Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતો યન્ત્રવિધિમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातो यन्त्रविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
7. yantravidhyadhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
યન્ત્રશતમેકોત્તરમ્; અત્ર હસ્તમેવ પ્રધાનતમં યન્ત્રાણામવગચ્છ, (કિં કારણં ? યસ્માદ્ધસ્તાદૃતે યન્ત્રાણામપ્રવૃત્તિરેવ) તદધીનત્વાદ્યન્ત્રકર્મણામ્ ||૩||
View original
यन्त्रशतमेकोत्तरम्; अत्र हस्तमेव प्रधानतमं यन्त्राणामवगच्छ, (किं कारणं ? यस्माद्धस्तादृते यन्त्राणामप्रवृत्तिरेव) तदधीनत्वाद्यन्त्रकर्मणाम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
તત્ર, મનઃશરીરાબાધકરાણિ શલ્યાનિ; તેષામાહરણોપાયો યન્ત્રાણિ ||૪||
View original
तत्र, मनःशरीराबाधकराणि शल्यानि; तेषामाहरणोपायो यन्त्राणि ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
તાનિ ષટ્પ્રકારાણિ; તદ્યથા- સ્વસ્તિકયન્ત્રાણિ, સન્દંશયન્ત્રાણિ, તાલયન્ત્રાણિ, નાડીયન્ત્રાણિ, શલાકાયન્ત્રાણિ, ઉપયન્ત્રાણિ ચેતિ ||૫||
View original
तानि षट्प्रकाराणि; तद्यथा- स्वस्तिकयन्त्राणि, सन्दंशयन्त्राणि, तालयन्त्राणि, नाडीयन्त्राणि, शलाकायन्त्राणि, उपयन्त्राणि चेति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
તત્ર ચતુર્વિંશતિઃ સ્વસ્તિકયન્ત્રાણિ , દ્વે સન્દંશયન્ત્રે, દ્વે એવ તાલયન્ત્રે , વિંશતિર્નાડ્યઃ, અષ્ટાવિંશતિઃ શલાકાઃ, પઞ્ચવિંશતિરુપયન્ત્રાણિ ||૬||
View original
तत्र चतुर्विंशतिः स्वस्तिकयन्त्राणि , द्वे सन्दंशयन्त्रे, द्वे एव तालयन्त्रे , विंशतिर्नाड्यः, अष्टाविंशतिः शलाकाः, पञ्चविंशतिरुपयन्त्राणि ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
તાનિ પ્રાયશો લૌહાનિ ભવન્તિ; તત્પ્રતિરૂપકાણિ વા તદલાભે ||૭||
View original
तानि प्रायशो लौहानि भवन्ति; तत्प्रतिरूपकाणि वा तदलाभे ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
તત્ર, નાનાપ્રકારાણાં વ્યાલાનાં મૃગપક્ષિણાં મુખૈર્મુખાનિ યન્ત્રાણાં પ્રાયશઃ સદૃશાનિ; તસ્માત્તત્સારૂપ્યાદાગમાદુપદેશાદન્યયન્ત્રદર્શનાદ્યુક્તિતશ્ચ કારયેત્ ||૮||
View original
तत्र, नानाप्रकाराणां व्यालानां मृगपक्षिणां मुखैर्मुखानि यन्त्राणां प्रायशः सदृशानि; तस्मात्तत्सारूप्यादागमादुपदेशादन्ययन्त्रदर्शनाद्युक्तितश्च कारयेत् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
