Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః స్వస్థవృత్తమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातः स्वस्थवृत्तमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
64. svasthavr̥ttādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
సూత్రస్థానే సముద్దిష్టః స్వస్థో భవతి యాదృశః | తస్య యద్రక్షణం తద్ధి చికిత్సాయాః ప్రయోజనం ||3||
View original
सूत्रस्थाने समुद्दिष्टः स्वस्थो भवति यादृशः | तस्य यद्रक्षणं तद्धि चिकित्सायाः प्रयोजनम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తస్య యద్వృత్తముక్తం హి రక్షణం చ మయాఽఽదితః | తస్మిన్నర్థాః సమాసోక్తా విస్తరేణేహ వక్ష్యతే ||4||
View original
तस्य यद्वृत्तमुक्तं हि रक्षणं च मयाऽऽदितः | तस्मिन्नर्थाः समासोक्ता विस्तरेणेह वक्ष्यते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
యస్మిన్ యస్మిన్నృతౌ యే యే దోషాః కుప్యంతి దేహినాం | తేషు తేషు ప్రదాతవ్యాః రసాస్తే తే విజానతా ||5||
View original
यस्मिन् यस्मिन्नृतौ ये ये दोषाः कुप्यन्ति देहिनाम् | तेषु तेषु प्रदातव्याः रसास्ते ते विजानता ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-12) · Śloka 13
ప్రక్లిన్నత్వాచ్ఛరీరాణాం వర్షాసు భిషజా ఖలు | మందేఽగ్నౌ కోపమాయాంతి సర్వేషాం మారుతాదయః ||6|| తస్మాత్ క్లేదవిశుద్ధ్యర్థం దోషసంహరణాయ చ | కషాయతిక్తకటుకై రసైర్యుక్తమపద్రవం ||7|| నాతిస్నిగ్ధం నాతిరూక్షముష్ణం దీపనమేవ చ | దేయమన్నం నృపతయే యజ్జలం చోక్తమాదితః ||8|| తప్తావరతమంభో వా పిబేన్మధుసమాయుతం | అహ్ని మేఘానిలావిష్టేఽత్యర్థశీతాంబుసంకులే ||9|| తరుణత్వాద్విదాహం చ గచ్ఛంత్యోషధయస్తదా | మతిమాంస్తన్నిమిత్తం చ నాతివ్యాయామమాచరేత్ ||10|| అత్యంబుపానావశ్యాయగ్రామ్యధర్మాతపాంస్త్యజేత్ | భూబాష్పపరిహారార్థం శయీత చ విహాయసి ||11|| శీతే సాగ్నౌ నివాతే చ గురుప్రావరణే గృహే | యాయాన్నాగవధూభిశ్చ ప్రశస్తాగురుభూషితః ||12|| దివాస్వప్నమజీర్ణం చ వర్జయేత్తత్ర యత్నతః |13|
View original
प्रक्लिन्नत्वाच्छरीराणां वर्षासु भिषजा खलु | मन्देऽग्नौ कोपमायान्ति सर्वेषां मारुतादयः ||६|| तस्मात् क्लेदविशुद्ध्यर्थं दोषसंहरणाय च | कषायतिक्तकटुकै रसैर्युक्तमपद्रवम् ||७|| नातिस्निग्धं नातिरूक्षमुष्णं दीपनमेव च | देयमन्नं नृपतये यज्जलं चोक्तमादितः ||८|| तप्तावरतमम्भो वा पिबेन्मधुसमायुतम् | अह्नि मेघानिलाविष्टेऽत्यर्थशीताम्बुसङ्कुले ||९|| तरुणत्वाद्विदाहं च गच्छन्त्योषधयस्तदा | मतिमांस्तन्निमित्तं च नातिव्यायाममाचरेत् ||१०|| अत्यम्बुपानावश्यायग्राम्यधर्मातपांस्त्यजेत् | भूबाष्पपरिहारार्थं शयीत च विहायसि ||११|| शीते साग्नौ निवाते च गुरुप्रावरणे गृहे | यायान्नागवधूभिश्च प्रशस्तागुरुभूषितः ||१२|| दिवास्वप्नमजीर्णं च वर्जयेत्तत्र यत्नतः |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (13-20) · Śloka 21
