Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ഹൃദ്രോഗപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो हृद्रोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
43. hr̥drōgapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
വേഗാഘാതോഷ്ണരൂക്ഷാന്നൈരതിമാത്രോപസേവിതൈഃ | വിരുദ്ധാധ്യശനാജീര്ണൈരസാത്മ്യൈശ്ചാപി(തി) ഭോജനൈഃ ||൩|| ദൂഷയിത്വാ രസം ദോഷാ വിഗുണാ ഹൃദയം ഗതാഃ | കുര്വന്തി ഹൃദയേ ബാധാം ഹൃദ്രോഗം തം പ്രചക്ഷതേ ||൪||
View original
वेगाघातोष्णरूक्षान्नैरतिमात्रोपसेवितैः | विरुद्धाध्यशनाजीर्णैरसात्म्यैश्चापि(ति) भोजनैः ||३|| दूषयित्वा रसं दोषा विगुणा हृदयं गताः | कुर्वन्ति हृदये बाधां हृद्रोगं तं प्रचक्षते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ചതുര്വിധഃ സ ദോഷൈഃ സ്യാത് കൃമിഭിശ്ച പൃഥക് പൃഥക് | ലക്ഷണം തസ്യ വക്ഷ്യാമി ചികിത്സിതമനന്തരമ് ||൫||
View original
चतुर्विधः स दोषैः स्यात् कृमिभिश्च पृथक् पृथक् | लक्षणं तस्य वक्ष्यामि चिकित्सितमनन्तरम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ആയമ്യതേ മാരുതജേ ഹൃദയം തുദ്യതേ തഥാ | നിര്മഥ്യതേ ദീര്യതേ ച സ്ഫോട്യതേ പാട്യതേऽപി ച ||൬||
View original
आयम्यते मारुतजे हृदयं तुद्यते तथा | निर्मथ्यते दीर्यते च स्फोट्यते पाट्यतेऽपि च ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
തൃഷ്ണോഷാദാഹചോഷാഃ സ്യുഃ പൈത്തികേ ഹൃദയക്ലമഃ | ധൂമായനം മൂര്ച്ഛാ ച സ്വേദഃ ശോഷോ മുഖസ്യ ച ||൭||
View original
तृष्णोषादाहचोषाः स्युः पैत्तिके हृदयक्लमः | धूमायनं मूर्च्छा च स्वेदः शोषो मुखस्य च ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ഗൌരവം കഫസംസ്രാവോऽരുചിഃ സ്തമ്ഭോऽഗ്നിമാര്ദവമ് | മാധുര്യമപി ചാऽऽസ്യസ്യ ബലാസാവതതേ ഹൃദി ||൮||
View original
गौरवं कफसंस्रावोऽरुचिः स्तम्भोऽग्निमार्दवम् | माधुर्यमपि चाऽऽस्यस्य बलासावतते हृदि ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ഉത്ക്ലേശഃ ഷ്ഠീവനം തോദഃ ശൂലോ ഹൃല്ലാസകസ്തമഃ | അരുചിഃ ശ്യാവനേത്രത്വം ശോഷശ്ച കൃമിജേ ഭവേത് ||൯||
View original
उत्क्लेशः ष्ठीवनं तोदः शूलो हृल्लासकस्तमः | अरुचिः श्यावनेत्रत्वं शोषश्च कृमिजे भवेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ഭ്രമക്ലമൌ സാദശോഷൌ ജ്ഞേയാസ്തേഷാമുപദ്രവാഃ |൧൦|
View original
भ्रमक्लमौ सादशोषौ ज्ञेयास्तेषामुपद्रवाः |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
കൃമിജേ കൃമിജാതീനാം ശ്ലൈഷ്മികാണാം ച യേ മതാഃ ||൧൦||
View original
कृमिजे कृमिजातीनां श्लैष्मिकाणां च ये मताः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11-13) · Śloka 13
വാതോപസൃഷ്ടേ ഹൃദയേ വാമയേത് സ്നിഗ്ധമാതുരമ് | ദ്വിപഞ്ചമൂലക്വാഥേന സസ്നേഹലവണേന തു ||൧൧|| പിപ്പല്യേലാവചാഹിങ്ഗുയവഭസ്മാനി സൈന്ധവമ് | സൌവര്ചലമഥോ ശുണ്ഠീമജമോദാം ച ചൂര്ണിതമ് ||൧൨|| ഫലധാന്യാമ്ലകൌലത്ഥദധിമദ്യാസവാദിഭിഃ | പായയേത വിശുദ്ധം ച സ്നേഹേനാന്യതമേന വാ ||൧൩||
View original
