Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ സ്വസ്ഥവൃത്തമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः स्वस्थवृत्तमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
64. svasthavr̥ttādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സൂത്രസ്ഥാനേ സമുദ്ദിഷ്ടഃ സ്വസ്ഥോ ഭവതി യാദൃശഃ | തസ്യ യദ്രക്ഷണം തദ്ധി ചികിത്സായാഃ പ്രയോജനമ് ||൩||
View original
सूत्रस्थाने समुद्दिष्टः स्वस्थो भवति यादृशः | तस्य यद्रक्षणं तद्धि चिकित्सायाः प्रयोजनम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തസ്യ യദ്വൃത്തമുക്തം ഹി രക്ഷണം ച മയാऽऽദിതഃ | തസ്മിന്നര്ഥാഃ സമാസോക്താ വിസ്തരേണേഹ വക്ഷ്യതേ ||൪||
View original
तस्य यद्वृत्तमुक्तं हि रक्षणं च मयाऽऽदितः | तस्मिन्नर्थाः समासोक्ता विस्तरेणेह वक्ष्यते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
യസ്മിന് യസ്മിന്നൃതൌ യേ യേ ദോഷാഃ കുപ്യന്തി ദേഹിനാമ് | തേഷു തേഷു പ്രദാതവ്യാഃ രസാസ്തേ തേ വിജാനതാ ||൫||
View original
यस्मिन् यस्मिन्नृतौ ये ये दोषाः कुप्यन्ति देहिनाम् | तेषु तेषु प्रदातव्याः रसास्ते ते विजानता ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-12) · Śloka 13
പ്രക്ലിന്നത്വാച്ഛരീരാണാം വര്ഷാസു ഭിഷജാ ഖലു | മന്ദേऽഗ്നൌ കോപമായാന്തി സര്വേഷാം മാരുതാദയഃ ||൬|| തസ്മാത് ക്ലേദവിശുദ്ധ്യര്ഥം ദോഷസംഹരണായ ച | കഷായതിക്തകടുകൈ രസൈര്യുക്തമപദ്രവമ് ||൭|| നാതിസ്നിഗ്ധം നാതിരൂക്ഷമുഷ്ണം ദീപനമേവ ച | ദേയമന്നം നൃപതയേ യജ്ജലം ചോക്തമാദിതഃ ||൮|| തപ്താവരതമമ്ഭോ വാ പിബേന്മധുസമായുതമ് | അഹ്നി മേഘാനിലാവിഷ്ടേऽത്യര്ഥശീതാമ്ബുസങ്കുലേ ||൯|| തരുണത്വാദ്വിദാഹം ച ഗച്ഛന്ത്യോഷധയസ്തദാ | മതിമാംസ്തന്നിമിത്തം ച നാതിവ്യായാമമാചരേത് ||൧൦|| അത്യമ്ബുപാനാവശ്യായഗ്രാമ്യധര്മാതപാംസ്ത്യജേത് | ഭൂബാഷ്പപരിഹാരാര്ഥം ശയീത ച വിഹായസി ||൧൧|| ശീതേ സാഗ്നൌ നിവാതേ ച ഗുരുപ്രാവരണേ ഗൃഹേ | യായാന്നാഗവധൂഭിശ്ച പ്രശസ്താഗുരുഭൂഷിതഃ ||൧൨|| ദിവാസ്വപ്നമജീര്ണം ച വര്ജയേത്തത്ര യത്നതഃ |൧൩|
View original
प्रक्लिन्नत्वाच्छरीराणां वर्षासु भिषजा खलु | मन्देऽग्नौ कोपमायान्ति सर्वेषां मारुतादयः ||६|| तस्मात् क्लेदविशुद्ध्यर्थं दोषसंहरणाय च | कषायतिक्तकटुकै रसैर्युक्तमपद्रवम् ||७|| नातिस्निग्धं नातिरूक्षमुष्णं दीपनमेव च | देयमन्नं नृपतये यज्जलं चोक्तमादितः ||८|| तप्तावरतमम्भो वा पिबेन्मधुसमायुतम् | अह्नि मेघानिलाविष्टेऽत्यर्थशीताम्बुसङ्कुले ||९|| तरुणत्वाद्विदाहं च गच्छन्त्योषधयस्तदा | मतिमांस्तन्निमित्तं च नातिव्यायाममाचरेत् ||१०|| अत्यम्बुपानावश्यायग्राम्यधर्मातपांस्त्यजेत् | भूबाष्पपरिहारार्थं शयीत च विहायसि ||११|| शीते साग्नौ निवाते च गुरुप्रावरणे गृहे | यायान्नागवधूभिश्च प्रशस्तागुरुभूषितः ||१२|| दिवास्वप्नमजीर्णं च वर्जयेत्तत्र यत्नतः |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (13-20) · Śloka 21