సేవ్యాః శరది యత్నేన కషాయస్వాదుతిక్తకాః ||13|| క్షీరేక్షువికృతిక్షౌద్రశాలిముద్గాదిజాంగలాః | శ్వేతస్రజశ్చంద్రపాదాః ప్రదోషే లఘు చాంబరం ||14|| సలిలం చ ప్రసన్నత్వాత్ సర్వమేవ తదా హితం | సరఃస్వాప్లవనం చైవ కమలోత్పలశాలిషు ||15|| ప్రదోషే శశినః పాదాశ్చందనం చానులేపనం | తిక్తస్య సర్పిషః పానైరసృక్స్రావైశ్చ యుక్తితః ||16|| వర్షాసూపచితం పిత్తం హరేచ్చాపి విరేచనైః | నోపేయాత్తీక్ష్ణమమ్లోష్ణం క్షారం స్వప్నం దివాఽఽతపం ||17|| రాత్రౌ జాగరణం చైవ మైథునం చాపి వర్జయేత్ | (స్వాదుశీతజలం మేధ్యం శుచిస్ఫటికనిర్మలం ||18|| శరచ్చంద్రాంశునిర్ధౌతమగస్త్యోదయనిర్విషం | ప్రసన్నత్వాచ్చ సలిలం సర్వమేవ తదా హితం ||19|| సచందనం సకర్పూరం వాసశ్చామలినం లఘు | భజేచ్చ శారదం మాల్యం సీధోః పానం చ యుక్తితః ||20|| పిత్తప్రశమనం యచ్చ తచ్చ సర్వం సమాచరేత్) |21|
View original
सेव्याः शरदि यत्नेन कषायस्वादुतिक्तकाः ||१३|| क्षीरेक्षुविकृतिक्षौद्रशालिमुद्गादिजाङ्गलाः | श्वेतस्रजश्चन्द्रपादाः प्रदोषे लघु चाम्बरम् ||१४|| सलिलं च प्रसन्नत्वात् सर्वमेव तदा हितम् | सरःस्वाप्लवनं चैव कमलोत्पलशालिषु ||१५|| प्रदोषे शशिनः पादाश्चन्दनं चानुलेपनम् | तिक्तस्य सर्पिषः पानैरसृक्स्रावैश्च युक्तितः ||१६|| वर्षासूपचितं पित्तं हरेच्चापि विरेचनैः | नोपेयात्तीक्ष्णमम्लोष्णं क्षारं स्वप्नं दिवाऽऽतपम् ||१७|| रात्रौ जागरणं चैव मैथुनं चापि वर्जयेत् | (स्वादुशीतजलं मेध्यं शुचिस्फटिकनिर्मलम् ||१८|| शरच्चन्द्रांशुनिर्धौतमगस्त्योदयनिर्विषम् | प्रसन्नत्वाच्च सलिलं सर्वमेव तदा हितम् ||१९|| सचन्दनं सकर्पूरं वासश्चामलिनं लघु | भजेच्च शारदं माल्यं सीधोः पानं च युक्तितः ||२०|| पित्तप्रशमनं यच्च तच्च सर्वं समाचरेत्) |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (21-31) · Śloka 31
(హేమంతః శీతలో రూక్షో మందసూర్యోఽనిలాకులః ||21|| తతస్తు శీతమాసాద్య వాయుస్తత్ర ప్రకుప్యతి | కోష్ఠస్థః శీతసంస్పర్శాదంతఃపిండీకృతోఽనలః ||22|| రసముచ్ఛోషయత్యాశు తస్మాత్ స్నిగ్ధం తదా హితం) | హేమంతే లవణక్షారతిక్తామ్లకటుకోత్కటం ||23|| ససర్పిస్తైలమహిమమశనం హితముచ్యతే | తీక్ష్ణాన్యపి చ పానాని పిబేదగురుభూషితః ||24|| తైలాక్తస్య సుఖోష్ణే చ వారికోష్ఠేఽవగాహనం | సాంగారయానే మహతి కౌశేయాస్తరణాస్తృతే ||25|| శయీత శయనే తైస్తైర్వృతో గర్భగృహోదరే | స్త్రీః శ్లిష్ట్వాఽగురుధూపాఢ్యాః పీనోరుజఘనస్తనీః ||26|| ప్రకామం చ నిషేవేత మైథునం తర్పితో నృపః | (మధురం తిక్తకటుకమమ్లం లవణమేవ చ ||27|| అన్నపానం తిలాన్ మాషాంఛాకాని చ దధీని చ | తథేక్షువికృతీః శాలీన్ సుగంధాంశ్చ నవానపి ||28|| ప్రసహానూపమాంసాని క్రవ్యాదబిలశాయినాం | ఔదకానాం ప్లవానాం చ పాదినాం చోపసేవయేత్ ||29|| మద్యాని చ ప్రసన్నాని యచ్చ కించిత్ బలప్రదం | కామతస్తన్నిషేవేత పుష్టిమిచ్ఛన్ హిమాగమే ||30|| దివాస్వప్నమజీర్ణం చ వర్జయేత్తత్ర యత్నతః) | ఏష ఏవ విధిః కార్యః శిశిరే సముదాహృతః ||31||
