Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

61. apasmārapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோऽபஸ்மாரப்ரதிஷேதமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

View original

अथातोऽपस्मारप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ஸ்மதிர்பூதார்தவிஜ்ஞாநமபஶ்ச பரிவர்ஜநே | அபஸ்மார இதி ப்ரோக்தஸ்ததோऽயஂ வ்யாதிரந்தகத் ||௩||

View original

स्मृतिर्भूतार्थविज्ञानमपश्च परिवर्जने | अपस्मार इति प्रोक्तस्ततोऽयं व्याधिरन्तकृत् ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6

மித்யாதியோகேந்த்ரியார்தகர்மணாமபிஸேவநாத் | விருத்தமலிநாஹாரவிஹாரகுபிதைர்மலைஃ ||௪|| வேகநிக்ரஹஶீலாநாமஹிதாஶுசிபோஜிநாம் | ரஜஸ்தமோபிபூதாநாஂ கச்சதாஂ ச ரஜஸ்வலாம் ||௫|| ததா காமபயோத்வேகக்ரோதஶோகாதிபிர்பஶம் | சேதஸ்யபிஹதே புஂஸாமபஸ்மாரோऽபிஜாயதே ||௬||

View original

मिथ्यातियोगेन्द्रियार्थकर्मणामभिसेवनात् | विरुद्धमलिनाहारविहारकुपितैर्मलैः ||४|| वेगनिग्रहशीलानामहिताशुचिभोजिनाम् | रजस्तमोभिभूतानां गच्छतां च रजस्वलाम् ||५|| तथा कामभयोद्वेगक्रोधशोकादिभिर्भृशम् | चेतस्यभिहते पुंसामपस्मारोऽभिजायते ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

ஹத்கம்பஃ ஶூந்யதா ஸ்வேதோ த்யாநஂ மூர்ச்சா ப்ரமூடதா | நித்ராநாஶஶ்ச தஸ்மிஂஸ்து பவிஷ்யதி பவந்த்யத ||௭||

View original

हृत्कम्पः शून्यता स्वेदो ध्यानं मूर्च्छा प्रमूढता | निद्रानाशश्च तस्मिंस्तु भविष्यति भवन्त्यथ ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10

ஸஞ்ஜ்ஞாவஹேஷு ஸ்ரோதஃஸு தோஷவ்யாப்தேஷு மாநவஃ | ரஜஸ்தமஃபரீதேஷு மூடோ ப்ராந்தேந சேதஸா ||௮|| விக்ஷிபந் ஹஸ்தபாதஂ ச விஜிஹ்மப்ரூர்விலோசநஃ | தந்தாந் காதந் வமந் பேநஂ விவதாக்ஷஃ பதேத் க்ஷிதௌ ||௯|| அல்பகாலாந்தரஂ சாபி புநஃ ஸஞ்ஜ்ஞாஂ லபேத ஸஃ | ஸோऽபஸ்மார இதி ப்ரோக்தஃ... |௧௦|

View original

सञ्ज्ञावहेषु स्रोतःसु दोषव्याप्तेषु मानवः | रजस्तमःपरीतेषु मूढो भ्रान्तेन चेतसा ||८|| विक्षिपन् हस्तपादं च विजिह्मभ्रूर्विलोचनः | दन्तान् खादन् वमन् फेनं विवृताक्षः पतेत् क्षितौ ||९|| अल्पकालान्तरं चापि पुनः सञ्ज्ञां लभेत सः | सोऽपस्मार इति प्रोक्तः... |१०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (10) · Śloka 11

... ஸ ச தஷ்டஶ்சதுர்விதஃ ||௧௦|| வாதபித்தகபைர்நணாஂ சதுர்தஃ ஸந்நிபாததஃ |௧௧|

View original

... स च दृष्टश्चतुर्विधः ||१०|| वातपित्तकफैर्नॄणां चतुर्थः सन्निपाततः |११|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 12

வேபமாநோ தஶந் தந்தாந் ஶ்வஸந் பேநஂ வமந்நபி ||௧௧|| யோ ப்ரூயாத்விகதஂ ஸத்த்வஂ கஷ்ணஂ மாமநுதாவதி | ததோ மே சித்தநாஶஃ ஸ்யாத் ஸோऽபஸ்மாரோऽநிலாத்மகஃ ||௧௨||

View original

वेपमानो दशन् दन्तान् श्वसन् फेनं वमन्नपि ||११|| यो ब्रूयाद्विकृतं सत्त्वं कृष्णं मामनुधावति | ततो मे चित्तनाशः स्यात् सोऽपस्मारोऽनिलात्मकः ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (13) · Śloka 14

தட்தாபஸ்வேதமூர்ச்சார்தோ துந்வந்நங்காநி விஹ்வலஃ | யோ ப்ரூயாத்விகதஂ ஸத்த்வஂ பீதஂ மாமநுதாவதி ||௧௩|| ததோ மே சித்தநாஶஃ ஸ்யாத் ஸ பித்தபவ உச்யதே |௧௪|

View original

तृट्तापस्वेदमूर्च्छार्तो धुन्वन्नङ्गानि विह्वलः | यो ब्रूयाद्विकृतं सत्त्वं पीतं मामनुधावति ||१३|| ततो मे चित्तनाशः स्यात् स पित्तभव उच्यते |१४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (14-15) · Śloka 15

ஶீதஹல்லாஸநித்ரார்தஃ பதந் பூமௌ வமந் கபம் ||௧௪|| யோ ப்ரூயாத்விகதஂ ஸத்த்வஂ ஶுக்லஂ மாமநுதாவதி | ததோ மே சித்தநாஶஃ ஸ்யாத் ஸோऽபஸ்மாரஃ கபாத்மகஃ ||௧௫||

View original

शीतहृल्लासनिद्रार्तः पतन् भूमौ वमन् कफम् ||१४|| यो ब्रूयाद्विकृतं सत्त्वं शुक्लं मामनुधावति | ततो मे चित्तनाशः स्यात् सोऽपस्मारः कफात्मकः ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (16) · Śloka 16

ஹதி தோதஸ்தடுத்க்லேதஸ்த்ரிஷ்வப்யேதேஷு ஸங்க்யயா |௧௬|

View original

हृदि तोदस्तृडुत्क्लेदस्त्रिष्वप्येतेषु सङ्ख्यया |१६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

ப்ரலாபஃ கூஜநஂ க்லேஶஃ ப்ரத்யேகஂ து பவேதிஹ ||௧௬||

View original

प्रलापः कूजनं क्लेशः प्रत्येकं तु भवेदिह ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

ஸர்வலிங்கஸமவாயஃ ஸர்வதோஷப்ரகோபஜே |௧௭|

View original

सर्वलिङ्गसमवायः सर्वदोषप्रकोपजे |१७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (17) · Śloka 18

அநிமித்தாகமாத்வ்யாதேர்கமநாதகதேऽபி ச ||௧௭|| ஆகமாச்சாப்யபஸ்மாரஂ வதந்த்யந்யே ந தோஷஜம் |௧௮|

View original

अनिमित्तागमाद्व्याधेर्गमनादकृतेऽपि च ||१७|| आगमाच्चाप्यपस्मारं वदन्त्यन्ये न दोषजम् |१८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (18-21) · Śloka 21

க்ரமோபயோகாத்தோஷாணாஂ க்ஷணிகத்வாத்ததைவ ச ||௧௮|| ஆகமாத்வைஶ்வரூப்யாச்ச ஸ து நிர்வர்ண்யதே புதைஃ | தேவே வர்ஷத்யபி யதா பூமௌ பீஜாநி காநிசித் ||௧௯|| ஶரதி ப்ரதிரோஹந்தி ததா வ்யாதிஸமுத்பவஃ | ஸ்தாயிநஃ கேசிதல்பேந காலேநாபிப்ரவர்திதாஃ ||௨௦|| தர்ஶயந்தி விகாராஂஸ்து விஶ்வரூபாந்நிஸர்கதஃ | அபஸ்மாரோ மஹாவ்யாதிஸ்தஸ்மாத்தோஷஜ ஏவ து ||௨௧||

View original

क्रमोपयोगाद्दोषाणां क्षणिकत्वात्तथैव च ||१८|| आगमाद्वैश्वरूप्याच्च स तु निर्वर्ण्यते बुधैः | देवे वर्षत्यपि यथा भूमौ बीजानि कानिचित् ||१९|| शरदि प्रतिरोहन्ति तथा व्याधिसमुद्भवः | स्थायिनः केचिदल्पेन कालेनाभिप्रवर्धिताः ||२०|| दर्शयन्ति विकारांस्तु विश्वरूपान्निसर्गतः | अपस्मारो महाव्याधिस्तस्माद्दोषज एव तु ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (22-23) · Śloka 24

தஸ்ய கார்யோ விதிஃ ஸர்வோ ய உந்மாதேஷு வக்ஷ்யதே | புராணஸர்பிஷஃ பாநமப்யங்கஶ்சைவ பூஜிதஃ ||௨௨|| உபயோகோ க்ரஹோக்தாநாஂ யோகாநாஂ து விஶேஷதஃ | ததஃ ஸித்யந்தி தே ஸர்வே யோகைரந்யைஶ்ச ஸாதயேத் | ஶிக்ருகட்வங்ககிண்வாஹிநிம்பத்வக்ரஸஸாதிதம் ||௨௩|| சதுர்குணே கவாஂ மூத்ரே தைலமப்யஞ்ஜநே ஹிதம் |௨௪|