സേവ്യാഃ ശരദി യത്നേന കഷായസ്വാദുതിക്തകാഃ ||൧൩|| ക്ഷീരേക്ഷുവികൃതിക്ഷൌദ്രശാലിമുദ്ഗാദിജാങ്ഗലാഃ | ശ്വേതസ്രജശ്ചന്ദ്രപാദാഃ പ്രദോഷേ ലഘു ചാമ്ബരമ് ||൧൪|| സലിലം ച പ്രസന്നത്വാത് സര്വമേവ തദാ ഹിതമ് | സരഃസ്വാപ്ലവനം ചൈവ കമലോത്പലശാലിഷു ||൧൫|| പ്രദോഷേ ശശിനഃ പാദാശ്ചന്ദനം ചാനുലേപനമ് | തിക്തസ്യ സര്പിഷഃ പാനൈരസൃക്സ്രാവൈശ്ച യുക്തിതഃ ||൧൬|| വര്ഷാസൂപചിതം പിത്തം ഹരേച്ചാപി വിരേചനൈഃ | നോപേയാത്തീക്ഷ്ണമമ്ലോഷ്ണം ക്ഷാരം സ്വപ്നം ദിവാऽऽതപമ് ||൧൭|| രാത്രൌ ജാഗരണം ചൈവ മൈഥുനം ചാപി വര്ജയേത് | (സ്വാദുശീതജലം മേധ്യം ശുചിസ്ഫടികനിര്മലമ് ||൧൮|| ശരച്ചന്ദ്രാംശുനിര്ധൌതമഗസ്ത്യോദയനിര്വിഷമ് | പ്രസന്നത്വാച്ച സലിലം സര്വമേവ തദാ ഹിതമ് ||൧൯|| സചന്ദനം സകര്പൂരം വാസശ്ചാമലിനം ലഘു | ഭജേച്ച ശാരദം മാല്യം സീധോഃ പാനം ച യുക്തിതഃ ||൨൦|| പിത്തപ്രശമനം യച്ച തച്ച സര്വം സമാചരേത്) |൨൧|
View original
सेव्याः शरदि यत्नेन कषायस्वादुतिक्तकाः ||१३|| क्षीरेक्षुविकृतिक्षौद्रशालिमुद्गादिजाङ्गलाः | श्वेतस्रजश्चन्द्रपादाः प्रदोषे लघु चाम्बरम् ||१४|| सलिलं च प्रसन्नत्वात् सर्वमेव तदा हितम् | सरःस्वाप्लवनं चैव कमलोत्पलशालिषु ||१५|| प्रदोषे शशिनः पादाश्चन्दनं चानुलेपनम् | तिक्तस्य सर्पिषः पानैरसृक्स्रावैश्च युक्तितः ||१६|| वर्षासूपचितं पित्तं हरेच्चापि विरेचनैः | नोपेयात्तीक्ष्णमम्लोष्णं क्षारं स्वप्नं दिवाऽऽतपम् ||१७|| रात्रौ जागरणं चैव मैथुनं चापि वर्जयेत् | (स्वादुशीतजलं मेध्यं शुचिस्फटिकनिर्मलम् ||१८|| शरच्चन्द्रांशुनिर्धौतमगस्त्योदयनिर्विषम् | प्रसन्नत्वाच्च सलिलं सर्वमेव तदा हितम् ||१९|| सचन्दनं सकर्पूरं वासश्चामलिनं लघु | भजेच्च शारदं माल्यं सीधोः पानं च युक्तितः ||२०|| पित्तप्रशमनं यच्च तच्च सर्वं समाचरेत्) |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (21-31) · Śloka 31
(ഹേമന്തഃ ശീതലോ രൂക്ഷോ മന്ദസൂര്യോऽനിലാകുലഃ ||൨൧|| തതസ്തു ശീതമാസാദ്യ വായുസ്തത്ര പ്രകുപ്യതി | കോഷ്ഠസ്ഥഃ ശീതസംസ്പര്ശാദന്തഃപിണ്ഡീകൃതോऽനലഃ ||൨൨|| രസമുച്ഛോഷയത്യാശു തസ്മാത് സ്നിഗ്ധം തദാ ഹിതമ്) | ഹേമന്തേ ലവണക്ഷാരതിക്താമ്ലകടുകോത്കടമ് ||൨൩|| സസര്പിസ്തൈലമഹിമമശനം ഹിതമുച്യതേ | തീക്ഷ്ണാന്യപി ച പാനാനി പിബേദഗുരുഭൂഷിതഃ ||൨൪|| തൈലാക്തസ്യ സുഖോഷ്ണേ ച വാരികോഷ്ഠേऽവഗാഹനമ് | സാങ്ഗാരയാനേ മഹതി കൌശേയാസ്തരണാസ്തൃതേ ||൨൫|| ശയീത ശയനേ തൈസ്തൈര്വൃതോ ഗര്ഭഗൃഹോദരേ | സ്ത്രീഃ ശ്ലിഷ്ട്വാऽഗുരുധൂപാഢ്യാഃ പീനോരുജഘനസ്തനീഃ ||൨൬|| പ്രകാമം ച നിഷേവേത മൈഥുനം തര്പിതോ നൃപഃ | (മധുരം തിക്തകടുകമമ്ലം ലവണമേവ ച ||൨൭|| അന്നപാനം തിലാന് മാഷാഞ്ഛാകാനി ച ദധീനി ച | തഥേക്ഷുവികൃതീഃ ശാലീന് സുഗന്ധാംശ്ച നവാനപി ||൨൮|| പ്രസഹാനൂപമാംസാനി ക്രവ്യാദബിലശായിനാമ് | ഔദകാനാം പ്ലവാനാം ച പാദിനാം ചോപസേവയേത് ||൨൯|| മദ്യാനി ച പ്രസന്നാനി യച്ച കിഞ്ചിത് ബലപ്രദമ് | കാമതസ്തന്നിഷേവേത പുഷ്ടിമിച്ഛന് ഹിമാഗമേ ||൩൦|| ദിവാസ്വപ്നമജീര്ണം ച വര്ജയേത്തത്ര യത്നതഃ) | ഏഷ ഏവ വിധിഃ കാര്യഃ ശിശിരേ സമുദാഹൃതഃ ||൩൧||