View original
(हेमन्तः शीतलो रूक्षो मन्दसूर्योऽनिलाकुलः ||२१|| ततस्तु शीतमासाद्य वायुस्तत्र प्रकुप्यति | कोष्ठस्थः शीतसंस्पर्शादन्तःपिण्डीकृतोऽनलः ||२२|| रसमुच्छोषयत्याशु तस्मात् स्निग्धं तदा हितम्) | हेमन्ते लवणक्षारतिक्ताम्लकटुकोत्कटम् ||२३|| ससर्पिस्तैलमहिममशनं हितमुच्यते | तीक्ष्णान्यपि च पानानि पिबेदगुरुभूषितः ||२४|| तैलाक्तस्य सुखोष्णे च वारिकोष्ठेऽवगाहनम् | साङ्गारयाने महति कौशेयास्तरणास्तृते ||२५|| शयीत शयने तैस्तैर्वृतो गर्भगृहोदरे | स्त्रीः श्लिष्ट्वाऽगुरुधूपाढ्याः पीनोरुजघनस्तनीः ||२६|| प्रकामं च निषेवेत मैथुनं तर्पितो नृपः | (मधुरं तिक्तकटुकमम्लं लवणमेव च ||२७|| अन्नपानं तिलान् माषाञ्छाकानि च दधीनि च | तथेक्षुविकृतीः शालीन् सुगन्धांश्च नवानपि ||२८|| प्रसहानूपमांसानि क्रव्यादबिलशायिनाम् | औदकानां प्लवानां च पादिनां चोपसेवयेत् ||२९|| मद्यानि च प्रसन्नानि यच्च किञ्चित् बलप्रदम् | कामतस्तन्निषेवेत पुष्टिमिच्छन् हिमागमे ||३०|| दिवास्वप्नमजीर्णं च वर्जयेत्तत्र यत्नतः) | एष एव विधिः कार्यः शिशिरे समुदाहृतः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (32-39) · Śloka 40
(హేమంతే నిచితః శ్లేష్మా శైత్యాచ్ఛీతశరీరిణాం | ఔష్ణ్యాద్వసంతే కుపితః కురుతే చ గదాన్ బహూన్ ||32|| తతోఽమ్లమధురస్నిగ్ధలవణాని గురూణి చ | వర్జయేద్వమనాదీని కర్మాణ్యపి చ కారయేత్ ||33|| షష్టికాన్నం యవాంఛీతాన్ ముద్గాన్ నీవారకోద్రవాన్ | లావాదివిష్కిరరసైర్దద్యాద్యూషైశ్చ యుక్తితః ||34|| పటోలనింబవార్తాకతిక్తకైశ్చ హిమాత్యయే | సేవేన్మధ్వాసవారిష్టాన్ సీధుమాధ్వీకమాధవాన్ ||35|| వ్యాయామమంజనం ధూమం తీక్ష్ణం చ కవలగ్రహం | సుఖాంబునా చ సర్వార్థాన్ సేవేత కుసుమాగమే) ||36|| తీక్ష్ణరూక్షకటుక్షారకషాయం కోష్ణమద్రవం | యవముద్గమధుప్రాయం వసంతే భోజనం హితం ||37|| వ్యాయమోఽత్ర నియుద్ధాధ్వశిలానిర్ఘాతజో హితః | ఉత్సాదనం తథా స్నానం వనితాః కాననాని చ ||38|| సేవేత నిర్హరేచ్చాపి హేమంతోపచితం కఫం | శిరోవిరేకవమననిరూహకవలాదిభిః ||39|| వర్జయేన్మధురస్నిగ్ధదివాస్వప్నగురుద్రవాన్ |40|
View original