સમાહિતાનિ યન્ત્રાણિ ખરશ્લક્ષ્ણમુખાનિ ચ | સુદૃઢાનિ સુરૂપાણિ સુગ્રહાણિ ચ કારયેત્ ||૯||
View original
समाहितानि यन्त्राणि खरश्लक्ष्णमुखानि च | सुदृढानि सुरूपाणि सुग्रहाणि च कारयेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
તત્ર સ્વસ્તિકયન્ત્રાણિ- અષ્ટાદશાઙ્ગુલપ્રમાણાનિ, સિંહવ્યાઘ્રવૃકતરક્ષ્વૃક્ષદ્વીપિમાર્જારશૃગાલમૃગૈર્વારુકકાકકઙ્કકુરરચાસભાસશશઘાત્યુલૂકચિલ્લિશ્યેન- ગૃધ્રક્રૌઞ્ચભૃઙ્ગરાજાઞ્જલિકર્ણાવભઞ્જનનન્દીમુખમુખાનિ , મસૂરાકૃતિભિઃ કીલૈરવબદ્ધાનિ , મૂલેઽઙ્કુશવદાવૃત્તવારઙ્ગાણિ , અસ્થિવિદષ્ટશલ્યોદ્ધરણાર્થમુપદિશ્યન્તે ||૧૦||
View original
तत्र स्वस्तिकयन्त्राणि- अष्टादशाङ्गुलप्रमाणानि, सिंहव्याघ्रवृकतरक्ष्वृक्षद्वीपिमार्जारशृगालमृगैर्वारुककाककङ्ककुररचासभासशशघात्युलूकचिल्लिश्येन- गृध्रक्रौञ्चभृङ्गराजाञ्जलिकर्णावभञ्जननन्दीमुखमुखानि , मसूराकृतिभिः कीलैरवबद्धानि , मूलेऽङ्कुशवदावृत्तवारङ्गाणि , अस्थिविदष्टशल्योद्धरणार्थमुपदिश्यन्ते ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
સનિગ્રહોઽનિગ્રહશ્ચ સન્દંશૌ ષોડશાઙ્ગુલૌ ભવતઃ, ત્વઙ્માંસસિરાસ્નાયુગતશલ્યોદ્ધરણાર્થમુપદિશ્યેતે ||૧૧||
View original
सनिग्रहोऽनिग्रहश्च सन्दंशौ षोडशाङ्गुलौ भवतः, त्वङ्मांससिरास्नायुगतशल्योद्धरणार्थमुपदिश्येते ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
તાલયન્ત્રે - દ્વાદશાઙ્ગુલે મત્સ્યતાલવદેકતાલદ્વિતાલકે, કર્ણનાસાનાડીશલ્યાનામાહરણાર્થમ્ ||૧૨||
View original
तालयन्त्रे - द्वादशाङ्गुले मत्स्यतालवदेकतालद्वितालके, कर्णनासानाडीशल्यानामाहरणार्थम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
નાડીયન્ત્રાણિ - અનેકપ્રકારાણિ, અનેકપ્રયોજનાનિ, એકતોમુખાન્યુભયતોમુખાનિ ચ; તાનિ સ્રોતોગતશલ્યોદ્ધરણાર્થં, રોગદર્શનાર્થમ્, આચૂષણાર્થં, ક્રિયાસૌકર્યાર્થં ચેતિ; તાનિ સ્રોતોદ્વારપરિણાહાનિ, યથાયોગદીર્ઘાણિ ચ | તત્ર ભગન્દરાર્શોવ્રણબસ્ત્યુત્તરબસ્તિમૂત્રવૃદ્ધિદકોદરધૂમનિરુદ્ધપ્રકશસન્નિરુદ્ધગુદયન્ત્રાણ્યલાબૂશૃઙ્ગયન્ત્રાણિ ચોપરિષ્ટાદ્વક્ષ્યામઃ ||૧૩||
View original
नाडीयन्त्राणि - अनेकप्रकाराणि, अनेकप्रयोजनानि, एकतोमुखान्युभयतोमुखानि च; तानि स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं, रोगदर्शनार्थम्, आचूषणार्थं, क्रियासौकर्यार्थं चेति; तानि स्रोतोद्वारपरिणाहानि, यथायोगदीर्घाणि च | तत्र भगन्दरार्शोव्रणबस्त्युत्तरबस्तिमूत्रवृद्धिदकोदरधूमनिरुद्धप्रकशसन्निरुद्धगुदयन्त्राण्यलाबूशृङ्गयन्त्राणि चोपरिष्टाद्वक्ष्यामः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