View original
(हेमन्तः शीतलो रूक्षो मन्दसूर्योऽनिलाकुलः ||२१|| ततस्तु शीतमासाद्य वायुस्तत्र प्रकुप्यति | कोष्ठस्थः शीतसंस्पर्शादन्तःपिण्डीकृतोऽनलः ||२२|| रसमुच्छोषयत्याशु तस्मात् स्निग्धं तदा हितम्) | हेमन्ते लवणक्षारतिक्ताम्लकटुकोत्कटम् ||२३|| ससर्पिस्तैलमहिममशनं हितमुच्यते | तीक्ष्णान्यपि च पानानि पिबेदगुरुभूषितः ||२४|| तैलाक्तस्य सुखोष्णे च वारिकोष्ठेऽवगाहनम् | साङ्गारयाने महति कौशेयास्तरणास्तृते ||२५|| शयीत शयने तैस्तैर्वृतो गर्भगृहोदरे | स्त्रीः श्लिष्ट्वाऽगुरुधूपाढ्याः पीनोरुजघनस्तनीः ||२६|| प्रकामं च निषेवेत मैथुनं तर्पितो नृपः | (मधुरं तिक्तकटुकमम्लं लवणमेव च ||२७|| अन्नपानं तिलान् माषाञ्छाकानि च दधीनि च | तथेक्षुविकृतीः शालीन् सुगन्धांश्च नवानपि ||२८|| प्रसहानूपमांसानि क्रव्यादबिलशायिनाम् | औदकानां प्लवानां च पादिनां चोपसेवयेत् ||२९|| मद्यानि च प्रसन्नानि यच्च किञ्चित् बलप्रदम् | कामतस्तन्निषेवेत पुष्टिमिच्छन् हिमागमे ||३०|| दिवास्वप्नमजीर्णं च वर्जयेत्तत्र यत्नतः) | एष एव विधिः कार्यः शिशिरे समुदाहृतः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (32-39) · Śloka 40
(ഹേമന്തേ നിചിതഃ ശ്ലേഷ്മാ ശൈത്യാച്ഛീതശരീരിണാമ് | ഔഷ്ണ്യാദ്വസന്തേ കുപിതഃ കുരുതേ ച ഗദാന് ബഹൂന് ||൩൨|| തതോऽമ്ലമധുരസ്നിഗ്ധലവണാനി ഗുരൂണി ച | വര്ജയേദ്വമനാദീനി കര്മാണ്യപി ച കാരയേത് ||൩൩|| ഷഷ്ടികാന്നം യവാഞ്ഛീതാന് മുദ്ഗാന് നീവാരകോദ്രവാന് | ലാവാദിവിഷ്കിരരസൈര്ദദ്യാദ്യൂഷൈശ്ച യുക്തിതഃ ||൩൪|| പടോലനിമ്ബവാര്താകതിക്തകൈശ്ച ഹിമാത്യയേ | സേവേന്മധ്വാസവാരിഷ്ടാന് സീധുമാധ്വീകമാധവാന് ||൩൫|| വ്യായാമമഞ്ജനം ധൂമം തീക്ഷ്ണം ച കവലഗ്രഹമ് | സുഖാമ്ബുനാ ച സര്വാര്ഥാന് സേവേത കുസുമാഗമേ) ||൩൬|| തീക്ഷ്ണരൂക്ഷകടുക്ഷാരകഷായം കോഷ്ണമദ്രവമ് | യവമുദ്ഗമധുപ്രായം വസന്തേ ഭോജനം ഹിതമ് ||൩൭|| വ്യായമോऽത്ര നിയുദ്ധാധ്വശിലാനിര്ഘാതജോ ഹിതഃ | ഉത്സാദനം തഥാ സ്നാനം വനിതാഃ കാനനാനി ച ||൩൮|| സേവേത നിര്ഹരേച്ചാപി ഹേമന്തോപചിതം കഫമ് | ശിരോവിരേകവമനനിരൂഹകവലാദിഭിഃ ||൩൯|| വര്ജയേന്മധുരസ്നിഗ്ധദിവാസ്വപ്നഗുരുദ്രവാന് |൪൦|
View original
