Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō gulmapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातो गुल्मप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
42. gulmapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
yathōktaiḥ kōpanairdōṣāḥ kupitāḥ kōṣṭhamāgatāḥ | janayanti nr̥ṇāṁ gulmaṁ sa pañcavidha ucyatē ||3||
View original
यथोक्तैः कोपनैर्दोषाः कुपिताः कोष्ठमागताः | जनयन्ति नृणां गुल्मं स पञ्चविध उच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
hr̥dbastyōrantarē granthiḥ sañcārī yadi vā'calaḥ | cayāpacayavān vr̥ttaḥ sa gulma iti kīrtitaḥ ||4||
View original
हृद्बस्त्योरन्तरे ग्रन्थिः सञ्चारी यदि वाऽचलः | चयापचयवान् वृत्तः स गुल्म इति कीर्तितः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
pañca gulmāśrayā nr̥̄ṇāṁ pārśvē hr̥nnābhibastayaḥ |5|
View original
पञ्च गुल्माश्रया नॄणां पार्श्वे हृन्नाभिबस्तयः |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (5) · Śloka 6
gupitānilamūlatvādgūḍhamūlōdayādapi ||5|| gulmavadvā viśālatvādgulma ityabhidhīyatē |6|
View original
गुपितानिलमूलत्वाद्गूढमूलोदयादपि ||५|| गुल्मवद्वा विशालत्वाद्गुल्म इत्यभिधीयते |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (6) · Śloka 7
sa yasmādātmani cayaṁ gacchatyapsviva budbudaḥ ||6|| antaḥ sarati yasmācca na pākamupayātyataḥ |7|
View original
स यस्मादात्मनि चयं गच्छत्यप्स्विव बुद्बुदः ||६|| अन्तः सरति यस्माच्च न पाकमुपयात्यतः |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (7) · Śloka 8
sa vyastairjāyatē dōṣaiḥ samastairapi cōcchritaiḥ ||7|| puruṣāṇāṁ tathā strīṇāṁ jñēyō raktēna cāparaḥ |8|
View original
स व्यस्तैर्जायते दोषैः समस्तैरपि चोच्छ्रितैः ||७|| पुरुषाणां तथा स्त्रीणां ज्ञेयो रक्तेन चापरः |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (8-9) · Śloka 9
sadanaṁ madantā vahnērāṭōpō'ntravikūjanam ||8|| viṇmūtrānilasaṅgaśca sauhityāsahatā tathā | dvēṣō'nnē vāyurūrdhvaṁ ca pūrvarūpēṣu gulminām ||9||
View original
सदनं मदन्ता वह्नेराटोपोऽन्त्रविकूजनम् ||८|| विण्मूत्रानिलसङ्गश्च सौहित्यासहता तथा | द्वेषोऽन्ने वायुरूर्ध्वं च पूर्वरूपेषु गुल्मिनाम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
hr̥tkukṣiśūlaṁ mukhakaṇṭhaśōṣō vāyōrnirōdhō viṣamāgnitā ca | tē tē vikārāḥ pavanātmakāśca bhavanti gulmē'nilasambhavē tu ||10||
View original
हृत्कुक्षिशूलं मुखकण्ठशोषो वायोर्निरोधो विषमाग्निता च | ते ते विकाराः पवनात्मकाश्च भवन्ति गुल्मेऽनिलसम्भवे तु ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
svēdajvarāhāravidāhadāhāstr̥ṣṇā'ṅgarāgaḥ kaṭuvaktratā ca | pittasya liṅgānyakhilāni yāni pittātmakē tāni bhavanti gulmē ||11||
View original
स्वेदज्वराहारविदाहदाहास्तृष्णाऽङ्गरागः कटुवक्त्रता च | पित्तस्य लिङ्गान्यखिलानि यानि पित्तात्मके तानि भवन्ति गुल्मे ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
staimityamannē'ruciraṅgasādaśchardiḥ prasēkō madhurāsyatā ca | kaphasya liṅgāni ca yāni tāni bhavanti gulmē kaphasambhavē tu ||12||
View original
स्तैमित्यमन्नेऽरुचिरङ्गसादश्छर्दिः प्रसेको मधुरास्यता च | कफस्य लिङ्गानि च यानि तानि भवन्ति गुल्मे कफसम्भवे तु ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
sarvātmakaḥ sarvavikārayuktaḥ sō'sādhya uktaḥ, ... |13|
View original
सर्वात्मकः सर्वविकारयुक्तः सोऽसाध्य उक्तः, ... |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (13-15) · Śloka 15
... kṣatajaṁ pravakṣyē | navaprasūtā'hitabhōjanā yā yā cāmagarbhaṁ visr̥jēdr̥tau vā ||13|| vāyurhi tasyāḥ parigr̥hya raktaṁ karōti gulmaṁ sarujaṁ sadāham | paittasya liṅgēna samānaliṅgaṁ viśēṣaṇaṁ cāpyaparaṁ nibōdha ||14|| na spandatē nōdaramēti vr̥ddhiṁ bhavanti liṅgāni ca garbhiṇīnām | taṁ garbhakālātigamē cikitsyamasr̥gbhavaṁ gulmamuśanti tajjñāḥ ||15||
View original
... क्षतजं प्रवक्ष्ये | नवप्रसूताऽहितभोजना या या चामगर्भं विसृजेदृतौ वा ||१३|| वायुर्हि तस्याः परिगृह्य रक्तं करोति गुल्मं सरुजं सदाहम् | पैत्तस्य लिङ्गेन समानलिङ्गं विशेषणं चाप्यपरं निबोध ||१४|| न स्पन्दते नोदरमेति वृद्धिं भवन्ति लिङ्गानि च गर्भिणीनाम् | तं गर्भकालातिगमे चिकित्स्यमसृग्भवं गुल्ममुशन्ति तज्ज्ञाः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
vātagulmārditaṁ snigdhaṁ yuktaṁ snēhavirēcanaiḥ | upācarēdyathākālaṁ nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ ||16||
View original
वातगुल्मार्दितं स्निग्धं युक्तं स्नेहविरेचनैः | उपाचरेद्यथाकालं निरूहैः सानुवासनैः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
pittagulmārditaṁ snigdhaṁ kākōlyādighr̥tēna tu | viriktaṁ madhurairyōgairnirūhaiḥ samupācarēt ||17||
View original
पित्तगुल्मार्दितं स्निग्धं काकोल्यादिघृतेन तु | विरिक्तं मधुरैर्योगैर्निरूहैः समुपाचरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ślēṣmagulmārditaṁ snigdhaṁ pippalyādighr̥tēna tu | tīkṣṇairviriktaṁ tadrūpairnirūhaiḥ samupācarēt ||18||