(हेमन्ते निचितः श्लेष्मा शैत्याच्छीतशरीरिणाम् | औष्ण्याद्वसन्ते कुपितः कुरुते च गदान् बहून् ||३२|| ततोऽम्लमधुरस्निग्धलवणानि गुरूणि च | वर्जयेद्वमनादीनि कर्माण्यपि च कारयेत् ||३३|| षष्टिकान्नं यवाञ्छीतान् मुद्गान् नीवारकोद्रवान् | लावादिविष्किररसैर्दद्याद्यूषैश्च युक्तितः ||३४|| पटोलनिम्बवार्ताकतिक्तकैश्च हिमात्यये | सेवेन्मध्वासवारिष्टान् सीधुमाध्वीकमाधवान् ||३५|| व्यायाममञ्जनं धूमं तीक्ष्णं च कवलग्रहम् | सुखाम्बुना च सर्वार्थान् सेवेत कुसुमागमे) ||३६|| तीक्ष्णरूक्षकटुक्षारकषायं कोष्णमद्रवम् | यवमुद्गमधुप्रायं वसन्ते भोजनं हितम् ||३७|| व्यायमोऽत्र नियुद्धाध्वशिलानिर्घातजो हितः | उत्सादनं तथा स्नानं वनिताः काननानि च ||३८|| सेवेत निर्हरेच्चापि हेमन्तोपचितं कफम् | शिरोविरेकवमननिरूहकवलादिभिः ||३९|| वर्जयेन्मधुरस्निग्धदिवास्वप्नगुरुद्रवान् |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (40) · Śloka 41
వ్యాయామముష్ణమాయాసం మైథునం పరిశోషి చ ||40|| రసాంశ్చాగ్నిగుణోద్రిక్తాన్ నిదాఘే పరివర్జయేత్ |41|
View original
व्यायाममुष्णमायासं मैथुनं परिशोषि च ||४०|| रसांश्चाग्निगुणोद्रिक्तान् निदाघे परिवर्जयेत् |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (41-45) · Śloka 46
సరాంసి సరితో వాపీర్వనాని రుచిరాణి చ ||41|| చందనాని పరార్ధ్యాని స్రజః సకమలోత్పలాః | తాలవృంతానిలాహారాంస్తథా శీతగృహాణి చ ||42|| ఘర్మకాలే నిషేవేత వాసాంసి సులఘూని చ | శర్కరాఖండదిగ్ధాని సుగంధీని హిమాని చ ||43|| పానకాని చ సేవేత మంథాంశ్చాపి సశర్కరాన్ | భోజనం చ హితం శీతం సఘృతం మధురద్రవం ||44|| శృతేన పయసా రాత్రౌ శర్కరామధురేణ చ | ప్రత్యగ్రకుసుమాకీర్ణే శయనే హర్మ్యసంస్థితే ||45|| శయీత చందనార్ద్రాంగః స్పృశ్యమానోఽనిలైః సుఖైః |46|
View original
सरांसि सरितो वापीर्वनानि रुचिराणि च ||४१|| चन्दनानि परार्ध्यानि स्रजः सकमलोत्पलाः | तालवृन्तानिलाहारांस्तथा शीतगृहाणि च ||४२|| घर्मकाले निषेवेत वासांसि सुलघूनि च | शर्कराखण्डदिग्धानि सुगन्धीनि हिमानि च ||४३|| पानकानि च सेवेत मन्थांश्चापि सशर्करान् | भोजनं च हितं शीतं सघृतं मधुरद्रवम् ||४४|| शृतेन पयसा रात्रौ शर्करामधुरेण च | प्रत्यग्रकुसुमाकीर्णे शयने हर्म्यसंस्थिते ||४५|| शयीत चन्दनार्द्राङ्गः स्पृश्यमानोऽनिलैः सुखैः |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (46-54) · Śloka 55
తాపాత్యయే హితా నిత్యం రసా యే గురవస్త్రయః ||46|| పయో మాంసరసాః కోష్ణాస్తైలాని చ ఘృతాని చ | బృంహణం చాపి యత్కించిదభిష్యంది తథైవ చ ||47|| నిదాఘోపచితం చైవ ప్రకుప్యంతం సమీరణం | నిహన్యాదనిలఘ్నేన విధినా విధికోవిదః ||48|| నదీజలం రూక్షముష్ణముదమంథం తథాఽఽతపం | వ్యాయామం చ దివాస్వప్నం వ్యవాయం చాత్ర వర్జయేత్ ||49|| నవాన్నరూక్షశీతాంబుసక్తూంశ్చాపి వివర్జయేత్ | యవషష్టికగోధూమాన్ శాలీంశ్చాప్యనవాంస్తథా ||50|| హర్మ్యమధ్యే నివాతే చ భజేచ్ఛయ్యాం మృదూత్తరాం | సవిషప్రాణివిణ్మూత్రలాలాదిష్ఠీవనాదిభిః ||51|| సమాప్లుతం తదా తోయమాంతరీక్షం విషోపమం | వాయునా విషదుష్టేన ప్రావృషేణ్యేన దూషితం ||52|| తద్ధి సర్వోపయోగేషు తస్మిన్ కాలే వివర్జయేత్ | అరిష్టాసవమైరేయాన్ సోపదంశాంస్తు యుక్తితః ||53|| పిబేత్ ప్రావృషి జీర్ణాంస్తు రాత్రౌ తానపి వర్జయేత్ | నిరూహైర్బస్తిభిశ్చాన్యైస్తభాఽన్యైర్మారుతాపహైః ||54|| కుపితం శమయేద్వాయుం వార్షికం చాచరేద్విధిం |55|
