Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતઃ સ્વસ્થવૃત્તમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातः स्वस्थवृत्तमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
64. svasthavr̥ttādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
સૂત્રસ્થાને સમુદ્દિષ્ટઃ સ્વસ્થો ભવતિ યાદૃશઃ | તસ્ય યદ્રક્ષણં તદ્ધિ ચિકિત્સાયાઃ પ્રયોજનમ્ ||૩||
View original
सूत्रस्थाने समुद्दिष्टः स्वस्थो भवति यादृशः | तस्य यद्रक्षणं तद्धि चिकित्सायाः प्रयोजनम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
તસ્ય યદ્વૃત્તમુક્તં હિ રક્ષણં ચ મયાઽઽદિતઃ | તસ્મિન્નર્થાઃ સમાસોક્તા વિસ્તરેણેહ વક્ષ્યતે ||૪||
View original
तस्य यद्वृत्तमुक्तं हि रक्षणं च मयाऽऽदितः | तस्मिन्नर्थाः समासोक्ता विस्तरेणेह वक्ष्यते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
યસ્મિન્ યસ્મિન્નૃતૌ યે યે દોષાઃ કુપ્યન્તિ દેહિનામ્ | તેષુ તેષુ પ્રદાતવ્યાઃ રસાસ્તે તે વિજાનતા ||૫||
View original
यस्मिन् यस्मिन्नृतौ ये ये दोषाः कुप्यन्ति देहिनाम् | तेषु तेषु प्रदातव्याः रसास्ते ते विजानता ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-12) · Śloka 13
પ્રક્લિન્નત્વાચ્છરીરાણાં વર્ષાસુ ભિષજા ખલુ | મન્દેઽગ્નૌ કોપમાયાન્તિ સર્વેષાં મારુતાદયઃ ||૬|| તસ્માત્ ક્લેદવિશુદ્ધ્યર્થં દોષસંહરણાય ચ | કષાયતિક્તકટુકૈ રસૈર્યુક્તમપદ્રવમ્ ||૭|| નાતિસ્નિગ્ધં નાતિરૂક્ષમુષ્ણં દીપનમેવ ચ | દેયમન્નં નૃપતયે યજ્જલં ચોક્તમાદિતઃ ||૮|| તપ્તાવરતમમ્ભો વા પિબેન્મધુસમાયુતમ્ | અહ્નિ મેઘાનિલાવિષ્ટેઽત્યર્થશીતામ્બુસઙ્કુલે ||૯|| તરુણત્વાદ્વિદાહં ચ ગચ્છન્ત્યોષધયસ્તદા | મતિમાંસ્તન્નિમિત્તં ચ નાતિવ્યાયામમાચરેત્ ||૧૦|| અત્યમ્બુપાનાવશ્યાયગ્રામ્યધર્માતપાંસ્ત્યજેત્ | ભૂબાષ્પપરિહારાર્થં શયીત ચ વિહાયસિ ||૧૧|| શીતે સાગ્નૌ નિવાતે ચ ગુરુપ્રાવરણે ગૃહે | યાયાન્નાગવધૂભિશ્ચ પ્રશસ્તાગુરુભૂષિતઃ ||૧૨|| દિવાસ્વપ્નમજીર્ણં ચ વર્જયેત્તત્ર યત્નતઃ |૧૩|
View original
प्रक्लिन्नत्वाच्छरीराणां वर्षासु भिषजा खलु | मन्देऽग्नौ कोपमायान्ति सर्वेषां मारुतादयः ||६|| तस्मात् क्लेदविशुद्ध्यर्थं दोषसंहरणाय च | कषायतिक्तकटुकै रसैर्युक्तमपद्रवम् ||७|| नातिस्निग्धं नातिरूक्षमुष्णं दीपनमेव च | देयमन्नं नृपतये यज्जलं चोक्तमादितः ||८|| तप्तावरतमम्भो वा पिबेन्मधुसमायुतम् | अह्नि मेघानिलाविष्टेऽत्यर्थशीताम्बुसङ्कुले ||९|| तरुणत्वाद्विदाहं च गच्छन्त्योषधयस्तदा | मतिमांस्तन्निमित्तं च नातिव्यायाममाचरेत् ||१०|| अत्यम्बुपानावश्यायग्राम्यधर्मातपांस्त्यजेत् | भूबाष्पपरिहारार्थं शयीत च विहायसि ||११|| शीते साग्नौ निवाते च गुरुप्रावरणे गृहे | यायान्नागवधूभिश्च प्रशस्तागुरुभूषितः ||१२|| दिवास्वप्नमजीर्णं च वर्जयेत्तत्र यत्नतः |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (13-20) · Śloka 21
સેવ્યાઃ શરદિ યત્નેન કષાયસ્વાદુતિક્તકાઃ ||૧૩|| ક્ષીરેક્ષુવિકૃતિક્ષૌદ્રશાલિમુદ્ગાદિજાઙ્ગલાઃ | શ્વેતસ્રજશ્ચન્દ્રપાદાઃ પ્રદોષે લઘુ ચામ્બરમ્ ||૧૪|| સલિલં ચ પ્રસન્નત્વાત્ સર્વમેવ તદા હિતમ્ | સરઃસ્વાપ્લવનં ચૈવ કમલોત્પલશાલિષુ ||૧૫|| પ્રદોષે શશિનઃ પાદાશ્ચન્દનં ચાનુલેપનમ્ | તિક્તસ્ય સર્પિષઃ પાનૈરસૃક્સ્રાવૈશ્ચ યુક્તિતઃ ||૧૬|| વર્ષાસૂપચિતં પિત્તં હરેચ્ચાપિ વિરેચનૈઃ | નોપેયાત્તીક્ષ્ણમમ્લોષ્ણં ક્ષારં સ્વપ્નં દિવાઽઽતપમ્ ||૧૭|| રાત્રૌ જાગરણં ચૈવ મૈથુનં ચાપિ વર્જયેત્ | (સ્વાદુશીતજલં મેધ્યં શુચિસ્ફટિકનિર્મલમ્ ||૧૮|| શરચ્ચન્દ્રાંશુનિર્ધૌતમગસ્ત્યોદયનિર્વિષમ્ | પ્રસન્નત્વાચ્ચ સલિલં સર્વમેવ તદા હિતમ્ ||૧૯|| સચન્દનં સકર્પૂરં વાસશ્ચામલિનં લઘુ | ભજેચ્ચ શારદં માલ્યં સીધોઃ પાનં ચ યુક્તિતઃ ||૨૦|| પિત્તપ્રશમનં યચ્ચ તચ્ચ સર્વં સમાચરેત્) |૨૧|
View original
सेव्याः शरदि यत्नेन कषायस्वादुतिक्तकाः ||१३|| क्षीरेक्षुविकृतिक्षौद्रशालिमुद्गादिजाङ्गलाः | श्वेतस्रजश्चन्द्रपादाः प्रदोषे लघु चाम्बरम् ||१४|| सलिलं च प्रसन्नत्वात् सर्वमेव तदा हितम् | सरःस्वाप्लवनं चैव कमलोत्पलशालिषु ||१५|| प्रदोषे शशिनः पादाश्चन्दनं चानुलेपनम् | तिक्तस्य सर्पिषः पानैरसृक्स्रावैश्च युक्तितः ||१६|| वर्षासूपचितं पित्तं हरेच्चापि विरेचनैः | नोपेयात्तीक्ष्णमम्लोष्णं क्षारं स्वप्नं दिवाऽऽतपम् ||१७|| रात्रौ जागरणं चैव मैथुनं चापि वर्जयेत् | (स्वादुशीतजलं मेध्यं शुचिस्फटिकनिर्मलम् ||१८|| शरच्चन्द्रांशुनिर्धौतमगस्त्योदयनिर्विषम् | प्रसन्नत्वाच्च सलिलं सर्वमेव तदा हितम् ||१९|| सचन्दनं सकर्पूरं वासश्चामलिनं लघु | भजेच्च शारदं माल्यं सीधोः पानं च युक्तितः ||२०|| पित्तप्रशमनं यच्च तच्च सर्वं समाचरेत्) |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (21-31) · Śloka 31
(હેમન્તઃ શીતલો રૂક્ષો મન્દસૂર્યોઽનિલાકુલઃ ||૨૧|| તતસ્તુ શીતમાસાદ્ય વાયુસ્તત્ર પ્રકુપ્યતિ | કોષ્ઠસ્થઃ શીતસંસ્પર્શાદન્તઃપિણ્ડીકૃતોઽનલઃ ||૨૨|| રસમુચ્છોષયત્યાશુ તસ્માત્ સ્નિગ્ધં તદા હિતમ્) | હેમન્તે લવણક્ષારતિક્તામ્લકટુકોત્કટમ્ ||૨૩|| સસર્પિસ્તૈલમહિમમશનં હિતમુચ્યતે | તીક્ષ્ણાન્યપિ ચ પાનાનિ પિબેદગુરુભૂષિતઃ ||૨૪|| તૈલાક્તસ્ય સુખોષ્ણે ચ વારિકોષ્ઠેઽવગાહનમ્ | સાઙ્ગારયાને મહતિ કૌશેયાસ્તરણાસ્તૃતે ||૨૫|| શયીત શયને તૈસ્તૈર્વૃતો ગર્ભગૃહોદરે | સ્ત્રીઃ શ્લિષ્ટ્વાઽગુરુધૂપાઢ્યાઃ પીનોરુજઘનસ્તનીઃ ||૨૬|| પ્રકામં ચ નિષેવેત મૈથુનં તર્પિતો નૃપઃ | (મધુરં તિક્તકટુકમમ્લં લવણમેવ ચ ||૨૭|| અન્નપાનં તિલાન્ માષાઞ્છાકાનિ ચ દધીનિ ચ | તથેક્ષુવિકૃતીઃ શાલીન્ સુગન્ધાંશ્ચ નવાનપિ ||૨૮|| પ્રસહાનૂપમાંસાનિ ક્રવ્યાદબિલશાયિનામ્ | ઔદકાનાં પ્લવાનાં ચ પાદિનાં ચોપસેવયેત્ ||૨૯|| મદ્યાનિ ચ પ્રસન્નાનિ યચ્ચ કિઞ્ચિત્ બલપ્રદમ્ | કામતસ્તન્નિષેવેત પુષ્ટિમિચ્છન્ હિમાગમે ||૩૦|| દિવાસ્વપ્નમજીર્ણં ચ વર્જયેત્તત્ર યત્નતઃ) | એષ એવ વિધિઃ કાર્યઃ શિશિરે સમુદાહૃતઃ ||૩૧||
View original
(हेमन्तः शीतलो रूक्षो मन्दसूर्योऽनिलाकुलः ||२१|| ततस्तु शीतमासाद्य वायुस्तत्र प्रकुप्यति | कोष्ठस्थः शीतसंस्पर्शादन्तःपिण्डीकृतोऽनलः ||२२|| रसमुच्छोषयत्याशु तस्मात् स्निग्धं तदा हितम्) | हेमन्ते लवणक्षारतिक्ताम्लकटुकोत्कटम् ||२३|| ससर्पिस्तैलमहिममशनं हितमुच्यते | तीक्ष्णान्यपि च पानानि पिबेदगुरुभूषितः ||२४|| तैलाक्तस्य सुखोष्णे च वारिकोष्ठेऽवगाहनम् | साङ्गारयाने महति कौशेयास्तरणास्तृते ||२५|| शयीत शयने तैस्तैर्वृतो गर्भगृहोदरे | स्त्रीः श्लिष्ट्वाऽगुरुधूपाढ्याः पीनोरुजघनस्तनीः ||२६|| प्रकामं च निषेवेत मैथुनं तर्पितो नृपः | (मधुरं तिक्तकटुकमम्लं लवणमेव च ||२७|| अन्नपानं तिलान् माषाञ्छाकानि च दधीनि च | तथेक्षुविकृतीः शालीन् सुगन्धांश्च नवानपि ||२८|| प्रसहानूपमांसानि क्रव्यादबिलशायिनाम् | औदकानां प्लवानां च पादिनां चोपसेवयेत् ||२९|| मद्यानि च प्रसन्नानि यच्च किञ्चित् बलप्रदम् | कामतस्तन्निषेवेत पुष्टिमिच्छन् हिमागमे ||३०|| दिवास्वप्नमजीर्णं च वर्जयेत्तत्र यत्नतः) | एष एव विधिः कार्यः शिशिरे समुदाहृतः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (32-39) · Śloka 40
(હેમન્તે નિચિતઃ શ્લેષ્મા શૈત્યાચ્છીતશરીરિણામ્ | ઔષ્ણ્યાદ્વસન્તે કુપિતઃ કુરુતે ચ ગદાન્ બહૂન્ ||૩૨|| તતોઽમ્લમધુરસ્નિગ્ધલવણાનિ ગુરૂણિ ચ | વર્જયેદ્વમનાદીનિ કર્માણ્યપિ ચ કારયેત્ ||૩૩|| ષષ્ટિકાન્નં યવાઞ્છીતાન્ મુદ્ગાન્ નીવારકોદ્રવાન્ | લાવાદિવિષ્કિરરસૈર્દદ્યાદ્યૂષૈશ્ચ યુક્તિતઃ ||૩૪|| પટોલનિમ્બવાર્તાકતિક્તકૈશ્ચ હિમાત્યયે | સેવેન્મધ્વાસવારિષ્ટાન્ સીધુમાધ્વીકમાધવાન્ ||૩૫|| વ્યાયામમઞ્જનં ધૂમં તીક્ષ્ણં ચ કવલગ્રહમ્ | સુખામ્બુના ચ સર્વાર્થાન્ સેવેત કુસુમાગમે) ||૩૬|| તીક્ષ્ણરૂક્ષકટુક્ષારકષાયં કોષ્ણમદ્રવમ્ | યવમુદ્ગમધુપ્રાયં વસન્તે ભોજનં હિતમ્ ||૩૭|| વ્યાયમોઽત્ર નિયુદ્ધાધ્વશિલાનિર્ઘાતજો હિતઃ | ઉત્સાદનં તથા સ્નાનં વનિતાઃ કાનનાનિ ચ ||૩૮|| સેવેત નિર્હરેચ્ચાપિ હેમન્તોપચિતં કફમ્ | શિરોવિરેકવમનનિરૂહકવલાદિભિઃ ||૩૯|| વર્જયેન્મધુરસ્નિગ્ધદિવાસ્વપ્નગુરુદ્રવાન્ |૪૦|
View original
(हेमन्ते निचितः श्लेष्मा शैत्याच्छीतशरीरिणाम् | औष्ण्याद्वसन्ते कुपितः कुरुते च गदान् बहून् ||३२|| ततोऽम्लमधुरस्निग्धलवणानि गुरूणि च | वर्जयेद्वमनादीनि कर्माण्यपि च कारयेत् ||३३|| षष्टिकान्नं यवाञ्छीतान् मुद्गान् नीवारकोद्रवान् | लावादिविष्किररसैर्दद्याद्यूषैश्च युक्तितः ||३४|| पटोलनिम्बवार्ताकतिक्तकैश्च हिमात्यये | सेवेन्मध्वासवारिष्टान् सीधुमाध्वीकमाधवान् ||३५|| व्यायाममञ्जनं