(हेमन्ते निचितः श्लेष्मा शैत्याच्छीतशरीरिणाम् | औष्ण्याद्वसन्ते कुपितः कुरुते च गदान् बहून् ||३२|| ततोऽम्लमधुरस्निग्धलवणानि गुरूणि च | वर्जयेद्वमनादीनि कर्माण्यपि च कारयेत् ||३३|| षष्टिकान्नं यवाञ्छीतान् मुद्गान् नीवारकोद्रवान् | लावादिविष्किररसैर्दद्याद्यूषैश्च युक्तितः ||३४|| पटोलनिम्बवार्ताकतिक्तकैश्च हिमात्यये | सेवेन्मध्वासवारिष्टान् सीधुमाध्वीकमाधवान् ||३५|| व्यायाममञ्जनं धूमं तीक्ष्णं च कवलग्रहम् | सुखाम्बुना च सर्वार्थान् सेवेत कुसुमागमे) ||३६|| तीक्ष्णरूक्षकटुक्षारकषायं कोष्णमद्रवम् | यवमुद्गमधुप्रायं वसन्ते भोजनं हितम् ||३७|| व्यायमोऽत्र नियुद्धाध्वशिलानिर्घातजो हितः | उत्सादनं तथा स्नानं वनिताः काननानि च ||३८|| सेवेत निर्हरेच्चापि हेमन्तोपचितं कफम् | शिरोविरेकवमननिरूहकवलादिभिः ||३९|| वर्जयेन्मधुरस्निग्धदिवास्वप्नगुरुद्रवान् |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (40) · Śloka 41
വ്യായാമമുഷ്ണമായാസം മൈഥുനം പരിശോഷി ച ||൪൦|| രസാംശ്ചാഗ്നിഗുണോദ്രിക്താന് നിദാഘേ പരിവര്ജയേത് |൪൧|
View original
व्यायाममुष्णमायासं मैथुनं परिशोषि च ||४०|| रसांश्चाग्निगुणोद्रिक्तान् निदाघे परिवर्जयेत् |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (41-45) · Śloka 46
സരാംസി സരിതോ വാപീര്വനാനി രുചിരാണി ച ||൪൧|| ചന്ദനാനി പരാര്ധ്യാനി സ്രജഃ സകമലോത്പലാഃ | താലവൃന്താനിലാഹാരാംസ്തഥാ ശീതഗൃഹാണി ച ||൪൨|| ഘര്മകാലേ നിഷേവേത വാസാംസി സുലഘൂനി ച | ശര്കരാഖണ്ഡദിഗ്ധാനി സുഗന്ധീനി ഹിമാനി ച ||൪൩|| പാനകാനി ച സേവേത മന്ഥാംശ്ചാപി സശര്കരാന് | ഭോജനം ച ഹിതം ശീതം സഘൃതം മധുരദ്രവമ് ||൪൪|| ശൃതേന പയസാ രാത്രൌ ശര്കരാമധുരേണ ച | പ്രത്യഗ്രകുസുമാകീര്ണേ ശയനേ ഹര്മ്യസംസ്ഥിതേ ||൪൫|| ശയീത ചന്ദനാര്ദ്രാങ്ഗഃ സ്പൃശ്യമാനോऽനിലൈഃ സുഖൈഃ |൪൬|
View original
सरांसि सरितो वापीर्वनानि रुचिराणि च ||४१|| चन्दनानि परार्ध्यानि स्रजः सकमलोत्पलाः | तालवृन्तानिलाहारांस्तथा शीतगृहाणि च ||४२|| घर्मकाले निषेवेत वासांसि सुलघूनि च | शर्कराखण्डदिग्धानि सुगन्धीनि हिमानि च ||४३|| पानकानि च सेवेत मन्थांश्चापि सशर्करान् | भोजनं च हितं शीतं सघृतं मधुरद्रवम् ||४४|| शृतेन पयसा रात्रौ शर्करामधुरेण च | प्रत्यग्रकुसुमाकीर्णे शयने हर्म्यसंस्थिते ||४५|| शयीत चन्दनार्द्राङ्गः स्पृश्यमानोऽनिलैः सुखैः |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (46-54) · Śloka 55
താപാത്യയേ ഹിതാ നിത്യം രസാ യേ ഗുരവസ്ത്രയഃ ||൪൬|| പയോ മാംസരസാഃ കോഷ്ണാസ്തൈലാനി ച ഘൃതാനി ച | ബൃംഹണം ചാപി യത്കിഞ്ചിദഭിഷ്യന്ദി തഥൈവ ച ||൪൭|| നിദാഘോപചിതം ചൈവ പ്രകുപ്യന്തം സമീരണമ് | നിഹന്യാദനിലഘ്നേന വിധിനാ വിധികോവിദഃ ||൪൮|| നദീജലം രൂക്ഷമുഷ്ണമുദമന്ഥം തഥാऽऽതപമ് | വ്യായാമം ച ദിവാസ്വപ്നം വ്യവായം ചാത്ര വര്ജയേത് ||൪൯|| നവാന്നരൂക്ഷശീതാമ്ബുസക്തൂംശ്ചാപി വിവര്ജയേത് | യവഷഷ്ടികഗോധൂമാന് ശാലീംശ്ചാപ്യനവാംസ്തഥാ ||൫൦|| ഹര്മ്യമധ്യേ നിവാതേ ച ഭജേച്ഛയ്യാം മൃദൂത്തരാമ് | സവിഷപ്രാണിവിണ്മൂത്രലാലാദിഷ്ഠീവനാദിഭിഃ ||൫൧|| സമാപ്ലുതം തദാ തോയമാന്തരീക്ഷം വിഷോപമമ് | വായുനാ വിഷദുഷ്ടേന പ്രാവൃഷേണ്യേന ദൂഷിതമ് ||൫൨|| തദ്ധി സര്വോപയോഗേഷു തസ്മിന് കാലേ വിവര്ജയേത് | അരിഷ്ടാസവമൈരേയാന് സോപദംശാംസ്തു യുക്തിതഃ ||൫൩|| പിബേത് പ്രാവൃഷി ജീര്ണാംസ്തു രാത്രൌ താനപി വര്ജയേത് | നിരൂഹൈര്ബസ്തിഭിശ്ചാന്യൈസ്തഭാऽന്യൈര്മാരുതാപഹൈഃ ||൫൪|| കുപിതം ശമയേദ്വായും വാര്ഷികം ചാചരേദ്വിധിമ് |൫൫|
