Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః సర్వగతరోగవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातः सर्वगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. sarvagatarōgavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
స్యందాస్తు చత్వార ఇహోపదిష్టాస్తావంత ఏవేహ తథాఽధిమంథాః | శోఫాన్వితోఽశోఫయుతశ్చ పాకావిత్యేవమేతే దశ సంప్రదిష్టాః ||3|| హతాధిమంథోఽనిలపర్యయశ్చ శుష్కాక్షిపాకోఽన్యత ఏవ వాతః | దృష్టిస్తథాఽమ్లాధ్యుషితా సిరాణాముత్పాతహర్షావపి సర్వభాగాః ||4||
View original
स्यन्दास्तु चत्वार इहोपदिष्टास्तावन्त एवेह तथाऽधिमन्थाः | शोफान्वितोऽशोफयुतश्च पाकावित्येवमेते दश सम्प्रदिष्टाः ||३|| हताधिमन्थोऽनिलपर्ययश्च शुष्काक्षिपाकोऽन्यत एव वातः | दृष्टिस्तथाऽम्लाध्युषिता सिराणामुत्पातहर्षावपि सर्वभागाः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ప్రాయేణ సర్వే నయనామయాస్తు భవంత్యభిష్యందనిమిత్తమూలాః | తస్మాదభిష్యందముదీర్యమాణముపాచరేదాశు హితాయ ధీమాన్ ||5||
View original
प्रायेण सर्वे नयनामयास्तु भवन्त्यभिष्यन्दनिमित्तमूलाः | तस्मादभिष्यन्दमुदीर्यमाणमुपाचरेदाशु हिताय धीमान् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
నిస్తోదనం స్తంభనరోమహర్షసంఘర్షపారుష్యశిరోభితాపాః | విశుష్కభావః శిశిరాశ్రుతా చ వాతాభిపన్నే నయనే భవంతి ||6||
View original
निस्तोदनं स्तम्भनरोमहर्षसङ्घर्षपारुष्यशिरोभितापाः | विशुष्कभावः शिशिराश्रुता च वाताभिपन्ने नयने भवन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
దాహప్రపాకౌ శిశిరాభినందా ధూమాయనం బాష్పసముచ్ఛ్రయశ్చ | ఉష్ణాశ్రుతా పీతకనేత్రతా చ పిత్తాభిపన్నే నయనే భవంతి ||7||
View original
दाहप्रपाकौ शिशिराभिनन्दा धूमायनं बाष्पसमुच्छ्रयश्च | उष्णाश्रुता पीतकनेत्रता च पित्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ఉష్ణాభినందా గురుతాఽక్షిశోఫః కండూపదేహౌ సితతాఽతిశైత్యం | స్రావో ముహుః పిచ్ఛిల ఏవ చాపి కఫాభిపన్నే నయనే భవంతి ||8||
View original
उष्णाभिनन्दा गुरुताऽक्षिशोफः कण्डूपदेहौ सितताऽतिशैत्यम् | स्रावो मुहुः पिच्छिल एव चापि कफाभिपन्ने नयने भवन्ति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
తామ్రాశ్రుతా లోహితనేత్రతా చ రాజ్యః సమంతాదతిలోహితాశ్చ | పిత్తస్య లింగాని చ యాని తాని రక్తాభిపన్నే నయనే భవంతి ||9||
View original
ताम्राश्रुता लोहितनेत्रता च राज्यः समन्तादतिलोहिताश्च | पित्तस्य लिङ्गानि च यानि तानि रक्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
వృద్ధైరేతైరభిష్యందైర్నరాణామక్రియావతాం | తావంతస్త్వధిమంథాః స్యుర్నయనే తీవ్రవేదనాః ||10||
View original
वृद्धैरेतैरभिष्यन्दैर्नराणामक्रियावताम् | तावन्तस्त्वधिमन्थाः स्युर्नयने तीव्रवेदनाः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ఉత్పాట్యత ఇవాత్యర్థం నేత్రం నిర్మథ్యతే తథా | శిరసోఽర్ధం చ తం విద్యాదధిమంథం స్వలక్షణైః ||11||
View original
उत्पाट्यत इवात्यर्थं नेत्रं निर्मथ्यते तथा | शिरसोऽर्धं च तं विद्यादधिमन्थं स्वलक्षणैः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
