೂಲಹೃದಯೋರಃಸು ಚ ಶೂಲೋತ್ಪತ್ತಯಃ, ಮಧ್ಯೇ ಶೂನತ್ವಮನ್ತೇಷು ಪರಿಮ್ಲಾಯಿತ್ವಂ ವಿಪರ್ಯಯೋ ವಾ, ತಥಾಽರ್ಧಾಙ್ಗೇ ಶ್ವಯಥುಃ ಶೋಷೋಽಙ್ಗಪಕ್ಷಯೋರ್ವಾ, ನಷ್ಟಹೀನವಿಕಲವಿಕೃತಸ್ವರತಾ ವಾ, ವಿವರ್ಣಪುಷ್ಪಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ವಾ ದನ್ತಮುಖನಖಶರೀರೇಷು, ಯಸ್ಯ ವಾಽಪ್ಸು ಕಫಪುರೀಷರೇತಾಂಸಿ ನಿಮಜ್ಜನ್ತಿ, ಯಸ್ಯ ವಾ ದೃಷ್ಟಿಮಣ್ಡಲೇ ಭಿನ್ನವಿಕೃತಾನಿ ರೂಪಾಣ್ಯಾಲೋಕ್ಯನ್ತೇ, ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಕ್ತಕೇಶಾಙ್ಗ ಇವ ಯೋ ಭಾತಿ, ಯಶ್ಚ ದುರ್ಬಲೋ ಭಕ್ತದ್ವೇಷಾತಿಸಾರಾಭ್ಯಾಂ ಪೀಡ್ಯತೇ, ಕಾಸಮಾನಶ್ಚ ತೃಷ್ಣಾಭಿಭೂತಃ, ಕ್ಷೀಣಶ್ಛರ್ದಿಭಕ್ತದ್ವೇಷಯುಕ್ತಃ ಸಫೇನಪೂಯರುಧಿರೋದ್ವಾಮೀ ಹತಸ್ವರಃ ಶೂಲಾಭಿಪನ್ನಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯಃ, ಶೂನಕರಚರಣವದನಃಕ್ಷೀಣೋಽನ್ನದ್ವೇಷೀ ಸ್ರಸ್ತಪಿಣ್ಡಿಕಾಂಸಪಾಣಿಪಾದೋ ಜ್ವರಕಾಸಾಭಿಭೂತಃ, ಯಸ್ತು ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಭುಕ್ತಮಪರಾಹ್ಣೇ ಛರ್ದಯತ್ಯವಿದಗ್ಧಮತಿಸಾರ್ಯತೇ ವಾ ಸ ಶ್ವಾಸಾನ್ಮ್ರಿಯತೇ, ಬಸ್ತವದ್ವಿಲಪನ್ ಯಶ್ಚ ಭೂಮೌ ಪತತಿ ಸ್ರಸ್ತಮುಷ್ಕಃ, ಸ್ತಬ್ಧಮೇಢ್ರೋ ಭಗ್ನಗ್ರೀವಃ ಪ್ರನಷ್ಟಮೇಹನಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯಃ, ಪ್ರಾಗ್ವಿಶುಷ್ಯಮಾಣಾಹೃದಯ ಆರ್ದ್ರಶರೀರಃ, ಯಶ್ಚ ಲೋಷ್ಟಂ ಲೋಷ್ಟೇನಾಭಿಹನ್ತಿ ಕಾಷ್ಠಂ ಕಾಷ್ಠೇನ, ತೃಣಾನಿ ವಾ ಛಿನತ್ತಿ, ಅಧರೋಷ್ಠಂ ದಶತಿ, ಉತ್ತರೋಷ್ಠಂ ವಾ ಲೇಢಿ, ಆಲುಞ್ಚತಿ ವಾ ಕರ್ಣೌ ಕೇಶಾಂಶ್ಚ; ದೇವದ್ವಿಜಗುರುಸುಹೃದ್ವೈದ್ಯಾಂಶ್ಚ ದ್ವೇಷ್ಟಿ, ಯಸ್ಯ ವಕ್ರಾನುವಕ್ರಗಾ ಗ್ರಹಾ ಗರ್ಹಿತಸ್ಥಾನಗತಾಃ ಪೀಡಯನ್ತಿ, ಜನ್ಮರ್ಕ್ಷಂ ವಾ, ಯಸ್ಯೋಲ್ಕಾಶನಿಭ್ಯಾಮಭಿಹನ್ಯತೇ ಹೋರಾ ವಾ, ಗೃಹದಾರಶಯನಾಸನಯಾನವಾಹನಮಣಿರತ್ನೋಪಕರಣಗರ್ಹಿತಲಕ್ಷಣನಿಮಿತ್ತಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ವೇತಿ ||೪||
View original
स्वेभ्यः स्थानेभ्यः शरीरैकदेशानामवस्त्रस्तोत्क्षिप्तभ्रान्तावक्षिप्तपतितविमुक्तनिर्गतान्तर्गतगुरुलघुत्वानि, प्रवालवर्णव्यङ्गप्रादुर्भावो वाऽप्यकस्मात्, सिराणां च दर्शनं ललाटे, नासावंशे वा पिडकोत्पत्तिः , ललाटे वा प्रभातकाले स्वेदः, नेत्ररोगाद्विना वाऽश्रुप्रवृत्तिः, गोमयचूर्णप्रकाशस्य वा रजसो दर्शनमुत्तमाङ्गे निलयनं वा कपोतकङ्ककाकप्रभृतीनां, मूत्रपुरीषवृद्धिरभुञ्जानानां, तत्प्रणाशो वा भुञ्जानानां, स्तनमूलहृदयोरःसु च शूलोत्पत्तयः, मध्ये शूनत्वमन्तेषु परिम्लायित्वं विपर्ययो वा, तथाऽर्धाङ्गे श्वयथुः शोषोऽङ्गपक्षयोर्वा, नष्टहीनविकलविकृतस्वरता वा, विवर्णपुष्पप्रादुर्भावो वा दन्तमुखनखशरीरेषु, यस्य वाऽप्सु कफपुरीषरेतांसि निमज्जन्ति, यस्य वा दृष्टिमण्डले