View original
तापात्यये हिता नित्यं रसा ये गुरवस्त्रयः ||४६|| पयो मांसरसाः कोष्णास्तैलानि च घृतानि च | बृंहणं चापि यत्किञ्चिदभिष्यन्दि तथैव च ||४७|| निदाघोपचितं चैव प्रकुप्यन्तं समीरणम् | निहन्यादनिलघ्नेन विधिना विधिकोविदः ||४८|| नदीजलं रूक्षमुष्णमुदमन्थं तथाऽऽतपम् | व्यायामं च दिवास्वप्नं व्यवायं चात्र वर्जयेत् ||४९|| नवान्नरूक्षशीताम्बुसक्तूंश्चापि विवर्जयेत् | यवषष्टिकगोधूमान् शालींश्चाप्यनवांस्तथा ||५०|| हर्म्यमध्ये निवाते च भजेच्छय्यां मृदूत्तराम् | सविषप्राणिविण्मूत्रलालादिष्ठीवनादिभिः ||५१|| समाप्लुतं तदा तोयमान्तरीक्षं विषोपमम् | वायुना विषदुष्टेन प्रावृषेण्येन दूषितम् ||५२|| तद्धि सर्वोपयोगेषु तस्मिन् काले विवर्जयेत् | अरिष्टासवमैरेयान् सोपदंशांस्तु युक्तितः ||५३|| पिबेत् प्रावृषि जीर्णांस्तु रात्रौ तानपि वर्जयेत् | निरूहैर्बस्तिभिश्चान्यैस्तभाऽन्यैर्मारुतापहैः ||५४|| कुपितं शमयेद्वायुं वार्षिकं चाचरेद्विधिम् |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (55) · Śloka 56
ഋതാവൃതൌ യ ഏതേന വിധിനാ വര്തതേ നരഃ ||൫൫|| ഘോരാനൃതുകൃതാന് രോഗാന്നാപ്നോതി സ കദാചന |൫൬|
View original
ऋतावृतौ य एतेन विधिना वर्तते नरः ||५५|| घोरानृतुकृतान् रोगान्नाप्नोति स कदाचन |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (56) · Śloka 56
അത ഊര്ധ്വം ദ്വാദശാശനപ്രവിചാരാന് വക്ഷ്യാമഃ | തത്ര ശീതോഷ്ണസ്നിഗ്ധരൂക്ഷദ്രവശുഷ്കൈകകാലികദ്വികാലികൌഷധയുക്തമാത്രാഹീനദോഷപ്രശമനവൃത്ത്യര്ഥാഃ ||൫൬||
View original
अत ऊर्ध्वं द्वादशाशनप्रविचारान् वक्ष्यामः | तत्र शीतोष्णस्निग्धरूक्षद्रवशुष्कैककालिकद्विकालिकौषधयुक्तमात्राहीनदोषप्रशमनवृत्त्यर्थाः ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (57) · Śloka 57
തൃഷ്ണോഷ്ണമദദാഹാര്താന് രക്തപിത്തവിഷാതുരാന് | മൂര്ച്ഛാര്താന് സ്ത്രീഷു ച ക്ഷീണാന് ശീതൈരന്നൈരുപാചരേത് ||൫൭||
View original
तृष्णोष्णमददाहार्तान् रक्तपित्तविषातुरान् | मूर्च्छार्तान् स्त्रीषु च क्षीणान् शीतैरन्नैरुपाचरेत् ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (58) · Śloka 58
കഫവാതാമയാവിഷ്ടാന് വിരിക്താന് സ്നേഹപായിനഃ | അക്ലിന്നകായാംശ്ച നരാനുഷ്ണൈരന്നൈരുപാചരേത് ||൫൮||
View original
कफवातामयाविष्टान् विरिक्तान् स्नेहपायिनः | अक्लिन्नकायांश्च नरानुष्णैरन्नैरुपाचरेत् ||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (59) · Śloka 59
വാതികാന് രൂക്ഷദേഹാംശ്ച വ്യവായോപഹതാംസ്തഥാ | വ്യായാമിനശ്ചാപി നരാന് സ്നിഗ്ധൈരന്നൈരുപാചരേത് ||൫൯||