View original
तापात्यये हिता नित्यं रसा ये गुरवस्त्रयः ||४६|| पयो मांसरसाः कोष्णास्तैलानि च घृतानि च | बृंहणं चापि यत्किञ्चिदभिष्यन्दि तथैव च ||४७|| निदाघोपचितं चैव प्रकुप्यन्तं समीरणम् | निहन्यादनिलघ्नेन विधिना विधिकोविदः ||४८|| नदीजलं रूक्षमुष्णमुदमन्थं तथाऽऽतपम् | व्यायामं च दिवास्वप्नं व्यवायं चात्र वर्जयेत् ||४९|| नवान्नरूक्षशीताम्बुसक्तूंश्चापि विवर्जयेत् | यवषष्टिकगोधूमान् शालींश्चाप्यनवांस्तथा ||५०|| हर्म्यमध्ये निवाते च भजेच्छय्यां मृदूत्तराम् | सविषप्राणिविण्मूत्रलालादिष्ठीवनादिभिः ||५१|| समाप्लुतं तदा तोयमान्तरीक्षं विषोपमम् | वायुना विषदुष्टेन प्रावृषेण्येन दूषितम् ||५२|| तद्धि सर्वोपयोगेषु तस्मिन् काले विवर्जयेत् | अरिष्टासवमैरेयान् सोपदंशांस्तु युक्तितः ||५३|| पिबेत् प्रावृषि जीर्णांस्तु रात्रौ तानपि वर्जयेत् | निरूहैर्बस्तिभिश्चान्यैस्तभाऽन्यैर्मारुतापहैः ||५४|| कुपितं शमयेद्वायुं वार्षिकं चाचरेद्विधिम् |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (55) · Śloka 56
ఋతావృతౌ య ఏతేన విధినా వర్తతే నరః ||55|| ఘోరానృతుకృతాన్ రోగాన్నాప్నోతి స కదాచన |56|
View original
ऋतावृतौ य एतेन विधिना वर्तते नरः ||५५|| घोरानृतुकृतान् रोगान्नाप्नोति स कदाचन |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (56) · Śloka 56
అత ఊర్ధ్వం ద్వాదశాశనప్రవిచారాన్ వక్ష్యామః | తత్ర శీతోష్ణస్నిగ్ధరూక్షద్రవశుష్కైకకాలికద్వికాలికౌషధయుక్తమాత్రాహీనదోషప్రశమనవృత్త్యర్థాః ||56||
View original
अत ऊर्ध्वं द्वादशाशनप्रविचारान् वक्ष्यामः | तत्र शीतोष्णस्निग्धरूक्षद्रवशुष्कैककालिकद्विकालिकौषधयुक्तमात्राहीनदोषप्रशमनवृत्त्यर्थाः ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (57) · Śloka 57
తృష్ణోష్ణమదదాహార్తాన్ రక్తపిత్తవిషాతురాన్ | మూర్చ్ఛార్తాన్ స్త్రీషు చ క్షీణాన్ శీతైరన్నైరుపాచరేత్ ||57||
View original
तृष्णोष्णमददाहार्तान् रक्तपित्तविषातुरान् | मूर्च्छार्तान् स्त्रीषु च क्षीणान् शीतैरन्नैरुपाचरेत् ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (58) · Śloka 58
కఫవాతామయావిష్టాన్ విరిక్తాన్ స్నేహపాయినః | అక్లిన్నకాయాంశ్చ నరానుష్ణైరన్నైరుపాచరేత్ ||58||
View original
कफवातामयाविष्टान् विरिक्तान् स्नेहपायिनः | अक्लिन्नकायांश्च नरानुष्णैरन्नैरुपाचरेत् ||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (59) · Śloka 59
వాతికాన్ రూక్షదేహాంశ్చ వ్యవాయోపహతాంస్తథా | వ్యాయామినశ్చాపి నరాన్ స్నిగ్ధైరన్నైరుపాచరేత్ ||59||