View original
श्लेष्मगुल्मार्दितं स्निग्धं पिप्पल्यादिघृतेन तु | तीक्ष्णैर्विरिक्तं तद्रूपैर्निरूहैः समुपाचरेत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
sannipātōtthitē gulmē tridōṣaghnō vidhirhitaḥ |19|
View original
सन्निपातोत्थिते गुल्मे त्रिदोषघ्नो विधिर्हितः |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19-21) · Śloka 21
pittavadraktagulminyā nāryāḥ kāryaḥ kriyāvidhiḥ ||19|| viśēṣamaparaṁ cāsyāḥ śr̥ṇu raktavibhēdanam | palāśakṣāratōyēna siddhaṁ sarpiḥ prayōjayēt ||20|| dadyāduttarabastiṁ ca pippalyādighr̥tēna tu | uṣṇairvā bhēdayēdbhinnē vidhirāsr̥gdarō hitaḥ ||21||
View original
पित्तवद्रक्तगुल्मिन्या नार्याः कार्यः क्रियाविधिः ||१९|| विशेषमपरं चास्याः शृणु रक्तविभेदनम् | पलाशक्षारतोयेन सिद्धं सर्पिः प्रयोजयेत् ||२०|| दद्यादुत्तरबस्तिं च पिप्पल्यादिघृतेन तु | उष्णैर्वा भेदयेद्भिन्ने विधिरासृग्दरो हितः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ānūpaudakamajjānō vasā tailaṁ ghr̥taṁ dadhi | vipakvamēkataḥ śastaṁ vātagulmē'nuvāsanam ||22||
View original
आनूपौदकमज्जानो वसा तैलं घृतं दधि | विपक्वमेकतः शस्तं वातगुल्मेऽनुवासनम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (23) · Śloka 23
jāṅgalaikaśaphānāṁ tu vasā sarpiśca paittikē |23|
View original
जाङ्गलैकशफानां तु वसा सर्पिश्च पैत्तिके |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
tailaṁ jāṅgalamajjāna ēvaṁ gulmē kaphōtthitē ||23||
View original
तैलं जाङ्गलमज्जान एवं गुल्मे कफोत्थिते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
dhātrīphalānāṁ svarasē ṣaḍaṅgaṁ vipacēdghr̥tam | śarkarāsaindhavōpētaṁ taddhitaṁ vātagulminē ||24||
View original
धात्रीफलानां स्वरसे षडङ्गं विपचेद्घृतम् | शर्करासैन्धवोपेतं तद्धितं वातगुल्मिने ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25-26) · Śloka 26
citrakavyōṣasindhūtthapr̥thvīkācavyadāḍimaiḥ | dīpyakagranthikājājīhapuṣādhānyakaiḥ samaiḥ ||25|| dadhyāranālabadaramūlakasvarasairghr̥tam | tatpibēdvātagulmāgnidaurbalyāṭōpaśūlanut ||26||
View original
चित्रकव्योषसिन्धूत्थपृथ्वीकाचव्यदाडिमैः | दीप्यकग्रन्थिकाजाजीहपुषाधान्यकैः समैः ||२५|| दध्यारनालबदरमूलकस्वरसैर्घृतम् | तत्पिबेद्वातगुल्माग्निदौर्बल्याटोपशूलनुत् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (27-28) · Śloka 28
hiṅgusauvarcalājājīviḍadāḍimadīpyakaiḥ | puṣkaravyōṣadhānyāmlavētasakṣāracitrakaiḥ ||27|| śaṭīvacājagandhailāsurasaiśca vipācitam | śūlānāhaharaṁ sarpirdadhnā cānilagulminām ||28||
View original
हिङ्गुसौवर्चलाजाजीविडदाडिमदीप्यकैः | पुष्करव्योषधान्याम्लवेतसक्षारचित्रकैः ||२७|| शटीवचाजगन्धैलासुरसैश्च विपाचितम् | शूलानाहहरं सर्पिर्दध्ना चानिलगुल्मिनाम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (29-30) · Śloka 30
viḍadāḍimasindhūtthahutabhugvyōṣajīrakaiḥ | hiṅgusauvarcalakṣārarugvr̥kṣāmlāmlavētasaiḥ ||29|| bījapūrarasōpētaṁ sarpirdadhicaturguṇam | sādhitaṁ dādhikaṁ nāma gulmahr̥t plīhaśūlajit ||30||
View original
विडदाडिमसिन्धूत्थहुतभुग्व्योषजीरकैः | हिङ्गुसौवर्चलक्षाररुग्वृक्षाम्लाम्लवेतसैः ||२९|| बीजपूररसोपेतं सर्पिर्दधिचतुर्गुणम् | साधितं दाधिकं नाम गुल्महृत् प्लीहशूलजित् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (31-33) · Śloka 33
rasōnasvarasē sarpiḥ pañcamūlarasānvitam | surāranāladadhyamlamūlakasvarasaiḥ saha ||31|| vyōṣadāḍimavr̥kṣāmlayavānīcavyasaindhavaiḥ | hiṅgvamlavētasājājīdīpyakaiśca samāṁśikaiḥ ||32|| siddhaṁ gulmagrahaṇyarśaḥśvāsōnmādakṣayajvarān | kāsāpasmāramandāgniplīhaśūlānilāñjayēt ||33||
View original
रसोनस्वरसे सर्पिः पञ्चमूलरसान्वितम् | सुरारनालदध्यम्लमूलकस्वरसैः सह ||३१|| व्योषदाडिमवृक्षाम्लयवानीचव्यसैन्धवैः | हिङ्ग्वम्लवेतसाजाजीदीप्यकैश्च समांशिकैः ||३२|| सिद्धं गुल्मग्रहण्यर्शःश्वासोन्मादक्षयज्वरान् | कासापस्मारमन्दाग्निप्लीहशूलानिलाञ्जयेत् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (34-35) · Śloka 35
dadhi sauvīrakaṁ sarpiḥ kvāthau mudgakulatthajau | pañcāḍhakāni vipacēdāvāpya dvipalānyatha ||34|| sauvarcalaṁ sarjikāṁ ca dēvadārvatha saindhavam | vātagulmāpahaṁ sarpirētaddīpanamēva ca ||35||
View original
दधि सौवीरकं सर्पिः क्वाथौ मुद्गकुलत्थजौ | पञ्चाढकानि विपचेदावाप्य द्विपलान्यथ ||३४|| सौवर्चलं सर्जिकां च देवदार्वथ सैन्धवम् | वातगुल्मापहं सर्पिरेतद्दीपनमेव च ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (36) · Śloka 37
tr̥ṇamūlakaṣāyē tu jīvanīyaiḥ pacēdghr̥tam | nyagrōdhādigaṇē vā'pi gaṇē vā'pyutpalādikē ||36|| raktapittōtthitaṁ ghnanti ghr̥tānyētānyasaṁśayam |37|
View original
तृणमूलकषाये तु जीवनीयैः पचेद्घृतम् | न्यग्रोधादिगणे वाऽपि गणे वाऽप्युत्पलादिके ||३६|| रक्तपित्तोत्थितं घ्नन्ति घृतान्येतान्यसंशयम् |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (37-38) · Śloka 38
āragvadhādau vipacēddīpanīyayutaṁ ghr̥tam ||37|| kṣāravargē pacēccānyat pacēnmūtragaṇē'param | ghnanti gulmaṁ kaphōdbhūtaṁ ghr̥tānyētānyasaṁśayam ||38||
View original
आरग्वधादौ विपचेद्दीपनीययुतं घृतम् ||३७|| क्षारवर्गे पचेच्चान्यत् पचेन्मूत्रगणेऽपरम् | घ्नन्ति गुल्मं कफोद्भूतं घृतान्येतान्यसंशयम् ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (39) · Śloka 39
yathādōṣōcchrayaṁ cāpi cikitsētsānnipātikam |39|
View original
यथादोषोच्छ्रयं चापि चिकित्सेत्सान्निपातिकम् |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (39) · Śloka 40
cūrṇaṁ hiṅgvādikaṁ vā'pi ghr̥taṁ vā plīhanāśanam ||39|| pibēdgulmāpahaṁ kālē sarpistailvakamēva vā |40|
View original
चूर्णं हिङ्ग्वादिकं वाऽपि घृतं वा प्लीहनाशनम् ||३९|| पिबेद्गुल्मापहं काले सर्पिस्तैल्वकमेव वा |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (40-44) · Śloka 44
tilēkṣurakapālāśasārṣapaṁ yāvanālajam ||40|| bhasma mūlakajaṁ cāpi gōjāvikharahastinām | mūtrēṇa mahiṣīṇāṁ ca pālikaiścāvacūrṇitaiḥ ||41|| kuṣṭhasaindhavayaṣṭyāhvanāgarakr̥mighātibhiḥ | sājamōdaiśca daśabhiḥ sāmudrācca palairyutam ||42|| ayaḥpātrē'gninā'lpēna paktvā lēhya(ha)mathōddharēt | tasya mātrāṁ pibēddadhnā surayā sarpiṣā'pi vā ||43|| dhānyāmlēnōṣṇatōyēna kaulatthēna rasēna vā | gulmān vātavikārāṁśca kṣārō'yaṁ hantyasaṁśayam ||44||
View original
तिलेक्षुरकपालाशसार्षपं यावनालजम् ||४०|| भस्म मूलकजं चापि गोजाविखरहस्तिनाम् | मूत्रेण महिषीणां च पालिकैश्चावचूर्णितैः ||४१|| कुष्ठसैन्धवयष्ट्याह्वनागरकृमिघातिभिः | साजमोदैश्च दशभिः सामुद्राच्च पलैर्युतम् ||४२|| अयःपात्रेऽग्निनाऽल्पेन पक्त्वा लेह्य(ह)मथोद्धरेत् | तस्य मात्रां पिबेद्दध्ना सुरया सर्पिषाऽपि वा ||४३|| धान्याम्लेनोष्णतोयेन कौलत्थेन रसेन वा | गुल्मान् वातविकारांश्च क्षारोऽयं हन्त्यसंशयम् ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (45) · Śloka 45
svarjikākuṣṭhasahitaḥ kṣāraḥ kētakijō'pi vā | tailēna śamayēt pītō gulmaṁ pavanasambhavam ||45||
View original
स्वर्जिकाकुष्ठसहितः क्षारः केतकिजोऽपि वा | तैलेन शमयेत् पीतो गुल्मं पवनसम्भवम् ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (46) · Śloka 46
pītaṁ sukhāmbunā vā'pi svarjikākuṣṭhasaindhavam |46|
View original
पीतं सुखाम्बुना वाऽपि स्वर्जिकाकुष्ठसैन्धवम् |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (46-48) · Śloka 49
vr̥ścīva(ra)murubūkaṁ ca varṣābhūrbr̥hatīdvayam ||46|| citrakaṁ ca jaladrōṇē paktvā pādāvaśēṣitam | māgadhīcitrakakṣaudraliptē kumbhē nidhāpayēt ||47|| madhunaḥ prasthamāvāpya pathyācūrṇārdhasaṁyutam | busōṣitaṁ daśāhaṁ tu jīrṇabhaktaḥ pibēnnaraḥ ||48|| ariṣṭō'yaṁ jayēdgulmamavipākamarōcakam |49|
View original
वृश्चीव(र)मुरुबूकं च वर्षाभूर्बृहतीद्वयम् ||४६|| चित्रकं च जलद्रोणे पक्त्वा पादावशेषितम् | मागधीचित्रकक्षौद्रलिप्ते कुम्भे निधापयेत् ||४७|| मधुनः प्रस्थमावाप्य पथ्याचूर्णार्धसंयुतम् | बुसोषितं दशाहं तु जीर्णभक्तः पिबेन्नरः ||४८|| अरिष्टोऽयं जयेद्गुल्ममविपाकमरोचकम् |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (49-51) · Śloka 52
pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphalāgnikam ||49|| lavaṇaṁ vr̥kṣabījaṁ ca tulyaṁ syādanavō guḍaḥ | pathyābhirvā yutaṁ cūrṇaṁ gavāṁ mūtrayutaṁ pacēt ||50|| guṭikāstadghanībhūtaṁ kr̥tvā khādēdabhuktavān | gulmaplīhāgnisādāṁstā nāśayēyuraśēṣataḥ ||51|| hr̥drōgaṁ grahaṇīdōṣaṁ pāṇḍurōgaṁ ca dāruṇam |52|
View original
पाठानिकुम्भरजनीत्रिकटुत्रिफलाग्निकम् ||४९|| लवणं वृक्षबीजं च तुल्यं स्यादनवो गुडः | पथ्याभिर्वा युतं चूर्णं गवां मूत्रयुतं पचेत् ||५०|| गुटिकास्तद्घनीभूतं कृत्वा खादेदभुक्तवान् | गुल्मप्लीहाग्निसादांस्ता नाशयेयुरशेषतः ||५१|| हृद्रोगं ग्रहणीदोषं पाण्डुरोगं च दारुणम् |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (52) · Śloka 53
saśūlē sōnnatē'spandē dāhapākaruganvitē ||52|| gulmē raktaṁ jalaukōbhiḥ sirāmōkṣēṇa vā harēt |53|
View original
सशूले सोन्नतेऽस्पन्दे दाहपाकरुगन्विते ||५२|| गुल्मे रक्तं जलौकोभिः सिरामोक्षेण वा हरेत् |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (53) · Śloka 54
sukhōṣṇā jāṅgalarasāḥ susnigdhā vyaktasaindhavāḥ ||53|| kaṭutrikasamāyuktā hitāḥ pānē tu gulminām |54|
View original
सुखोष्णा जाङ्गलरसाः सुस्निग्धा व्यक्तसैन्धवाः ||५३|| कटुत्रिकसमायुक्ता हिताः पाने तु गुल्मिनाम् |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (54) · Śloka 55
pēyā vātaharaiḥ siddhāḥ kaulatthā saṁskr̥tā rasāḥ ||54|| khalāḥ sapañcamūlāśca gulmināṁ bhōjanē hitāḥ |55|
View original
पेया वातहरैः सिद्धाः कौलत्था संस्कृता रसाः ||५४|| खलाः सपञ्चमूलाश्च गुल्मिनां भोजने हिताः |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (55) · Śloka 55
baddhavarcōnilānāṁ tu sārdrakaṁ kṣīramiṣyatē ||55||
View original
बद्धवर्चोनिलानां तु सार्द्रकं क्षीरमिष्यते ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (56) · Śloka 56
kumbhīpiṇḍēṣṭakāsvēdān kārayēt kuśalō bhiṣak |56|
View original
कुम्भीपिण्डेष्टकास्वेदान् कारयेत् कुशलो भिषक् |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (56) · Śloka 57
gulminaḥ sarva ēvōktā durvirēcyatamā bhr̥śam ||56|| ataścaitāṁstu susvinnān sraṁsanēnōpapādayēt |57|
View original
गुल्मिनः सर्व एवोक्ता दुर्विरेच्यतमा भृशम् ||५६|| अतश्चैतांस्तु सुस्विन्नान् स्रंसनेनोपपादयेत् |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (57-58) · Śloka 59
vimlāpanābhyañjanāni tathaiva dahanāni ca ||57|| upanāhāśca kartavyāḥ sukhōṣṇāḥ sālvaṇādayaḥ | udarōktāni sarpīṁṣi mūtravartikriyāstathā ||58|| lavaṇāni ca yōjyāni yānyuktānyanilāmayē |59|
View original
विम्लापनाभ्यञ्जनानि तथैव दहनानि च ||५७|| उपनाहाश्च कर्तव्याः सुखोष्णाः साल्वणादयः | उदरोक्तानि सर्पींषि मूत्रवर्तिक्रियास्तथा ||५८|| लवणानि च योज्यानि यान्युक्तान्यनिलामये |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (59) · Śloka 60
vātavarcōnirōdhē tu sāmudrārdrakasarṣapaiḥ ||59|| kr̥tvā pāyau vidhātavyā vartayō maricōttarāḥ |60|
View original
वातवर्चोनिरोधे तु सामुद्रार्द्रकसर्षपैः ||५९|| कृत्वा पायौ विधातव्या वर्तयो मरिचोत्तराः |६०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (60) · Śloka 61
dantīcitrakamūlēṣu tathā vātaharēṣu ca ||60|| kuryādariṣṭān sarvāṁśca ślōkasthānē yathēritān |61|
View original
दन्तीचित्रकमूलेषु तथा वातहरेषु च ||६०|| कुर्यादरिष्टान् सर्वांश्च श्लोकस्थाने यथेरितान् |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (61) · Śloka 61
svādēdvā'pyaṅkurān bhr̥ṣṭān pūtīkanr̥pavr̥kṣayōḥ ||61||
View original
स्वादेद्वाऽप्यङ्कुरान् भृष्टान् पूतीकनृपवृक्षयोः ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (62) · Śloka 62
ūrdhvavātaṁ manuṣyaṁ ca gulminaṁ na nirūhayēt |62|
View original
ऊर्ध्ववातं मनुष्यं च गुल्मिनं न निरूहयेत् |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (62-63) · Śloka 63
pibēttrivr̥nnāgaraṁ vā saguḍāṁ vā harītakīm ||62|| gugguluṁ trivr̥tāṁ dantīṁ dravantīṁ saindhavaṁ vacām | mūtramadyapayōdrākṣārasairvīkṣya balābalam ||63||
View original
पिबेत्त्रिवृन्नागरं वा सगुडां वा हरीतकीम् ||६२|| गुग्गुलुं त्रिवृतां दन्तीं द्रवन्तीं सैन्धवं वचाम् | मूत्रमद्यपयोद्राक्षारसैर्वीक्ष्य बलाबलम् ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (64) · Śloka 64
ēvaṁ pīlūni bhr̥ṣṭāni pibēt salavaṇāni tu |64|
View original
एवं पीलूनि भृष्टानि पिबेत् सलवणानि तु |६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (64) · Śloka 65
pippalīpippalīmūlacavyacitrakasaindhavaiḥ ||64|| yuktā hanti surā gulmaṁ śīghraṁ kālē prayōjitā |65|
View original
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकसैन्धवैः ||६४|| युक्ता हन्ति सुरा गुल्मं शीघ्रं काले प्रयोजिता |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (65) · Śloka 66
baddhaviṇmārutō gulmī bhuñjīta payasā yavān ||65|| kulmāṣān vā bahusnēhān bhakṣayēllavaṇōttarān |66|
View original
बद्धविण्मारुतो गुल्मी भुञ्जीत पयसा यवान् ||६५|| कुल्माषान् वा बहुस्नेहान् भक्षयेल्लवणोत्तरान् |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (66) · Śloka 67
athāsyōpadravaḥ śūlaḥ kathañcidupajāyatē ||66|| śūlaṁ nikhānitamivāsukhaṁ yēna tu vēttyasau |67|
View original
अथास्योपद्रवः शूलः कथञ्चिदुपजायते ||६६|| शूलं निखानितमिवासुखं येन तु वेत्त्यसौ |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (67-68) · Śloka 69
tatra viṇmūtrasaṁrōdhaḥ kr̥cchrōcchvāsaḥ sthirāṅgatā ||67|| tr̥ṣṇā dāhō bhramō'nnasya vidagdhaparivr̥ddhitā | rōmaharṣō'ruciśchardirbhuktavr̥ddhirjaḍāṅgatā ||68|| vāyvādibhiryathāsaṅkhyaṁ miśrairvā... |69|
View original
तत्र विण्मूत्रसंरोधः कृच्छ्रोच्छ्वासः स्थिराङ्गता ||६७|| तृष्णा दाहो भ्रमोऽन्नस्य विदग्धपरिवृद्धिता | रोमहर्षोऽरुचिश्छर्दिर्भुक्तवृद्धिर्जडाङ्गता ||६८|| वाय्वादिभिर्यथासङ्ख्यं मिश्रैर्वा... |६९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (69-72) · Śloka 73
...vīkṣya yōjayēt | pathyātrilavaṇaṁ kṣāraṁ hiṅgutumburupauṣkaram ||69|| yavānīṁ ca haridrāṁ ca viḍaṅgānyamlavētasam | vidārītriphalā'bhīruśr̥ṅgāṭīguḍaśarkarāḥ ||70|| kāśmarīphalayaṣṭyāhvaparūṣakahimāni ca | ṣaḍgranthātiviṣādārupathyāmaricavr̥kṣajān ||71|| kr̥ṣṇāmūlakacavyaṁ ca nāgarakṣāracitrakān | uṣṇāmlakāñjikakṣīratōyaiḥ ślōkasamāpanān ||72|| yathākramaṁ vimiśrāṁśca dvandvē sarvāṁśca sarvajē |73|
View original
...वीक्ष्य योजयेत् | पथ्यात्रिलवणं क्षारं हिङ्गुतुम्बुरुपौष्करम् ||६९|| यवानीं च हरिद्रां च विडङ्गान्यम्लवेतसम् | विदारीत्रिफलाऽभीरुशृङ्गाटीगुडशर्कराः ||७०|| काश्मरीफलयष्ट्याह्वपरूषकहिमानि च | षड्ग्रन्थातिविषादारुपथ्यामरिचवृक्षजान् ||७१|| कृष्णामूलकचव्यं च नागरक्षारचित्रकान् | उष्णाम्लकाञ्जिकक्षीरतोयैः श्लोकसमापनान् ||७२|| यथाक्रमं विमिश्रांश्च द्वन्द्वे सर्वांश्च सर्वजे |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (73-74) · Śloka 75
tathaiva sēkāvagāhapradēhābhyaṅgabhōjanam ||73|| śiśirōdakapūrṇānāṁ bhājanānāṁ ca dhāraṇam | vamanōnmardanasvēdalaṅghanakṣapaṇakriyāḥ ||74|| snēhādiśca kramaḥ sarvō viśēṣēṇōpadiśyatē |75|
View original
तथैव सेकावगाहप्रदेहाभ्यङ्गभोजनम् ||७३|| शिशिरोदकपूर्णानां भाजनानां च धारणम् | वमनोन्मर्दनस्वेदलङ्घनक्षपणक्रियाः ||७४|| स्नेहादिश्च क्रमः सर्वो विशेषेणोपदिश्यते |७५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (75) · Śloka 76
vallūraṁ mūlakaṁ matsyān śuṣkaśākāni vaidalam ||75|| na khādēdālukaṁ gulmī madhurāṇi phalāni ca |76|
View original
वल्लूरं मूलकं मत्स्यान् शुष्कशाकानि वैदलम् ||७५|| न खादेदालुकं गुल्मी मधुराणि फलानि च |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (76) · Śloka 77
vinā gulmēna yacchūlaṁ gulmasthānēṣu jāyatē ||76|| nidānaṁ tasya vakṣyāmi rūpaṁ ca sacikitsitam |77|
View original
विना गुल्मेन यच्छूलं गुल्मस्थानेषु जायते ||७६|| निदानं तस्य वक्ष्यामि रूपं च सचिकित्सितम् |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 58 (77-80) · Śloka 80
vātamūtrapurīṣāṇāṁ nigrahādatibhōjanāt ||77|| ajīrṇādhyaśanāyāsaviruddhānnōpasēvanāt | pānīyapānāt kṣutkālē virūḍhānāṁ ca sēvanāt ||78|| piṣṭānnaśuṣkamāṁsānāmupayōgāttathaiva ca | ēvaṁvidhānāṁ dravyāṇāmanyēṣāṁ cōpasēvanāt ||79|| vāyuḥ prakupitaḥ kōṣṭhē śūlaṁ sañjanayēdbhr̥śam | nirucchvāsī bhavēttēna vēdanāpīḍitō naraḥ ||80||
View original
वातमूत्रपुरीषाणां निग्रहादतिभोजनात् ||७७|| अजीर्णाध्यशनायासविरुद्धान्नोपसेवनात् | पानीयपानात् क्षुत्काले विरूढानां च सेवनात् ||७८|| पिष्टान्नशुष्कमांसानामुपयोगात्तथैव च | एवंविधानां द्रव्याणामन्येषां चोपसेवनात् ||७९|| वायुः प्रकुपितः कोष्ठे शूलं सञ्जनयेद्भृशम् | निरुच्छ्वासी भवेत्तेन वेदनापीडितो नरः ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 59 (81) · Śloka 81
śaṅkusphōṭanavattasya yasmāttīvrāśca vēdanāḥ | śūlāsaktasya lakṣyantē tasmācchūlamihōcyatē ||81||
View original
शङ्कुस्फोटनवत्तस्य यस्मात्तीव्राश्च वेदनाः | शूलासक्तस्य लक्ष्यन्ते तस्माच्छूलमिहोच्यते ||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 60 (82-83) · Śloka 83
nirāhārasya yasyaiva tīvraṁ śūlamudīryatē | prastabdhagātrō bhavati kr̥cchrēṇōcchvasitīva ca ||82|| vātamūtrapurīṣāṇi kr̥cchrēṇa kurutē naraḥ | ētairliṅgairvijānīyācchūlaṁ vātasamudbhavam ||83||
View original
निराहारस्य यस्यैव तीव्रं शूलमुदीर्यते | प्रस्तब्धगात्रो भवति कृच्छ्रेणोच्छ्वसितीव च ||८२|| वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण कुरुते नरः | एतैर्लिङ्गैर्विजानीयाच्छूलं वातसमुद्भवम् ||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 61 (84) · Śloka 85
tr̥ṣṇā dāhō madō mūrcchā tīvraṁ śūlaṁ tathaiva ca | śītābhikāmō bhavati śītēnaiva praśāmyati ||84|| ētairliṅgairvijānīyācchūlaṁ pittasamudbhavam |85|
View original
तृष्णा दाहो मदो मूर्च्छा तीव्रं शूलं तथैव च | शीताभिकामो भवति शीतेनैव प्रशाम्यति ||८४|| एतैर्लिङ्गैर्विजानीयाच्छूलं पित्तसमुद्भवम् |८५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 62 (85-86) · Śloka 86
śūlēnōtpīḍyamānasya hr̥llāsa upajāyatē ||85|| atīva pūrṇakōṣṭhatvaṁ tathaiva gurugātratā | ētacchlēṣmasamutthasya śūlasyōktaṁ nidarśanam ||86||
View original
शूलेनोत्पीड्यमानस्य हृल्लास उपजायते ||८५|| अतीव पूर्णकोष्ठत्वं तथैव गुरुगात्रता | एतच्छ्लेष्मसमुत्थस्य शूलस्योक्तं निदर्शनम् ||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 63 (87) · Śloka 88
sarvāṇi dr̥ṣṭvā rūpāṇi nirdiśētsānnipātikam | sannipātasamutthānamasādhyaṁ taṁ vinirdiśēt ||87|| śūlānāṁ lakṣaṇaṁ prōktaṁ... |88|
View original
सर्वाणि दृष्ट्वा रूपाणि निर्दिशेत्सान्निपातिकम् | सन्निपातसमुत्थानमसाध्यं तं विनिर्दिशेत् ||८७|| शूलानां लक्षणं प्रोक्तं... |८८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 64 (88) · Śloka 89
...cikitsāṁ tu nibōdha mē | āśukārī hi pavanastasmāttaṁ tvarayā jayēt ||88|| tasya śūlābhipannasya svēda ēva sukhāvahaḥ |89|
View original
...चिकित्सां तु निबोध मे | आशुकारी हि पवनस्तस्मात्तं त्वरया जयेत् ||८८|| तस्य शूलाभिपन्नस्य स्वेद एव सुखावहः |८९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 65 (89) · Śloka 89
pāyasaiḥ kr̥śarāpiṇḍaiḥ snigdhairvā piśitairhitaḥ ||89||
View original
पायसैः कृशरापिण्डैः स्निग्धैर्वा पिशितैर्हितः ||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 66 (90-91) · Śloka 91
trivr̥cchākēna vā snigdhamuṣṇaṁ bhuñjīta bhōjanam | cirabilvāṅkurān vāpi tailabhr̥ṣṭāṁstu bhakṣayēt ||90|| vaihaṅgāṁśca rasān snigdhān jāṅgalān śūlapīḍitaḥ | yathālābhaṁ niṣēvēta māṁsāni bilaśāyinām ||91||
View original
त्रिवृच्छाकेन वा स्निग्धमुष्णं भुञ्जीत भोजनम् | चिरबिल्वाङ्कुरान् वापि तैलभृष्टांस्तु भक्षयेत् ||९०|| वैहङ्गांश्च रसान् स्निग्धान् जाङ्गलान् शूलपीडितः | यथालाभं निषेवेत मांसानि बिलशायिनाम् ||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 67 (92) · Śloka 92
