8. śastrāvacāraṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતઃ શસ્ત્રાવચારણીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

વિંશતિઃ શસ્ત્રાણિ, તદ્યથા- મણ્ડલાગ્રકરપત્રવૃદ્ધિપત્રનખશસ્ત્રમુદ્રિકોત્પલપત્રકાર્ધધારસૂચીકુશપત્રાટીમુખ- શરારિમુખાન્તર્મુખત્રિકૂર્ચકકુઠારિકાવ્રીહિમુખારાવેતસપત્રકબડિશદન્તશઙ્ક્વેષણ્ય ઇતિ ||૩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

તત્ર મણ્ડલાગ્રકરપત્રે સ્યાતાં છેદને લેખને ચ, વૃદ્ધિપત્રનખશસ્ત્રમુદ્રિકોત્પલપત્રકાર્ધધારાણિ છેદને ભેદને ચ, સૂચીકુશપત્રાટી(ટા)મુખશરારિમુખાન્તર્મુખત્રિકૂર્ચકાનિ વિસ્રાવણે, કુઠારિકાવ્રીહિમુખારાવેતસપત્રકાણિ વ્યધને સૂચી ચ, બડિશં દન્તશઙ્કુશ્ચાહરણે, એષણ્યેષણે આનુલોમ્યે ચ, સૂચ્યઃ સીવને; ઇત્યષ્ટવિધે કર્મણ્યુપયોગઃ શસ્ત્રાણાં વ્યાખ્યાતઃ ||૪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

તેષામથ યથાયોગં ગ્રહણસમાસોપાયઃ કર્મસુ વક્ષ્યતે- તત્ર વૃદ્ધિપત્રં વૃન્તફલસાધારણે ભાગે ગૃહ્ણીયાત્, ભેદનાન્યેવં સર્વાણિ, વૃદ્ધિપત્રં મણ્ડલાગ્રં ચ કિઞ્ચિદુત્તાનેન પાણિના લેખને બહુશોઽવચાર્યં, વૃન્તાગ્રે વિસ્રાવણાનિ, વિશેષેણ તુ બાલવૃદ્ધસુકુમારભીરુનારીણાં રાજ્ઞાં રાજમા(પુ)ત્રાણાં ચ ત્રિકૂર્ચકેન વિસ્રાવયેત્, તલપ્રચ્છાદિતવૃન્તમઙ્ગુષ્ઠપ્રદેશિનીભ્યાં વ્રીહિમુખં, કુઠારિકાં વામહસ્તન્યસ્તામિતરહસ્તમધ્યમાઙ્ગુલ્યાઽઙ્ગુષ્ઠવિષ્ટબ્ધયાઽભિહન્યાત્ , આરાકરપત્રૈષણ્યો મૂલે, શેષાણિ તુ યથાયોગં ગૃહ્ણીયાત્ ||૫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

તેષાં નામભિરેવાકૃતયઃ પ્રાયેણ વ્યાખ્યાતાઃ ||૬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

તત્ર નખશસ્ત્રૈષણ્યાવષ્ટાઙ્ગુલે , સૂચ્યો વક્ષ્યન્તે, (પ્રદેશિન્યગ્રપર્વપ્રદેશપ્રમાણા મુદ્રિકા, દશાઙ્ગુલા શરારિમુખી સા ચ (યા સા) કર્તરીતિ કથ્યતે) | શેષાણિ તુ ષડઙ્ગુલાનિ ||૭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

તાનિ સુગ્રહાણિ, સુલોહાનિ, સુધારાણિ, સુરૂપાણિ, સુસમાહિતમુખાગ્રાણિ, અકરાલાનિ, ચેતિ શસ્ત્રસમ્પત્ ||૮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

તત્ર વક્રં, કુણ્ઠં, ખણ્ડં, ખરધારમ્, અતિસ્થૂલમ્, અત્યલ્પમ્, અતિદીર્ઘમ્, અતિહ્રસ્વમ્, ઇત્યષ્ટૌ શસ્ત્રદોષાઃ | અતો વિપરીતગુણમાદદીત, અન્યત્ર કરપત્રાત્; તદ્ધિ ખરધારમસ્થિચ્છેદનાર્થમ્ ||૯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

તત્ર ધારા ભેદનાનાં માસૂરી, લેખનાનામર્ધમાસૂરી, વ્યધનાનાં વિસ્રાવણાનાં ચ કૈશિકી, છેદનાનામર્ધકૈશિકીતિ ||૧૦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

બડિશં દન્તશઙ્કુશ્ચાનતાગ્રે | તીક્ષ્ણકણ્ટકપ્રથમયવપત્રમુખ્યેષણી (ગણ્ડૂપદાકારમુખી ચ) ||૧૧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

તેષાં પાયના ત્રિવિધા ક્ષારોદકતૈલેષુ | તત્ર ક્ષારપાયિતં શરશલ્યાસ્થિચ્છેદનેષુ, ઉદકપાયિતં માંસચ્છેદનભેદનપાટનેષુ, તૈલપાયિતં સિરાવ્યધનસ્નાયુચ્છેદનેષુ ||૧૨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

તેષાં નિશાનાર્થં શ્લક્ષ્ણશિલા માષવર્ણા; ધારાસંસ્થાપનાર્થં શાલ્મલીફલકમિતિ ||૧૩||

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

ભવતિ ચાત્ર- યદા સુનિશિતં શસ્ત્રં રોમચ્છેદિ સુસંસ્થિતમ્ | સુગૃહીતં પ્રમાણેન તદા કર્મસુ યોજયેત્ ||૧૪||

Adhikarana 14 (15) · Śloka 15

અનુશસ્ત્રાણિ તુ ત્વક્સારસ્ફટિકકાચકુરુવિન્દજલૌકોગ્નિક્ષારનખગોજીશેફાલિકાશાકપત્રકરીરબાલાઙ્ગુલય ઇતિ ||૧૫||

Adhikarana 15 (16-18) · Śloka 19

શિશૂનાં શસ્ત્રભીરૂણાં શસ્ત્રાભાવે ચ યોજયેત્ | ત્વક્સારાદિચતુર્વર્ગં છેદ્યે ભેદ્યે ચ બુદ્ધિમાન્ ||૧૬|| આહાર્યચ્છેદ્યભેદ્યેષુ નખં શક્યેષુ યોજયેત્ | વિધિઃ પ્રવક્ષ્યતે પશ્ચાત્ ક્ષારવહ્નિજલૌકસામ્ ||૧૭|| યે સ્યુર્મુખગતા રોગા નેત્રવર્ત્મગતાશ્ચ યે | ગોજીશેફાલિકાશાકપત્રૈર્વિસ્રાવયેત્તુ તાન્ ||૧૮|| એષ્યેષ્વેષણ્યલાભે તુ બાલાઙ્ગુલ્યઙ્કુરા હિતાઃ |૧૯|

Adhikarana 16 (19) · Śloka 19

શસ્ત્રાણ્યેતાનિ મતિમાન્ શુદ્ધશૈક્યાયસાનિ તુ | કારયેત્ કરણપ્રાપ્તં કર્મારં કર્મકોવિદમ્ ||૧૯||

Adhikarana 17 (20) · Śloka 20

પ્રયોગજ્ઞસ્ય વૈદ્યસ્ય સિદ્ધિર્ભવતિ નિત્યશઃ | તસ્માત્ પરિચયં કુર્યાચ્છસ્ત્રાણાં ગ્રહણે સદા ||૨૦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 8

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને શસ્ત્રાવચારણીયો નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ ||૮||