धूमं तीक्ष्णं च कवलग्रहम् | सुखाम्बुना च सर्वार्थान् सेवेत कुसुमागमे) ||३६|| तीक्ष्णरूक्षकटुक्षारकषायं कोष्णमद्रवम् | यवमुद्गमधुप्रायं वसन्ते भोजनं हितम् ||३७|| व्यायमोऽत्र नियुद्धाध्वशिलानिर्घातजो हितः | उत्सादनं तथा स्नानं वनिताः काननानि च ||३८|| सेवेत निर्हरेच्चापि हेमन्तोपचितं कफम् | शिरोविरेकवमननिरूहकवलादिभिः ||३९|| वर्जयेन्मधुरस्निग्धदिवास्वप्नगुरुद्रवान् |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (40) · Śloka 41
વ્યાયામમુષ્ણમાયાસં મૈથુનં પરિશોષિ ચ ||૪૦|| રસાંશ્ચાગ્નિગુણોદ્રિક્તાન્ નિદાઘે પરિવર્જયેત્ |૪૧|
View original
व्यायाममुष्णमायासं मैथुनं परिशोषि च ||४०|| रसांश्चाग्निगुणोद्रिक्तान् निदाघे परिवर्जयेत् |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (41-45) · Śloka 46
સરાંસિ સરિતો વાપીર્વનાનિ રુચિરાણિ ચ ||૪૧|| ચન્દનાનિ પરાર્ધ્યાનિ સ્રજઃ સકમલોત્પલાઃ | તાલવૃન્તાનિલાહારાંસ્તથા શીતગૃહાણિ ચ ||૪૨|| ઘર્મકાલે નિષેવેત વાસાંસિ સુલઘૂનિ ચ | શર્કરાખણ્ડદિગ્ધાનિ સુગન્ધીનિ હિમાનિ ચ ||૪૩|| પાનકાનિ ચ સેવેત મન્થાંશ્ચાપિ સશર્કરાન્ | ભોજનં ચ હિતં શીતં સઘૃતં મધુરદ્રવમ્ ||૪૪|| શૃતેન પયસા રાત્રૌ શર્કરામધુરેણ ચ | પ્રત્યગ્રકુસુમાકીર્ણે શયને હર્મ્યસંસ્થિતે ||૪૫|| શયીત ચન્દનાર્દ્રાઙ્ગઃ સ્પૃશ્યમાનોઽનિલૈઃ સુખૈઃ |૪૬|
View original
सरांसि सरितो वापीर्वनानि रुचिराणि च ||४१|| चन्दनानि परार्ध्यानि स्रजः सकमलोत्पलाः | तालवृन्तानिलाहारांस्तथा शीतगृहाणि च ||४२|| घर्मकाले निषेवेत वासांसि सुलघूनि च | शर्कराखण्डदिग्धानि सुगन्धीनि हिमानि च ||४३|| पानकानि च सेवेत मन्थांश्चापि सशर्करान् | भोजनं च हितं शीतं सघृतं मधुरद्रवम् ||४४|| शृतेन पयसा रात्रौ शर्करामधुरेण च | प्रत्यग्रकुसुमाकीर्णे शयने हर्म्यसंस्थिते ||४५|| शयीत चन्दनार्द्राङ्गः स्पृश्यमानोऽनिलैः सुखैः |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (46-54) · Śloka 55
તાપાત્યયે હિતા નિત્યં રસા યે ગુરવસ્ત્રયઃ ||૪૬|| પયો માંસરસાઃ કોષ્ણાસ્તૈલાનિ ચ ઘૃતાનિ ચ | બૃંહણં ચાપિ યત્કિઞ્ચિદભિષ્યન્દિ તથૈવ ચ ||૪૭|| નિદાઘોપચિતં ચૈવ પ્રકુપ્યન્તં સમીરણમ્ | નિહન્યાદનિલઘ્નેન વિધિના વિધિકોવિદઃ ||૪૮|| નદીજલં રૂક્ષમુષ્ણમુદમન્થં તથાઽઽતપમ્ | વ્યાયામં ચ દિવાસ્વપ્નં વ્યવાયં ચાત્ર વર્જયેત્ ||૪૯|| નવાન્નરૂક્ષશીતામ્બુસક્તૂંશ્ચાપિ વિવર્જયેત્ | યવષષ્ટિકગોધૂમાન્ શાલીંશ્ચાપ્યનવાંસ્તથા ||૫૦|| હર્મ્યમધ્યે નિવાતે ચ ભજેચ્છય્યાં મૃદૂત્તરામ્ | સવિષપ્રાણિવિણ્મૂત્રલાલાદિષ્ઠીવનાદિભિઃ ||૫૧|| સમાપ્લુતં તદા તોયમાન્તરીક્ષં વિષોપમમ્ | વાયુના વિષદુષ્ટેન પ્રાવૃષેણ્યેન દૂષિતમ્ ||૫૨|| તદ્ધિ સર્વોપયોગેષુ તસ્મિન્ કાલે વિવર્જયેત્ | અરિષ્ટાસવમૈરેયાન્ સોપદંશાંસ્તુ યુક્તિતઃ ||૫૩|| પિબેત્ પ્રાવૃષિ જીર્ણાંસ્તુ રાત્રૌ તાનપિ વર્જયેત્ | નિરૂહૈર્બસ્તિભિશ્ચાન્યૈસ્તભાઽન્યૈર્મારુતાપહૈઃ ||૫૪|| કુપિતં શમયેદ્વાયું વાર્ષિકં ચાચરેદ્વિધિમ્ |૫૫|