surā sauvīrakaṁ cukraṁ mastūdaśvittathā dadhi | sakālalavaṇaṁ pēyaṁ śūlē vātasamudbhavē ||92||
View original
सुरा सौवीरकं चुक्रं मस्तूदश्वित्तथा दधि | सकाललवणं पेयं शूले वातसमुद्भवे ||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 68 (93) · Śloka 93
kulatthayūṣō yuktāmlō lāvakīyūṣasaṁskr̥taḥ | sasaindhavaḥ samaricō vātaśūlavināśanaḥ ||93||
View original
कुलत्थयूषो युक्ताम्लो लावकीयूषसंस्कृतः | ससैन्धवः समरिचो वातशूलविनाशनः ||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 69 (94) · Śloka 95
viḍaṅgaśigrukampillapathyāśyāmāmlavētasān | surasāmaśvamūtrīṁ ca sauvarcalayutān pibēt ||94|| madyēna vātajaṁ śūlaṁ kṣipramēva praśāmyati |95|
View original
विडङ्गशिग्रुकम्पिल्लपथ्याश्यामाम्लवेतसान् | सुरसामश्वमूत्रीं च सौवर्चलयुतान् पिबेत् ||९४|| मद्येन वातजं शूलं क्षिप्रमेव प्रशाम्यति |९५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 70 (95-99) · Śloka 100
pr̥thvīkājājicavikāyavānīvyōṣacitrakāḥ ||95|| pippalyaḥ pippalīmūlaṁ saindhavaṁ cēti cūrṇayēt | tāni cūrṇāni payasā pibēt kāmbalikēna vā ||96|| madhvāsavēna cukrēṇa surāsauvīrakēṇa vā | athavai(cai)tāni cūrṇāni mātuluṅgarasēna vā ||97|| tathā badarayūṣēṇa bhāvitāni punaḥ punaḥ | tāni hiṅgupragāḍhāni saha śarkarayā pibēt ||98|| saha dāḍimasārēṇa vartiḥ kāryā bhiṣagjitā | sā vartirvātikaṁ śūlaṁ kṣipramēva vyapōhati ||99|| guḍatailēna vā līḍhā pītā madyēna vā punaḥ |100|
View original
पृथ्वीकाजाजिचविकायवानीव्योषचित्रकाः ||९५|| पिप्पल्यः पिप्पलीमूलं सैन्धवं चेति चूर्णयेत् | तानि चूर्णानि पयसा पिबेत् काम्बलिकेन वा ||९६|| मध्वासवेन चुक्रेण सुरासौवीरकेण वा | अथवै(चै)तानि चूर्णानि मातुलुङ्गरसेन वा ||९७|| तथा बदरयूषेण भावितानि पुनः पुनः | तानि हिङ्गुप्रगाढानि सह शर्करया पिबेत् ||९८|| सह दाडिमसारेण वर्तिः कार्या भिषग्जिता | सा वर्तिर्वातिकं शूलं क्षिप्रमेव व्यपोहति ||९९|| गुडतैलेन वा लीढा पीता मद्येन वा पुनः |१००|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 71 (100) · Śloka 101
bubhukṣāprabhavē śūlē laghu santarpaṇaṁ hitam ||100|| uṣṇaiḥ kṣīrairyavāgūbhiḥ snigdhairmāṁsarasaistathā |101|
View original
बुभुक्षाप्रभवे शूले लघु सन्तर्पणं हितम् ||१००|| उष्णैः क्षीरैर्यवागूभिः स्निग्धैर्मांसरसैस्तथा |१०१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 72 (101-102) · Śloka 103
vātaśūlē samutpannē rūkṣaṁ snigdhēna bhōjayēt ||101|| susaṁskr̥tāḥ pradēyāḥ syurghr̥tapūrā viśēṣataḥ | vāruṇīṁ ca pibējjantustathā sampadyatē sukhī ||102|| ētadvātasamutthasya śūlasyōktaṁ cikitsitam |103|
View original
वातशूले समुत्पन्ने रूक्षं स्निग्धेन भोजयेत् ||१०१|| सुसंस्कृताः प्रदेयाः स्युर्घृतपूरा विशेषतः | वारुणीं च पिबेज्जन्तुस्तथा सम्पद्यते सुखी ||१०२|| एतद्वातसमुत्थस्य शूलस्योक्तं चिकित्सितम् |१०३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 73 (103-104) · Śloka 104
atha pittasamutthasya kriyāṁ vakṣyāmyataḥ param ||103|| sa sukhaṁ chardayitvā tu pītvā śītōdakaṁ naraḥ | śītalāni ca sēvēta sarvāṇyuṣṇāni varjayēt ||104||
View original
अथ पित्तसमुत्थस्य क्रियां वक्ष्याम्यतः परम् ||१०३|| स सुखं छर्दयित्वा तु पीत्वा शीतोदकं नरः | शीतलानि च सेवेत सर्वाण्युष्णानि वर्जयेत् ||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 74 (105) · Śloka 105
maṇirājatatāmrāṇi bhājanāni ca sarvaśaḥ | vāripūrṇāni tānyasya śūlasyōpari nikṣipēt ||105||
View original
मणिराजतताम्राणि भाजनानि च सर्वशः | वारिपूर्णानि तान्यस्य शूलस्योपरि निक्षिपेत् ||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 75 (106-107) · Śloka 107
guḍaḥ śāliryavāḥ kṣīraṁ sarpiḥpānaṁ virēcanam | jāṅgalāni ca māṁsāni bhēṣajaṁ pittaśūlinām ||106|| rasān sēvēta pittaghnān pittalāni vivarjayēt | pālāśaṁ dhānvanaṁ vā'pi pibēdyūṣaṁ saśarkaram ||107||
View original
गुडः शालिर्यवाः क्षीरं सर्पिःपानं विरेचनम् | जाङ्गलानि च मांसानि भेषजं पित्तशूलिनाम् ||१०६|| रसान् सेवेत पित्तघ्नान् पित्तलानि विवर्जयेत् | पालाशं धान्वनं वाऽपि पिबेद्यूषं सशर्करम् ||१०७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 76 (108) · Śloka 108
paruṣakāṇi mr̥dvīkākharjūrōdakajānyapi | tat pibēccharkarāyuktaṁ pittaśūlanivāraṇam ||108||
View original
परुषकाणि मृद्वीकाखर्जूरोदकजान्यपि | तत् पिबेच्छर्करायुक्तं पित्तशूलनिवारणम् ||१०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 77 (109) · Śloka 109
aśanē bhuktamātrē tu prakōpaḥ ślaiṣmikasya ca | vamanaṁ kārayēttatra pippalīvāriṇā bhiṣak ||109||
View original
अशने भुक्तमात्रे तु प्रकोपः श्लैष्मिकस्य च | वमनं कारयेत्तत्र पिप्पलीवारिणा भिषक् ||१०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 78 (110) · Śloka 110
rūkṣaḥ svēdaḥ prayōjyaḥ syādanyāścōṣṇāḥ kriyā hitāḥ | pippalī śr̥ṅgavēraṁ ca ślēṣmaśūlē bhiṣagjitam ||110||
View original