View original
वातिकान् रूक्षदेहांश्च व्यवायोपहतांस्तथा | व्यायामिनश्चापि नरान् स्निग्धैरन्नैरुपाचरेत् ||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (60) · Śloka 60
మేదసాఽభిపరీతాంస్తు స్నిగ్ధాన్మేహాతురానపి | కఫాభిపన్నదేహాంశ్చ రూక్షైరన్నైరుపాచరేత్ ||60||
View original
मेदसाऽभिपरीतांस्तु स्निग्धान्मेहातुरानपि | कफाभिपन्नदेहांश्च रूक्षैरन्नैरुपाचरेत् ||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (61) · Śloka 61
శుష్కదేహాన్ పిపాసార్తాన్ దుర్బలానపి చ ద్రవైః |61|
View original
शुष्कदेहान् पिपासार्तान् दुर्बलानपि च द्रवैः |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (61) · Śloka 61
ప్రక్లిన్నకాయాన్ వ్రణినః శుష్కైర్మేహిన ఏవ చ ||61||
View original
प्रक्लिन्नकायान् व्रणिनः शुष्कैर्मेहिन एव च ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (62) · Śloka 62
ఏకకాలం భవేద్దేయో దుర్బలాగ్నివివృద్ధయే |62|
View original
एककालं भवेद्देयो दुर्बलाग्निविवृद्धये |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (62) · Śloka 62
సమాగ్నయే తథాఽఽహారో ద్వికాలమపి పూజితః ||62||
View original
समाग्नये तथाऽऽहारो द्विकालमपि पूजितः ||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (63) · Śloka 63
ఔషధద్వేషిణే దేయస్తథౌషధసమాయుతః |63|
View original
औषधद्वेषिणे देयस्तथौषधसमायुतः |६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (63) · Śloka 63
మందాగ్నయే రోగిణే చ మాత్రాహీనః ప్రశస్యతే ||63||
View original
मन्दाग्नये रोगिणे च मात्राहीनः प्रशस्यते ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (64) · Śloka 64
యథర్తుదత్తస్త్వాహారో దోషప్రశమనః స్మృతః |64|
View original
यथर्तुदत्तस्त्वाहारो दोषप्रशमनः स्मृतः |६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (64) · Śloka 64
అతః పరం తు స్వస్థానాం వృత్త్యర్థం సర్వ ఏవ చ | ప్రవిచారానిమానేవం ద్వాదశాత్ర ప్రయోజయేత్ ||64||
View original
अतः परं तु स्वस्थानां वृत्त्यर्थं सर्व एव च | प्रविचारानिमानेवं द्वादशात्र प्रयोजयेत् ||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (65) · Śloka 65
అత ఊర్ధ్వం దశౌషధకాలాన్ వక్ష్యామః | తత్రాభక్తం ప్రాగ్భక్తమధోభక్తం మధ్యేభక్తమంతరాభక్తం సభక్తం సాముద్గం ముహుర్ముహుర్గ్రాసం గ్రాసాంతరం చేతి దశౌషధకాలాః ||65||
View original
अत ऊर्ध्वं दशौषधकालान् वक्ष्यामः | तत्राभक्तं प्राग्भक्तमधोभक्तं मध्येभक्तमन्तराभक्तं सभक्तं सामुद्गं मुहुर्मुहुर्ग्रासं ग्रासान्तरं चेति दशौषधकालाः ||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (66) · Śloka 66
తత్రాభక్తం తు యత్ కేవలమేవౌషధముపయుజ్యతే ||66||
