Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాత ఔపద్రవికమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथात औपद्रविकमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
1. aupadravikādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 4
అధ్యాయానాం శతే వింశే యదుక్తమసకృన్మయా | వక్ష్యామి బహుధా సమ్యగుత్తరేఽర్థానిమానితి ||3|| ఇదానీం తత్ ప్రవక్ష్యామి తంత్రముత్తరముత్తమం |4|
View original
अध्यायानां शते विंशे यदुक्तमसकृन्मया | वक्ष्यामि बहुधा सम्यगुत्तरेऽर्थानिमानिति ||३|| इदानीं तत् प्रवक्ष्यामि तन्त्रमुत्तरमुत्तमम् |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-7) · Śloka 8
నిఖిలేనోపదిశ్యంతే యత్ర రోగాః పృథగ్విధాః ||4|| శాలాక్యతంత్రాభిహితా విదేహాధిపకీర్తితాః | యే చ విస్తరతో దృష్టాః కుమారాబాధహేతవః ||5|| షట్సు కాయచికిత్సాసు యే చోక్తాః పరమర్షిభిః | ఉపసర్గాదయో రోగా యే చాప్యాగంతవః స్మృతాః ||6|| త్రిషష్టీ రససంసర్గాః స్వస్థవృత్తం తథైవ చ | యుక్తార్థా యుక్తయశ్చైవ దోషభేదాస్తథైవ చ ||7|| యత్రోక్తా వివిధా అర్థా రోగసాధనహేతవః |8|
View original
निखिलेनोपदिश्यन्ते यत्र रोगाः पृथग्विधाः ||४|| शालाक्यतन्त्राभिहिता विदेहाधिपकीर्तिताः | ये च विस्तरतो दृष्टाः कुमाराबाधहेतवः ||५|| षट्सु कायचिकित्सासु ये चोक्ताः परमर्षिभिः | उपसर्गादयो रोगा ये चाप्यागन्तवः स्मृताः ||६|| त्रिषष्टी रससंसर्गाः स्वस्थवृत्तं तथैव च | युक्तार्था युक्तयश्चैव दोषभेदास्तथैव च ||७|| यत्रोक्ता विविधा अर्था रोगसाधनहेतवः |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (8-9) · Śloka 9
మహతస్తస్య తంత్రస్య దుర్గాధస్యాంబుధేరివ ||8|| ఆదావేవోత్తమాంగస్థాన్ రోగానభిదధామ్యహం | సంఖ్యయా లక్షణైశ్చాపి సాధ్యాసాధ్యక్రమేణ చ ||9||
View original
महतस्तस्य तन्त्रस्य दुर्गाधस्याम्बुधेरिव ||८|| आदावेवोत्तमाङ्गस्थान् रोगानभिदधाम्यहम् | सङ्ख्यया लक्षणैश्चापि साध्यासाध्यक्रमेण च ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (10) · Śloka 11
విద్యాద్ద్వయంగులబాహుల్యం స్వాంగుష్ఠోదరసమ్మితం | ద్వ్యంగులం సర్వతః సార్ధం భిషఙ్నయనబుద్బుదం ||10|| సువృత్తం గోస్తనాకారం సర్వభూతగుణోద్భవం |11|
View original
विद्याद्द्वयङ्गुलबाहुल्यं स्वाङ्गुष्ठोदरसम्मितम् | द्व्यङ्गुलं सर्वतः सार्धं भिषङ्नयनबुद्बुदम् ||१०|| सुवृत्तं गोस्तनाकारं सर्वभूतगुणोद्भवम् |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11) · Śloka 12
పలం భువోఽగ్నితో రక్తం వాతాత్ కృష్ణం సితం జలాత్ ||11|| ఆకాశాదశ్రుమార్గాశ్చ జాయంతే నేత్రబుద్బుదే |12|