रूक्षः स्वेदः प्रयोज्यः स्यादन्याश्चोष्णाः क्रिया हिताः | पिप्पली शृङ्गवेरं च श्लेष्मशूले भिषग्जितम् ||११०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 79 (111) · Śloka 111
pāṭhāṁ vacāṁ trikaṭukaṁ tathā kaṭukarōhiṇīm | citrakasya ca niryūhē pibēdyūṣaṁ sahārjakam ||111||
View original
पाठां वचां त्रिकटुकं तथा कटुकरोहिणीम् | चित्रकस्य च निर्यूहे पिबेद्यूषं सहार्जकम् ||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 80 (112-115) · Śloka 115
ēraṇḍaphalamūlāni mūlaṁ gōkṣurakasya ca | śālaparṇīṁ pr̥śniparṇīṁ br̥hatīṁ kaṇṭakārikām ||112|| dadyācchr̥gālavinnāṁ ca sahadēvāṁ tathaiva ca | mahāsahāṁ kṣudrasahāṁ mūlamikṣurakasya ca ||113|| ētat sambhr̥tya sambhāraṁ jaladrōṇē vipācayēt | caturbhāgāvaśēṣaṁ tu yavakṣārayutaṁ pibēt ||114|| vātikaṁ paittikaṁ vā'pi ślaiṣmikaṁ sānnipātikam | prasahya nāśayēcchūlaṁ chinnābhramiva mārutaḥ ||115||
View original
एरण्डफलमूलानि मूलं गोक्षुरकस्य च | शालपर्णीं पृश्निपर्णीं बृहतीं कण्टकारिकाम् ||११२|| दद्याच्छृगालविन्नां च सहदेवां तथैव च | महासहां क्षुद्रसहां मूलमिक्षुरकस्य च ||११३|| एतत् सम्भृत्य सम्भारं जलद्रोणे विपाचयेत् | चतुर्भागावशेषं तु यवक्षारयुतं पिबेत् ||११४|| वातिकं पैत्तिकं वाऽपि श्लैष्मिकं सान्निपातिकम् | प्रसह्य नाशयेच्छूलं छिन्नाभ्रमिव मारुतः ||११५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 81 (116) · Śloka 117
pippalī svarjikākṣārō yavāścitraka ēva ca | sēvyaṁ caitat samānīya bhasma kuryādvicakṣaṇaḥ ||116|| taduṣṇavāriṇā pītaṁ ślēṣmaśūlē bhiṣagjitam |117|
View original
पिप्पली स्वर्जिकाक्षारो यवाश्चित्रक एव च | सेव्यं चैतत् समानीय भस्म कुर्याद्विचक्षणः ||११६|| तदुष्णवारिणा पीतं श्लेष्मशूले भिषग्जितम् |११७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 82 (117-119) · Śloka 119
ruṇaddhi mārutaṁ ślēṣmā kukṣipārśvavyavasthitaḥ ||117|| sa saṁruddhaḥ karōtyāśu sādhmānaṁ guḍguḍāyanam | sūcībhiriva nistōdaṁ kr̥cchrōcchvāsī tadā naraḥ ||118|| nānnaṁ vāñchati nō nidrāmupaityartinipīḍitaḥ | pārśvaśūlaḥ sa vijñēyaḥ kaphānilasamudbhavaḥ ||119||
View original
रुणद्धि मारुतं श्लेष्मा कुक्षिपार्श्वव्यवस्थितः ||११७|| स संरुद्धः करोत्याशु साध्मानं गुड्गुडायनम् | सूचीभिरिव निस्तोदं कृच्छ्रोच्छ्वासी तदा नरः ||११८|| नान्नं वाञ्छति नो निद्रामुपैत्यर्तिनिपीडितः | पार्श्वशूलः स विज्ञेयः कफानिलसमुद्भवः ||११९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 83 (120-122) · Śloka 123
tatra puṣkaramūlāni hiṅgu sauvarcalaṁ viḍam | saindhavaṁ tumburuṁ pathyāṁ cūrṇaṁ kr̥tvā tu pāyayēt ||120|| pārśvahr̥dbastiśūlēṣu yavakvāthēna saṁyutam | sarpiḥ plīhōdarōktaṁ vā ghr̥taṁ vā hiṅgusaṁyutam ||121|| bījapūrakasāraṁ vā payasā saha sādhitam | ēraṇḍatailamathavā madyamastupayōrasaiḥ ||122|| bhōjayēccāpi payasā jāṅgalēna rasēna vā |123|
View original
तत्र पुष्करमूलानि हिङ्गु सौवर्चलं विडम् | सैन्धवं तुम्बुरुं पथ्यां चूर्णं कृत्वा तु पाययेत् ||१२०|| पार्श्वहृद्बस्तिशूलेषु यवक्वाथेन संयुतम् | सर्पिः प्लीहोदरोक्तं वा घृतं वा हिङ्गुसंयुतम् ||१२१|| बीजपूरकसारं वा पयसा सह साधितम् | एरण्डतैलमथवा मद्यमस्तुपयोरसैः ||१२२|| भोजयेच्चापि पयसा जाङ्गलेन रसेन वा |१२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 84 (123-125) · Śloka 125
prakupyati yadā kukṣau vahnimākramya mārutaḥ ||123|| tadā'sya bhōjanaṁ bhuktaṁ sōpastambhaṁ na pacyatē | ucchvasityāmaśakr̥tā śūlēnāhanyatē muhuḥ ||124|| naivāsanē na śayanē tiṣṭhan vā labhatē sukham | kukṣiśūla iti khyātō vātādāmasamudbhavaḥ ||125||
View original
प्रकुप्यति यदा कुक्षौ वह्निमाक्रम्य मारुतः ||१२३|| तदाऽस्य भोजनं भुक्तं सोपस्तम्भं न पच्यते | उच्छ्वसित्यामशकृता शूलेनाहन्यते मुहुः ||१२४|| नैवासने न शयने तिष्ठन् वा लभते सुखम् | कुक्षिशूल इति ख्यातो वातादामसमुद्भवः ||१२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 85 (126) · Śloka 126
vamanaṁ kārayēttatra laṅghayēdvā yathābalam | saṁsargapācanaṁ kuryādamlairdīpanasaṁyutaiḥ ||126||
View original
वमनं कारयेत्तत्र लङ्घयेद्वा यथाबलम् | संसर्गपाचनं कुर्यादम्लैर्दीपनसंयुतैः ||१२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 86 (127) · Śloka 128
nāgaraṁ dīpyakaṁ cavyaṁ hiṅgu sauvarcalaṁ viḍam | mātuluṅgasya bījāni tathā śyāmōrubūkayōḥ ||127|| br̥hatyāḥ kaṇṭakāryāśca kvāthaṁ śūlaharaṁ pibēt |128|
View original
नागरं दीप्यकं चव्यं हिङ्गु सौवर्चलं विडम् | मातुलुङ्गस्य बीजानि तथा श्यामोरुबूकयोः ||१२७|| बृहत्याः कण्टकार्याश्च क्वाथं शूलहरं पिबेत् |१२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 87 (128-129) · Śloka 129
vacā sauvarcalaṁ hiṅgu kuṣṭhaṁ sātiviṣā'bhayā ||128|| kuṭajasya ca bījāni sadyaḥśūlaharāṇi tu | virēcanē prayuñjīta jñātvā dōṣabalābalam ||129||
View original
वचा सौवर्चलं हिङ्गु कुष्ठं सातिविषाऽभया ||१२८|| कुटजस्य च बीजानि सद्यःशूलहराणि तु | विरेचने प्रयुञ्जीत ज्ञात्वा दोषबलाबलम् ||१२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 88 (130) · Śloka 130
