Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤਃ ਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨|| ਯੈਰੇਵ ਕਾਰਣੈਰ੍ਹਿਕ੍ਕਾ ਬਹੁਭਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ | ਤੈਰੇਵ ਕਾਰਣੈਃ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਘੋਰੋ ਭਵਤਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ||੩||
अथातः श्वासप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| यैरेव कारणैर्हिक्का बहुभिः सम्प्रवर्तते | तैरेव कारणैः श्वासो घोरो भवति देहिनाम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ਵਿਹਾਯ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਾਣੋਥ ਕਫਸਂਯੁਤਃ | ਸ਼੍ਵਾਸਯਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਗੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਪਰਿਚਕ੍ਸਤੇ ||੪||
विहाय प्रकृतिं वायुः प्राणोऽथ कफसंयुतः | श्वासयत्यूर्ध्वगो भूत्वा तं श्वासं परिचक्षते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਕਸ੍ਤਮਕਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਮਹਾਨੂਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਧਾ | ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਸ ਮਹਾਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ਼੍ਵਾਸ ਏਕੋ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੫||
क्षुद्रकस्तमकश्छिन्नो महानूर्ध्वश्च पञ्चधा | भिद्यते स महाव्याधिः श्वास एको विशेषतः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਂ ਤਸ੍ਯ ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਭਕ੍ਤਦ੍ਵੇਸੋਰਤਿਃ ਪਰਾ | ਆਨਾਹਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ ਸ਼ੂਲਂ ਵੈਰਸ੍ਯਂ ਵਦਨਸ੍ਯ ਚ ||੬||
प्राग्रूपं तस्य हृत्पीडा भक्तद्वेषोऽरतिः परा | आनाहः पार्श्वयोः शूलं वैरस्यं वदनस्य च ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਰਭਮਾਣਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ | ਨਿਸਣ੍ਣਸ੍ਯੈਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਚ ਸ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ ||੭||
किञ्चिदारभमाणस्य यस्य श्वासः प्रवर्तते | निषण्णस्यैति शान्तिं च स क्षुद्र इति सञ्ज्ञितः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8-10) · Śloka 10
ਤਟ੍ਸ੍ਵੇਦਵਮਥੁਪ੍ਰਾਯਃ ਕਣ੍ਠਘੁਰ੍ਘੁਰਿਕਾਨ੍ਵਿਤਃ | ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਦੁਰ੍ਦਿਨੇ ਤਾਮ੍ਯੇਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ ਸ ਤਮਕੋ ਮਤਃ ||੮|| ਘੋਸੇਣ ਮਹਤਾਵਿਸ੍ਟਃ ਸਕਾਸਃ ਸਕਫੋ ਨਰਃ | ਯਃ ਸ਼੍ਵਸਿਤ੍ਯਬਲੋਨ੍ਨਦ੍ਵਿਟ੍ ਸੁਪ੍ਤਸ੍ਤਮਕਪੀਡਿਤਃ ||੯|| ਸ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਕਫੇ ਹੀਨੇ ਸ੍ਵਪਤਸ਼੍ਚ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ | ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਾਭਿਭੂਤਸ੍ਯ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਤਮਕਸ੍ਤੁ ਸਃ ||੧੦||
तृट्स्वेदवमथुप्रायः कण्ठघुर्घुरिकान्वितः | विशेषाद्दुर्दिने ताम्येच्छ्वासः स तमको मतः ||८|| घोषेण महताऽऽविष्टः सकासः सकफो नरः | यः श्वसित्यबलोऽन्नद्विट् सुप्तस्तमकपीडितः ||९|| स शाम्यति कफे हीने स्वपतश्च विवर्धते | मूर्च्छाज्वराभिभूतस्य ज्ञेयः प्रतमकस्तु सः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
ਆਧ੍ਮਾਤੋ ਦਹ੍ਯਮਾਨੇਨ ਬਸ੍ਤਿਨਾ ਸਰੁਜਂ ਨਰਃ | ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣੇਨ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਸ਼੍ਵਸ੍ਯਾਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੧||
आध्मातो दह्यमानेन बस्तिना सरुजं नरः | सर्वप्राणेन विच्छिन्नं श्वस्याच्छिन्नं तमादिशेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
ਨਿਃਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਣ੍ਠੋਤਿਘੋਸਵਾਨ੍ | ਸਂਰਬ੍ਧਨੇਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਾਯਮ੍ਯ ਯਃ ਸ਼੍ਵਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਮਹਾਨ੍ ਸ੍ਮਤਃ ||੧੨||
निःसञ्ज्ञः पार्श्वशूलार्तः शुष्ककण्ठोऽतिघोषवान् | संरब्धनेत्रस्त्वायम्य यः श्वस्यात् स महान् स्मृतः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
ਮਰ੍ਮਸ੍ਵਾਯਮ੍ਯਮਾਨੇਸੁ ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਮੂਢੋ ਮੁਹੁਸ਼੍ਚ ਯਃ | ਊਰ੍ਧ੍ਵਪ੍ਰੇਕ੍ਸੀ ਹਤਰਵਸ੍ਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੩||
मर्मस्वायम्यमानेषु श्वसन्मूढो मुहुश्च यः | ऊर्ध्वप्रेक्षी हतरवस्तमूर्ध्वश्वासमादिशेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਃ ਸਾਧ੍ਯਤਮਸ੍ਤੇਸਾਂ ਤਮਕਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ | ਤ੍ਰਯਃ ਸ਼੍ਵਾਸਾ ਨ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਮਕੋ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਚ ||੧੪||
क्षुद्रः साध्यतमस्तेषां तमकः कृच्छ्र उच्यते | त्रयः श्वासा न सिध्यन्ति तमको दुर्बलस्य च ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਨਾ ਕੇਚਿਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍ | ਮਦੁ ਪ੍ਰਾਣਵਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਸ਼੍ਵਾਸਿਨਾਮਾਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੧੫||
स्नेहबस्तिं विना केचिदूर्ध्वं चाधश्च शोधनम् | मृदु प्राणवतां श्रेष्ठं श्वासिनामादिशन्ति हि ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਕਾਸੇ ਚ ਹਿਕ੍ਕਾਯਾਂ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਚਾਪਿ ਪੂਜਿਤਮ੍ | ਘਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸਂਸਿਦ੍ਧਮਭਯਾਵਿਡਰਾਮਠੈਃ ||੧੬||
श्वासे कासे च हिक्कायां हृद्रोगे चापि पूजितम् | घृतं पुराणं संसिद्धमभयाविडरामठैः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17) · Śloka 18
ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਭਯਾਬਿਲ੍ਵੈਃ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਵਾਨਵਂ ਘਤਮ੍ | ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪ੍ਰਥਮੇ ਗਣੇ ||੧੭|| ਸਪਞ੍ਚਲਵਣਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸੌ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ |੧੮|
सौवर्चलाभयाबिल्वैः संस्कृतं वाऽनवं घृतम् | पिप्पल्यादिप्रतीवापं सिद्धं वा प्रथमे गणे ||१७|| सपञ्चलवणं सर्पिः श्वासकासौ व्यपोहति |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (18-20) · Śloka 21
ਹਿਂਸ੍ਰਾਵਿਡਙ੍ਗਪੂਤੀਕਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋਸਚਿਤ੍ਰਕੈਃ ||੧੮|| ਦ੍ਵਿਕ੍ਸੀਰਂ ਸਾਧਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਜਲਾਪ੍ਲੁਤਮ੍ | ਕੋਲਮਾਤ੍ਰੈਃ ਪਿਬੇਤ੍ਤਦ੍ਧਿ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸੌ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ ||੧੯|| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯਰੋਚਕਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਸ਼ਕਦ੍ਭੇਦਂ ਕ੍ਸਯਂ ਤਥਾ | ਕਤ੍ਸ੍ਨੇ ਵਸਕਸਾਯੇ ਵਾ ਪਚੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ||੨੦|| ਤਨ੍ਮੂਲਕੁਸੁਮਾਵਾਪਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਯੋਜਯੇਤ੍ |੨੧|
हिंस्राविडङ्गपूतीकत्रिफलाव्योषचित्रकैः ||१८|| द्विक्षीरं साधितं सर्पिश्चतुर्गुणजलाप्लुतम् | कोलमात्रैः पिबेत्तद्धि श्वासकासौ व्यपोहति ||१९|| अर्शांस्यरोचकं गुल्मं शकृद्भेदं क्षयं तथा | कृत्स्ने वृषकषाये वा पचेत् सर्पिश्चतुर्गुणे ||२०|| तन्मूलकुसुमावापं शीतं क्षौद्रेण योजयेत् |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 23
ਸ਼ਙ੍ਗੀਮਧੂਲਿਕਾਭਾਰ੍ਗੀਸ਼ੁਣ੍ਠੀਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਸਿਤਾਮ੍ਬੁਦੈਃ ||੨੧|| ਸਹਰਿਦ੍ਰੈਃ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵੈਃ ਸਮੈਰਾਵਾਪ੍ਯ ਯੋਗਤਃ | ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚੇਦ੍ਧੀਮਾਨ੍ ਸ਼ੀਤਤੋਯੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ||੨੨|| ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਕਾਸਂ ਤਥਾ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਸਰ੍ਪਿਰੇਤਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ |੨੩|
शृङ्गीमधूलिकाभार्गीशुण्ठीतार्क्ष्यसिताम्बुदैः ||२१|| सहरिद्रैः सयष्ट्याह्वैः समैरावाप्य योगतः | घृतप्रस्थं पचेद्धीमान् शीततोये चतुर्गुणे ||२२|| श्वासं कासं तथा हिक्कां सर्पिरेतन्नियच्छति |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23-24) · Śloka 25
ਸੁਵਹਾ ਕਾਲਿਕਾ ਭਾਰ੍ਗੀ ਸ਼ੁਕਾਖ੍ਯਾ ਨੈਚੁਲਂ ਫਲਮ੍ ||੨੩|| ਕਾਕਾਦਨੀ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਵਰ੍ਸਾਭੂਰ੍ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍ | ਕੋਲਮਾਤ੍ਰੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚੇਦੇਭਿਰ੍ਜਲਦ੍ਵਿਕਮ੍ ||੨੪|| ਕਟੂਸ੍ਣਂ ਪੀਤਮੇਤਦ੍ਧਿ ਸ਼੍ਵਾਸਾਮਯਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ |੨੫|
सुवहा कालिका भार्गी शुकाख्या नैचुलं फलम् ||२३|| काकादनी शृङ्गवेरं वर्षाभूर्बृहतीद्वयम् | कोलमात्रैर्घृतप्रस्थं पचेदेभिर्जलद्विकम् ||२४|| कटूष्णं पीतमेतद्धि श्वासामयविनाशनम् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (25-26) · Śloka 26
ਸੌਵਰ੍ਚਲਯਵਕ੍ਸਾਰਕਟੁਕਾਵ੍ਯੋਸਚਿਤ੍ਰਕੈਃ ||੨੫|| ਵਚਾਭਯਾਵਿਡਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਸਾਧਿਤਂ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ | ਗੋਪਵਲ੍ਲ੍ਯੁਦਕੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਯਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਘਤਮ੍ ||੨੬||
सौवर्चलयवक्षारकटुकाव्योषचित्रकैः ||२५|| वचाभयाविडङ्गैश्च साधितं श्वासशान्तये | गोपवल्ल्युदके सिद्धं स्यादन्यद्द्विगुणे घृतम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (27) · Śloka 27
ਪਞ੍ਚੈਤਾਨਿ ਹਵੀਂਸ੍ਯਾਹੁਰ੍ਭਿਸਜਃ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਯੋਃ |੨੭|
पञ्चैतानि हवींष्याहुर्भिषजः श्वासकासयोः |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (27-29) · Śloka 29
ਤਾਲੀਸ਼ਤਾਮਲਕ੍ਯੁਗ੍ਰਾਜੀਵਨ੍ਤੀਕੁਸ੍ਠਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ||੨੭|| ਬਿਲ੍ਵਪੁਸ੍ਕਰਭੂਤੀਕਸੌਵਰ੍ਚਲਕਣਾਗ੍ਨਿਭਿਃ | ਪਥ੍ਯਾਤੇਜੋਵਤੀਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਜਲਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍ ||੨੮|| ਹਿਙ੍ਗੁਪਾਦਯੁਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਹਰਂ ਪਰਮ੍ | ਵਾਸਾਘਤਂ ਸਟ੍ਪਲਂ ਵਾ ਘਤਂ ਚਾਤ੍ਰ ਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ ||੨੯||
तालीशतामलक्युग्राजीवन्तीकुष्ठसैन्धवैः ||२७|| बिल्वपुष्करभूतीकसौवर्चलकणाग्निभिः | पथ्यातेजोवतीयुक्तैः सर्पिर्जलचतुर्गुणम् ||२८|| हिङ्गुपादयुतं सिद्धं सर्वश्वासहरं परम् | वासाघृतं षट्पलं वा घृतं चात्र हितं भवेत् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (30) · Śloka 30
ਤੈਲਂ ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਭਙ੍ਗਰਾਜਰਸੇ ਸ਼ੁਭੇ | ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸੌ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ ||੩੦||
तैलं दशगुणे सिद्धं भृङ्गराजरसे शुभे | सेव्यमानं यथान्यायं श्वासकासौ व्यपोहति ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (31) · Śloka 32
ਫਲਾਮ੍ਲਾ ਵਿਸ੍ਕਿਰਰਸਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਸੈਨ੍ਧਵਾਃ | ਏਣਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਿਰੋਭਿਰ੍ਵਾ ਕੌਲਤ੍ਥਾ ਵਾ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਃ ||੩੧|| ਹਨ੍ਯੁਃ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਚ ਕਾਸਂ ਚ ਸਂਸ੍ਕਤਾਨਿ ਪਯਾਂਸਿ ਚ |੩੨|
फलाम्ला विष्किररसाः स्निग्धाः प्रव्यक्तसैन्धवाः | एणादीनां शिरोभिर्वा कौलत्था वा सुसंस्कृताः ||३१|| हन्युः श्वासं च कासं च संस्कृतानि पयांसि च |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (32-35) · Śloka 35
ਤਿਮਿਰਸ੍ਯ ਚ ਬੀਜਾਨਿ ਕਰ੍ਕਟਾਖ੍ਯਾ ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾ ||੩੨|| ਦੁਰਾਲਭਾਥ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ ਕਟੁਕਾਖ੍ਯਾ ਹਰੀਤਕੀ | ਸ਼੍ਵਾਵਿਨ੍ਮਯੂਰਰੋਮਾਣਿ ਕੋਲਾ ਮਾਗਧਿਕਾਕਣਾਃ ||੩੩|| ਭਾਰ੍ਗੀਤ੍ਵਕ੍ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਸ਼ਲ੍ਲਕਾਙ੍ਗਜਮ੍ | ਨਤ੍ਤਕੌਣ੍ਡਕਬੀਜਾਨਿ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨਿ ਤੁ ਕੇਵਲਮ੍ ||੩੪|| ਪਞ੍ਚ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਿਕਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਲੇਹਾ ਯੇ ਸਮ੍ਯਗੀਰਿਤਾਃ | ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਤੇ ਲੇਹ੍ਯਾਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਦਿਤੈਰ੍ਨਰੈਃ ||੩੫||
तिमिरस्य च बीजानि कर्कटाख्या च चूर्णिता ||३२|| दुरालभाऽथ पिप्पल्यः कटुकाख्या हरीतकी | श्वाविन्मयूररोमाणि कोला मागधिकाकणाः ||३३|| भार्गीत्वक् शृङ्गवेरं च शर्करा शल्लकाङ्गजम् | नृत्तकौण्डकबीजानि चूर्णितानि तु केवलम् ||३४|| पञ्च श्लोकार्धिकास्त्वेते लेहा ये सम्यगीरिताः | सर्पिर्मधुभ्यां ते लेह्याः कासश्वासार्दितैर्नरैः ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (36) · Śloka 36
ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਸ੍ਤੁਨਾ | ਪਿਬੇਤ੍ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਮਧੁਨਾ ਧਾਨਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਥ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ ||੩੬||
सप्तच्छदस्य पुष्पाणि पिप्पलीश्चापि मस्तुना | पिबेत् सञ्चूर्ण्य मधुना धानाश्चाप्यथ भक्षयेत् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (37-38) · Śloka 38
ਅਰ੍ਕਾਙ੍ਕੁਰੈਰ੍ਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਯਵਾਨਾਂ ਸਾਧ੍ਵਨੇਕਸ਼ਃ | ਤਰ੍ਪਣਂ ਵਾ ਪਿਬੇਦੇਸਾਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸ਼੍ਵਾਸਪੀਡਿਤਃ ||੩੭|| ਸ਼ਿਰੀਸਕਦਲੀਕੁਨ੍ਦਪੁਸ੍ਪਂ ਮਾਗਧਿਕਾਯੁਤਮ੍ | ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਯੁਤਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਜਯੇਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਨਸ਼ੇਸਤਃ ||੩੮||
अर्काङ्कुरैर्भावितानां यवानां साध्वनेकशः | तर्पणं वा पिबेदेषां सक्षौद्रं श्वासपीडितः ||३७|| शिरीषकदलीकुन्दपुष्पं मागधिकायुतम् | तण्डुलाम्बुयुतं पीत्वा जयेच्छ्वासानशेषतः ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (39) · Śloka 40
ਕੋਲਮਜ੍ਜਾਂ ਤਾਲਮੂਲਮਸ੍ਯਚਰ੍ਮਮਸੀਮਪਿ | ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਭਾਰ੍ਗੀਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਸਮਾਯੁਤਾਮ੍ ||੩੯|| ਨੀਚੈਃਕਦਮ੍ਬਬੀਜਂ ਵਾ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ |੪੦|
कोलमज्जां तालमूलमृष्यचर्ममसीमपि | लिह्यात् क्षौद्रेण भार्गीं वा सर्पिर्मधुसमायुताम् ||३९|| नीचैःकदम्बबीजं वा सक्षौद्रं तण्डुलाम्बुना |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (40) · Śloka 41
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਹਰੀਤਕੀਂ ਕਸ੍ਣਾਂ ਕਰ੍ਕਟਾਖ੍ਯਾਂ ਦੁਰਾਲਭਾਮ੍ ||੪੦|| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਵਿਲਿਹਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਵਾਸਾਨ੍ ਸੁਦਾਰੁਣਾਨ੍ |੪੧|
द्राक्षां हरीतकीं कृष्णां कर्कटाख्यां दुरालभाम् ||४०|| सर्पिर्मधुभ्यां विलिहन् हन्ति श्वासान् सुदारुणान् |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (41) · Śloka 42
ਹਰਿਦ੍ਰਾਂ ਮਰਿਚਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਗੁਡਂ ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਕਣਾਂ ਸ਼ਟੀਮ੍ ||੪੧|| ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਤੈਲੇਨ ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤੋ ਹਿਤਭੋਜਨਃ |੪੨|
हरिद्रां मरिचं द्राक्षां गुडं रास्नां कणां शटीम् ||४१|| लिह्यात्तैलेन तुल्यानि श्वासार्तो हितभोजनः |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (42) · Śloka 43
ਗਵਾਂ ਪੁਰੀਸਸ੍ਵਰਸਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਃਕਣਾਯੁਤਮ੍ ||੪੨|| ਲਿਹ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਵਾਸੇਸੁ ਕਾਸੇਸੁ ਵਾਜਿਨਾਂ ਵਾ ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਮ੍ |੪੩|
गवां पुरीषस्वरसं मधुसर्पिःकणायुतम् ||४२|| लिह्याच्छ्वासेषु कासेषु वाजिनां वा शकृद्रसम् |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (43) · Śloka 44