View original
वातिकान् रूक्षदेहांश्च व्यवायोपहतांस्तथा | व्यायामिनश्चापि नरान् स्निग्धैरन्नैरुपाचरेत् ||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (60) · Śloka 60
മേദസാऽഭിപരീതാംസ്തു സ്നിഗ്ധാന്മേഹാതുരാനപി | കഫാഭിപന്നദേഹാംശ്ച രൂക്ഷൈരന്നൈരുപാചരേത് ||൬൦||
View original
मेदसाऽभिपरीतांस्तु स्निग्धान्मेहातुरानपि | कफाभिपन्नदेहांश्च रूक्षैरन्नैरुपाचरेत् ||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (61) · Śloka 61
ശുഷ്കദേഹാന് പിപാസാര്താന് ദുര്ബലാനപി ച ദ്രവൈഃ |൬൧|
View original
शुष्कदेहान् पिपासार्तान् दुर्बलानपि च द्रवैः |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (61) · Śloka 61
പ്രക്ലിന്നകായാന് വ്രണിനഃ ശുഷ്കൈര്മേഹിന ഏവ ച ||൬൧||
View original
प्रक्लिन्नकायान् व्रणिनः शुष्कैर्मेहिन एव च ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (62) · Śloka 62
ഏകകാലം ഭവേദ്ദേയോ ദുര്ബലാഗ്നിവിവൃദ്ധയേ |൬൨|
View original
एककालं भवेद्देयो दुर्बलाग्निविवृद्धये |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (62) · Śloka 62
സമാഗ്നയേ തഥാऽऽഹാരോ ദ്വികാലമപി പൂജിതഃ ||൬൨||
View original
समाग्नये तथाऽऽहारो द्विकालमपि पूजितः ||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (63) · Śloka 63
ഔഷധദ്വേഷിണേ ദേയസ്തഥൌഷധസമായുതഃ |൬൩|
View original
औषधद्वेषिणे देयस्तथौषधसमायुतः |६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (63) · Śloka 63
മന്ദാഗ്നയേ രോഗിണേ ച മാത്രാഹീനഃ പ്രശസ്യതേ ||൬൩||
View original
मन्दाग्नये रोगिणे च मात्राहीनः प्रशस्यते ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (64) · Śloka 64
യഥര്തുദത്തസ്ത്വാഹാരോ ദോഷപ്രശമനഃ സ്മൃതഃ |൬൪|
View original
यथर्तुदत्तस्त्वाहारो दोषप्रशमनः स्मृतः |६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (64) · Śloka 64
അതഃ പരം തു സ്വസ്ഥാനാം വൃത്ത്യര്ഥം സര്വ ഏവ ച | പ്രവിചാരാനിമാനേവം ദ്വാദശാത്ര പ്രയോജയേത് ||൬൪||
View original
अतः परं तु स्वस्थानां वृत्त्यर्थं सर्व एव च | प्रविचारानिमानेवं द्वादशात्र प्रयोजयेत् ||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (65) · Śloka 65
അത ഊര്ധ്വം ദശൌഷധകാലാന് വക്ഷ്യാമഃ | തത്രാഭക്തം പ്രാഗ്ഭക്തമധോഭക്തം മധ്യേഭക്തമന്തരാഭക്തം സഭക്തം സാമുദ്ഗം മുഹുര്മുഹുര്ഗ്രാസം ഗ്രാസാന്തരം ചേതി ദശൌഷധകാലാഃ ||൬൫||
View original
अत ऊर्ध्वं दशौषधकालान् वक्ष्यामः | तत्राभक्तं प्राग्भक्तमधोभक्तं मध्येभक्तमन्तराभक्तं सभक्तं सामुद्गं मुहुर्मुहुर्ग्रासं ग्रासान्तरं चेति दशौषधकालाः ||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (66) · Śloka 66
തത്രാഭക്തം തു യത് കേവലമേവൌഷധമുപയുജ്യതേ ||൬൬||
View original
तत्राभक्तं तु यत् केवलमेवौषधमुपयुज्यते ||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (67) · Śloka 67
വീര്യാധികം ഭവതി ഭേഷജമന്നഹീനം ഹന്യാത്തഥാऽऽമയമസംശയമാശു ചൈവ | തദ്ബാലവൃദ്ധവനിതാമൃദവസ്തു പീത്വാ ഗ്ലാനിം പരാം സമുപയാന്തി ബലക്ഷയം ച ||൬൭||
View original
वीर्याधिकं भवति भेषजमन्नहीनं हन्यात्तथाऽऽमयमसंशयमाशु चैव | तद्बालवृद्धवनितामृदवस्तु पीत्वा ग्लानिं परां समुपयान्ति बलक्षयं च ||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (68) · Śloka 68
പ്രാഗ്ഭക്തം നാമ യത് പ്രാഗ്ഭക്തസ്യോപയുജ്യതേ ||൬൮||
View original
प्राग्भक्तं नाम यत् प्राग्भक्तस्योपयुज्यते ||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (69) · Śloka 69
ശീഘ്രം വിപാകമുപയാതി ബലം ന ഹിംസ്യാദന്നാവൃതം ന ച മുഹുര്വദനാന്നിരേതി | പ്രാഗ്ഭക്തസേവിതമഥൌഷധമേതദേവ ദദ്യാച്ച വൃദ്ധശിശുഭീരുകൃശാങ്ഗനാഭ്യഃ ||൬൯||
View original
शीघ्रं विपाकमुपयाति बलं न हिंस्यादन्नावृतं न च मुहुर्वदनान्निरेति | प्राग्भक्तसेवितमथौषधमेतदेव दद्याच्च वृद्धशिशुभीरुकृशाङ्गनाभ्यः ||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (70) · Śloka 70
അധോഭക്തം നാമ- യദധോ ഭക്തസ്യേതി ||൭൦||
View original
अधोभक्तं नाम- यदधो भक्तस्येति ||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (71) · Śloka 71
മധ്യേഭക്തം നാമ- യന്മധ്യേ ഭക്തസ്യ പീയതേ ||൭൧||
View original
मध्येभक्तं नाम- यन्मध्ये भक्तस्य पीयते ||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (72) · Śloka 72
പീതം യദന്നമുപയുജ്യ തദൂര്ധ്വകായേ ഹന്യാദ്ഗദാന് ബഹുവിധാംശ്ച ബലം ദദാതി | മധ്യേ തു പീതമപഹന്ത്യവിസാരിഭാവാദ്യേ മധ്യദേഹമഭിഭൂയ ഭവന്തി രോഗാഃ ||൭൨||
View original
पीतं यदन्नमुपयुज्य तदूर्ध्वकाये हन्याद्गदान् बहुविधांश्च बलं ददाति | मध्ये तु पीतमपहन्त्यविसारिभावाद्ये मध्यदेहमभिभूय भवन्ति रोगाः ||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (73) · Śloka 73
അന്തരാഭക്തം നാമ - യദന്തരാ പീയതേ പൂര്വാപരയോര്ഭക്തയോഃ ||൭൩||
View original
अन्तराभक्तं नाम - यदन्तरा पीयते पूर्वापरयोर्भक्तयोः ||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (74) · Śloka 74
സഭക്തം നാമ - യത് സഹ ഭക്തേന ||൭൪||
View original
सभक्तं नाम - यत् सह भक्तेन ||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (75) · Śloka 75
പഥ്യം സഭക്തമബലാബലയോര്ഹി നിത്യം തദ്ദ്വേഷിണാമപി തഥാ ശിശുവൃദ്ധയോശ്ച | ഹൃദ്യം മനോബലകരം ത്വഥ ദീപനം ച പഥ്യം സദാ ഭവതി ചാന്തരഭക്തകം യത് ||൭൫||
View original
पथ्यं सभक्तमबलाबलयोर्हि नित्यं तद्द्वेषिणामपि तथा शिशुवृद्धयोश्च | हृद्यं मनोबलकरं त्वथ दीपनं च पथ्यं सदा भवति चान्तरभक्तकं यत् ||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (76-77) · Śloka 77
