Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō hr̥drōgapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातो हृद्रोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
43. hr̥drōgapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
vēgāghātōṣṇarūkṣānnairatimātrōpasēvitaiḥ | viruddhādhyaśanājīrṇairasātmyaiścāpi(ti) bhōjanaiḥ ||3|| dūṣayitvā rasaṁ dōṣā viguṇā hr̥dayaṁ gatāḥ | kurvanti hr̥dayē bādhāṁ hr̥drōgaṁ taṁ pracakṣatē ||4||
View original
वेगाघातोष्णरूक्षान्नैरतिमात्रोपसेवितैः | विरुद्धाध्यशनाजीर्णैरसात्म्यैश्चापि(ति) भोजनैः ||३|| दूषयित्वा रसं दोषा विगुणा हृदयं गताः | कुर्वन्ति हृदये बाधां हृद्रोगं तं प्रचक्षते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
caturvidhaḥ sa dōṣaiḥ syāt kr̥mibhiśca pr̥thak pr̥thak | lakṣaṇaṁ tasya vakṣyāmi cikitsitamanantaram ||5||
View original
चतुर्विधः स दोषैः स्यात् कृमिभिश्च पृथक् पृथक् | लक्षणं तस्य वक्ष्यामि चिकित्सितमनन्तरम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
āyamyatē mārutajē hr̥dayaṁ tudyatē tathā | nirmathyatē dīryatē ca sphōṭyatē pāṭyatē'pi ca ||6||
View original
आयम्यते मारुतजे हृदयं तुद्यते तथा | निर्मथ्यते दीर्यते च स्फोट्यते पाट्यतेऽपि च ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
tr̥ṣṇōṣādāhacōṣāḥ syuḥ paittikē hr̥dayaklamaḥ | dhūmāyanaṁ mūrcchā ca svēdaḥ śōṣō mukhasya ca ||7||
View original
तृष्णोषादाहचोषाः स्युः पैत्तिके हृदयक्लमः | धूमायनं मूर्च्छा च स्वेदः शोषो मुखस्य च ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
gauravaṁ kaphasaṁsrāvō'ruciḥ stambhō'gnimārdavam | mādhuryamapi cā''syasya balāsāvatatē hr̥di ||8||
View original
गौरवं कफसंस्रावोऽरुचिः स्तम्भोऽग्निमार्दवम् | माधुर्यमपि चाऽऽस्यस्य बलासावतते हृदि ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
utklēśaḥ ṣṭhīvanaṁ tōdaḥ śūlō hr̥llāsakastamaḥ | aruciḥ śyāvanētratvaṁ śōṣaśca kr̥mijē bhavēt ||9||
View original
उत्क्लेशः ष्ठीवनं तोदः शूलो हृल्लासकस्तमः | अरुचिः श्यावनेत्रत्वं शोषश्च कृमिजे भवेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
bhramaklamau sādaśōṣau jñēyāstēṣāmupadravāḥ |10|
View original
भ्रमक्लमौ सादशोषौ ज्ञेयास्तेषामुपद्रवाः |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
kr̥mijē kr̥mijātīnāṁ ślaiṣmikāṇāṁ ca yē matāḥ ||10||
View original
कृमिजे कृमिजातीनां श्लैष्मिकाणां च ये मताः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11-13) · Śloka 13
vātōpasr̥ṣṭē hr̥dayē vāmayēt snigdhamāturam | dvipañcamūlakvāthēna sasnēhalavaṇēna tu ||11|| pippalyēlāvacāhiṅguyavabhasmāni saindhavam | sauvarcalamathō śuṇṭhīmajamōdāṁ ca cūrṇitam ||12|| phaladhānyāmlakaulatthadadhimadyāsavādibhiḥ | pāyayēta viśuddhaṁ ca snēhēnānyatamēna vā ||13||
View original
वातोपसृष्टे हृदये वामयेत् स्निग्धमातुरम् | द्विपञ्चमूलक्वाथेन सस्नेहलवणेन तु ||११|| पिप्पल्येलावचाहिङ्गुयवभस्मानि सैन्धवम् | सौवर्चलमथो शुण्ठीमजमोदां च चूर्णितम् ||१२|| फलधान्याम्लकौलत्थदधिमद्यासवादिभिः | पाययेत विशुद्धं च स्नेहेनान्यतमेन वा ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
bhōjayējjīrṇaśālyannaṁ jāṅgalaiḥ saghr̥tai rasaiḥ | vātaghnasiddhaṁ tailaṁ ca dadyādbastiṁ pramāṇataḥ ||14||
View original
भोजयेज्जीर्णशाल्यन्नं जाङ्गलैः सघृतै रसैः | वातघ्नसिद्धं तैलं च दद्याद्बस्तिं प्रमाणतः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 16
śrīparṇīmadhukakṣaudrasitōtpalajalairvamēt | pittōpasr̥ṣṭē hr̥dayē sēvēta madhuraiḥ śr̥tam ||15|| ghr̥taṁ kaṣāyāṁścōddiṣṭān pittajvaravināśanān |16|
View original
श्रीपर्णीमधुकक्षौद्रसितोत्पलजलैर्वमेत् | पित्तोपसृष्टे हृदये सेवेत मधुरैः शृतम् ||१५|| घृतं कषायांश्चोद्दिष्टान् पित्तज्वरविनाशनान् |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 17
tr̥ptasya ca rasairmukhyairmadhuraiḥ saghr̥tairbhiṣak ||16|| sakṣaudraṁ vitarēdbastau tailaṁ madhukasādhitam |17|
View original
तृप्तस्य च रसैर्मुख्यैर्मधुरैः सघृतैर्भिषक् ||१६|| सक्षौद्रं वितरेद्बस्तौ तैलं मधुकसाधितम् |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17-19) · Śloka 19
vacānimbakaṣāyābhyāṁ vāntaṁ hr̥di kaphātmakē ||17|| cūrṇaṁ tu pāyayētōktaṁ vātajē bhōjayēcca tam | phalādimatha mustādiṁ triphalāṁ vā pibēnnaraḥ ||18|| śyāmātrivr̥tkalkayutaṁ ghr̥taṁ vā'pi virēcanam | balātailairvidadhyācca bastiṁ bastiviśāradaḥ ||19||
View original
वचानिम्बकषायाभ्यां वान्तं हृदि कफात्मके ||१७|| चूर्णं तु पाययेतोक्तं वातजे भोजयेच्च तम् | फलादिमथ मुस्तादिं त्रिफलां वा पिबेन्नरः ||१८|| श्यामात्रिवृत्कल्कयुतं घृतं वाऽपि विरेचनम् | बलातैलैर्विदध्याच्च बस्तिं बस्तिविशारदः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20-22) · Śloka 22
kr̥mihr̥drōgiṇaṁ snigdhaṁ bhōjayēt piśitaudanam | dadhnā ca palalōpētaṁ tryahaṁ, paścādvirēcayēt ||20|| sugandhibhiḥ salavaṇairyōgaiḥ sājājiśarkaraiḥ | viḍaṅgagāḍhaṁ dhānyāmlaṁ pāyayētāpyanantaram ||21|| hr̥dayasthāḥ patantyēvamadhastāt krimayō nr̥ṇām | yavānnaṁ vitarēccāsya saviḍaṅgamataḥ param ||22||
View original
कृमिहृद्रोगिणं स्निग्धं भोजयेत् पिशितौदनम् | दध्ना च पललोपेतं त्र्यहं, पश्चाद्विरेचयेत् ||२०|| सुगन्धिभिः सलवणैर्योगैः साजाजिशर्करैः | विडङ्गगाढं धान्याम्लं पाययेताप्यनन्तरम् ||२१|| हृदयस्थाः पतन्त्येवमधस्तात् क्रिमयो नृणाम् | यवान्नं वितरेच्चास्य सविडङ्गमतः परम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 43
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē kāyacikitsātantrē hr̥drōgapratiṣēdhō nāma (pañcamō'dhyāyaḥ, āditaḥ) tricatvāriṁśō'dhyāyaḥ ||43||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे हृद्रोगप्रतिषेधो नाम (पञ्चमोऽध्यायः, आदितः) त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः ||४३||
🔊 Audio coming soon