Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః ప్రతిశ్యాయప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातः प्रतिश्यायप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
24. pratiśyāyapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
నారీప్రసంగః శిరసోఽభితాపో ధూమో రజః శీతమతిప్రతాపః | సంధారణం మూత్రపురీషయోశ్చ సద్యః ప్రతిశ్యాయనిదానముక్తం ||3||
View original
नारीप्रसङ्गः शिरसोऽभितापो धूमो रजः शीतमतिप्रतापः | सन्धारणं मूत्रपुरीषयोश्च सद्यः प्रतिश्यायनिदानमुक्तम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
చయం గతా మూర్ధని మారుతాదయః పృథక్ సమస్తాశ్చ తథైవ శోణితం | ప్రకోప్యమాణా వివిధైః ప్రకోపణైర్నృణాం ప్రతిశ్యాయకరా భవంతి హి ||4||
View original
चयं गता मूर्धनि मारुतादयः पृथक् समस्ताश्च तथैव शोणितम् | प्रकोप्यमाणा विविधैः प्रकोपणैर्नृणां प्रतिश्यायकरा भवन्ति हि ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
శిరోగురుత్వం క్షవథోః ప్రవర్తనం తథాఽంగమర్దః పరిహృష్టరోమతా | ఉపద్రవాశ్చాప్యపరే పృథగ్విధా నృణాం ప్రతిశ్యాయపురఃసరాః స్మృతాః ||5||
View original
शिरोगुरुत्वं क्षवथोः प्रवर्तनं तथाऽङ्गमर्दः परिहृष्टरोमता | उपद्रवाश्चाप्यपरे पृथग्विधा नृणां प्रतिश्यायपुरःसराः स्मृताः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 7
ఆనద్ధా పిహితా నాసా తనుస్రావప్రవర్తినీ | గలతాల్వోష్ఠశోషశ్చ నిస్తోదః శంఖయోస్తథా ||6|| స్వరోపఘాతశ్చ భవేత్ ప్రతిశ్యాయేఽనిలాత్మకే |7|
View original
आनद्धा पिहिता नासा तनुस्रावप्रवर्तिनी | गलताल्वोष्ठशोषश्च निस्तोदः शङ्खयोस्तथा ||६|| स्वरोपघातश्च भवेत् प्रतिश्यायेऽनिलात्मके |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
ఉష్ణః సపీతకః స్రావో ఘ్రాణాత్ స్రవతి పైత్తికే ||7|| కృశోఽతిపాండుః సంతప్తో భవత్తృష్ణాని(భి)పీడితః | సధూమం సహసా వహ్నిం వమతీవ చ మానవః ||8||
View original
उष्णः सपीतकः स्रावो घ्राणात् स्रवति पैत्तिके ||७|| कृशोऽतिपाण्डुः सन्तप्तो भवत्तृष्णानि(भि)पीडितः | सधूमं सहसा वह्निं वमतीव च मानवः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 10
కఫః కఫకృతే ఘ్రాణాచ్ఛుక్లః శీతః స్రవేన్ముహుః | శుక్లావభాసః శూనాక్షో భవేద్గురుశిరోముఖః ||9|| శిరోగలౌష్ఠతాలూనాం కండూయనమతీవ చ |10|
View original
कफः कफकृते घ्राणाच्छुक्लः शीतः स्रवेन्मुहुः | शुक्लावभासः शूनाक्षो भवेद्गुरुशिरोमुखः ||९|| शिरोगलौष्ठतालूनां कण्डूयनमतीव च |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11
భూత్వా భూత్వా ప్రతిశ్యాయో యోఽకస్మాద్వినివర్తతే ||10|| సంపక్వో వాఽప్యపక్వో వా స సర్వప్రభవః స్మృతః | లింగాని చైవ సర్వేషాం పీనసానాం చ సర్వజే ||11||
View original
भूत्वा भूत्वा प्रतिश्यायो योऽकस्माद्विनिवर्तते ||१०|| सम्पक्वो वाऽप्यपक्वो वा स सर्वप्रभवः स्मृतः | लिङ्गानि चैव सर्वेषां पीनसानां च सर्वजे ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12-13) · Śloka 14
రక్తజే తు ప్రతిశ్యాయే రక్తాస్రావః ప్రవర్తతే | తామ్రాక్షశ్చ భవేజ్జంతురురోఘాతప్రపీడితః ||12|| దుర్గంధోచ్ఛ్వాసవదనస్తథా గంధాన్న వేత్తి చ | మూర్చ్ఛంతి చాత్ర కృమయః శ్వేతాః స్నిగ్ధాస్తథాఽణవః ||13|| కృమిమూర్ధవికారేణ సమానం చాస్య లక్షణం |14|
View original
रक्तजे तु प्रतिश्याये रक्तास्रावः प्रवर्तते | ताम्राक्षश्च भवेज्जन्तुरुरोघातप्रपीडितः ||१२|| दुर्गन्धोच्छ्वासवदनस्तथा गन्धान्न वेत्ति च | मूर्च्छन्ति चात्र कृमयः श्वेताः स्निग्धास्तथाऽणवः ||१३|| कृमिमूर्धविकारेण समानं चास्य लक्षणम् |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 16
ప్రక్లిద్యతి పునర్నాసా పునశ్చ పరిశుష్యతి ||14|| ముహురానహ్యతే చాపి ముహుర్వివ్రియతే తథా | నిఃశ్వాసోచ్ఛ్వాసదౌర్గంధ్యం తథా గంధాన్న వేత్తి చ ||15|| ఏవం దుష్టప్రతిశ్యాయం జానీయాత్ కృచ్ఛ్రసాధనం |16|
View original
प्रक्लिद्यति पुनर्नासा पुनश्च परिशुष्यति ||१४|| मुहुरानह्यते चापि मुहुर्विव्रियते तथा | निःश्वासोच्छ्वासदौर्गन्ध्यं तथा गन्धान्न वेत्ति च ||१५|| एवं दुष्टप्रतिश्यायं जानीयात् कृच्छ्रसाधनम् |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16-17) · Śloka 17
సర్వ ఏవ ప్రతిశ్యాయా నరస్యాప్రతికారిణః ||16|| కాలేన రోగజననా జాయంతే దుష్టపీనసాః | బాధిర్యమాంధ్యమఘ్రాణం ఘోరాంశ్చ నయనామయాన్ | కాసాగ్నిసాదశోఫాంశ్చ వృద్ధాః కుర్వంతి పీనసాః ||17||
View original
सर्व एव प्रतिश्याया नरस्याप्रतिकारिणः ||१६|| कालेन रोगजनना जायन्ते दुष्टपीनसाः | बाधिर्यमान्ध्यमघ्राणं घोरांश्च नयनामयान् | कासाग्निसादशोफांश्च वृद्धाः कुर्वन्ति पीनसाः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (18) · Śloka 18
నవం ప్రతిశ్యాయమపాస్య సర్వముపాచరేత్ సర్పిష ఏవ పానైః | స్వేదైర్విచిత్రైర్వమనైశ్చ యుక్తైః కాలోపపన్నైరవపీడనైశ్చ ||18||
View original
नवं प्रतिश्यायमपास्य सर्वमुपाचरेत् सर्पिष एव पानैः | स्वेदैर्विचित्रैर्वमनैश्च युक्तैः कालोपपन्नैरवपीडनैश्च ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19) · Śloka 19
అపచ్యమానస్య హి పాచనార్థం స్వేదో హితోఽమ్లైరహిమం చ భోజ్యం | నిషేవ్యమాణం పయసాఽఽర్ద్రకం వా సంపాచయేదిక్షువికారయోగైః ||19||
View original
अपच्यमानस्य हि पाचनार्थं स्वेदो हितोऽम्लैरहिमं च भोज्यम् | निषेव्यमाणं पयसाऽऽर्द्रकं वा सम्पाचयेदिक्षुविकारयोगैः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (20) · Śloka 20
పక్వం ఘనం చాప్యవలంబమానం శిరోవిరేకైరపకర్షయేత్తం | విరేచనాస్థాపనధూమపానైరవేక్ష్య దోషాన్ కవలగ్రహైశ్చ ||20||
View original
पक्वं घनं चाप्यवलम्बमानं शिरोविरेकैरपकर्षयेत्तम् | विरेचनास्थापनधूमपानैरवेक्ष्य दोषान् कवलग्रहैश्च ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21) · Śloka 21
నివాతశయ్యాసనచేష్టనాని మూర్ధ్నో గురూష్ణం చ తథైవ వాసః | తీక్ష్ణా విరేకాః శిరసః సధూమా రూక్షం యవాన్నం విజయా చ సేవ్యా ||21||
View original
निवातशय्यासनचेष्टनानि मूर्ध्नो गुरूष्णं च तथैव वासः | तीक्ष्णा विरेकाः शिरसः सधूमा रूक्षं यवान्नं विजया च सेव्या ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (22) · Śloka 22
శీతాంబుయోషిచ్ఛిశిరావగాహచింతాతిరూక్షాశనవేగరోధాన్ | శోకం చ మద్యాని నవాని చైవ వివర్జయేత్ పీనసరోగజుష్టః ||22||
View original
शीताम्बुयोषिच्छिशिरावगाहचिन्तातिरूक्षाशनवेगरोधान् | शोकं च मद्यानि नवानि चैव विवर्जयेत् पीनसरोगजुष्टः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
ఛర్ద్యంగసాదజ్వరగౌరవార్తమరోచకారత్యతిసారయుక్తం | విలంఘనైః పాచనదీపనీయైరుపాచరేత్ పీనసినం యథావత్ ||23||
View original
छर्द्यङ्गसादज्वरगौरवार्तमरोचकारत्यतिसारयुक्तम् | विलङ्घनैः पाचनदीपनीयैरुपाचरेत् पीनसिनं यथावत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
బహుద్రవైర్వాతకఫోపసృష్టం ప్రచ్ఛర్దయేత్ పీనసినం వయఃస్థం | ఉపద్రవాంశ్చాపి యథోపదేశం స్వైర్భేషజైర్భోజనసంవిధానైః | జయేద్విదిత్వా మృదుతాం గతేషు ప్రాగ్లక్షణేషూక్తమథాదిశేచ్చ ||24||
View original
बहुद्रवैर्वातकफोपसृष्टं प्रच्छर्दयेत् पीनसिनं वयःस्थम् | उपद्रवांश्चापि यथोपदेशं स्वैर्भेषजैर्भोजनसंविधानैः | जयेद्विदित्वा मृदुतां गतेषु प्राग्लक्षणेषूक्तमथादिशेच्च ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25) · Śloka 26
వాతికే తు ప్రతిశ్యాయే పిబేత్ సర్పిర్యథాక్రమం | పంచభిర్లవణైః సిద్ధం ప్రథమేన గణేన చ ||25|| నస్యాదిషు విధిం కృత్స్నమవేక్షేతార్దితేరితం |26|
View original
वातिके तु प्रतिश्याये पिबेत् सर्पिर्यथाक्रमम् | पञ्चभिर्लवणैः सिद्धं प्रथमेन गणेन च ||२५|| नस्यादिषु विधिं कृत्स्नमवेक्षेतार्दितेरितम् |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (26-28) · Śloka 28
పిత్తరక్తోత్థయోః పేయం సర్పిర్మధురకైః శృతం ||26|| పరిషేకాన్ ప్రదేహాంశ్చ కుర్యాదపి చ శీతలాన్ | శ్రీసర్జరసపత్తంగప్రియంగుమధుశర్కరాః ||27|| ద్రాక్షామధూలికాగోజీశ్రీపర్ణీమధుకైస్తథా | యుజ్యంతే కవలాశ్చాత్ర విరేకో మధురైరపి ||28||
View original
पित्तरक्तोत्थयोः पेयं सर्पिर्मधुरकैः शृतम् ||२६|| परिषेकान् प्रदेहांश्च कुर्यादपि च शीतलान् | श्रीसर्जरसपत्तङ्गप्रियङ्गुमधुशर्कराः ||२७|| द्राक्षामधूलिकागोजीश्रीपर्णीमधुकैस्तथा | युज्यन्ते कवलाश्चात्र विरेको मधुरैरपि ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (29) · Śloka 30
ధవత్వక్త్రిఫలాశ్యామాతిల్వకైర్మధుకేన చ | శ్రీపర్ణీరజనీమిశ్రైః క్షీరే దశగుణే పచేత్ ||29|| తైలం కాలోపపన్నం తన్నస్యం స్యాదనయోర్హితం |30|
View original
धवत्वक्त्रिफलाश्यामातिल्वकैर्मधुकेन च | श्रीपर्णीरजनीमिश्रैः क्षीरे दशगुणे पचेत् ||२९|| तैलं कालोपपन्नं तन्नस्यं स्यादनयोर्हितम् |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (30-33) · Śloka 33
కఫజే సర్పిషా స్నిగ్ధం తిలమాషవిపక్వయా ||30|| యవాగ్వా వామయేద్వాంతః కఫఘ్నం క్రమమాచరేత్ | ఉభే బలే బృహత్యౌ చ విడంగం సత్రికంటకం ||31|| శ్వేతామూలం సదాభద్రాం వర్షాభూం చాత్ర సంహరేత్ | తైలమేభిర్విపక్వం తు నస్యమస్యోపకల్పయేత్ ||32|| సరలాకిణిహీదారునికుంభేంగుదిభిః కృతాః | వర్తయశ్చోపయోజ్యాః స్యుర్ధూమపానే యథావిధి ||33||
View original
कफजे सर्पिषा स्निग्धं तिलमाषविपक्वया ||३०|| यवाग्वा वामयेद्वान्तः कफघ्नं क्रममाचरेत् | उभे बले बृहत्यौ च विडङ्गं सत्रिकण्टकम् ||३१|| श्वेतामूलं सदाभद्रां वर्षाभूं चात्र संहरेत् | तैलमेभिर्विपक्वं तु नस्यमस्योपकल्पयेत् ||३२|| सरलाकिणिहीदारुनिकुम्भेङ्गुदिभिः कृताः | वर्तयश्चोपयोज्याः स्युर्धूमपाने यथाविधि ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (34-35) · Śloka 35
సర్పీంషి కటుతిక్తాని తీక్ష్ణధూమాః కటూని చ | భేషజాన్యుపయుక్తాని హన్యుః సర్వప్రకోపజం ||34|| రసాంజనే సాతివిషే ముస్తాయాం భద్రదారుణి | తైలం విపక్వం నస్యార్థే విదధ్యాచ్చాత్ర బుద్ధిమాన్ ||35||
View original
सर्पींषि कटुतिक्तानि तीक्ष्णधूमाः कटूनि च | भेषजान्युपयुक्तानि हन्युः सर्वप्रकोपजम् ||३४|| रसाञ्जने सातिविषे मुस्तायां भद्रदारुणि | तैलं विपक्वं नस्यार्थे विदध्याच्चात्र बुद्धिमान् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (36-37) · Śloka 38
ముస్తా తేజోవతీ పాఠా కట్ఫలం కటుకా వచా | సర్షపాః పిప్పలీమూలం పిప్పల్యః సైంధవాగ్నికౌ ||36|| తుత్థం కరంజబీజం చ లవణం భద్రదారు చ | ఏతైః కృతం కషాయం తు కవలే సంప్రయోజయేత్ ||37|| హితం మూర్ధవిరేకే చ తైలమేభిర్విపాచితం |38|
View original
मुस्ता तेजोवती पाठा कट्फलं कटुका वचा | सर्षपाः पिप्पलीमूलं पिप्पल्यः सैन्धवाग्निकौ ||३६|| तुत्थं करञ्जबीजं च लवणं भद्रदारु च | एतैः कृतं कषायं तु कवले सम्प्रयोजयेत् ||३७|| हितं मूर्धविरेके च तैलमेभिर्विपाचितम् |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (38-41) · Śloka 41
క్షీరమర్ధజలే క్వాథ్యం జాంగలైర్మృగపక్షిభిః ||38|| పుష్పైర్విమిశ్రం జలజైర్వాతఘ్నైరౌషధైరపి | హిమే క్షీరావశిష్టేఽస్మిన్ ఘృతముత్పాద్య యత్నతః ||39|| సర్వగంధసితానంతామధుకం చందనం తథా | ఆవాప్య విపయేద్భూయో దశక్షీరం తు తద్ఘృతం ||40|| నస్యే ప్రయుక్తముద్రిక్తాన్ ప్రతిశ్యాయాన్ వ్యపోహతి | యథాస్వం దోషశమనైస్తైలం కుర్యాచ్చ యత్నతః ||41||
View original
क्षीरमर्धजले क्वाथ्यं जाङ्गलैर्मृगपक्षिभिः ||३८|| पुष्पैर्विमिश्रं जलजैर्वातघ्नैरौषधैरपि | हिमे क्षीरावशिष्टेऽस्मिन् घृतमुत्पाद्य यत्नतः ||३९|| सर्वगन्धसितानन्तामधुकं चन्दनं तथा | आवाप्य विपयेद्भूयो दशक्षीरं तु तद्घृतम् ||४०|| नस्ये प्रयुक्तमुद्रिक्तान् प्रतिश्यायान् व्यपोहति | यथास्वं दोषशमनैस्तैलं कुर्याच्च यत्नतः ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (42) · Śloka 42
సమూత్రపిత్తాశ్చోద్దిష్టాః క్రియాః కృమిషు యోజయేత్ | యాపనార్థం కృమిఘ్నాని భేషజాని చ బుద్ధిమాన్ ||42||
View original
समूत्रपित्ताश्चोद्दिष्टाः क्रियाः कृमिषु योजयेत् | यापनार्थं कृमिघ्नानि भेषजानि च बुद्धिमान् ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 24
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే ప్రతిశ్యాయప్రతిషేధో నామ చతుర్వింశతితమోఽధ్యాయః ||24||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे प्रतिश्यायप्रतिषेधो नाम चतुर्विंशतितमोऽध्यायः ||२४||
🔊 Audio coming soon