View original

तस्य कार्यो विधिः सर्वो य उन्मादेषु वक्ष्यते | पुराणसर्पिषः पानमभ्यङ्गश्चैव पूजितः ||२२|| उपयोगो ग्रहोक्तानां योगानां तु विशेषतः | ततः सिध्यन्ति ते सर्वे योगैरन्यैश्च साधयेत् | शिग्रुकट्वङ्गकिण्वाहिनिम्बत्वग्रससाधितम् ||२३|| चतुर्गुणे गवां मूत्रे तैलमभ्यञ्जने हितम् |२४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (24) · Śloka 25

கோதாநகுலநாகாநாஂ பஷதர்க்ஷகவாமபி ||௨௪|| பித்தேஷு ஸித்தஂ தைலஂ ச பாநாப்யங்கேஷு பூஜிதம் |௨௫|

View original

गोधानकुलनागानां पृषतर्क्षगवामपि ||२४|| पित्तेषु सिद्धं तैलं च पानाभ्यङ्गेषु पूजितम् |२५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (25) · Śloka 25

தீக்ஷ்ணைருபயதோபாகைஃ ஶிரஶ்சாபி விஶோதயேத் ||௨௫||

View original

तीक्ष्णैरुभयतोभागैः शिरश्चापि विशोधयेत् ||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (26) · Śloka 26

பூஜாஂ ருத்ரஸ்ய குர்வீத தத்கணாநாஂ ச நித்யஶஃ |௨௬|

View original

पूजां रुद्रस्य कुर्वीत तद्गणानां च नित्यशः |२६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (26) · Śloka 27

வாதிகஂ பஸ்திபிஶ்சாபி பைத்திகஂ து விரேசநைஃ ||௨௬|| கபஜஂ வமநைர்தீமாநபஸ்மாரமுபாசரேத் |௨௭|

View original

वातिकं बस्तिभिश्चापि पैत्तिकं तु विरेचनैः ||२६|| कफजं वमनैर्धीमानपस्मारमुपाचरेत् |२७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (27-28) · Śloka 28

குலத்தயவகோலாநி ஶணபீஜஂ பலங்கஷாம் ||௨௭|| ஜடிலாஂ பஞ்சமூல்யௌ த்வே பத்யாஂ சோத்க்வாத்ய யத்நதஃ | பஸ்தமூத்ரயுதஂ ஸர்பிஃ பசேத்தத்வாதிகே ஹிதம் ||௨௮||

View original

कुलत्थयवकोलानि शणबीजं पलङ्कषाम् ||२७|| जटिलां पञ्चमूल्यौ द्वे पथ्यां चोत्क्वाथ्य यत्नतः | बस्तमूत्रयुतं सर्पिः पचेत्तद्वातिके हितम् ||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (29) · Śloka 29

காகோல்யாதிப்ரதீவாபஂ ஸித்தஂ ச ப்ரதமே கணே | பயோமதுஸிதாயுக்தஂ கதஂ தத் பைத்திகே ஹிதம் ||௨௯||

View original

काकोल्यादिप्रतीवापं सिद्धं च प्रथमे गणे | पयोमधुसितायुक्तं घृतं तत् पैत्तिके हितम् ||२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (30) · Śloka 30

கஷ்ணாவசாமுஸ்தகாத்யைர்யுக்தமாரக்வதாதிகே | பக்வஂ ச மூத்ரவர்கே து ஶ்லேஷ்மாபஸ்மாரிணே ஹிதம் ||௩௦||

View original

कृष्णावचामुस्तकाद्यैर्युक्तमारग्वधादिके | पक्वं च मूत्रवर्गे तु श्लेष्मापस्मारिणे हितम् ||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (31-33) · Śloka 33

ஸுரத்ருமவசாகுஷ்டஸித்தார்தவ்யோஷஹிங்குபிஃ | மஞ்ஜிஷ்டாரஜநீயுக்மஸமங்காத்ரிபலாம்புதைஃ ||௩௧|| கரஞ்ஜபீஜஶைரீஷகிரிகர்ணீஹுதாஶநைஃ | ஸித்தஂ ஸித்தார்தகஂ நாம ஸர்பிர்மூத்ரசதுர்குணம் ||௩௨|| கமிகுஷ்டகரஶ்வாஸபலாஸவிஷமஜ்வராந் | ஸர்வபூதக்ரஹோந்மாதாநபஸ்மாராஂஶ்ச நாஶயேத் ||௩௩||