View original
तत्राभक्तं तु यत् केवलमेवौषधमुपयुज्यते ||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (67) · Śloka 67
వీర్యాధికం భవతి భేషజమన్నహీనం హన్యాత్తథాఽఽమయమసంశయమాశు చైవ | తద్బాలవృద్ధవనితామృదవస్తు పీత్వా గ్లానిం పరాం సముపయాంతి బలక్షయం చ ||67||
View original
वीर्याधिकं भवति भेषजमन्नहीनं हन्यात्तथाऽऽमयमसंशयमाशु चैव | तद्बालवृद्धवनितामृदवस्तु पीत्वा ग्लानिं परां समुपयान्ति बलक्षयं च ||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (68) · Śloka 68
ప్రాగ్భక్తం నామ యత్ ప్రాగ్భక్తస్యోపయుజ్యతే ||68||
View original
प्राग्भक्तं नाम यत् प्राग्भक्तस्योपयुज्यते ||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (69) · Śloka 69
శీఘ్రం విపాకముపయాతి బలం న హింస్యాదన్నావృతం న చ ముహుర్వదనాన్నిరేతి | ప్రాగ్భక్తసేవితమథౌషధమేతదేవ దద్యాచ్చ వృద్ధశిశుభీరుకృశాంగనాభ్యః ||69||
View original
शीघ्रं विपाकमुपयाति बलं न हिंस्यादन्नावृतं न च मुहुर्वदनान्निरेति | प्राग्भक्तसेवितमथौषधमेतदेव दद्याच्च वृद्धशिशुभीरुकृशाङ्गनाभ्यः ||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (70) · Śloka 70
అధోభక్తం నామ- యదధో భక్తస్యేతి ||70||
View original
अधोभक्तं नाम- यदधो भक्तस्येति ||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (71) · Śloka 71
మధ్యేభక్తం నామ- యన్మధ్యే భక్తస్య పీయతే ||71||
View original
मध्येभक्तं नाम- यन्मध्ये भक्तस्य पीयते ||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (72) · Śloka 72
పీతం యదన్నముపయుజ్య తదూర్ధ్వకాయే హన్యాద్గదాన్ బహువిధాంశ్చ బలం దదాతి | మధ్యే తు పీతమపహంత్యవిసారిభావాద్యే మధ్యదేహమభిభూయ భవంతి రోగాః ||72||
View original
पीतं यदन्नमुपयुज्य तदूर्ध्वकाये हन्याद्गदान् बहुविधांश्च बलं ददाति | मध्ये तु पीतमपहन्त्यविसारिभावाद्ये मध्यदेहमभिभूय भवन्ति रोगाः ||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (73) · Śloka 73
అంతరాభక్తం నామ - యదంతరా పీయతే పూర్వాపరయోర్భక్తయోః ||73||
View original
अन्तराभक्तं नाम - यदन्तरा पीयते पूर्वापरयोर्भक्तयोः ||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (74) · Śloka 74
సభక్తం నామ - యత్ సహ భక్తేన ||74||
View original
सभक्तं नाम - यत् सह भक्तेन ||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (75) · Śloka 75
పథ్యం సభక్తమబలాబలయోర్హి నిత్యం తద్ద్వేషిణామపి తథా శిశువృద్ధయోశ్చ | హృద్యం మనోబలకరం త్వథ దీపనం చ పథ్యం సదా భవతి చాంతరభక్తకం యత్ ||75||
View original
पथ्यं सभक्तमबलाबलयोर्हि नित्यं तद्द्वेषिणामपि तथा शिशुवृद्धयोश्च | हृद्यं मनोबलकरं त्वथ दीपनं च पथ्यं सदा भवति चान्तरभक्तकं यत् ||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (76-77) · Śloka 77