वातोपसृष्टे हृदये वामयेत् स्निग्धमातुरम् | द्विपञ्चमूलक्वाथेन सस्नेहलवणेन तु ||११|| पिप्पल्येलावचाहिङ्गुयवभस्मानि सैन्धवम् | सौवर्चलमथो शुण्ठीमजमोदां च चूर्णितम् ||१२|| फलधान्याम्लकौलत्थदधिमद्यासवादिभिः | पाययेत विशुद्धं च स्नेहेनान्यतमेन वा ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ഭോജയേജ്ജീര്ണശാല്യന്നം ജാങ്ഗലൈഃ സഘൃതൈ രസൈഃ | വാതഘ്നസിദ്ധം തൈലം ച ദദ്യാദ്ബസ്തിം പ്രമാണതഃ ||൧൪||
View original
भोजयेज्जीर्णशाल्यन्नं जाङ्गलैः सघृतै रसैः | वातघ्नसिद्धं तैलं च दद्याद्बस्तिं प्रमाणतः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 16
ശ്രീപര്ണീമധുകക്ഷൌദ്രസിതോത്പലജലൈര്വമേത് | പിത്തോപസൃഷ്ടേ ഹൃദയേ സേവേത മധുരൈഃ ശൃതമ് ||൧൫|| ഘൃതം കഷായാംശ്ചോദ്ദിഷ്ടാന് പിത്തജ്വരവിനാശനാന് |൧൬|
View original
श्रीपर्णीमधुकक्षौद्रसितोत्पलजलैर्वमेत् | पित्तोपसृष्टे हृदये सेवेत मधुरैः शृतम् ||१५|| घृतं कषायांश्चोद्दिष्टान् पित्तज्वरविनाशनान् |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 17
തൃപ്തസ്യ ച രസൈര്മുഖ്യൈര്മധുരൈഃ സഘൃതൈര്ഭിഷക് ||൧൬|| സക്ഷൌദ്രം വിതരേദ്ബസ്തൌ തൈലം മധുകസാധിതമ് |൧൭|
View original
तृप्तस्य च रसैर्मुख्यैर्मधुरैः सघृतैर्भिषक् ||१६|| सक्षौद्रं वितरेद्बस्तौ तैलं मधुकसाधितम् |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17-19) · Śloka 19
വചാനിമ്ബകഷായാഭ്യാം വാന്തം ഹൃദി കഫാത്മകേ ||൧൭|| ചൂര്ണം തു പായയേതോക്തം വാതജേ ഭോജയേച്ച തമ് | ഫലാദിമഥ മുസ്താദിം ത്രിഫലാം വാ പിബേന്നരഃ ||൧൮|| ശ്യാമാത്രിവൃത്കല്കയുതം ഘൃതം വാऽപി വിരേചനമ് | ബലാതൈലൈര്വിദധ്യാച്ച ബസ്തിം ബസ്തിവിശാരദഃ ||൧൯||
View original
वचानिम्बकषायाभ्यां वान्तं हृदि कफात्मके ||१७|| चूर्णं तु पाययेतोक्तं वातजे भोजयेच्च तम् | फलादिमथ मुस्तादिं त्रिफलां वा पिबेन्नरः ||१८|| श्यामात्रिवृत्कल्कयुतं घृतं वाऽपि विरेचनम् | बलातैलैर्विदध्याच्च बस्तिं बस्तिविशारदः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20-22) · Śloka 22
കൃമിഹൃദ്രോഗിണം സ്നിഗ്ധം ഭോജയേത് പിശിതൌദനമ് | ദധ്നാ ച പലലോപേതം ത്ര്യഹം, പശ്ചാദ്വിരേചയേത് ||൨൦|| സുഗന്ധിഭിഃ സലവണൈര്യോഗൈഃ സാജാജിശര്കരൈഃ | വിഡങ്ഗഗാഢം ധാന്യാമ്ലം പായയേതാപ്യനന്തരമ് ||൨൧|| ഹൃദയസ്ഥാഃ പതന്ത്യേവമധസ്താത് ക്രിമയോ നൃണാമ് | യവാന്നം വിതരേച്ചാസ്യ സവിഡങ്ഗമതഃ പരമ് ||൨൨||
View original
कृमिहृद्रोगिणं स्निग्धं भोजयेत् पिशितौदनम् | दध्ना च पललोपेतं त्र्यहं, पश्चाद्विरेचयेत् ||२०|| सुगन्धिभिः सलवणैर्योगैः साजाजिशर्करैः | विडङ्गगाढं धान्याम्लं पाययेताप्यनन्तरम् ||२१|| हृदयस्थाः पतन्त्येवमधस्तात् क्रिमयो नृणाम् | यवान्नं वितरेच्चास्य सविडङ्गमतः परम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 43
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കായചികിത്സാതന്ത്രേ ഹൃദ്രോഗപ്രതിഷേധോ നാമ (പഞ്ചമോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) ത്രിചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ ||൪൩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे हृद्रोगप्रतिषेधो नाम (पञ्चमोऽध्यायः, आदितः) त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः ||४३||
🔊 Audio coming soon