സാമുദ്ഗം നാമ - യദ്ഭക്തസ്യാദാവന്തേ ച പീയതേ ||൭൬|| ദോഷേ ദ്വിധാ പ്രവിസൃതേ തു സമുദ്ഗസഞ്ജ്ഞമാദ്യന്തയോര്യദശനസ്യ നിഷേവ്യതേ തു ||൭൭||
View original
सामुद्गं नाम - यद्भक्तस्यादावन्ते च पीयते ||७६|| दोषे द्विधा प्रविसृते तु समुद्गसञ्ज्ञमाद्यन्तयोर्यदशनस्य निषेव्यते तु ||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (78-79) · Śloka 79
മുഹുര്മുഹുര്നാമ - സഭക്തമഭക്തം വാ യദൌഷധം മുഹുര്മുഹുരുപയുജ്യതേ ||൭൮|| ശ്വാസേ മുഹുര്മുഹുരതിപ്രസൃതേ ച കാസേ ഹിക്കാവമീഷു സ വദന്ത്യുപയോജ്യമേതത് ||൭൯||
View original
मुहुर्मुहुर्नाम - सभक्तमभक्तं वा यदौषधं मुहुर्मुहुरुपयुज्यते ||७८|| श्वासे मुहुर्मुहुरतिप्रसृते च कासे हिक्कावमीषु स वदन्त्युपयोज्यमेतत् ||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (80) · Śloka 80
ഗ്രാസം തു- യത്പിണ്ഡവ്യാമിശ്രമ് ||൮൦||
View original
ग्रासं तु- यत्पिण्डव्यामिश्रम् ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (81) · Śloka 81
ഗ്രാസാന്തരം തു യദ്ഗ്രാസാന്തരേഷു ||൮൧||
View original
ग्रासान्तरं तु यद्ग्रासान्तरेषु ||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (82) · Śloka 82
ഗ്രാസേഷു ചൂര്ണമബലാഗ്നിഷു ദീപനീയം വാജീകരാണ്യപി തു യോജയിതും യതേത | ഗ്രാസാന്തരേഷു വിതരേദ്വമനീയധൂമാന് ശ്വാസാദിഷു പ്രഥിതദൃഷ്ടഗുണാംശ്ച ലേഹാന് ||൮൨||
View original
ग्रासेषु चूर्णमबलाग्निषु दीपनीयं वाजीकराण्यपि तु योजयितुं यतेत | ग्रासान्तरेषु वितरेद्वमनीयधूमान् श्वासादिषु प्रथितदृष्टगुणांश्च लेहान् ||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (83) · Śloka 83
ഏവമേതേ ദശൌഷധകാലാഃ ||൮൩||
View original
एवमेते दशौषधकालाः ||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (84) · Śloka 84
വിസൃഷ്ടേ വിണ്മൂത്രേ വിശദകരണേ ദേഹേ ച സുലഘൌ വിശുദ്ധേ ചോദ്ഗാരേ ഹൃദി സുവിമലേ വാതേ ച സരതി | തഥാऽന്നശ്രദ്ധായാം ക്ലമപരിഗമേ കുക്ഷൌ ച ശിഥിലേ പ്രദേയസ്ത്വാഹാരോ ഭവതി ഭിഷജാം കാലഃ സ തു മതഃ ||൮൪||
View original
विसृष्टे विण्मूत्रे विशदकरणे देहे च सुलघौ विशुद्धे चोद्गारे हृदि सुविमले वाते च सरति | तथाऽन्नश्रद्धायां क्लमपरिगमे कुक्षौ च शिथिले प्रदेयस्त्वाहारो भवति भिषजां कालः स तु मतः ||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 64
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ തന്ത്രഭൂഷണാധ്യായേഷു സ്വസ്വവൃത്താധ്യായോ നാമ(ദ്വിതീയോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) ചതുഃഷഷ്ടിതമോऽധ്യായഃ ||൬൪||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे तन्त्रभूषणाध्यायेषु स्वस्ववृत्ताध्यायो नाम(द्वितीयोऽध्यायः, आदितः) चतुःषष्टितमोऽध्यायः ||६४||
🔊 Audio coming soon