1. aupadravikādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാത ഔപദ്രവികമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 4

അധ്യായാനാം ശതേ വിംശേ യദുക്തമസകൃന്മയാ | വക്ഷ്യാമി ബഹുധാ സമ്യഗുത്തരേऽര്ഥാനിമാനിതി ||൩|| ഇദാനീം തത് പ്രവക്ഷ്യാമി തന്ത്രമുത്തരമുത്തമമ് |൪|

Adhikarana 3 (4-7) · Śloka 8

നിഖിലേനോപദിശ്യന്തേ യത്ര രോഗാഃ പൃഥഗ്വിധാഃ ||൪|| ശാലാക്യതന്ത്രാഭിഹിതാ വിദേഹാധിപകീര്തിതാഃ | യേ ച വിസ്തരതോ ദൃഷ്ടാഃ കുമാരാബാധഹേതവഃ ||൫|| ഷട്സു കായചികിത്സാസു യേ ചോക്താഃ പരമര്ഷിഭിഃ | ഉപസര്ഗാദയോ രോഗാ യേ ചാപ്യാഗന്തവഃ സ്മൃതാഃ ||൬|| ത്രിഷഷ്ടീ രസസംസര്ഗാഃ സ്വസ്ഥവൃത്തം തഥൈവ ച | യുക്താര്ഥാ യുക്തയശ്ചൈവ ദോഷഭേദാസ്തഥൈവ ച ||൭|| യത്രോക്താ വിവിധാ അര്ഥാ രോഗസാധനഹേതവഃ |൮|

Adhikarana 4 (8-9) · Śloka 9

മഹതസ്തസ്യ തന്ത്രസ്യ ദുര്ഗാധസ്യാമ്ബുധേരിവ ||൮|| ആദാവേവോത്തമാങ്ഗസ്ഥാന് രോഗാനഭിദധാമ്യഹമ് | സങ്ഖ്യയാ ലക്ഷണൈശ്ചാപി സാധ്യാസാധ്യക്രമേണ ച ||൯||

Adhikarana 5 (10) · Śloka 11

വിദ്യാദ്ദ്വയങ്ഗുലബാഹുല്യം സ്വാങ്ഗുഷ്ഠോദരസമ്മിതമ് | ദ്വ്യങ്ഗുലം സര്വതഃ സാര്ധം ഭിഷങ്നയനബുദ്ബുദമ് ||൧൦|| സുവൃത്തം ഗോസ്തനാകാരം സര്വഭൂതഗുണോദ്ഭവമ് |൧൧|

Adhikarana 6 (11) · Śloka 12

പലം ഭുവോऽഗ്നിതോ രക്തം വാതാത് കൃഷ്ണം സിതം ജലാത് ||൧൧|| ആകാശാദശ്രുമാര്ഗാശ്ച ജായന്തേ നേത്രബുദ്ബുദേ |൧൨|

Adhikarana 7 (12-13) · Śloka 13

ദൃഷ്ടിം ചാത്ര തഥാ വക്ഷ്യേ യഥാ ബ്രൂയാദ്വിശാരദഃ ||൧൨|| നേത്രായാമത്രിഭാഗം തു കൃഷ്ണമണ്ഡലമുച്യതേ | കൃഷ്ണാത് സപ്തമമിച്ഛന്തി ദൃഷ്ടിം ദൃഷ്ടിവിശാരദാഃ ||൧൩||

Adhikarana 8 (14) · Śloka 14

മണ്ഡലാനി ച സന്ധീംശ്ച പടലാനി ച ലോചനേ | യഥാക്രമം വിജാനീയാത് പഞ്ച ഷട് ച ഷഡേവ ച ||൧൪||

Adhikarana 9 (15) · Śloka 15

പക്ഷ്മവര്ത്മശ്വേതകൃഷ്ണദൃഷ്ടീനാം മണ്ഡലാനി തു | അനുപൂര്വം തു തേ മധ്യാശ്ചത്വാരോऽന്ത്യാ യഥോത്തരമ് ||൧൫||

Adhikarana 10 (16) · Śloka 16

പക്ഷ്മവര്ത്മഗതഃ സന്ധിര്വര്ത്മശുക്ലഗതോऽപരഃ | ശുക്ലകൃഷ്ണഗതസ്ത്വന്യഃ കൃഷ്ണദൃഷ്ടിഗതോऽപരഃ | തതഃ കനീനകഗതഃ ഷഷ്ഠശ്ചാപാങ്ഗഗഃ സ്മൃതഃ ||൧൬||

Adhikarana 11 (17) · Śloka 17

ദ്വേ വര്ത്മപടലേ വിദ്യാച്ചത്വാര്യന്യാനി ചാക്ഷിണി | ജായതേ തിമിരം യേഷു വ്യാധിഃ പരമദാരുണഃ ||൧൭||

