24. pratiśyāyapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತಃ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ನಾರೀಪ್ರಸಙ್ಗಃ ಶಿರಸೋಽಭಿತಾಪೋ ಧೂಮೋ ರಜಃ ಶೀತಮತಿಪ್ರತಾಪಃ | ಸನ್ಧಾರಣಂ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಯೋಶ್ಚ ಸದ್ಯಃ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯನಿದಾನಮುಕ್ತಮ್ ||೩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ಚಯಂ ಗತಾ ಮೂರ್ಧನಿ ಮಾರುತಾದಯಃ ಪೃಥಕ್ ಸಮಸ್ತಾಶ್ಚ ತಥೈವ ಶೋಣಿತಮ್ | ಪ್ರಕೋಪ್ಯಮಾಣಾ ವಿವಿಧೈಃ ಪ್ರಕೋಪಣೈರ್ನೃಣಾಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಕರಾ ಭವನ್ತಿ ಹಿ ||೪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ಶಿರೋಗುರುತ್ವಂ ಕ್ಷವಥೋಃ ಪ್ರವರ್ತನಂ ತಥಾಽಙ್ಗಮರ್ದಃ ಪರಿಹೃಷ್ಟರೋಮತಾ | ಉಪದ್ರವಾಶ್ಚಾಪ್ಯಪರೇ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾ ನೃಣಾಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಪುರಃಸರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 7

ಆನದ್ಧಾ ಪಿಹಿತಾ ನಾಸಾ ತನುಸ್ರಾವಪ್ರವರ್ತಿನೀ | ಗಲತಾಲ್ವೋಷ್ಠಶೋಷಶ್ಚ ನಿಸ್ತೋದಃ ಶಙ್ಖಯೋಸ್ತಥಾ ||೬|| ಸ್ವರೋಪಘಾತಶ್ಚ ಭವೇತ್ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇಽನಿಲಾತ್ಮಕೇ |೭|

Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8

ಉಷ್ಣಃ ಸಪೀತಕಃ ಸ್ರಾವೋ ಘ್ರಾಣಾತ್ ಸ್ರವತಿ ಪೈತ್ತಿಕೇ ||೭|| ಕೃಶೋಽತಿಪಾಣ್ಡುಃ ಸನ್ತಪ್ತೋ ಭವತ್ತೃಷ್ಣಾನಿ(ಭಿ)ಪೀಡಿತಃ | ಸಧೂಮಂ ಸಹಸಾ ವಹ್ನಿಂ ವಮತೀವ ಚ ಮಾನವಃ ||೮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 10

ಕಫಃ ಕಫಕೃತೇ ಘ್ರಾಣಾಚ್ಛುಕ್ಲಃ ಶೀತಃ ಸ್ರವೇನ್ಮುಹುಃ | ಶುಕ್ಲಾವಭಾಸಃ ಶೂನಾಕ್ಷೋ ಭವೇದ್ಗುರುಶಿರೋಮುಖಃ ||೯|| ಶಿರೋಗಲೌಷ್ಠತಾಲೂನಾಂ ಕಣ್ಡೂಯನಮತೀವ ಚ |೧೦|

Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11

ಭೂತ್ವಾ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋ ಯೋಽಕಸ್ಮಾದ್ವಿನಿವರ್ತತೇ ||೧೦|| ಸಮ್ಪಕ್ವೋ ವಾಽಪ್ಯಪಕ್ವೋ ವಾ ಸ ಸರ್ವಪ್ರಭವಃ ಸ್ಮೃತಃ | ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಚೈವ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪೀನಸಾನಾಂ ಚ ಸರ್ವಜೇ ||೧೧||

Adhikarana 9 (12-13) · Śloka 14

ರಕ್ತಜೇ ತು ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ರಕ್ತಾಸ್ರಾವಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ | ತಾಮ್ರಾಕ್ಷಶ್ಚ ಭವೇಜ್ಜನ್ತುರುರೋಘಾತಪ್ರಪೀಡಿತಃ ||೧೨|| ದುರ್ಗನ್ಧೋಚ್ಛ್ವಾಸವದನಸ್ತಥಾ ಗನ್ಧಾನ್ನ ವೇತ್ತಿ ಚ | ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಕೃಮಯಃ ಶ್ವೇತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಸ್ತಥಾಽಣವಃ ||೧೩|| ಕೃಮಿಮೂರ್ಧವಿಕಾರೇಣ ಸಮಾನಂ ಚಾಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ |೧೪|

Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 16

ಪ್ರಕ್ಲಿದ್ಯತಿ ಪುನರ್ನಾಸಾ ಪುನಶ್ಚ ಪರಿಶುಷ್ಯತಿ ||೧೪|| ಮುಹುರಾನಹ್ಯತೇ ಚಾಪಿ ಮುಹುರ್ವಿವ್ರಿಯತೇ ತಥಾ | ನಿಃಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ತಥಾ ಗನ್ಧಾನ್ನ ವೇತ್ತಿ ಚ ||೧೫|| ಏವಂ ದುಷ್ಟಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಜಾನೀಯಾತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧನಮ್ |೧೬|

Adhikarana 11 (16-17) · Śloka 17

ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾ ನರಸ್ಯಾಪ್ರತಿಕಾರಿಣಃ ||೧೬|| ಕಾಲೇನ ರೋಗಜನನಾ ಜಾಯನ್ತೇ ದುಷ್ಟಪೀನಸಾಃ | ಬಾಧಿರ್ಯಮಾನ್ಧ್ಯಮಘ್ರಾಣಂ ಘೋರಾಂಶ್ಚ ನಯನಾಮಯಾನ್ | ಕಾಸಾಗ್ನಿಸಾದಶೋಫಾಂಶ್ಚ ವೃದ್ಧಾಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಪೀನಸಾಃ ||೧೭||

Adhikarana 12 (18) · Śloka 18

ನವಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಮಪಾಸ್ಯ ಸರ್ವಮುಪಾಚರೇತ್ ಸರ್ಪಿಷ ಏವ ಪಾನೈಃ | ಸ್ವೇದೈರ್ವಿಚಿತ್ರೈರ್ವಮನೈಶ್ಚ ಯುಕ್ತೈಃ ಕಾಲೋಪಪನ್ನೈರವಪೀಡನೈಶ್ಚ ||೧೮||

Adhikarana 13 (19) · Śloka 19

ಅಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಹಿ ಪಾಚನಾರ್ಥಂ ಸ್ವೇದೋ ಹಿತೋಽಮ್ಲೈರಹಿಮಂ ಚ ಭೋಜ್ಯಮ್ | ನಿಷೇವ್ಯಮಾಣಂ ಪಯಸಾಽಽರ್ದ್ರಕಂ ವಾ ಸಮ್ಪಾಚಯೇದಿಕ್ಷುವಿಕಾರಯೋಗೈಃ ||೧೯||

Adhikarana 14 (20) · Śloka 20

ಪಕ್ವಂ ಘನಂ ಚಾಪ್ಯವಲಮ್ಬಮಾನಂ ಶಿರೋವಿರೇಕೈರಪಕರ್ಷಯೇತ್ತಮ್ | ವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಧೂಮಪಾನೈರವೇಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಾನ್ ಕವಲಗ್ರಹೈಶ್ಚ ||೨೦||

Adhikarana 15 (21) · Śloka 21

ನಿವಾತಶಯ್ಯಾಸನಚೇಷ್ಟನಾನಿ ಮೂರ್ಧ್ನೋ ಗುರೂಷ್ಣಂ ಚ ತಥೈವ ವಾಸಃ | ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ವಿರೇಕಾಃ ಶಿರಸಃ ಸಧೂಮಾ ರೂಕ್ಷಂ ಯವಾನ್ನಂ ವಿಜಯಾ ಚ ಸೇವ್ಯಾ ||೨೧||

Adhikarana 16 (22) · Śloka 22

ಶೀತಾಮ್ಬುಯೋಷಿಚ್ಛಿಶಿರಾವಗಾಹಚಿನ್ತಾತಿರೂಕ್ಷಾಶನವೇಗರೋಧಾನ್ | ಶೋಕಂ ಚ ಮದ್ಯಾನಿ ನವಾನಿ ಚೈವ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ ಪೀನಸರೋಗಜುಷ್ಟಃ ||೨೨||

Adhikarana 17 (23) · Śloka 23

ಛರ್ದ್ಯಙ್ಗಸಾದಜ್ವರಗೌರವಾರ್ತಮರೋಚಕಾರತ್ಯತಿಸಾರಯುಕ್ತಮ್ | ವಿಲಙ್ಘನೈಃ ಪಾಚನದೀಪನೀಯೈರುಪಾಚರೇತ್ ಪೀನಸಿನಂ ಯಥಾವತ್ ||೨೩||

Adhikarana 18 (24) · Śloka 24

ಬಹುದ್ರವೈರ್ವಾತಕಫೋಪಸೃಷ್ಟಂ ಪ್ರಚ್ಛರ್ದಯೇತ್ ಪೀನಸಿನಂ ವಯಃಸ್ಥಮ್ | ಉಪದ್ರವಾಂಶ್ಚಾಪಿ ಯಥೋಪದೇಶಂ ಸ್ವೈರ್ಭೇಷಜೈರ್ಭೋಜನಸಂವಿಧಾನೈಃ | ಜಯೇದ್ವಿದಿತ್ವಾ ಮೃದುತಾಂ ಗತೇಷು ಪ್ರಾಗ್ಲಕ್ಷಣೇಷೂಕ್ತಮಥಾದಿಶೇಚ್ಚ ||೨೪||

Adhikarana 19 (25) · Śloka 26

ವಾತಿಕೇ ತು ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ಪಿಬೇತ್ ಸರ್ಪಿರ್ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ | ಪಞ್ಚಭಿರ್ಲವಣೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಪ್ರಥಮೇನ ಗಣೇನ ಚ ||೨೫|| ನಸ್ಯಾದಿಷು ವಿಧಿಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮವೇಕ್ಷೇತಾರ್ದಿತೇರಿತಮ್ |೨೬|

Adhikarana 20 (26-28) · Śloka 28

ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ಥಯೋಃ ಪೇಯಂ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುರಕೈಃ ಶೃತಮ್ ||೨೬|| ಪರಿಷೇಕಾನ್ ಪ್ರದೇಹಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ಯಾದಪಿ ಚ ಶೀತಲಾನ್ | ಶ್ರೀಸರ್ಜರಸಪತ್ತಙ್ಗಪ್ರಿಯಙ್ಗುಮಧುಶರ್ಕರಾಃ ||೨೭|| ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧೂಲಿಕಾಗೋಜೀಶ್ರೀಪರ್ಣೀಮಧುಕೈಸ್ತಥಾ | ಯುಜ್ಯನ್ತೇ ಕವಲಾಶ್ಚಾತ್ರ ವಿರೇಕೋ ಮಧುರೈರಪಿ ||೨೮||

Adhikarana 21 (29) · Śloka 30

ಧವತ್ವಕ್ತ್ರಿಫಲಾಶ್ಯಾಮಾತಿಲ್ವಕೈರ್ಮಧುಕೇನ ಚ | ಶ್ರೀಪರ್ಣೀರಜನೀಮಿಶ್ರೈಃ ಕ್ಷೀರೇ ದಶಗುಣೇ ಪಚೇತ್ ||೨೯|| ತೈಲಂ ಕಾಲೋಪಪನ್ನಂ ತನ್ನಸ್ಯಂ ಸ್ಯಾದನಯೋರ್ಹಿತಮ್ |೩೦|

Adhikarana 22 (30-33) · Śloka 33

ಕಫಜೇ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ತಿಲಮಾಷವಿಪಕ್ವಯಾ ||೩೦|| ಯವಾಗ್ವಾ ವಾಮಯೇದ್ವಾನ್ತಃ ಕಫಘ್ನಂ ಕ್ರಮಮಾಚರೇತ್ | ಉಭೇ ಬಲೇ ಬೃಹತ್ಯೌ ಚ ವಿಡಙ್ಗಂ ಸತ್ರಿಕಣ್ಟಕಮ್ ||೩೧|| ಶ್ವೇತಾಮೂಲಂ ಸದಾಭದ್ರಾಂ ವರ್ಷಾಭೂಂ ಚಾತ್ರ ಸಂಹರೇತ್ | ತೈಲಮೇಭಿರ್ವಿಪಕ್ವಂ ತು ನಸ್ಯಮಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪಯೇತ್ ||೩೨|| ಸರಲಾಕಿಣಿಹೀದಾರುನಿಕುಮ್ಭೇಙ್ಗುದಿಭಿಃ ಕೃತಾಃ | ವರ್ತಯಶ್ಚೋಪಯೋಜ್ಯಾಃ ಸ್ಯುರ್ಧೂಮಪಾನೇ ಯಥಾವಿಧಿ ||೩೩||

Adhikarana 23 (34-35) · Śloka 35

ಸರ್ಪೀಂಷಿ ಕಟುತಿಕ್ತಾನಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಧೂಮಾಃ ಕಟೂನಿ ಚ | ಭೇಷಜಾನ್ಯುಪಯುಕ್ತಾನಿ ಹನ್ಯುಃ ಸರ್ವಪ್ರಕೋಪಜಮ್ ||೩೪|| ರಸಾಞ್ಜನೇ ಸಾತಿವಿಷೇ ಮುಸ್ತಾಯಾಂ ಭದ್ರದಾರುಣಿ | ತೈಲಂ ವಿಪಕ್ವಂ ನಸ್ಯಾರ್ಥೇ ವಿದಧ್ಯಾಚ್ಚಾತ್ರ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ||೩೫||

Adhikarana 24 (36-37) · Śloka 38

ಮುಸ್ತಾ ತೇಜೋವತೀ ಪಾಠಾ ಕಟ್ಫಲಂ ಕಟುಕಾ ವಚಾ | ಸರ್ಷಪಾಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಃ ಸೈನ್ಧವಾಗ್ನಿಕೌ ||೩೬|| ತುತ್ಥಂ ಕರಞ್ಜಬೀಜಂ ಚ ಲವಣಂ ಭದ್ರದಾರು ಚ | ಏತೈಃ ಕೃತಂ ಕಷಾಯಂ ತು ಕವಲೇ ಸಮ್ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೩೭|| ಹಿತಂ ಮೂರ್ಧವಿರೇಕೇ ಚ ತೈಲಮೇಭಿರ್ವಿಪಾಚಿತಮ್ |೩೮|

Adhikarana 25 (38-41) · Śloka 41

ಕ್ಷೀರಮರ್ಧಜಲೇ ಕ್ವಾಥ್ಯಂ ಜಾಙ್ಗಲೈರ್ಮೃಗಪಕ್ಷಿಭಿಃ ||೩೮|| ಪುಷ್ಪೈರ್ವಿಮಿಶ್ರಂ ಜಲಜೈರ್ವಾತಘ್ನೈರೌಷಧೈರಪಿ | ಹಿಮೇ ಕ್ಷೀರಾವಶಿಷ್ಟೇಽಸ್ಮಿನ್ ಘೃತಮುತ್ಪಾದ್ಯ ಯತ್ನತಃ ||೩೯|| ಸರ್ವಗನ್ಧಸಿತಾನನ್ತಾಮಧುಕಂ ಚನ್ದನಂ ತಥಾ | ಆವಾಪ್ಯ ವಿಪಯೇದ್ಭೂಯೋ ದಶಕ್ಷೀರಂ ತು ತದ್ಘೃತಮ್ ||೪೦|| ನಸ್ಯೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಮುದ್ರಿಕ್ತಾನ್ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾನ್ ವ್ಯಪೋಹತಿ | ಯಥಾಸ್ವಂ ದೋಷಶಮನೈಸ್ತೈಲಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಯತ್ನತಃ ||೪೧||

Adhikarana 26 (42) · Śloka 42

ಸಮೂತ್ರಪಿತ್ತಾಶ್ಚೋದ್ದಿಷ್ಟಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಕೃಮಿಷು ಯೋಜಯೇತ್ | ಯಾಪನಾರ್ಥಂ ಕೃಮಿಘ್ನಾನಿ ಭೇಷಜಾನಿ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ||೪೨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 24

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೪||