શલાકાયન્ત્રાણ્યપિ નાનાપ્રકારાણિ, નાનાપ્રયોજનાનિ, યથાયોગપરિણાહદીર્ઘાણિ ચ; તેષાં ગણ્ડૂપદસર્પફણશરપુઙ્ખબડિશમુખે દ્વે દ્વે, એષણવ્યૂહનચાલનાહરણાર્થમુપદિશ્યેતે ; મસૂરદલમાત્રમુખે દ્વે કિઞ્ચિદાનતાગ્રે સ્રોતોગતશલ્યોદ્ધરણાર્થં; ષટ્ કાર્પાસકૃતોષ્ણીષાણિ , પ્રમાર્જનક્રિયાસુ; ત્રીણિ દર્વ્યાકૃતીનિ ખલ્લમુખાનિ, ક્ષારૌષધપ્રણિધાનાર્થં ; ત્રીણ્યન્યાનિ જામ્બવવદનાનિ, ત્રીણ્યઙ્કુશવદનાનિ, ષડેવાગ્નિકર્મસ્વભિપ્રેતાનિ; નાસાર્બુદહરણાર્થમેકં કોલાસ્થિદલમાત્રમુખં ખલ્લતીક્ષ્ણૌષ્ઠં ; અઞ્જનાર્થમેકં કલાયપરિમણ્ડલમુભયતો મુકુલાગ્રં; મૂત્રમાર્ગવિશોધનાર્થમેકં માલતીપુષ્પવૃન્તાગ્રપ્રમાણપરિમણ્ડલમિતિ ||૧૪||
View original
शलाकायन्त्राण्यपि नानाप्रकाराणि, नानाप्रयोजनानि, यथायोगपरिणाहदीर्घाणि च; तेषां गण्डूपदसर्पफणशरपुङ्खबडिशमुखे द्वे द्वे, एषणव्यूहनचालनाहरणार्थमुपदिश्येते ; मसूरदलमात्रमुखे द्वे किञ्चिदानताग्रे स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं; षट् कार्पासकृतोष्णीषाणि , प्रमार्जनक्रियासु; त्रीणि दर्व्याकृतीनि खल्लमुखानि, क्षारौषधप्रणिधानार्थं ; त्रीण्यन्यानि जाम्बववदनानि, त्रीण्यङ्कुशवदनानि, षडेवाग्निकर्मस्वभिप्रेतानि; नासार्बुदहरणार्थमेकं कोलास्थिदलमात्रमुखं खल्लतीक्ष्णौष्ठं ; अञ्जनार्थमेकं कलायपरिमण्डलमुभयतो मुकुलाग्रं; मूत्रमार्गविशोधनार्थमेकं मालतीपुष्पवृन्ताग्रप्रमाणपरिमण्डलमिति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15-16) · Śloka 16
ઉપયન્ત્રાણ્યપિ- રજ્જુવેણિકાપટ્ટચર્માન્તવલ્કલલતાવસ્ત્રાષ્ઠીલાશ્મમુદ્ગરપાણિપાદતલાઙ્ગુલિજિહ્વા- દન્તનખમુખબાલાશ્વકટકશાખાષ્ઠીવનપ્રવાહણહર્ષાયસ્કાન્તમયાનિ ક્ષારાગ્નિભેષજાનિ ચેતિ ||૧૫|| એતાનિ દેહે સર્વસ્મિન્ દેહસ્યાવયવે તથા | સન્ધૌ કોષ્ઠે ધમન્યાં ચ યથાયોગં પ્રયોજયેત્ ||૧૬||
View original
उपयन्त्राण्यपि- रज्जुवेणिकापट्टचर्मान्तवल्कललतावस्त्राष्ठीलाश्ममुद्गरपाणिपादतलाङ्गुलिजिह्वा- दन्तनखमुखबालाश्वकटकशाखाष्ठीवनप्रवाहणहर्षायस्कान्तमयानि क्षाराग्निभेषजानि चेति ||१५|| एतानि देहे सर्वस्मिन् देहस्यावयवे तथा | सन्धौ कोष्ठे धमन्यां च यथायोगं प्रयोजयेत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