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇਸੁ ਸ਼ੋਥੇਸੁ ਯੇ ਯੋਗਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ||੪੩|| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਪਹਾਸ੍ਤੇਪਿ ਕਾਸਘ੍ਨਾ ਯੇ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ |੪੪|
पाण्डुरोगेषु शोथेषु ये योगाः सम्प्रकीर्तिताः ||४३|| श्वासकासापहास्तेऽपि कासघ्ना ये च कीर्तिताः |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (44) · Śloka 45
ਭਾਰ੍ਗੀਤ੍ਵਕ੍ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਤੈਲਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਮ੍ ||੪੪|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਮਰਿਚਂ ਚਣ੍ਡਾਂ ਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸਮੇਵ ਚ |੪੫|
भार्गीत्वक् त्र्यूषणं तैलं हरिद्रां कटुरोहिणीम् ||४४|| पिप्पलीं मरिचं चण्डां गोशकृद्रसमेव च |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (45) · Śloka 46
ਤਲਕੋਟਸ੍ਯ ਬੀਜੇਸੁ ਪਚੇਦੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ ||੪੫|| ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਾ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯੇਸਾ ਸ਼੍ਵਾਸਾਨਾਸ਼ੁ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਾਨ੍ |੪੬|
तलकोटस्य बीजेषु पचेदुत्कारिकां शुभाम् ||४५|| सेव्यमाना निहन्त्येषा श्वासानाशु सुदुस्तरान् |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (46-47) · Śloka 47
ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ ਕੌਲਤ੍ਥਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਰਸਾਃ ||੪੬|| ਸੁਰਾ ਸੌਵੀਰਕਂ ਹਿਙ੍ਗੁਃ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੋ ਮਧੁ | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਲਕਬਿਲ੍ਵਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਸ਼੍ਵਾਸਿਹਿਕ੍ਕਿਨਾਮ੍ ||੪੭||
पुराणसर्पिः पिप्पल्यः कौलत्था जाङ्गला रसाः ||४६|| सुरा सौवीरकं हिङ्गुः मातुलुङ्गरसो मधु | द्राक्षामलकबिल्वानि शस्तानि श्वासिहिक्किनाम् ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (48) · Śloka 49
ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਪਰਿਗਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ ਸ੍ਵੇਦੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ | ਆਕ੍ਤਂ ਲਵਣਤੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਤੈਰਸ੍ਯ ਗ੍ਰਥਿਤਃ ਕਫਃ ||੪੮|| ਖਸ੍ਥੋ ਵਿਲਯਨਂ ਯਾਤਿ ਮਾਰੁਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ |੪੯|
श्वासहिक्कापरिगतं स्निग्धैः स्वेदैरुपाचरेत् | आक्तं लवणतैलाभ्यां तैरस्य ग्रथितः कफः ||४८|| खस्थो विलयनं याति मारुतश्च प्रशाम्यति |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (49-50) · Śloka 51
ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚੈਵ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਰਸੌਦਨਮ੍ ||੪੯|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਬਨ੍ਧੇ ਵਾ ਭਿਸਗ੍ ਧੂਮਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ | ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਦੇਵਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਚ੍ਛਦਨਾਮਿਸੈਃ ||੫੦|| ਲਾਕ੍ਸੋਰੁਬੂਕਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਵਰ੍ਤੀਰ੍ਵਿਧਾਨਤਃ |੫੧|
स्विन्नं ज्ञात्वा ततश्चैव भोजयित्वा रसौदनम् ||४९|| वातश्लेष्मविबन्धे वा भिषग् धूमं प्रयोजयेत् | मनःशिलादेवदारुहरिद्राच्छदनामिषैः ||५०|| लाक्षोरुबूकमूलैश्च कृत्वा वर्तीर्विधानतः |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (51) · Śloka 51
ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯਵਮਧੁਚ੍ਛਿਸ੍ਟਸ਼ਾਲਨਿਰ੍ਯਾਸਜਂ ਤਥਾ ||੫੧||
सर्पिर्यवमधुच्छिष्टशालनिर्यासजं तथा ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (52) · Śloka 52
ਸ਼ਙ੍ਗਬਾਲਖੁਰਸ੍ਨਾਯੁਤ੍ਵਕ੍ ਸਮਸ੍ਤਂ ਗਵਾਮਪਿ |੫੨|
शृङ्गबालखुरस्नायुत्वक् समस्तं गवामपि |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (52) · Śloka 52
ਤੁਰੁਸ੍ਕਸ਼ਲ੍ਲਕੀਨਾਂ ਚ ਗੁਗ੍ਗੁਲੋਃ ਪਦ੍ਮਕਸ੍ਯ ਚ ||੫੨||
तुरुष्कशल्लकीनां च गुग्गुलोः पद्मकस्य च ||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (53) · Śloka 53
ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਾ ਧੂਮਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਜਾਨਤਾ |੫੩|
एते सर्वे ससर्पिष्का धूमाः कार्या विजानता |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (53) · Śloka 53
ਬਲੀਯਸਿ ਕਫਗ੍ਰਸ੍ਤੇ ਵਮਨਂ ਸਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੫੩||
बलीयसि कफग्रस्ते वमनं सविरेचनम् ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (54) · Śloka 54
ਦੁਰ੍ਬਲੇ ਚੈਵ ਰੂਕ੍ਸੇ ਚ ਤਰ੍ਪਣਂ ਹਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਜਾਙ੍ਗਲੋਰਭ੍ਰਜੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰਾਨੂਪੈਰ੍ਵਾ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤੈਃ ||੫੪||
दुर्बले चैव रूक्षे च तर्पणं हितमुच्यते | जाङ्गलोरभ्रजैर्मांसैरानूपैर्वा सुसंस्कृतैः ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (55) · Śloka 55
ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਂ ਚਾਮਲਕਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਰ੍ਧਯੁਕ੍ਤਾਂ ਮਧੁਨਾ ਸੁਯੁਕ੍ਤਾਮ੍ | ਲਿਹਨ੍ਨਰਃ ਸ਼੍ਵਾਸਨਿਪੀਡਿਤੋ ਹਿ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਜਯਤ੍ਯੇਵ ਬਲਾਤ੍ਰ੍ਯਹੇਣ ||੫੫||
निदिग्धिकां चामलकप्रमाणां हिङ्ग्वर्धयुक्तां मधुना सुयुक्ताम् | लिहन्नरः श्वासनिपीडितो हि श्वासं जयत्येव बलात्र्यहेण ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (56) · Śloka 56
ਯਥਾਗ੍ਨਿਰਿਦ੍ਧਃ ਪਵਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧੋ ਵਜ੍ਰਂ ਯਥਾ ਵਾ ਸੁਰਰਾਜਮੁਕ੍ਤਮ੍ | ਰੋਗਾਸ੍ਤਥੈਤੇ ਖਲੁ ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰਾਃ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਕਾਸਸ਼੍ਚ ਵਿਲਮ੍ਬਿਕਾ ਚ ||੫੬||
यथाऽग्निरिद्धः पवनानुविद्धो वज्रं यथा वा सुरराजमुक्तम् | रोगास्तथैते खलु दुर्निवाराः श्वासश्च कासश्च विलम्बिका च ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 51
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਏਕਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੫੧||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे हिक्काश्वासप्रतिषेधो नाम (त्रयोदशोऽध्यायः, आदितः) एकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५१||
🔊 Audio coming soon