View original
पलं भुवोऽग्नितो रक्तं वातात् कृष्णं सितं जलात् ||११|| आकाशादश्रुमार्गाश्च जायन्ते नेत्रबुद्बुदे |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12-13) · Śloka 13
దృష్టిం చాత్ర తథా వక్ష్యే యథా బ్రూయాద్విశారదః ||12|| నేత్రాయామత్రిభాగం తు కృష్ణమండలముచ్యతే | కృష్ణాత్ సప్తమమిచ్ఛంతి దృష్టిం దృష్టివిశారదాః ||13||
View original
दृष्टिं चात्र तथा वक्ष्ये यथा ब्रूयाद्विशारदः ||१२|| नेत्रायामत्रिभागं तु कृष्णमण्डलमुच्यते | कृष्णात् सप्तममिच्छन्ति दृष्टिं दृष्टिविशारदाः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (14) · Śloka 14
మండలాని చ సంధీంశ్చ పటలాని చ లోచనే | యథాక్రమం విజానీయాత్ పంచ షట్ చ షడేవ చ ||14||
View original
मण्डलानि च सन्धींश्च पटलानि च लोचने | यथाक्रमं विजानीयात् पञ्च षट् च षडेव च ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
పక్ష్మవర్త్మశ్వేతకృష్ణదృష్టీనాం మండలాని తు | అనుపూర్వం తు తే మధ్యాశ్చత్వారోఽంత్యా యథోత్తరం ||15||
View original
पक्ष्मवर्त्मश्वेतकृष्णदृष्टीनां मण्डलानि तु | अनुपूर्वं तु ते मध्याश्चत्वारोऽन्त्या यथोत्तरम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
పక్ష్మవర్త్మగతః సంధిర్వర్త్మశుక్లగతోఽపరః | శుక్లకృష్ణగతస్త్వన్యః కృష్ణదృష్టిగతోఽపరః | తతః కనీనకగతః షష్ఠశ్చాపాంగగః స్మృతః ||16||
View original
पक्ष्मवर्त्मगतः सन्धिर्वर्त्मशुक्लगतोऽपरः | शुक्लकृष्णगतस्त्वन्यः कृष्णदृष्टिगतोऽपरः | ततः कनीनकगतः षष्ठश्चापाङ्गगः स्मृतः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
ద్వే వర్త్మపటలే విద్యాచ్చత్వార్యన్యాని చాక్షిణి | జాయతే తిమిరం యేషు వ్యాధిః పరమదారుణః ||17||
View original
द्वे वर्त्मपटले विद्याच्चत्वार्यन्यानि चाक्षिणि | जायते तिमिरं येषु व्याधिः परमदारुणः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (18) · Śloka 19
తేజోజలాశ్రితం బాహ్యం తేష్వన్యత్ పిశితాశ్రితం | మేదస్తృతీయం పటలమాశ్రితం త్వస్థి చాపరం ||18|| పంచమాంశసమం దృష్టేస్తేషాం బాహుల్యమిష్యతే |19|
View original
तेजोजलाश्रितं बाह्यं तेष्वन्यत् पिशिताश्रितम् | मेदस्तृतीयं पटलमाश्रितं त्वस्थि चापरम् ||१८|| पञ्चमांशसमं दृष्टेस्तेषां बाहुल्यमिष्यते |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19) · Śloka 20
సిరాణాం కండరాణాం చ మేదసః కాలకస్య చ ||19|| గుణాః కాలాత్ పరః శ్లేష్మా బంధనేఽక్ష్ణోః సిరాయుతః |20|
View original