నేత్రముత్పాట్యత ఇవ మథ్యతేఽరణివచ్చ యత్ | సంఘర్షతోదనిర్భేదమాంససంరబ్ధమావిలం ||12|| కుంచనాస్ఫోటనాధ్మానవేపథువ్యథనైర్యుతం | శిరసోఽర్ధం చ యేన స్యాదధిమంథః స మారుతాత్ ||13||
View original
नेत्रमुत्पाट्यत इव मथ्यतेऽरणिवच्च यत् | सङ्घर्षतोदनिर्भेदमांससंरब्धमाविलम् ||१२|| कुञ्चनास्फोटनाध्मानवेपथुव्यथनैर्युतम् | शिरसोऽर्धं च येन स्यादधिमन्थः स मारुतात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15
రక్తరాజిచితం స్రావి వహ్నినేవావదహ్యతే | యకృత్పిండోపమం దాహి క్షారేణాక్తమివ క్షతం ||14|| ప్రపక్వోచ్ఛూనవర్త్మాంతం సస్వేదం పీతదర్శనం | మూర్చ్ఛాశిరోదాహయుతం పిత్తేనాక్ష్యధిమంథితం ||15||
View original
रक्तराजिचितं स्रावि वह्निनेवावदह्यते | यकृत्पिण्डोपमं दाहि क्षारेणाक्तमिव क्षतम् ||१४|| प्रपक्वोच्छूनवर्त्मान्तं सस्वेदं पीतदर्शनम् | मूर्च्छाशिरोदाहयुतं पित्तेनाक्ष्यधिमन्थितम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16-17) · Śloka 17
శోఫవన్నాతిసంరబ్ధం స్రావకండూసమన్వితం | శైత్యగౌరవపైచ్ఛిల్యదూషికాహర్షణాన్వితం ||16|| రూపం పశ్యతి దుఃఖేన పాంశుపూర్ణమివావిలం | నాసాధ్మానశిరోదుఃఖయుతం శ్లేష్మాధిమంథితం ||17||
View original
शोफवन्नातिसंरब्धं स्रावकण्डूसमन्वितम् | शैत्यगौरवपैच्छिल्यदूषिकाहर्षणान्वितम् ||१६|| रूपं पश्यति दुःखेन पांशुपूर्णमिवाविलम् | नासाध्मानशिरोदुःखयुतं श्लेष्माधिमन्थितम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18-19) · Śloka 19
బంధుజీవప్రతీకాశం తామ్యతి స్పర్శనాక్షమం | రక్తాస్రావం సనిస్తోదం పశ్యత్యగ్నినిభా దిశః ||18|| రక్తమగ్నారిష్టవచ్చ కృష్ణభాగశ్చ లక్ష్యతే | యద్దీప్తం రక్తపర్యంతం తద్రక్తేనాధిమంథితం ||19||
View original
बन्धुजीवप्रतीकाशं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम् | रक्तास्रावं सनिस्तोदं पश्यत्यग्निनिभा दिशः ||१८|| रक्तमग्नारिष्टवच्च कृष्णभागश्च लक्ष्यते | यद्दीप्तं रक्तपर्यन्तं तद्रक्तेनाधिमन्थितम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (20) · Śloka 20
హన్యాద్దృష్టిం సప్తరాత్రాత్ కఫోత్థోఽధీమంథోఽసృక్సంభవః పంచరాత్రాత్ | షడ్రాత్రాద్వై మారుతోత్థో నిహాన్యాన్మిథ్యాచారాత్ పైత్తికః సద్య ఏవ ||20||
View original
हन्याद्दृष्टिं सप्तरात्रात् कफोत्थोऽधीमन्थोऽसृक्सम्भवः पञ्चरात्रात् | षड्रात्राद्वै मारुतोत्थो निहान्यान्मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22
కండూపదేహాశ్రుయుతః పక్వోదుంబరసన్నిభః | దాహసంహర్షతామ్రత్వశోఫనిస్తోదగౌరవైః ||21|| జుష్టో ముహుః స్రవేచ్చాస్రముష్ణశీతాంబు పిచ్ఛిలం | సంరంభీ పచ్యతే యశ్చ నేత్రపాకః సశోఫజః ||22||
View original
कण्डूपदेहाश्रुयुतः पक्वोदुम्बरसन्निभः | दाहसंहर्षताम्रत्वशोफनिस्तोदगौरवैः ||२१|| जुष्टो मुहुः स्रवेच्चास्रमुष्णशीताम्बु पिच्छिलम् | संरम्भी पच्यते यश्च नेत्रपाकः सशोफजः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
శోఫహీనాని లింగాని నేత్రపాకే త్వశోఫజే |23|
View original
शोफहीनानि लिङ्गानि नेत्रपाके त्वशोफजे |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
