Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਹਦ੍ਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो हृद्रोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
43. hr̥drōgapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਵੇਗਾਘਾਤੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨੈਰਤਿਮਾਤ੍ਰੋਪਸੇਵਿਤੈਃ | ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਜੀਰ੍ਣੈਰਸਾਤ੍ਮ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਪਿ(ਤਿ) ਭੋਜਨੈਃ ||੩|| ਦੂਸਯਿਤ੍ਵਾ ਰਸਂ ਦੋਸਾ ਵਿਗੁਣਾ ਹਦਯਂ ਗਤਾਃ | ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਹਦਯੇ ਬਾਧਾਂ ਹਦ੍ਰੋਗਂ ਤਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ ||੪||
View original
वेगाघातोष्णरूक्षान्नैरतिमात्रोपसेवितैः | विरुद्धाध्यशनाजीर्णैरसात्म्यैश्चापि(ति) भोजनैः ||३|| दूषयित्वा रसं दोषा विगुणा हृदयं गताः | कुर्वन्ति हृदये बाधां हृद्रोगं तं प्रचक्षते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ ਸ ਦੋਸੈਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਮਿਭਿਸ਼੍ਚ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ | ਲਕ੍ਸਣਂ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ||੫||
View original
चतुर्विधः स दोषैः स्यात् कृमिभिश्च पृथक् पृथक् | लक्षणं तस्य वक्ष्यामि चिकित्सितमनन्तरम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਆਯਮ੍ਯਤੇ ਮਾਰੁਤਜੇ ਹਦਯਂ ਤੁਦ੍ਯਤੇ ਤਥਾ | ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯਤੇ ਦੀਰ੍ਯਤੇ ਚ ਸ੍ਫੋਟ੍ਯਤੇ ਪਾਟ੍ਯਤੇਪਿ ਚ ||੬||
View original
आयम्यते मारुतजे हृदयं तुद्यते तथा | निर्मथ्यते दीर्यते च स्फोट्यते पाट्यतेऽपि च ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਤਸ੍ਣੋਸਾਦਾਹਚੋਸਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਹਦਯਕ੍ਲਮਃ | ਧੂਮਾਯਨਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ਼ੋਸੋ ਮੁਖਸ੍ਯ ਚ ||੭||
View original
तृष्णोषादाहचोषाः स्युः पैत्तिके हृदयक्लमः | धूमायनं मूर्च्छा च स्वेदः शोषो मुखस्य च ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਗੌਰਵਂ ਕਫਸਂਸ੍ਰਾਵੋਰੁਚਿਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋਗ੍ਨਿਮਾਰ੍ਦਵਮ੍ | ਮਾਧੁਰ੍ਯਮਪਿ ਚਾਸ੍ਯਸ੍ਯ ਬਲਾਸਾਵਤਤੇ ਹਦਿ ||੮||
View original
गौरवं कफसंस्रावोऽरुचिः स्तम्भोऽग्निमार्दवम् | माधुर्यमपि चाऽऽस्यस्य बलासावतते हृदि ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ ਸ੍ਠੀਵਨਂ ਤੋਦਃ ਸ਼ੂਲੋ ਹਲ੍ਲਾਸਕਸ੍ਤਮਃ | ਅਰੁਚਿਃ ਸ਼੍ਯਾਵਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਸਸ਼੍ਚ ਕਮਿਜੇ ਭਵੇਤ੍ ||੯||
View original
उत्क्लेशः ष्ठीवनं तोदः शूलो हृल्लासकस्तमः | अरुचिः श्यावनेत्रत्वं शोषश्च कृमिजे भवेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਭ੍ਰਮਕ੍ਲਮੌ ਸਾਦਸ਼ੋਸੌ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੇਸਾਮੁਪਦ੍ਰਵਾਃ |੧੦|
View original
भ्रमक्लमौ सादशोषौ ज्ञेयास्तेषामुपद्रवाः |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਕਮਿਜੇ ਕਮਿਜਾਤੀਨਾਂ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾਣਾਂ ਚ ਯੇ ਮਤਾਃ ||੧੦||
View original
कृमिजे कृमिजातीनां श्लैष्मिकाणां च ये मताः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11-13) · Śloka 13
ਵਾਤੋਪਸਸ੍ਟੇ ਹਦਯੇ ਵਾਮਯੇਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਤੁਰਮ੍ | ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਸ੍ਨੇਹਲਵਣੇਨ ਤੁ ||੧੧|| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੇਲਾਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਯਵਭਸ੍ਮਾਨਿ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ | ਸੌਵਰ੍ਚਲਮਥੋ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਜਮੋਦਾਂ ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍ ||੧੨|| ਫਲਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਕੌਲਤ੍ਥਦਧਿਮਦ੍ਯਾਸਵਾਦਿਭਿਃ | ਪਾਯਯੇਤ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹੇਨਾਨ੍ਯਤਮੇਨ ਵਾ ||੧੩||
View original