सिराणां कण्डराणां च मेदसः कालकस्य च ||१९|| गुणाः कालात् परः श्लेष्मा बन्धनेऽक्ष्णोः सिरायुतः |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (20) · Śloka 21
సిరానుసారిభిర్దోషైర్విగుణైరూర్ధ్వమాగతైః ||20|| జాయంతే నేత్రభాగేషు రోగాః పరమదారుణాః |21|
View original
सिरानुसारिभिर्दोषैर्विगुणैरूर्ध्वमागतैः ||२०|| जायन्ते नेत्रभागेषु रोगाः परमदारुणाः |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21-23) · Śloka 23
తత్రావిలం ససంరంభమశ్రుకండూపదేహవత్ ||21|| గురూషాతోదరాగాద్యైర్జుష్టం చావ్యక్తలక్షణైః | సశూలం వర్త్మకోషేషు శూకపూర్ణాభమేవ చ ||22|| విహన్యమానం రూపే వా క్రియాస్వక్షి యథా పురా | దృష్ట్వైవ ధీమాన్ బుధ్యేత దోషేణాధిష్ఠితం తు తత్ ||23||
View original
तत्राविलं ससंरम्भमश्रुकण्डूपदेहवत् ||२१|| गुरूषातोदरागाद्यैर्जुष्टं चाव्यक्तलक्षणैः | सशूलं वर्त्मकोषेषु शूकपूर्णाभमेव च ||२२|| विहन्यमानं रूपे वा क्रियास्वक्षि यथा पुरा | दृष्ट्वैव धीमान् बुध्येत दोषेणाधिष्ठितं तु तत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (24) · Śloka 24
తత్ర సంభవమాసాద్య యథాదోషం భిషగ్జితం | విదధ్యాన్నేత్రజా రోగా బలవంతః స్యురన్యథా ||24||
View original
तत्र सम्भवमासाद्य यथादोषं भिषग्जितम् | विदध्यान्नेत्रजा रोगा बलवन्तः स्युरन्यथा ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
సంక్షేపతః క్రియాయోగో నిదానపరివర్జనం | వాతాదీనాం ప్రతీఘాతః ప్రోక్తో విస్తరతః పునః ||25||
View original
सङ्क्षेपतः क्रियायोगो निदानपरिवर्जनम् | वातादीनां प्रतीघातः प्रोक्तो विस्तरतः पुनः ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (26-27) · Śloka 27
ఉష్ణాభితప్తస్య జలప్రవేశాద్దూరేక్షణాత్ స్వప్నవిపర్యయాచ్చ | ప్రసక్తసంరోదనకోపశోకక్లేశాభిఘాతాదతిమైథునాచ్చ ||26|| శుక్తారనాలామ్లకులత్థమాషనిషేవణాద్వేగవినిగ్రహాచ్చ | స్వేదాదథో ధూమనిషేవణాచ్చ ఛర్దేర్విఘాతాద్వమనాతియోగాత్ | బాష్పగ్రహాత్ సూక్ష్మనిరీక్షణాచ్చ నేత్రే వికారాన్ జనయంతి దోషాః ||27||
View original
उष्णाभितप्तस्य जलप्रवेशाद्दूरेक्षणात् स्वप्नविपर्ययाच्च | प्रसक्तसंरोदनकोपशोकक्लेशाभिघातादतिमैथुनाच्च ||२६|| शुक्तारनालाम्लकुलत्थमाषनिषेवणाद्वेगविनिग्रहाच्च | स्वेदादथो धूमनिषेवणाच्च छर्देर्विघाताद्वमनातियोगात् | बाष्पग्रहात् सूक्ष्मनिरीक्षणाच्च नेत्रे विकारान् जनयन्ति दोषाः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (28) · Śloka 29
వాతాద్దశ తథా పిత్తాత్ కఫాచ్చైవ త్రయోదశ | రక్తాత్ షోడశ విజ్ఞేయాః సర్వజాః పంచవింశతిః ||28|| తథా బాహ్యౌ పునర్ద్వౌ చ రోగాః షట్సప్తతిః స్మృతాః |29|