snēhabastīnnirūhāṁśca kuryāddōṣanibarhaṇān |130|
View original
स्नेहबस्तीन्निरूहांश्च कुर्याद्दोषनिबर्हणान् |१३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 89 (130) · Śloka 131
upanāhāḥ snēhasēkā dhānyāmlapariṣēcanam ||130|| avagāhāśca śasyantē yaccānyadapi taddhitam |131|
View original
उपनाहाः स्नेहसेका धान्याम्लपरिषेचनम् ||१३०|| अवगाहाश्च शस्यन्ते यच्चान्यदपि तद्धितम् |१३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 90 (131-132) · Śloka 132
kaphapittāvaruddhastu mārutō rasamūrcchitaḥ ||131|| hr̥disthaḥ kurutē śūlamucchvāsārōdhakaṁ param | sa hr̥cchūla iti khyātō rasamārutasambhavaḥ ||132||
View original
कफपित्तावरुद्धस्तु मारुतो रसमूर्च्छितः ||१३१|| हृदिस्थः कुरुते शूलमुच्छ्वासारोधकं परम् | स हृच्छूल इति ख्यातो रसमारुतसम्भवः ||१३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 91 (133) · Śloka 133
tatrāpi karmābhihitaṁ yaduktaṁ hr̥dvikāriṇām |133|
View original
तत्रापि कर्माभिहितं यदुक्तं हृद्विकारिणाम् |१३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 92 (133-134) · Śloka 134
saṁrōdhāt kupitō vāyurbastimāvr̥tya tiṣṭhati ||133|| bastivaṅkṣaṇanābhīṣu tataḥ śūlō'sya jāyatē | viṇmūtravātasaṁrōdhī bastiśūlaḥ sa mārutāt ||134||
View original
संरोधात् कुपितो वायुर्बस्तिमावृत्य तिष्ठति ||१३३|| बस्तिवङ्क्षणनाभीषु ततः शूलोऽस्य जायते | विण्मूत्रवातसंरोधी बस्तिशूलः स मारुतात् ||१३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 93 (135) · Śloka 135
nābhyāṁ vaṅkṣaṇapārśvēṣu kukṣau mēḍhrāntramardakaḥ | mūtramāvr̥tya gr̥hṇāti mūtraśūlaḥ sa mārutāt ||135||
View original
नाभ्यां वङ्क्षणपार्श्वेषु कुक्षौ मेढ्रान्त्रमर्दकः | मूत्रमावृत्य गृह्णाति मूत्रशूलः स मारुतात् ||१३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 94 (136-139) · Śloka 139
vāyuḥ prakupitō yasya rūkṣāhārasya dēhinaḥ | malaṁ ruṇaddhi kōṣṭhasthaṁ mandīkr̥tya tu pāvakam ||136|| śūlaṁ sañjanayaṁstīvraṁ srōtāṁsyāvr̥tya tasya hi | dakṣiṇaṁ yadi vā vāmaṁ kukṣimādāya jāyatē ||137|| sarvatra vardhatē kṣipraṁ bhramannatha saghōṣavān | pipāsā vardhatē tīvrā bhramō mūrcchā ca jāyatē ||138|| uccāritō mūtritaśca na śāntimadhigacchati | viṭśūlamētajjānīyādbhiṣak paramadāruṇam ||139||
View original
वायुः प्रकुपितो यस्य रूक्षाहारस्य देहिनः | मलं रुणद्धि कोष्ठस्थं मन्दीकृत्य तु पावकम् ||१३६|| शूलं सञ्जनयंस्तीव्रं स्रोतांस्यावृत्य तस्य हि | दक्षिणं यदि वा वामं कुक्षिमादाय जायते ||१३७|| सर्वत्र वर्धते क्षिप्रं भ्रमन्नथ सघोषवान् | पिपासा वर्धते तीव्रा भ्रमो मूर्च्छा च जायते ||१३८|| उच्चारितो मूत्रितश्च न शान्तिमधिगच्छति | विट्शूलमेतज्जानीयाद्भिषक् परमदारुणम् ||१३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 95 (140-141) · Śloka 141
kṣipraṁ dōṣaharaṁ kāryaṁ bhiṣajā sādhu jānatā | svēdanaṁ śamanaṁ caiva nirūhāḥ snēhabastayaḥ ||140|| pūrvōddiṣṭān pāyayēta yōgān kōṣṭhaviśōdhanān | udāvartaharāścāsya kriyāḥ sarvāḥ sukhāvahāḥ ||141||
View original
क्षिप्रं दोषहरं कार्यं भिषजा साधु जानता | स्वेदनं शमनं चैव निरूहाः स्नेहबस्तयः ||१४०|| पूर्वोद्दिष्टान् पाययेत योगान् कोष्ठविशोधनान् | उदावर्तहराश्चास्य क्रियाः सर्वाः सुखावहाः ||१४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 96 (142-144) · Śloka 144
atimātraṁ yadā bhuktaṁ pāvakē mr̥dutāṁ gatē | sthirībhūtaṁ tu tatkōṣṭhē vāyurāvr̥tya tiṣṭhati ||142|| avipākagataṁ hyannaṁ śūlaṁ tīvraṁ karōtyati | mūrcchā''dhmānaṁ vidāhaśca hr̥dutklēśō vilambikā ||143|| viricyatē chardayati kampatē'tha vimuhyati | avipākādbhavēcchūlastvannadōṣasamudbhavaḥ ||144||
View original
अतिमात्रं यदा भुक्तं पावके मृदुतां गते | स्थिरीभूतं तु तत्कोष्ठे वायुरावृत्य तिष्ठति ||१४२|| अविपाकगतं ह्यन्नं शूलं तीव्रं करोत्यति | मूर्च्छाऽऽध्मानं विदाहश्च हृदुत्क्लेशो विलम्बिका ||१४३|| विरिच्यते छर्दयति कम्पतेऽथ विमुह्यति | अविपाकाद्भवेच्छूलस्त्वन्नदोषसमुद्भवः ||१४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 97 (145) · Śloka 145
vamanaṁ laṅghanaṁ svēdaḥ pācanaṁ phalavartayaḥ | kṣārāścūrṇāni guṭikāḥ śasyantē śūlanāśanāḥ ||145||
View original
वमनं लङ्घनं स्वेदः पाचनं फलवर्तयः | क्षाराश्चूर्णानि गुटिकाः शस्यन्ते शूलनाशनाः ||१४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 98 (146) · Śloka 146
gulmāvasthāḥ kriyāḥ kāryā yathāvat sarvaśūlinām ||146||
View original
गुल्मावस्थाः क्रियाः कार्या यथावत् सर्वशूलिनाम् ||१४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 42
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē kāya cikitsātantrē gulmapratiṣēdhō nāma (caturthō'dhyāyaḥ, āditaḥ) dvicatvāriṁśō'dhyāyaḥ ||42||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते काय चिकित्सातन्त्रे गुल्मप्रतिषेधो नाम (चतुर्थोऽध्यायः, आदितः) द्विचत्वारिंशोऽध्यायः ||४२||
🔊 Audio coming soon