View original

सुरद्रुमवचाकुष्ठसिद्धार्थव्योषहिङ्गुभिः | मञ्जिष्ठारजनीयुग्मसमङ्गात्रिफलाम्बुदैः ||३१|| करञ्जबीजशैरीषगिरिकर्णीहुताशनैः | सिद्धं सिद्धार्थकं नाम सर्पिर्मूत्रचतुर्गुणम् ||३२|| कृमिकुष्ठगरश्वासबलासविषमज्वरान् | सर्वभूतग्रहोन्मादानपस्मारांश्च नाशयेत् ||३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (34-37) · Śloka 37

தஶமூலேந்த்ரவக்ஷத்வங்மூர்வாபார்கீபலத்ரிகைஃ | ஶம்பாகஶ்ரேயஸீஸப்தபர்ணாபாமார்கபல்குபிஃ ||௩௪|| ஶதைஃ கல்கைஶ்ச பூநிம்பபூதீகவ்யோஷசித்ரகைஃ | த்ரிவத்பாடாநிஶாயுக்மஸாரிவாத்வயபௌஷ்கரைஃ ||௩௫|| கடுகாயாஸதந்த்யுக்ராநீலிநீக்ரிமிஶத்ருபிஃ | ஸர்பிரேபிஶ்ச கோக்ஷீரததிமூத்ரஶகத்ரஸைஃ ||௩௬|| ஸாதிதஂ பஞ்சகவ்யாக்யஂ ஸர்வாபஸ்மாரபூதநுத் | சாதுர்தகக்ஷயஶ்வாஸாநுந்மாதாஂஶ்ச நியச்சதி ||௩௭||

View original

दशमूलेन्द्रवृक्षत्वङ्मूर्वाभार्गीफलत्रिकैः | शम्पाकश्रेयसीसप्तपर्णापामार्गफल्गुभिः ||३४|| शृतैः कल्कैश्च भूनिम्बपूतीकव्योषचित्रकैः | त्रिवृत्पाठानिशायुग्मसारिवाद्वयपौष्करैः ||३५|| कटुकायासदन्त्युग्रानीलिनीक्रिमिशत्रुभिः | सर्पिरेभिश्च गोक्षीरदधिमूत्रशकृद्रसैः ||३६|| साधितं पञ्चगव्याख्यं सर्वापस्मारभूतनुत् | चातुर्थकक्षयश्वासानुन्मादांश्च नियच्छति ||३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (38-40) · Śloka 41

பார்கீஶதே பசேத் க்ஷீரே ஶாலிதண்டுலபாயஸம் | த்ர்யஹஂ ஶுத்தாய தஂ போக்துஂ வராஹாயோபகல்பயேத் ||௩௮|| ஜ்ஞாத்வா ச மதுரீபூதஂ தஂ விஶஸ்யாந்நமுத்தரேத் | த்ரீந் பாகாஂஸ்தஸ்ய சூர்ணஸ்ய கிண்வபாகேந ஸஂஸஜேத் ||௩௯|| மண்டோதகார்தே தேயஶ்ச பார்கீக்வாதஃ ஸுஶீதலஃ | ஶுத்தே கும்பே நிதத்யாச்ச ஸம்பாரஂ தஂ ஸுராஂ ததஃ ||௪௦|| ஜாதகந்தாஂ ஜாதரஸாஂ பாயயேதாதுரஂ பிஷக் |௪௧|

View original

भार्गीशृते पचेत् क्षीरे शालितण्डुलपायसम् | त्र्यहं शुद्धाय तं भोक्तुं वराहायोपकल्पयेत् ||३८|| ज्ञात्वा च मधुरीभूतं तं विशस्यान्नमुद्धरेत् | त्रीन् भागांस्तस्य चूर्णस्य किण्वभागेन संसृजेत् ||३९|| मण्डोदकार्थे देयश्च भार्गीक्वाथः सुशीतलः | शुद्धे कुम्भे निदध्याच्च सम्भारं तं सुरां ततः ||४०|| जातगन्धां जातरसां पाययेदातुरं भिषक् |४१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (41) · Śloka 41

ஸிராஂ வித்யேதத ப்ராப்தாஂ மங்கல்யாநி ச தாரயேத் ||௪௧||

View original

सिरां विध्येदथ प्राप्तां मङ्गल्यानि च धारयेत् ||४१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 61

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே பூதவித்யாதந்த்ரேऽபஸ்மாரப்ரதிஷேதோ நாம (த்விதீயோऽத்யாயஃ, ஆதிதஃ) ஏகஷஷ்டிதமோऽத்யாயஃ ||௬௧||

View original

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते भूतविद्यातन्त्रेऽपस्मारप्रतिषेधो नाम (द्वितीयोऽध्यायः, आदितः) एकषष्टितमोऽध्यायः ||६१||

🔊 Audio coming soon