View original
तापात्यये हिता नित्यं रसा ये गुरवस्त्रयः ||४६|| पयो मांसरसाः कोष्णास्तैलानि च घृतानि च | बृंहणं चापि यत्किञ्चिदभिष्यन्दि तथैव च ||४७|| निदाघोपचितं चैव प्रकुप्यन्तं समीरणम् | निहन्यादनिलघ्नेन विधिना विधिकोविदः ||४८|| नदीजलं रूक्षमुष्णमुदमन्थं तथाऽऽतपम् | व्यायामं च दिवास्वप्नं व्यवायं चात्र वर्जयेत् ||४९|| नवान्नरूक्षशीताम्बुसक्तूंश्चापि विवर्जयेत् | यवषष्टिकगोधूमान् शालींश्चाप्यनवांस्तथा ||५०|| हर्म्यमध्ये निवाते च भजेच्छय्यां मृदूत्तराम् | सविषप्राणिविण्मूत्रलालादिष्ठीवनादिभिः ||५१|| समाप्लुतं तदा तोयमान्तरीक्षं विषोपमम् | वायुना विषदुष्टेन प्रावृषेण्येन दूषितम् ||५२|| तद्धि सर्वोपयोगेषु तस्मिन् काले विवर्जयेत् | अरिष्टासवमैरेयान् सोपदंशांस्तु युक्तितः ||५३|| पिबेत् प्रावृषि जीर्णांस्तु रात्रौ तानपि वर्जयेत् | निरूहैर्बस्तिभिश्चान्यैस्तभाऽन्यैर्मारुतापहैः ||५४|| कुपितं शमयेद्वायुं वार्षिकं चाचरेद्विधिम् |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (55) · Śloka 56
ઋતાવૃતૌ ય એતેન વિધિના વર્તતે નરઃ ||૫૫|| ઘોરાનૃતુકૃતાન્ રોગાન્નાપ્નોતિ સ કદાચન |૫૬|
View original
ऋतावृतौ य एतेन विधिना वर्तते नरः ||५५|| घोरानृतुकृतान् रोगान्नाप्नोति स कदाचन |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (56) · Śloka 56
અત ઊર્ધ્વં દ્વાદશાશનપ્રવિચારાન્ વક્ષ્યામઃ | તત્ર શીતોષ્ણસ્નિગ્ધરૂક્ષદ્રવશુષ્કૈકકાલિકદ્વિકાલિકૌષધયુક્તમાત્રાહીનદોષપ્રશમનવૃત્ત્યર્થાઃ ||૫૬||
View original
अत ऊर्ध्वं द्वादशाशनप्रविचारान् वक्ष्यामः | तत्र शीतोष्णस्निग्धरूक्षद्रवशुष्कैककालिकद्विकालिकौषधयुक्तमात्राहीनदोषप्रशमनवृत्त्यर्थाः ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (57) · Śloka 57
તૃષ્ણોષ્ણમદદાહાર્તાન્ રક્તપિત્તવિષાતુરાન્ | મૂર્ચ્છાર્તાન્ સ્ત્રીષુ ચ ક્ષીણાન્ શીતૈરન્નૈરુપાચરેત્ ||૫૭||
View original
तृष्णोष्णमददाहार्तान् रक्तपित्तविषातुरान् | मूर्च्छार्तान् स्त्रीषु च क्षीणान् शीतैरन्नैरुपाचरेत् ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (58) · Śloka 58
કફવાતામયાવિષ્ટાન્ વિરિક્તાન્ સ્નેહપાયિનઃ | અક્લિન્નકાયાંશ્ચ નરાનુષ્ણૈરન્નૈરુપાચરેત્ ||૫૮||
View original
कफवातामयाविष्टान् विरिक्तान् स्नेहपायिनः | अक्लिन्नकायांश्च नरानुष्णैरन्नैरुपाचरेत् ||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (59) · Śloka 59
વાતિકાન્ રૂક્ષદેહાંશ્ચ વ્યવાયોપહતાંસ્તથા | વ્યાયામિનશ્ચાપિ નરાન્ સ્નિગ્ધૈરન્નૈરુપાચરેત્ ||૫૯||
View original
वातिकान् रूक्षदेहांश्च व्यवायोपहतांस्तथा | व्यायामिनश्चापि नरान् स्निग्धैरन्नैरुपाचरेत् ||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (60) · Śloka 60
મેદસાઽભિપરીતાંસ્તુ સ્નિગ્ધાન્મેહાતુરાનપિ | કફાભિપન્નદેહાંશ્ચ રૂક્ષૈરન્નૈરુપાચરેત્ ||૬૦||
View original
मेदसाऽभिपरीतांस्तु स्निग्धान्मेहातुरानपि | कफाभिपन्नदेहांश्च रूक्षैरन्नैरुपाचरेत् ||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (61) · Śloka 61
શુષ્કદેહાન્ પિપાસાર્તાન્ દુર્બલાનપિ ચ દ્રવૈઃ |૬૧|
View original
शुष्कदेहान् पिपासार्तान् दुर्बलानपि च द्रवैः |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (61) · Śloka 61
પ્રક્લિન્નકાયાન્ વ્રણિનઃ શુષ્કૈર્મેહિન એવ ચ ||૬૧||
View original
प्रक्लिन्नकायान् व्रणिनः शुष्कैर्मेहिन एव च ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (62) · Śloka 62
એકકાલં ભવેદ્દેયો દુર્બલાગ્નિવિવૃદ્ધયે |૬૨|
View original
एककालं भवेद्देयो दुर्बलाग्निविवृद्धये |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (62) · Śloka 62
સમાગ્નયે તથાઽઽહારો દ્વિકાલમપિ પૂજિતઃ ||૬૨||
View original
समाग्नये तथाऽऽहारो द्विकालमपि पूजितः ||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (63) · Śloka 63
ઔષધદ્વેષિણે દેયસ્તથૌષધસમાયુતઃ |૬૩|
View original
औषधद्वेषिणे देयस्तथौषधसमायुतः |६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (63) · Śloka 63
મન્દાગ્નયે રોગિણે ચ માત્રાહીનઃ પ્રશસ્યતે ||૬૩||
View original
मन्दाग्नये रोगिणे च मात्राहीनः प्रशस्यते ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (64) · Śloka 64
યથર્તુદત્તસ્ત્વાહારો દોષપ્રશમનઃ સ્મૃતઃ |૬૪|
View original
यथर्तुदत्तस्त्वाहारो दोषप्रशमनः स्मृतः |६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (64) · Śloka 64
અતઃ પરં તુ સ્વસ્થાનાં વૃત્ત્યર્થં સર્વ એવ ચ | પ્રવિચારાનિમાનેવં દ્વાદશાત્ર પ્રયોજયેત્ ||૬૪||
View original
अतः परं तु स्वस्थानां वृत्त्यर्थं सर्व एव च | प्रविचारानिमानेवं द्वादशात्र प्रयोजयेत् ||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (65) · Śloka 65
અત ઊર્ધ્વં દશૌષધકાલાન્ વક્ષ્યામઃ | તત્રાભક્તં પ્રાગ્ભક્તમધોભક્તં મધ્યેભક્તમન્તરાભક્તં સભક્તં સામુદ્ગં મુહુર્મુહુર્ગ્રાસં ગ્રાસાન્તરં ચેતિ દશૌષધકાલાઃ ||૬૫||
View original
अत ऊर्ध्वं दशौषधकालान् वक्ष्यामः | तत्राभक्तं प्राग्भक्तमधोभक्तं मध्येभक्तमन्तराभक्तं सभक्तं सामुद्गं मुहुर्मुहुर्ग्रासं ग्रासान्तरं चेति दशौषधकालाः ||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (66) · Śloka 66
તત્રાભક્તં તુ યત્ કેવલમેવૌષધમુપયુજ્યતે ||૬૬||
View original
तत्राभक्तं तु यत् केवलमेवौषधमुपयुज्यते ||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (67) · Śloka 67
વીર્યાધિકં ભવતિ ભેષજમન્નહીનં હન્યાત્તથાઽઽમયમસંશયમાશુ ચૈવ | તદ્બાલવૃદ્ધવનિતામૃદવસ્તુ પીત્વા ગ્લાનિં પરાં સમુપયાન્તિ બલક્ષયં ચ ||૬૭||
View original
वीर्याधिकं भवति भेषजमन्नहीनं हन्यात्तथाऽऽमयमसंशयमाशु चैव | तद्बालवृद्धवनितामृदवस्तु पीत्वा ग्लानिं परां समुपयान्ति बलक्षयं च ||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (68) · Śloka 68
પ્રાગ્ભક્તં નામ યત્ પ્રાગ્ભક્તસ્યોપયુજ્યતે ||૬૮||
View original
प्राग्भक्तं नाम यत् प्राग्भक्तस्योपयुज्यते ||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (69) · Śloka 69
શીઘ્રં વિપાકમુપયાતિ બલં ન હિંસ્યાદન્નાવૃતં ન ચ મુહુર્વદનાન્નિરેતિ | પ્રાગ્ભક્તસેવિતમથૌષધમેતદેવ દદ્યાચ્ચ વૃદ્ધશિશુભીરુકૃશાઙ્ગનાભ્યઃ ||૬૯||
View original
शीघ्रं विपाकमुपयाति बलं न हिंस्यादन्नावृतं न च मुहुर्वदनान्निरेति | प्राग्भक्तसेवितमथौषधमेतदेव दद्याच्च वृद्धशिशुभीरुकृशाङ्गनाभ्यः ||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (70) · Śloka 70
અધોભક્તં નામ- યદધો ભક્તસ્યેતિ ||૭૦||
View original
अधोभक्तं नाम- यदधो भक्तस्येति ||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (71) · Śloka 71
મધ્યેભક્તં નામ- યન્મધ્યે ભક્તસ્ય પીયતે ||૭૧||
View original
मध्येभक्तं नाम- यन्मध्ये भक्तस्य पीयते ||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (72) · Śloka 72
પીતં યદન્નમુપયુજ્ય તદૂર્ધ્વકાયે હન્યાદ્ગદાન્ બહુવિધાંશ્ચ બલં દદાતિ | મધ્યે તુ પીતમપહન્ત્યવિસારિભાવાદ્યે મધ્યદેહમભિભૂય ભવન્તિ રોગાઃ ||૭૨||
View original
पीतं यदन्नमुपयुज्य तदूर्ध्वकाये हन्याद्गदान् बहुविधांश्च बलं ददाति | मध्ये तु पीतमपहन्त्यविसारिभावाद्ये मध्यदेहमभिभूय भवन्ति रोगाः ||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (73) · Śloka 73
અન્તરાભક્તં નામ - યદન્તરા પીયતે પૂર્વાપરયોર્ભક્તયોઃ ||૭૩||
View original
अन्तराभक्तं नाम - यदन्तरा पीयते पूर्वापरयोर्भक्तयोः ||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (74) · Śloka 74
સભક્તં નામ - યત્ સહ ભક્તેન ||૭૪||
View original
सभक्तं नाम - यत् सह भक्तेन ||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (75) · Śloka 75
પથ્યં સભક્તમબલાબલયોર્હિ નિત્યં તદ્દ્વેષિણામપિ તથા શિશુવૃદ્ધયોશ્ચ | હૃદ્યં મનોબલકરં ત્વથ દીપનં ચ પથ્યં સદા ભવતિ ચાન્તરભક્તકં યત્ ||૭૫||
View original
पथ्यं सभक्तमबलाबलयोर्हि नित्यं तद्द्वेषिणामपि तथा शिशुवृद्धयोश्च | हृद्यं मनोबलकरं त्वथ दीपनं च पथ्यं सदा भवति चान्तरभक्तकं यत् ||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (76-77) · Śloka 77