Adhikarana 12 (18) · Śloka 19

തേജോജലാശ്രിതം ബാഹ്യം തേഷ്വന്യത് പിശിതാശ്രിതമ് | മേദസ്തൃതീയം പടലമാശ്രിതം ത്വസ്ഥി ചാപരമ് ||൧൮|| പഞ്ചമാംശസമം ദൃഷ്ടേസ്തേഷാം ബാഹുല്യമിഷ്യതേ |൧൯|

Adhikarana 13 (19) · Śloka 20

സിരാണാം കണ്ഡരാണാം ച മേദസഃ കാലകസ്യ ച ||൧൯|| ഗുണാഃ കാലാത് പരഃ ശ്ലേഷ്മാ ബന്ധനേऽക്ഷ്ണോഃ സിരായുതഃ |൨൦|

Adhikarana 14 (20) · Śloka 21

സിരാനുസാരിഭിര്ദോഷൈര്വിഗുണൈരൂര്ധ്വമാഗതൈഃ ||൨൦|| ജായന്തേ നേത്രഭാഗേഷു രോഗാഃ പരമദാരുണാഃ |൨൧|

Adhikarana 15 (21-23) · Śloka 23

തത്രാവിലം സസംരമ്ഭമശ്രുകണ്ഡൂപദേഹവത് ||൨൧|| ഗുരൂഷാതോദരാഗാദ്യൈര്ജുഷ്ടം ചാവ്യക്തലക്ഷണൈഃ | സശൂലം വര്ത്മകോഷേഷു ശൂകപൂര്ണാഭമേവ ച ||൨൨|| വിഹന്യമാനം രൂപേ വാ ക്രിയാസ്വക്ഷി യഥാ പുരാ | ദൃഷ്ട്വൈവ ധീമാന് ബുധ്യേത ദോഷേണാധിഷ്ഠിതം തു തത് ||൨൩||

Adhikarana 16 (24) · Śloka 24

തത്ര സമ്ഭവമാസാദ്യ യഥാദോഷം ഭിഷഗ്ജിതമ് | വിദധ്യാന്നേത്രജാ രോഗാ ബലവന്തഃ സ്യുരന്യഥാ ||൨൪||

Adhikarana 17 (25) · Śloka 25

സങ്ക്ഷേപതഃ ക്രിയായോഗോ നിദാനപരിവര്ജനമ് | വാതാദീനാം പ്രതീഘാതഃ പ്രോക്തോ വിസ്തരതഃ പുനഃ ||൨൫||

Adhikarana 18 (26-27) · Śloka 27

ഉഷ്ണാഭിതപ്തസ്യ ജലപ്രവേശാദ്ദൂരേക്ഷണാത് സ്വപ്നവിപര്യയാച്ച | പ്രസക്തസംരോദനകോപശോകക്ലേശാഭിഘാതാദതിമൈഥുനാച്ച ||൨൬|| ശുക്താരനാലാമ്ലകുലത്ഥമാഷനിഷേവണാദ്വേഗവിനിഗ്രഹാച്ച | സ്വേദാദഥോ ധൂമനിഷേവണാച്ച ഛര്ദേര്വിഘാതാദ്വമനാതിയോഗാത് | ബാഷ്പഗ്രഹാത് സൂക്ഷ്മനിരീക്ഷണാച്ച നേത്രേ വികാരാന് ജനയന്തി ദോഷാഃ ||൨൭||

Adhikarana 19 (28) · Śloka 29

വാതാദ്ദശ തഥാ പിത്താത് കഫാച്ചൈവ ത്രയോദശ | രക്താത് ഷോഡശ വിജ്ഞേയാഃ സര്വജാഃ പഞ്ചവിംശതിഃ ||൨൮|| തഥാ ബാഹ്യൌ പുനര്ദ്വൌ ച രോഗാഃ ഷട്സപ്തതിഃ സ്മൃതാഃ |൨൯|

Adhikarana 20 (29-30) · Śloka 31

ഹതാധിമന്ഥോ നിമിഷോ ദൃഷ്ടിര്ഗമ്ഭീരികാ ച യാ ||൨൯|| യച്ച വാതഹതം വര്ത്മ ന തേ സിധ്യന്തി വാതജാഃ | യാപ്യോऽഥ തന്മയഃ കാചഃ സാധ്യാഃ സ്യുഃസാന്യമാരുതാഃ ||൩൦|| ശുഷ്കാക്ഷിപാകാധീമന്ഥസ്യന്ദമാരുതപര്യയാഃ |൩൧|