યન્ત્રકર્માણિ તુ- નિર્ઘાતનપૂરણબન્ધનવ્યૂહનવર્તનચાલનવિવર્તનવિવરણપીડનમાર્ગવિશોધનવિકર્ષણાહરણાઞ્છનોન્નમન- વિનમનભઞ્જનોન્મથનાચૂષણૈષણદારણર્જૂકરણપ્રક્ષાલનપ્રધમનપ્રમાર્જનાનિ ચતુર્વિંશતિઃ ||૧૭||
View original
यन्त्रकर्माणि तु- निर्घातनपूरणबन्धनव्यूहनवर्तनचालनविवर्तनविवरणपीडनमार्गविशोधनविकर्षणाहरणाञ्छनोन्नमन- विनमनभञ्जनोन्मथनाचूषणैषणदारणर्जूकरणप्रक्षालनप्रधमनप्रमार्जनानि चतुर्विंशतिः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
સ્વબુદ્ધ્યા ચાપિ વિભજેદ્યન્ત્રકર્માણિ બુદ્ધિમાન્ | અસઙ્ખ્યેયવિકલ્પત્વાચ્છલ્યાનામિતિ નિશ્ચયઃ ||૧૮||
View original
स्वबुद्ध्या चापि विभजेद्यन्त्रकर्माणि बुद्धिमान् | असङ्ख्येयविकल्पत्वाच्छल्यानामिति निश्चयः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
તત્ર, અતિસ્થૂલમ્, અસારમ્, અતિદીર્ઘમ્, અતિહ્રસ્વમ્, અગ્રાહિ, વિષમગ્રાહિ, વક્રં, શિથિલમ્, અત્યુન્નતમ્, મૃદુકીલં, મૃદુમુખં, મૃદુપાશમ્, ઇતિ દ્વાદશ યન્ત્રદોષાઃ ||૧૯||
View original
तत्र, अतिस्थूलम्, असारम्, अतिदीर्घम्, अतिह्रस्वम्, अग्राहि, विषमग्राहि, वक्रं, शिथिलम्, अत्युन्नतम्, मृदुकीलं, मृदुमुखं, मृदुपाशम्, इति द्वादश यन्त्रदोषाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
એતૈર્દોષૈર્વિનિર્મુક્તં યન્ત્રમષ્ટાદશાઙ્ગુલમ્ | પ્રશસ્તં ભિષજા જ્ઞેયં તદ્ધિ કર્મસુ યોજયેત્ ||૨૦||
View original
एतैर्दोषैर्विनिर्मुक्तं यन्त्रमष्टादशाङ्गुलम् | प्रशस्तं भिषजा ज्ञेयं तद्धि कर्मसु योजयेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
દૃશ્યં સિંહમુખાદ્યૈસ્તુ ગૂઢં કઙ્કમુખાદિભિઃ | નિર્હરેત શનૈઃ શલ્યં શાસ્ત્રયુક્તિવ્યપેક્ષયા ||૨૧||
View original
दृश्यं सिंहमुखाद्यैस्तु गूढं कङ्कमुखादिभिः | निर्हरेत शनैः शल्यं शास्त्रयुक्तिव्यपेक्षया ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
નિ(વિ)વર્તતે સાધ્વવગાહતે ચ શલ્યં નિગૃહ્યોદ્ધરતે ચ યસ્માત્ | યન્ત્રેષ્વતઃ કઙ્કમુખં પ્રધાનં સ્થાનેષુ સર્વેષ્વધિ(વિ)કારિ ચૈવ ||૨૨||
View original
नि(वि)वर्तते साध्ववगाहते च शल्यं निगृह्योद्धरते च यस्मात् | यन्त्रेष्वतः कङ्कमुखं प्रधानं स्थानेषु सर्वेष्वधि(वि)कारि चैव ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને યન્ત્રવિધિર્નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ ||૭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने यन्त्रविधिर्नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon