12. raktābhiṣyandapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

అథాతో రక్తాభిష్యందప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

మంథం స్యందం సిరోత్పాతం సిరాహర్షం చ రక్తజం | ఏకేనైవ విధానేన చికిత్సేచ్చతురో గదాన్ ||3||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

వ్యాధ్యార్తాంశ్చతురోఽప్యేతాన్ స్నిగ్ధాంకౌంభేన సర్పిషా | రసైరుదారైరథవా సిరామోక్షేణ యోజయేత్ ||4||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 6

విరిక్తానాం ప్రకామం చ శిరాంస్యేషాం విశోధయేత్ | వైరేచనికసిద్ధేన సితాయుక్తేన సర్పిషా ||5|| (మజ్జ్ఞా వా తద్విమిశ్రేణ మేదసా తచ్ఛృతేన వా) |6|

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

తతః ప్రదేహాః పరిషేచనాని నస్యాని ధూమాశ్చ యథాస్వమేవ | ఆశ్చ్యోతనాభ్యంజనతర్పణాని స్నిగ్ధాశ్చ కార్యాః పుటపాకయోగాః ||6||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

నీలోత్పలోశీరకటంకటేరీకాలీయయష్టీమధుముస్తరోధ్రైః | సపద్మకైర్ధౌతఘృతప్రదిగ్ధైరక్ష్ణోః ప్రలేపం పరితః ప్రకుర్యాత్ ||7||

Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 9

రుజాయాం చాప్యతిభృశం స్వేదాశ్చ మృదవో హితాః | అక్ష్ణోః సమంతతః కార్యం పాతనం చ జలౌకసాం ||8|| ఘృతస్య మహతీ మాత్రా పీతా చార్తిం నియచ్ఛతి | పిత్తాభిష్యందశమనో విధిశ్చాప్యుపపాదితః ||9||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

కశేరుమధుకాభ్యాం వా చూర్ణమంబరసంవృతం | న్యస్తమప్స్వాంతరిక్షాసు హితమాశ్చ్యోతనం భవేత్ ||10||

Adhikarana 9 (11-12) · Śloka 12

పాటల్యర్జునశ్రీపర్ణీధాతకీధాత్రిబిల్వతః | పుష్పాణ్యథ బృహత్యోశ్చ బింబీలోటాచ్చ తుల్యశః ||11|| సమంజిష్ఠాని మధునా పిష్టానీక్షురసేన వా | రక్తాభిష్యందశాంత్యర్థమేతదంజనమిష్యతే ||12||

Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 14

చందనం కుముదం పత్రం శిలాజతు సకుంకుమం | అయస్తామ్రరజస్తుత్థం నింబనిర్యాసమంజనం ||13|| త్రపు కాంస్యమలం చాపి పిష్ట్వా పుష్పరసేన తు | విపులా యాః కృతా వర్త్యః పూజితాశ్చాంజనే సదా ||14||

Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 17

స్యాదంజనం ఘృతం క్షౌద్రం సిరోత్పాతస్య భేషజం | తద్వత్సైంధవకాసీసం స్తన్యఘృష్టం చ పూజితం ||15|| మధునా శంఖనైపాలీతుత్థదార్వ్యః ససైంధవాః | రసః శిరీషపుష్పాచ్చ సురామరిచమాక్షికైః ||16|| యుక్తం తు మధునా వాఽపి గైరికం హితమంజనే |17|

Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 18

సిరాహర్షేఽంజనం కుర్యాత్ ఫాణితం మధుసంయుతం ||17|| మధునా తార్క్ష్యజం వాఽపి కాసీసం వా ససైంధవం | వేత్రామ్లస్తన్యసంయుక్తం ఫాణితం చ ససైంధవం ||18||

Adhikarana 13 (19-23) · Śloka 24

పైత్తం విధిమశేషేణ కుర్యాదర్జునశాంతయే | ఇక్షుక్షౌద్రసితాస్తన్యదార్వీమధుకసైంధవైః ||19|| సేకాంజనం చాత్ర హితమమ్లైరాశ్చ్యోతనం తథా | సితామధుకకట్వంగమస్తుక్షౌద్రామ్లసైంధవైః ||20|| బీజపూరకకోలామ్లదాడిమామ్లైశ్చ యుక్తితః | ఏకశో వా ద్విశో వాఽపి యోజితం వా త్రిభిస్త్రిభిః ||21|| స్ఫటికం విద్రుమం శంఖో మధుకం మధు చైవ హి | శంఖక్షౌద్రసితాయుక్తః సాముద్రః ఫేన ఏవ వా ||22|| ద్వావిమౌ విహితౌ యోగావంజనేఽర్జుననాశనౌ | సైంధవక్షౌద్రకతకాః సక్షౌద్రం వా రసాంజనం ||23|| కాసీసం మధునా వాఽపి యోజ్యమత్రాంజనే సదా |24|

Adhikarana 14 (24-26) · Śloka 27

లోహచూర్ణాని సర్వాణి ధాతవో లవణాని చ ||24|| రత్నాని దంతాః శృంగాణి గణశ్చాప్యవసాదనః | కుక్కుటాండకపాలాని లశునం కటుకత్రయం ||25|| కరంజబీజమేలా చ లేఖ్యాంజనమిదం స్మృతం | పుటపాకావసానేన రక్తవిస్రావణాదినా ||26|| సంపాదితస్య విధినా కృత్స్నేన స్యందఘాతినా |27|

Adhikarana 15 (27) · Śloka 27

అనేనాపహరేచ్ఛుక్రమవ్రణం కుశలో భిషక్ ||27||

Adhikarana 16 (28-35) · Śloka 36

ఉత్తానమవగాఢం వా కర్కశం వాఽపి సవ్రణం | శిరీషబీజమరిచపిప్పలీసైంధవైరపి ||28|| శుక్రస్య ఘర్షణం కార్యమథవా సైంధవేన తు | కుర్యాత్తామ్రరజఃశంఖశిలామరిచసైంధవైః ||29|| అంత్యాద్ద్విగుణితైరేభిరంజనం శుక్రనాశనం | కుర్యాదంజనయోగౌ వా సమ్యక్ శ్లోకార్ధికావిమౌ ||30|| శంఖకోలాస్థికతకద్రాక్షామధుకమాక్షికైః | క్షౌద్రదంతార్ణవమలశిరీషకుసుమైరపి ||31|| క్షారాంజనం వా వితరేద్బలాసగ్రథితాపహం | ముద్గాన్ వా నిస్తుషాన్ భృష్టాన్ శంఖక్షౌద్రసితాయుతాన్ ||32|| మధూకసారం మధునా యోజయేచ్చాంజనే సదా | బిభీతకాస్థిమజ్జా వా సక్షౌద్రః శుక్రనాశనః ||33|| శంఖశుక్తిమధుద్రాక్షామధుకం కతకాని చ | ద్విత్వగ్గతే సశూలే వా వాతఘ్నం తర్పణం హితం ||34|| వంశజారుష్కరౌ తాలం నారికేలం చ దాహయేత్ | విస్రావ్య క్షారవచ్చూర్ణం భావయేత్కరభాస్థిజం ||35|| బహుశోఽంజనమేతత్స్యాచ్ఛుక్రవైవర్ణ్యనాశనం |36|

Adhikarana 17 (36-37) · Śloka 37

అజకాం పార్శ్వతో విద్ధ్వా సూచ్యా విస్రావ్య చోదకం ||36|| వ్రణం గోమాంసచూర్ణేన పూరయేత్ సర్పిషా సహ | బహుశోఽవలిఖేచ్చాపి వర్త్మాస్యోపగతం యది ||37||

Adhikarana 18 (38) · Śloka 39

సశోఫశ్చాప్యశోఫశ్చ ద్వౌ పాకౌ యౌ ప్రకీర్తితౌ | స్నేహస్వేదోపపన్నస్య తత్ర విద్ధ్వా సిరాం భిషక్ ||38|| సేకాశ్చ్యోతననస్యాని పుటపాకాంశ్చ కారయేత్ |39|

Adhikarana 19 (39-41) · Śloka 42

సర్వతశ్చాపి శుద్ధస్య కర్తవ్యమిదమంజనం ||39|| తామ్రపాత్రస్థితం మాసం సర్పిః సైంధవసంయుతం | మైరేయం వాఽపి దధ్యేవం దధ్యుత్తరకమేవ వా ||40|| ఘృతం కాంస్యమలోపేతం స్తన్యం వాఽపి ససైంధవం | మధూకసారం మధునా తుల్యాంశం గైరికేణ వా ||41|| సర్పిఃసైంధవతామ్రాణి యోషిత్స్తన్యయుతాని వా |42|

Adhikarana 20 (42) · Śloka 42

దాడిమారేవతాశమంతకోలామ్లైశ్చ ససైంధవాం | రసక్రియాం వా వితరేత్సమ్యక్పాకజిఘాంసయా ||42||

Adhikarana 21 (43) · Śloka 43

మాసం సైంధవసంయుక్తం స్థితం సర్పిషి నాగరం | ఆశ్చ్యోతనాంజనం యోజ్యమబలాక్షీరసంయుతం ||43||

Adhikarana 22 (44) · Śloka 44

జాత్యాః పుష్పం సైంధవం శృంగవేరం కృష్ణాబీజం కీటశత్రోశ్చ సారం | ఏతత్ పిష్టం నేత్రపాకేఽంజనార్థం క్షౌద్రోపేతం నిర్విశంకం ప్రయోజ్యం ||44||

Adhikarana 23 (45) · Śloka 45

పూయాలసే శోణితమోక్షణం చ హితం తథైవాప్యుపనాహనం చ | కృత్స్నో విధిశ్చేక్షణపాకఘాతీ యథావిధానం భిషజా ప్రయోజ్యః ||45||

Adhikarana 24 (46) · Śloka 46

కాసీససింధుప్రభవార్ద్రకైస్తు హితం భవేదంజనమేవ చాత్ర | క్షౌద్రాన్వితైరేభిరథోపయుంజ్యాదన్యత్తు తామ్రాయసచూర్ణయుక్తైః ||46||

Adhikarana 25 (47) · Śloka 47

స్నేహాదిభిః సమ్యగపాస్య దోషాంస్తృప్తిం విధాయాథ యథాస్వమేవ | ప్రక్లిన్నవర్త్మానముపక్రమేత సేకాంజనాశ్చ్యోతననస్యధూమైః ||47||

Adhikarana 26 (48) · Śloka 48

ముస్తాహరిద్రామధుకప్రియంగుసిద్ధార్థరోధ్రోత్పలసారివాభిః | క్షుణ్ణాభిరాశ్చ్యోతనమేవ కార్యమత్రాంజనం చాంజనమాక్షికం స్యాత్ ||48||

Adhikarana 27 (49) · Śloka 50

పత్రం ఫలం చామలకస్య పక్త్వా క్రియాం విదధ్యాదథవాఽంజనార్థే | వంశస్య మూలేన రసక్రియాం వా వర్తీకృతాం తామ్రకపాలపక్వాం ||49|| రసక్రియాం వా త్రిఫలావిపక్వాం పలాశపుష్పైః ఖరమంజరేర్వా |50|

Adhikarana 28 (50) · Śloka 51

పిష్ట్వా ఛగల్యాః పయసా మలం వా కాంసస్య దగ్ధ్వా సహ తాంతవేన ||50|| ప్రత్యంజనం తన్మరిచైరుపేతం చూర్ణేన తామ్రస్య సహోపయోజ్యం |51|

Adhikarana 29 (51) · Śloka 52

సముద్రఫేనం లవణోత్తమం చ శంఖోఽథ ముద్గో మరిచం చ శుక్లం ||51|| చూర్ణాంజనం జాడ్యమథాపి కండూమక్లిన్నవర్త్మాన్యుపహంతి శీఘ్రం |52|

Adhikarana 30 (52) · Śloka 52

ప్రక్లిన్నవర్త్మన్యపి చైత ఏవ యోగాః ప్రయోజ్యాశ్చ సమీక్ష్య దోషం ||52||

Adhikarana 31 (53) · Śloka 53

సకజ్జలం తామ్రఘటే చ ఘృష్ఠం సర్పిర్యుతం తుత్థకమంజనం చ ||53||

Adhikarana puShpikA · Śloka 12

ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతేంత్రే రక్తాభిష్యందప్రతిషేధో నామ ద్వాదశోఽధ్యాయః ||12||