સામુદ્ગં નામ - યદ્ભક્તસ્યાદાવન્તે ચ પીયતે ||૭૬|| દોષે દ્વિધા પ્રવિસૃતે તુ સમુદ્ગસઞ્જ્ઞમાદ્યન્તયોર્યદશનસ્ય નિષેવ્યતે તુ ||૭૭||
View original
सामुद्गं नाम - यद्भक्तस्यादावन्ते च पीयते ||७६|| दोषे द्विधा प्रविसृते तु समुद्गसञ्ज्ञमाद्यन्तयोर्यदशनस्य निषेव्यते तु ||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (78-79) · Śloka 79
મુહુર્મુહુર્નામ - સભક્તમભક્તં વા યદૌષધં મુહુર્મુહુરુપયુજ્યતે ||૭૮|| શ્વાસે મુહુર્મુહુરતિપ્રસૃતે ચ કાસે હિક્કાવમીષુ સ વદન્ત્યુપયોજ્યમેતત્ ||૭૯||
View original
मुहुर्मुहुर्नाम - सभक्तमभक्तं वा यदौषधं मुहुर्मुहुरुपयुज्यते ||७८|| श्वासे मुहुर्मुहुरतिप्रसृते च कासे हिक्कावमीषु स वदन्त्युपयोज्यमेतत् ||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (80) · Śloka 80
ગ્રાસં તુ- યત્પિણ્ડવ્યામિશ્રમ્ ||૮૦||
View original
ग्रासं तु- यत्पिण्डव्यामिश्रम् ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (81) · Śloka 81
ગ્રાસાન્તરં તુ યદ્ગ્રાસાન્તરેષુ ||૮૧||
View original
ग्रासान्तरं तु यद्ग्रासान्तरेषु ||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (82) · Śloka 82
ગ્રાસેષુ ચૂર્ણમબલાગ્નિષુ દીપનીયં વાજીકરાણ્યપિ તુ યોજયિતું યતેત | ગ્રાસાન્તરેષુ વિતરેદ્વમનીયધૂમાન્ શ્વાસાદિષુ પ્રથિતદૃષ્ટગુણાંશ્ચ લેહાન્ ||૮૨||
View original
ग्रासेषु चूर्णमबलाग्निषु दीपनीयं वाजीकराण्यपि तु योजयितुं यतेत | ग्रासान्तरेषु वितरेद्वमनीयधूमान् श्वासादिषु प्रथितदृष्टगुणांश्च लेहान् ||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (83) · Śloka 83
એવમેતે દશૌષધકાલાઃ ||૮૩||
View original
एवमेते दशौषधकालाः ||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (84) · Śloka 84
વિસૃષ્ટે વિણ્મૂત્રે વિશદકરણે દેહે ચ સુલઘૌ વિશુદ્ધે ચોદ્ગારે હૃદિ સુવિમલે વાતે ચ સરતિ | તથાઽન્નશ્રદ્ધાયાં ક્લમપરિગમે કુક્ષૌ ચ શિથિલે પ્રદેયસ્ત્વાહારો ભવતિ ભિષજાં કાલઃ સ તુ મતઃ ||૮૪||
View original
विसृष्टे विण्मूत्रे विशदकरणे देहे च सुलघौ विशुद्धे चोद्गारे हृदि सुविमले वाते च सरति | तथाऽन्नश्रद्धायां क्लमपरिगमे कुक्षौ च शिथिले प्रदेयस्त्वाहारो भवति भिषजां कालः स तु मतः ||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 64
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે તન્ત્રભૂષણાધ્યાયેષુ સ્વસ્વવૃત્તાધ્યાયો નામ(દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ, આદિતઃ) ચતુઃષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ ||૬૪||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे तन्त्रभूषणाध्यायेषु स्वस्ववृत्ताध्यायो नाम(द्वितीयोऽध्यायः, आदितः) चतुःषष्टितमोऽध्यायः ||६४||
🔊 Audio coming soon