16. pakṣmakōpapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતઃ પક્ષ્મકોપપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6

યાપ્યસ્તુ યો વર્ત્મભવો વિકારઃ પક્ષ્મપ્રકોપોઽભિહિતઃ પુરસ્તાત્ | તત્રોપવિષ્ટસ્ય નરસ્ય ચર્મ વર્ત્મોપરિષ્ટાદનુતિર્યગેવ ||૩|| ભ્રુવોરધસ્તાત્ પરિમુચ્ય ભાગૌ પક્ષ્માશ્રિતં ચૈકમતોઽવકૃન્તેત્ | કનીનકાપાઙ્ગસમં સમન્તાદ્યવાકૃતિ સ્નિગ્ધતનોર્નરસ્ય ||૪|| ઉત્કૃત્ય શસ્ત્રેણ યવપ્રમાણં બાલેન સીવ્યેદ્ભિષગપ્રમત્તઃ | દત્ત્વા ચ સર્પિર્મધુનાઽવશેષં કુર્યાદ્વિધાનં વિહિતં વ્રણે યત્ ||૫|| લલાટદેશે ચ નિબદ્ધપટ્ટં પ્રાક્સ્યૂતમત્રાપ્યપરં ચ બદ્ધ્વા | સ્થૈર્યં ગતે ચાપ્યથ શસ્ત્રમાર્ગે બાલાન્ વિમુઞ્ચેત્ કુશલોઽભિવીક્ષ્ય ||૬||

Adhikarana 3 (7) · Śloka 7

એવં ન ચેચ્છામ્યતિ તસ્ય વર્ત્મ નિર્ભુજ્ય દોષોપહતાં વલિં ચ | તતોઽગ્નિના વા પ્રતિસારયેત્તાં ક્ષારેણ વા સમ્યગવેક્ષ્ય ધીરઃ ||૭||

Adhikarana 4 (8) · Śloka 8

છિત્વા સમં વાઽપ્યુપપક્ષ્મમાલાં સમ્યગ્ગૃહીત્વા બડિશૈસ્ત્રિભિસ્તુ | પથ્યાફલેન પ્રતિસારયેત્તુ ઘૃષ્ટેન વા તૌવરકેણ સમ્યક્ ||૮||

Adhikarana 5 (9) · Śloka 9

ચત્વાર એતે વિધયો વિહન્તું પક્ષ્મોપરોધં પૃથગેવ શસ્તાઃ | વિરેચનાશ્ચ્યોતનધૂમનસ્યલેપાઞ્જનસ્નેહરસક્રિયાશ્ચ ||૯||

Adhikarana puShpikA · Śloka 16

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે શાલાક્યતન્ત્રે પક્ષ્મગતરોગપ્રતિષેધો નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ ||૧૬||