View original
वाताद्दश तथा पित्तात् कफाच्चैव त्रयोदश | रक्तात् षोडश विज्ञेयाः सर्वजाः पञ्चविंशतिः ||२८|| तथा बाह्यौ पुनर्द्वौ च रोगाः षट्सप्ततिः स्मृताः |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (29-30) · Śloka 31
హతాధిమంథో నిమిషో దృష్టిర్గంభీరికా చ యా ||29|| యచ్చ వాతహతం వర్త్మ న తే సిధ్యంతి వాతజాః | యాప్యోఽథ తన్మయః కాచః సాధ్యాః స్యుఃసాన్యమారుతాః ||30|| శుష్కాక్షిపాకాధీమంథస్యందమారుతపర్యయాః |31|
View original
हताधिमन्थो निमिषो दृष्टिर्गम्भीरिका च या ||२९|| यच्च वातहतं वर्त्म न ते सिध्यन्ति वातजाः | याप्योऽथ तन्मयः काचः साध्याः स्युःसान्यमारुताः ||३०|| शुष्काक्षिपाकाधीमन्थस्यन्दमारुतपर्ययाः |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (31-32) · Śloka 33
అసాధ్యో హ్రస్వజాడ్యో యో జలస్రావశ్చ పైత్తికః ||31|| పరిమ్లాయీ చ నీలశ్చ యాప్యః కాచోఽథ తన్మయః | అభిష్యందోఽధిమంథోఽమ్లాధ్యుషితం శుక్తికా చ యా ||32|| దృష్టిః పిత్తవిదగ్ధా చ ధూమదర్శీ చ సిధ్యతి |33|
View original
असाध्यो ह्रस्वजाड्यो यो जलस्रावश्च पैत्तिकः ||३१|| परिम्लायी च नीलश्च याप्यः काचोऽथ तन्मयः | अभिष्यन्दोऽधिमन्थोऽम्लाध्युषितं शुक्तिका च या ||३२|| दृष्टिः पित्तविदग्धा च धूमदर्शी च सिध्यति |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (33-35) · Śloka 35
అసాధ్యః కఫజః స్రావో యాప్యః కాచశ్చ తన్మయః ||33|| అభిష్యందోఽధిమంథశ్చ బలాసగ్రథితం చ యత్ | దృష్టిః శ్లేష్మవిదగ్ధా చ పోథక్యో లగణ్శ్చ యః ||34|| క్రిమిగ్రంథిపరిక్లిన్నవర్త్మశుక్లార్మపిష్టకాః | శ్లేష్మోపనాహః సాధ్యాస్తు కథితాః శ్లేష్మజేషు తు ||35||
View original
असाध्यः कफजः स्रावो याप्यः काचश्च तन्मयः ||३३|| अभिष्यन्दोऽधिमन्थश्च बलासग्रथितं च यत् | दृष्टिः श्लेष्मविदग्धा च पोथक्यो लगण्श्च यः ||३४|| क्रिमिग्रन्थिपरिक्लिन्नवर्त्मशुक्लार्मपिष्टकाः | श्लेष्मोपनाहः साध्यास्तु कथिताः श्लेष्मजेषु तु ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (36-38) · Śloka 38
రక్తస్రావోఽజకాజాతం శోణితార్శోవ్రణాన్వితం | శుక్రం న సాధ్యం కాచశ్చ యాప్యస్తజ్జః ప్రకీర్తితః ||36|| మంథస్యందౌ క్లిష్టవర్త్మ హర్షోత్పాతౌ తథైవ చ | సిరాజాతాఽంజనాఖ్యా చ సిరాజాలం చ యత్ స్మృతం ||37|| పర్వణ్యథావ్రణం శుక్రం శోణితార్మార్జునశ్చ యః | ఏతే సాధ్యా వికారేషు రక్తజేషు భవంతి హి ||38||
View original