वातोपसृष्टे हृदये वामयेत् स्निग्धमातुरम् | द्विपञ्चमूलक्वाथेन सस्नेहलवणेन तु ||११|| पिप्पल्येलावचाहिङ्गुयवभस्मानि सैन्धवम् | सौवर्चलमथो शुण्ठीमजमोदां च चूर्णितम् ||१२|| फलधान्याम्लकौलत्थदधिमद्यासवादिभिः | पाययेत विशुद्धं च स्नेहेनान्यतमेन वा ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ਭੋਜਯੇਜ੍ਜੀਰ੍ਣਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਜਾਙ੍ਗਲੈਃ ਸਘਤੈ ਰਸੈਃ | ਵਾਤਘ੍ਨਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ||੧੪||
View original
भोजयेज्जीर्णशाल्यन्नं जाङ्गलैः सघृतै रसैः | वातघ्नसिद्धं तैलं च दद्याद्बस्तिं प्रमाणतः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 16
ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੀਮਧੁਕਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਿਤੋਤ੍ਪਲਜਲੈਰ੍ਵਮੇਤ੍ | ਪਿਤ੍ਤੋਪਸਸ੍ਟੇ ਹਦਯੇ ਸੇਵੇਤ ਮਧੁਰੈਃ ਸ਼ਤਮ੍ ||੧੫|| ਘਤਂ ਕਸਾਯਾਂਸ਼੍ਚੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਵਿਨਾਸ਼ਨਾਨ੍ |੧੬|
View original
श्रीपर्णीमधुकक्षौद्रसितोत्पलजलैर्वमेत् | पित्तोपसृष्टे हृदये सेवेत मधुरैः शृतम् ||१५|| घृतं कषायांश्चोद्दिष्टान् पित्तज्वरविनाशनान् |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 17
ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਰਸੈਰ੍ਮੁਖ੍ਯੈਰ੍ਮਧੁਰੈਃ ਸਘਤੈਰ੍ਭਿਸਕ੍ ||੧੬|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਵਿਤਰੇਦ੍ਬਸ੍ਤੌ ਤੈਲਂ ਮਧੁਕਸਾਧਿਤਮ੍ |੧੭|
View original
तृप्तस्य च रसैर्मुख्यैर्मधुरैः सघृतैर्भिषक् ||१६|| सक्षौद्रं वितरेद्बस्तौ तैलं मधुकसाधितम् |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17-19) · Śloka 19
ਵਚਾਨਿਮ੍ਬਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਨ੍ਤਂ ਹਦਿ ਕਫਾਤ੍ਮਕੇ ||੧੭|| ਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁ ਪਾਯਯੇਤੋਕ੍ਤਂ ਵਾਤਜੇ ਭੋਜਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍ | ਫਲਾਦਿਮਥ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਵਾ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ ||੧੮|| ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਯੁਤਂ ਘਤਂ ਵਾਪਿ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ | ਬਲਾਤੈਲੈਰ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਚ੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਂ ਬਸ੍ਤਿਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ||੧੯||
View original
वचानिम्बकषायाभ्यां वान्तं हृदि कफात्मके ||१७|| चूर्णं तु पाययेतोक्तं वातजे भोजयेच्च तम् | फलादिमथ मुस्तादिं त्रिफलां वा पिबेन्नरः ||१८|| श्यामात्रिवृत्कल्कयुतं घृतं वाऽपि विरेचनम् | बलातैलैर्विदध्याच्च बस्तिं बस्तिविशारदः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20-22) · Śloka 22
ਕਮਿਹਦ੍ਰੋਗਿਣਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਭੋਜਯੇਤ੍ ਪਿਸ਼ਿਤੌਦਨਮ੍ | ਦਧ੍ਨਾ ਚ ਪਲਲੋਪੇਤਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ, ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ ||੨੦|| ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ ਸਲਵਣੈਰ੍ਯੋਗੈਃ ਸਾਜਾਜਿਸ਼ਰ੍ਕਰੈਃ | ਵਿਡਙ੍ਗਗਾਢਂ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਪਾਯਯੇਤਾਪ੍ਯਨਨ੍ਤਰਮ੍ ||੨੧|| ਹਦਯਸ੍ਥਾਃ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯੇਵਮਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਮਯੋ ਨਣਾਮ੍ | ਯਵਾਨ੍ਨਂ ਵਿਤਰੇਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਸਵਿਡਙ੍ਗਮਤਃ ਪਰਮ੍ ||੨੨||
View original
कृमिहृद्रोगिणं स्निग्धं भोजयेत् पिशितौदनम् | दध्ना च पललोपेतं त्र्यहं, पश्चाद्विरेचयेत् ||२०|| सुगन्धिभिः सलवणैर्योगैः साजाजिशर्करैः | विडङ्गगाढं धान्याम्लं पाययेताप्यनन्तरम् ||२१|| हृदयस्थाः पतन्त्येवमधस्तात् क्रिमयो नृणाम् | यवान्नं वितरेच्चास्य सविडङ्गमतः परम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 43
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਹਦ੍ਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे हृद्रोगप्रतिषेधो नाम (पञ्चमोऽध्यायः, आदितः) त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः ||४३||
🔊 Audio coming soon