भिन्नविकृतानि रूपाण्यालोक्यन्ते, स्नेहाभ्यक्तकेशाङ्ग इव यो भाति, यश्च दुर्बलो भक्तद्वेषातिसाराभ्यां पीड्यते, कासमानश्च तृष्णाभिभूतः, क्षीणश्छर्दिभक्तद्वेषयुक्तः सफेनपूयरुधिरोद्वामी हतस्वरः शूलाभिपन्नश्च मनुष्यः, शूनकरचरणवदनःक्षीणोऽन्नद्वेषी स्रस्तपिण्डिकांसपाणिपादो ज्वरकासाभिभूतः, यस्तु पूर्वाह्णे भुक्तमपराह्णे छर्दयत्यविदग्धमतिसार्यते वा स श्वासान्म्रियते, बस्तवद्विलपन् यश्च भूमौ पतति स्रस्तमुष्कः, स्तब्धमेढ्रो भग्नग्रीवः प्रनष्टमेहनश्च मनुष्यः, प्राग्विशुष्यमाणाहृदय आर्द्रशरीरः, यश्च लोष्टं लोष्टेनाभिहन्ति काष्ठं काष्ठेन, तृणानि वा छिनत्ति, अधरोष्ठं दशति, उत्तरोष्ठं वा लेढि, आलुञ्चति वा कर्णौ केशांश्च; देवद्विजगुरुसुहृद्वैद्यांश्च द्वेष्टि, यस्य वक्रानुवक्रगा ग्रहा गर्हितस्थानगताः पीडयन्ति, जन्मर्क्षं वा, यस्योल्काशनिभ्यामभिहन्यते होरा वा, गृहदारशयनासनयानवाहनमणिरत्नोपकरणगर्हितलक्षणनिमित्तप्रादुर्भावो वेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಮಾನಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಚ ವಿಕಾರೋ ಯೋಽಭಿವರ್ಧತೇ | ಪ್ರಕ್ಷೀಣಬಲಮಾಂಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ತದ್ಗತಾಯುಷಃ ||೫|| ನಿವರ್ತತೇ ಮಹಾವ್ಯಾಧಿಃ ಸಹಸಾ ಯಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ | ನ ಚಾಹಾರಫಲಂ ಯಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ ಸ ವಿನಶ್ಯತಿ ||೬||
View original
भवन्ति चात्र- चिकित्स्यमानः सम्यक् च विकारो योऽभिवर्धते | प्रक्षीणबलमांसस्य लक्षणं तद्गतायुषः ||५|| निवर्तते महाव्याधिः सहसा यस्य देहिनः | न चाहारफलं यस्य दृश्यते स विनश्यति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ಏತಾನ್ಯರಿಷ್ಟರೂಪಾಣಿ ಸಮ್ಯಗ್ ಬುಧ್ಯೇತ ಯೋ ಭಿಷಕ್ | ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯಪರೀಕ್ಷಾಯಾಂ ಸ ರಾಜ್ಞಃ ಸಮ್ಮತೋ ಭವೇತ್ ||೭||
View original
एतान्यरिष्टरूपाणि सम्यग् बुध्येत यो भिषक् | साध्यासाध्यपरीक्षायां स राज्ञः सम्मतो भवेत् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 32
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವಭಾವವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿರ್ನಾಮ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने स्वभावविप्रतिपत्तिर्नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः ||३२||
🔊 Audio coming soon