సాముద్గం నామ - యద్భక్తస్యాదావంతే చ పీయతే ||76|| దోషే ద్విధా ప్రవిసృతే తు సముద్గసంజ్ఞమాద్యంతయోర్యదశనస్య నిషేవ్యతే తు ||77||
View original
सामुद्गं नाम - यद्भक्तस्यादावन्ते च पीयते ||७६|| दोषे द्विधा प्रविसृते तु समुद्गसञ्ज्ञमाद्यन्तयोर्यदशनस्य निषेव्यते तु ||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (78-79) · Śloka 79
ముహుర్ముహుర్నామ - సభక్తమభక్తం వా యదౌషధం ముహుర్ముహురుపయుజ్యతే ||78|| శ్వాసే ముహుర్ముహురతిప్రసృతే చ కాసే హిక్కావమీషు స వదంత్యుపయోజ్యమేతత్ ||79||
View original
मुहुर्मुहुर्नाम - सभक्तमभक्तं वा यदौषधं मुहुर्मुहुरुपयुज्यते ||७८|| श्वासे मुहुर्मुहुरतिप्रसृते च कासे हिक्कावमीषु स वदन्त्युपयोज्यमेतत् ||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (80) · Śloka 80
గ్రాసం తు- యత్పిండవ్యామిశ్రం ||80||
View original
ग्रासं तु- यत्पिण्डव्यामिश्रम् ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (81) · Śloka 81
గ్రాసాంతరం తు యద్గ్రాసాంతరేషు ||81||
View original
ग्रासान्तरं तु यद्ग्रासान्तरेषु ||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (82) · Śloka 82
గ్రాసేషు చూర్ణమబలాగ్నిషు దీపనీయం వాజీకరాణ్యపి తు యోజయితుం యతేత | గ్రాసాంతరేషు వితరేద్వమనీయధూమాన్ శ్వాసాదిషు ప్రథితదృష్టగుణాంశ్చ లేహాన్ ||82||
View original
ग्रासेषु चूर्णमबलाग्निषु दीपनीयं वाजीकराण्यपि तु योजयितुं यतेत | ग्रासान्तरेषु वितरेद्वमनीयधूमान् श्वासादिषु प्रथितदृष्टगुणांश्च लेहान् ||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (83) · Śloka 83
ఏవమేతే దశౌషధకాలాః ||83||
View original
एवमेते दशौषधकालाः ||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (84) · Śloka 84
విసృష్టే విణ్మూత్రే విశదకరణే దేహే చ సులఘౌ విశుద్ధే చోద్గారే హృది సువిమలే వాతే చ సరతి | తథాఽన్నశ్రద్ధాయాం క్లమపరిగమే కుక్షౌ చ శిథిలే ప్రదేయస్త్వాహారో భవతి భిషజాం కాలః స తు మతః ||84||
View original
विसृष्टे विण्मूत्रे विशदकरणे देहे च सुलघौ विशुद्धे चोद्गारे हृदि सुविमले वाते च सरति | तथाऽन्नश्रद्धायां क्लमपरिगमे कुक्षौ च शिथिले प्रदेयस्त्वाहारो भवति भिषजां कालः स तु मतः ||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 64
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రే తంత్రభూషణాధ్యాయేషు స్వస్వవృత్తాధ్యాయో నామ(ద్వితీయోఽధ్యాయః, ఆదితః) చతుఃషష్టితమోఽధ్యాయః ||64||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे तन्त्रभूषणाध्यायेषु स्वस्ववृत्ताध्यायो नाम(द्वितीयोऽध्यायः, आदितः) चतुःषष्टितमोऽध्यायः ||६४||
🔊 Audio coming soon