ఉపేక్షణాదక్షి యదాఽధిమంథో వాతాత్మకః సాదయతి ప్రసహ్య | రుజాభిరుగ్రాభిరసాధ్య ఏష హతాధిమంథః ఖలు నామ రోగః ||23||
View original
उपेक्षणादक्षि यदाऽधिमन्थो वातात्मकः सादयति प्रसह्य | रुजाभिरुग्राभिरसाध्य एष हताधिमन्थः खलु नाम रोगः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
అంతఃసిరాణాం శ్వసనః స్థితో దృష్టిం ప్రతిక్షిపన్ | హతాధిమంథం జనయేత్తమసాధ్యం విదుర్బుధాః ||24||
View original
अन्तःसिराणां श्वसनः स्थितो दृष्टिं प्रतिक्षिपन् | हताधिमन्थं जनयेत्तमसाध्यं विदुर्बुधाः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25) · Śloka 25
పక్ష్మద్వయాక్షిభ్రువమాశ్రితస్తు యత్రానిలః సంచరతి ప్రదుష్టః | పర్యాయశశ్చాపి రుజః కరోతి తం వాతపర్యాయముదాహరంతి ||25||
View original
पक्ष्मद्वयाक्षिभ्रुवमाश्रितस्तु यत्रानिलः सञ्चरति प्रदुष्टः | पर्यायशश्चापि रुजः करोति तं वातपर्यायमुदाहरन्ति ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (26) · Śloka 26
యత్ కూణితం దారుణరూక్షవర్త్మ విలోకనే చావిలదర్శనం యత్ | సుదారుణం యత్ ప్రతిబోధనే చ శుష్కాక్షిపాకోపహతం తదక్షి ||26||
View original
यत् कूणितं दारुणरूक्षवर्त्म विलोकने चाविलदर्शनं यत् | सुदारुणं यत् प्रतिबोधने च शुष्काक्षिपाकोपहतं तदक्षि ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (27) · Śloka 27
యస్యావటూకర్ణశిరోహనుస్థో మన్యాగతో వాఽప్యనిలోఽన్యతో వా | కుర్యాద్రుజోఽతి భ్రువి లోచనే వా తమన్యతోవాతముదాహరంతి ||27||
View original
यस्यावटूकर्णशिरोहनुस्थो मन्यागतो वाऽप्यनिलोऽन्यतो वा | कुर्याद्रुजोऽति भ्रुवि लोचने वा तमन्यतोवातमुदाहरन्ति ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (28) · Śloka 28
అమ్లేన భుక్తేన విదాహినా చ సంఛాద్యతే సర్వత ఏవ నేత్రం | శోఫాన్వితం లోహితకైః సనీలైరేతాదృగమ్లాధ్యుషితం వదంతి ||28||
View original
अम्लेन भुक्तेन विदाहिना च सञ्छाद्यते सर्वत एव नेत्रम् | शोफान्वितं लोहितकैः सनीलैरेतादृगम्लाध्युषितं वदन्ति ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (29) · Śloka 29
అవేదనా వాఽపి సవేదనా వా యస్యాక్షిరాజ్యో హి భవంతి తామ్రాః | ముహుర్విరజ్యంతి చ తాః సమంతాద్ వ్యాధిః సిరోత్పాత ఇతి ప్రదిష్టః ||29||
View original
अवेदना वाऽपि सवेदना वा यस्याक्षिराज्यो हि भवन्ति ताम्राः | मुहुर्विरज्यन्ति च ताः समन्ताद् व्याधिः सिरोत्पात इति प्रदिष्टः ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (30) · Śloka 30
మోహాత్ సిరోత్పాత ఉపేక్షితస్తు జాయేత రోగస్తు సిరాప్రహర్షః | తామ్రాచ్ఛమస్రం స్రవతి ప్రగాఢం తథా న శక్నోత్యభివీక్షితుం చ ||30||
View original
मोहात् सिरोत्पात उपेक्षितस्तु जायेत रोगस्तु सिराप्रहर्षः | ताम्राच्छमस्रं स्रवति प्रगाढं तथा न शक्नोत्यभिवीक्षितुं च ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రే సర్వగతరోగవిజ్ఞానీయో నామ షష్ఠోఽధ్యాయః ||6||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्वगतरोगविज्ञानीयो नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon