Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో హృద్రోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो हृद्रोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
43. hr̥drōgapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
వేగాఘాతోష్ణరూక్షాన్నైరతిమాత్రోపసేవితైః | విరుద్ధాధ్యశనాజీర్ణైరసాత్మ్యైశ్చాపి(తి) భోజనైః ||3|| దూషయిత్వా రసం దోషా విగుణా హృదయం గతాః | కుర్వంతి హృదయే బాధాం హృద్రోగం తం ప్రచక్షతే ||4||
View original
वेगाघातोष्णरूक्षान्नैरतिमात्रोपसेवितैः | विरुद्धाध्यशनाजीर्णैरसात्म्यैश्चापि(ति) भोजनैः ||३|| दूषयित्वा रसं दोषा विगुणा हृदयं गताः | कुर्वन्ति हृदये बाधां हृद्रोगं तं प्रचक्षते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
చతుర్విధః స దోషైః స్యాత్ కృమిభిశ్చ పృథక్ పృథక్ | లక్షణం తస్య వక్ష్యామి చికిత్సితమనంతరం ||5||
View original
चतुर्विधः स दोषैः स्यात् कृमिभिश्च पृथक् पृथक् | लक्षणं तस्य वक्ष्यामि चिकित्सितमनन्तरम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ఆయమ్యతే మారుతజే హృదయం తుద్యతే తథా | నిర్మథ్యతే దీర్యతే చ స్ఫోట్యతే పాట్యతేఽపి చ ||6||
View original
आयम्यते मारुतजे हृदयं तुद्यते तथा | निर्मथ्यते दीर्यते च स्फोट्यते पाट्यतेऽपि च ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
తృష్ణోషాదాహచోషాః స్యుః పైత్తికే హృదయక్లమః | ధూమాయనం మూర్చ్ఛా చ స్వేదః శోషో ముఖస్య చ ||7||
View original
तृष्णोषादाहचोषाः स्युः पैत्तिके हृदयक्लमः | धूमायनं मूर्च्छा च स्वेदः शोषो मुखस्य च ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
గౌరవం కఫసంస్రావోఽరుచిః స్తంభోఽగ్నిమార్దవం | మాధుర్యమపి చాఽఽస్యస్య బలాసావతతే హృది ||8||
View original
गौरवं कफसंस्रावोऽरुचिः स्तम्भोऽग्निमार्दवम् | माधुर्यमपि चाऽऽस्यस्य बलासावतते हृदि ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ఉత్క్లేశః ష్ఠీవనం తోదః శూలో హృల్లాసకస్తమః | అరుచిః శ్యావనేత్రత్వం శోషశ్చ కృమిజే భవేత్ ||9||
View original
उत्क्लेशः ष्ठीवनं तोदः शूलो हृल्लासकस्तमः | अरुचिः श्यावनेत्रत्वं शोषश्च कृमिजे भवेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
భ్రమక్లమౌ సాదశోషౌ జ్ఞేయాస్తేషాముపద్రవాః |10|
View original
भ्रमक्लमौ सादशोषौ ज्ञेयास्तेषामुपद्रवाः |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
కృమిజే కృమిజాతీనాం శ్లైష్మికాణాం చ యే మతాః ||10||
View original
कृमिजे कृमिजातीनां श्लैष्मिकाणां च ये मताः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11-13) · Śloka 13
వాతోపసృష్టే హృదయే వామయేత్ స్నిగ్ధమాతురం | ద్విపంచమూలక్వాథేన సస్నేహలవణేన తు ||11|| పిప్పల్యేలావచాహింగుయవభస్మాని సైంధవం | సౌవర్చలమథో శుంఠీమజమోదాం చ చూర్ణితం ||12|| ఫలధాన్యామ్లకౌలత్థదధిమద్యాసవాదిభిః | పాయయేత విశుద్ధం చ స్నేహేనాన్యతమేన వా ||13||
View original
वातोपसृष्टे हृदये वामयेत् स्निग्धमातुरम् | द्विपञ्चमूलक्वाथेन सस्नेहलवणेन तु ||११|| पिप्पल्येलावचाहिङ्गुयवभस्मानि सैन्धवम् | सौवर्चलमथो शुण्ठीमजमोदां च चूर्णितम् ||१२|| फलधान्याम्लकौलत्थदधिमद्यासवादिभिः | पाययेत विशुद्धं च स्नेहेनान्यतमेन वा ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
భోజయేజ్జీర్ణశాల్యన్నం జాంగలైః సఘృతై రసైః | వాతఘ్నసిద్ధం తైలం చ దద్యాద్బస్తిం ప్రమాణతః ||14||
View original
भोजयेज्जीर्णशाल्यन्नं जाङ्गलैः सघृतै रसैः | वातघ्नसिद्धं तैलं च दद्याद्बस्तिं प्रमाणतः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 16
శ్రీపర్ణీమధుకక్షౌద్రసితోత్పలజలైర్వమేత్ | పిత్తోపసృష్టే హృదయే సేవేత మధురైః శృతం ||15|| ఘృతం కషాయాంశ్చోద్దిష్టాన్ పిత్తజ్వరవినాశనాన్ |16|
View original
श्रीपर्णीमधुकक्षौद्रसितोत्पलजलैर्वमेत् | पित्तोपसृष्टे हृदये सेवेत मधुरैः शृतम् ||१५|| घृतं कषायांश्चोद्दिष्टान् पित्तज्वरविनाशनान् |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 17
తృప్తస్య చ రసైర్ముఖ్యైర్మధురైః సఘృతైర్భిషక్ ||16|| సక్షౌద్రం వితరేద్బస్తౌ తైలం మధుకసాధితం |17|
View original
तृप्तस्य च रसैर्मुख्यैर्मधुरैः सघृतैर्भिषक् ||१६|| सक्षौद्रं वितरेद्बस्तौ तैलं मधुकसाधितम् |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17-19) · Śloka 19
వచానింబకషాయాభ్యాం వాంతం హృది కఫాత్మకే ||17|| చూర్ణం తు పాయయేతోక్తం వాతజే భోజయేచ్చ తం | ఫలాదిమథ ముస్తాదిం త్రిఫలాం వా పిబేన్నరః ||18|| శ్యామాత్రివృత్కల్కయుతం ఘృతం వాఽపి విరేచనం | బలాతైలైర్విదధ్యాచ్చ బస్తిం బస్తివిశారదః ||19||
View original
वचानिम्बकषायाभ्यां वान्तं हृदि कफात्मके ||१७|| चूर्णं तु पाययेतोक्तं वातजे भोजयेच्च तम् | फलादिमथ मुस्तादिं त्रिफलां वा पिबेन्नरः ||१८|| श्यामात्रिवृत्कल्कयुतं घृतं वाऽपि विरेचनम् | बलातैलैर्विदध्याच्च बस्तिं बस्तिविशारदः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20-22) · Śloka 22
కృమిహృద్రోగిణం స్నిగ్ధం భోజయేత్ పిశితౌదనం | దధ్నా చ పలలోపేతం త్ర్యహం, పశ్చాద్విరేచయేత్ ||20|| సుగంధిభిః సలవణైర్యోగైః సాజాజిశర్కరైః | విడంగగాఢం ధాన్యామ్లం పాయయేతాప్యనంతరం ||21|| హృదయస్థాః పతంత్యేవమధస్తాత్ క్రిమయో నృణాం | యవాన్నం వితరేచ్చాస్య సవిడంగమతః పరం ||22||
View original
कृमिहृद्रोगिणं स्निग्धं भोजयेत् पिशितौदनम् | दध्ना च पललोपेतं त्र्यहं, पश्चाद्विरेचयेत् ||२०|| सुगन्धिभिः सलवणैर्योगैः साजाजिशर्करैः | विडङ्गगाढं धान्याम्लं पाययेताप्यनन्तरम् ||२१|| हृदयस्थाः पतन्त्येवमधस्तात् क्रिमयो नृणाम् | यवान्नं वितरेच्चास्य सविडङ्गमतः परम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 43
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే కాయచికిత్సాతంత్రే హృద్రోగప్రతిషేధో నామ (పంచమోఽధ్యాయః, ఆదితః) త్రిచత్వారింశోఽధ్యాయః ||43||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे हृद्रोगप्रतिषेधो नाम (पञ्चमोऽध्यायः, आदितः) त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः ||४३||
🔊 Audio coming soon