रक्तस्रावोऽजकाजातं शोणितार्शोव्रणान्वितम् | शुक्रं न साध्यं काचश्च याप्यस्तज्जः प्रकीर्तितः ||३६|| मन्थस्यन्दौ क्लिष्टवर्त्म हर्षोत्पातौ तथैव च | सिराजाताऽञ्जनाख्या च सिराजालं च यत् स्मृतम् ||३७|| पर्वण्यथाव्रणं शुक्रं शोणितार्मार्जुनश्च यः | एते साध्या विकारेषु रक्तजेषु भवन्ति हि ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (39-42) · Śloka 42
పూయాస్రావో నాకులాంధ్యమక్షిపాకాత్యయోఽలజీ | అసాధ్యాః సర్వజా యాప్యః కాచః కోపశ్చ పక్ష్మణః ||39|| వర్త్మావబంధో యో వ్యాధిః సిరాసు పిడకా చ యా | ప్రస్తార్యర్మాధిమాంసార్మ స్నాయ్వర్మోత్సంగినీ చ యా ||40|| పూయాలసశ్చార్బుదం చ శ్యావకర్దమవర్త్మనీ | తథాఽర్శోవర్త్మ శుష్కార్శః శర్కరావర్త్మ యచ్చ వై ||41|| సశోఫశ్చాప్యశోఫశ్చ పాకో బహలవర్త్మ చ | అక్లిన్నవర్త్మ కుంభీకా బిసవర్త్మ చ సిధ్యతి ||42||
View original
पूयास्रावो नाकुलान्ध्यमक्षिपाकात्ययोऽलजी | असाध्याः सर्वजा याप्यः काचः कोपश्च पक्ष्मणः ||३९|| वर्त्मावबन्धो यो व्याधिः सिरासु पिडका च या | प्रस्तार्यर्माधिमांसार्म स्नाय्वर्मोत्सङ्गिनी च या ||४०|| पूयालसश्चार्बुदं च श्यावकर्दमवर्त्मनी | तथाऽर्शोवर्त्म शुष्कार्शः शर्करावर्त्म यच्च वै ||४१|| सशोफश्चाप्यशोफश्च पाको बहलवर्त्म च | अक्लिन्नवर्त्म कुम्भीका बिसवर्त्म च सिध्यति ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (43) · Śloka 43
సనిమిత్తోఽనిమిత్తశ్చ ద్వావసాధ్యౌ తు బాహ్యజౌ |43|
View original
सनिमित्तोऽनिमित्तश्च द्वावसाध्यौ तु बाह्यजौ |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (43) · Śloka 43
షట్సప్తతిర్వికారాణామేషా సంగ్రహకీర్తితా ||43||
View original
षट्सप्ततिर्विकाराणामेषा सङ्ग्रहकीर्तिता ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (44-45) · Śloka 45
నవ సంధ్యాశ్రయాస్తేషు వర్త్మజాస్త్వేకవింశతిః | శుక్లభాగే దశైకశ్చ చత్వారః కృష్ణభాగజాః ||44|| సర్వాశ్రయాః సప్తదశ దృష్టిజా ద్వాదశైవ తు | బాహ్యజౌ ద్వౌ సమాఖ్యాతౌ రోగౌ పరమదారుణౌ | భూయ ఏతాన్ ప్రవక్ష్యామి సంఖ్యారూపచికిత్సితైః ||45||
View original
नव सन्ध्याश्रयास्तेषु वर्त्मजास्त्वेकविंशतिः | शुक्लभागे दशैकश्च चत्वारः कृष्णभागजाः ||४४|| सर्वाश्रयाः सप्तदश दृष्टिजा द्वादशैव तु | बाह्यजौ द्वौ समाख्यातौ रोगौ परमदारुणौ | भूय एतान् प्रवक्ष्यामि सङ्ख्यारूपचिकित्सितैः ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలక్యతంత్రే ఔపద్రవికో నామ ప్రథమోఽధ్యాయః ||1||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालक्यतन्त्रे औपद्रविको नाम प्रथमोऽध्यायः ||१||
🔊 Audio coming soon