Adhikarana 21 (31-32) · Śloka 33

അസാധ്യോ ഹ്രസ്വജാഡ്യോ യോ ജലസ്രാവശ്ച പൈത്തികഃ ||൩൧|| പരിമ്ലായീ ച നീലശ്ച യാപ്യഃ കാചോऽഥ തന്മയഃ | അഭിഷ്യന്ദോऽധിമന്ഥോऽമ്ലാധ്യുഷിതം ശുക്തികാ ച യാ ||൩൨|| ദൃഷ്ടിഃ പിത്തവിദഗ്ധാ ച ധൂമദര്ശീ ച സിധ്യതി |൩൩|

Adhikarana 22 (33-35) · Śloka 35

അസാധ്യഃ കഫജഃ സ്രാവോ യാപ്യഃ കാചശ്ച തന്മയഃ ||൩൩|| അഭിഷ്യന്ദോऽധിമന്ഥശ്ച ബലാസഗ്രഥിതം ച യത് | ദൃഷ്ടിഃ ശ്ലേഷ്മവിദഗ്ധാ ച പോഥക്യോ ലഗണ്ശ്ച യഃ ||൩൪|| ക്രിമിഗ്രന്ഥിപരിക്ലിന്നവര്ത്മശുക്ലാര്മപിഷ്ടകാഃ | ശ്ലേഷ്മോപനാഹഃ സാധ്യാസ്തു കഥിതാഃ ശ്ലേഷ്മജേഷു തു ||൩൫||

Adhikarana 23 (36-38) · Śloka 38

രക്തസ്രാവോऽജകാജാതം ശോണിതാര്ശോവ്രണാന്വിതമ് | ശുക്രം ന സാധ്യം കാചശ്ച യാപ്യസ്തജ്ജഃ പ്രകീര്തിതഃ ||൩൬|| മന്ഥസ്യന്ദൌ ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ ഹര്ഷോത്പാതൌ തഥൈവ ച | സിരാജാതാऽഞ്ജനാഖ്യാ ച സിരാജാലം ച യത് സ്മൃതമ് ||൩൭|| പര്വണ്യഥാവ്രണം ശുക്രം ശോണിതാര്മാര്ജുനശ്ച യഃ | ഏതേ സാധ്യാ വികാരേഷു രക്തജേഷു ഭവന്തി ഹി ||൩൮||

Adhikarana 24 (39-42) · Śloka 42

പൂയാസ്രാവോ നാകുലാന്ധ്യമക്ഷിപാകാത്യയോऽലജീ | അസാധ്യാഃ സര്വജാ യാപ്യഃ കാചഃ കോപശ്ച പക്ഷ്മണഃ ||൩൯|| വര്ത്മാവബന്ധോ യോ വ്യാധിഃ സിരാസു പിഡകാ ച യാ | പ്രസ്താര്യര്മാധിമാംസാര്മ സ്നായ്വര്മോത്സങ്ഗിനീ ച യാ ||൪൦|| പൂയാലസശ്ചാര്ബുദം ച ശ്യാവകര്ദമവര്ത്മനീ | തഥാऽര്ശോവര്ത്മ ശുഷ്കാര്ശഃ ശര്കരാവര്ത്മ യച്ച വൈ ||൪൧|| സശോഫശ്ചാപ്യശോഫശ്ച പാകോ ബഹലവര്ത്മ ച | അക്ലിന്നവര്ത്മ കുമ്ഭീകാ ബിസവര്ത്മ ച സിധ്യതി ||൪൨||

Adhikarana 25 (43) · Śloka 43

സനിമിത്തോऽനിമിത്തശ്ച ദ്വാവസാധ്യൌ തു ബാഹ്യജൌ |൪൩|

Adhikarana 26 (43) · Śloka 43

ഷട്സപ്തതിര്വികാരാണാമേഷാ സങ്ഗ്രഹകീര്തിതാ ||൪൩||

Adhikarana 27 (44-45) · Śloka 45

നവ സന്ധ്യാശ്രയാസ്തേഷു വര്ത്മജാസ്ത്വേകവിംശതിഃ | ശുക്ലഭാഗേ ദശൈകശ്ച ചത്വാരഃ കൃഷ്ണഭാഗജാഃ ||൪൪|| സര്വാശ്രയാഃ സപ്തദശ ദൃഷ്ടിജാ ദ്വാദശൈവ തു | ബാഹ്യജൌ ദ്വൌ സമാഖ്യാതൌ രോഗൌ പരമദാരുണൌ | ഭൂയ ഏതാന് പ്രവക്ഷ്യാമി സങ്ഖ്യാരൂപചികിത്സിതൈഃ ||൪൫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 1

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലക്യതന്ത്രേ ഔപദ്രവികോ നാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ ||൧||