Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതസ്തന്ത്രയുക്തിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातस्तन्त्रयुक्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
65. tantrayuktyadhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ദ്വാത്രിംശത്തന്ത്രയുക്തയോ ഭവന്തി ശാസ്ത്രേ | തദ്യഥാ- അധികരണം(൧), യോഗഃ(൨), പദാര്ഥഃ(൩), ഹേത്വര്ഥഃ(൪), ഉദ്ദേശഃ(൫), നിര്ദേശഃ(൬), ഉപദേശഃ(൭), അപദേശഃ(൮), പ്രദേശഃ(൯), അതിദേശഃ(൧൦), അപവര്ജഃ(൧൧), വാക്യശേഷഃ(൧൨), അര്ഥാപത്തിഃ(൧൩), വിപര്യയഃ(൧൪), പ്രസങ്ഗഃ(൧൫), ഏകാന്തഃ(൧൬), അനേകാന്തഃ(൧൭), പൂര്വപക്ഷഃ(൧൮), നിര്ണയഃ(൧൯), അനുമതം(൨൦), വിധാനമ്(൨൧), അനാഗതാവേക്ഷണമ്(൨൨), അതിക്രാന്താവേക്ഷണം(൨൩), സംശയഃ(൨൪), വ്യാഖ്യാനം(൨൫), സ്വസഞ്ജ്ഞാ(൨൬), നിര്വചനം(൨൭), നിദര്ശനം(൨൮), നിയോഗഃ(൨൯), വികല്പഃ(൩൦), സമുച്ചയഃ(൩൧), ഊഹ്യമ്(൩൨) ഇതി ||൩||
View original
द्वात्रिंशत्तन्त्रयुक्तयो भवन्ति शास्त्रे | तद्यथा- अधिकरणं(१), योगः(२), पदार्थः(३), हेत्वर्थः(४), उद्देशः(५), निर्देशः(६), उपदेशः(७), अपदेशः(८), प्रदेशः(९), अतिदेशः(१०), अपवर्जः(११), वाक्यशेषः(१२), अर्थापत्तिः(१३), विपर्ययः(१४), प्रसङ्गः(१५), एकान्तः(१६), अनेकान्तः(१७), पूर्वपक्षः(१८), निर्णयः(१९), अनुमतं(२०), विधानम्(२१), अनागतावेक्षणम्(२२), अतिक्रान्तावेक्षणं(२३), संशयः(२४), व्याख्यानं(२५), स्वसञ्ज्ञा(२६), निर्वचनं(२७), निदर्शनं(२८), नियोगः(२९), विकल्पः(३०), समुच्चयः(३१), ऊह्यम्(३२) इति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
അത്രാസാം തന്ത്രയുക്തീനാം കിം പ്രയോജനമ്? ഉച്യതേ- വാക്യയോജനമര്ഥയോജനം ച ||൪||
View original
अत्रासां तन्त्रयुक्तीनां किं प्रयोजनम्? उच्यते- वाक्ययोजनमर्थयोजनं च ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ഭവന്തി ചാത്ര ശ്ലോകാഃ- അസദ്വാദിപ്രയുക്താനാം വാക്യാനാം പ്രതിഷേധനമ് | സ്വവാക്യസിദ്ധിരപി ച ക്രിയതേ തന്ത്രയുക്തിതഃ ||൫|| വ്യക്താ നോക്താസ്തു യേ ഹ്യാര്ഥാ ലീനാ യേ ചാപ്യനിര്മലാഃ | ലേശോക്താ യേ ച കേചിത്സ്യുസ്തേഷാം ചാപി പ്രസാധനമ് ||൬||
View original
भवन्ति चात्र श्लोकाः- असद्वादिप्रयुक्तानां वाक्यानां प्रतिषेधनम् | स्ववाक्यसिद्धिरपि च क्रियते तन्त्रयुक्तितः ||५|| व्यक्ता नोक्तास्तु ये ह्यार्था लीना ये चाप्यनिर्मलाः | लेशोक्ता ये च केचित्स्युस्तेषां चापि प्रसाधनम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
യഥാऽമ്ബുജവനസ്യാര്കഃ പ്രദീപോ വേശ്മനോ യഥാ | പ്രബോധസ്യ പ്രകാശാര്ഥം തഥാ തന്ത്രസ്യ യുക്തയഃ ||൭||
View original
यथाऽम्बुजवनस्यार्कः प्रदीपो वेश्मनो यथा | प्रबोधस्य प्रकाशार्थं तथा तन्त्रस्य युक्तयः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
തത്ര യമര്ഥമധികൃത്യോച്യതേ തദധികരണം; യഥാ രസം ദോഷം വാ ||൮||
View original
तत्र यमर्थमधिकृत्योच्यते तदधिकरणं; यथा रसं दोषं वा ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
യേന വാക്യം യുജ്യതേ സ യോഗഃ | യഥാ- ‘തൈലം പിബേച്ചാമൃതവല്ലിനിമ്ബഹിംസ്രാഭയാവൃക്ഷകപിപ്പലീഭിഃ | സിദ്ധം ബലാഭ്യാം ച സദേവദാരു ഹിതായ നിത്യം ഗലഗണ്ഡരോഗേ’ | ഇത്യത്ര തൈലം സിദ്ധം പിബേദിതി പ്രഥമം വക്തവ്യേ തൃതീയപാദേ സിദ്ധമിതി പ്രയുക്തം, ഏവം ദൂരസ്ഥാനാമപി പദാനാമേകീകരണം യോഗഃ ||൯||
View original
येन वाक्यं युज्यते स योगः | यथा- ‘तैलं पिबेच्चामृतवल्लिनिम्बहिंस्राभयावृक्षकपिप्पलीभिः | सिद्धं बलाभ्यां च सदेवदारु हिताय नित्यं गलगण्डरोगे’ | इत्यत्र तैलं सिद्धं पिबेदिति प्रथमं वक्तव्ये तृतीयपादे सिद्धमिति प्रयुक्तं, एवं दूरस्थानामपि पदानामेकीकरणं योगः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
യോऽര്ഥോऽഭിഹിതഃ സൂത്രേ പദേ വാ സ പദാര്ഥഃ പദസ്യ പദയോഃ പദാനാം വാऽര്ഥഃ പദാര്ഥഃ; അപരിമിതാശ്ച പദാര്ഥാഃ | യഥാ- സ്നേഹസ്വേദാഞ്ജനേഷു നിര്ദിഷ്ടേഷു ദ്വയോസ്ത്രയാണാം വാऽര്ഥാനാമുപപത്തിര്ദൃശ്യതേ, തത്ര യോऽര്ഥഃ പൂര്വാപരയോഗസിദ്ധോ ഭവതി സ ഗ്രഹീതവ്യഃ; യഥാ- ‘വേദോത്പത്തിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമ’ ഇത്യുക്തേ സന്ദിഹ്യതേ ബുദ്ധിഃ- കതമസ്യ വേദസ്യോത്പത്തിം വക്ഷ്യതീതി, യതഃ ഋഗ്വേദാദയസ്തു വേദാഃ; ‘വിദ വിചാരണേ, വിദ്ലൃ ലാഭേ,’ ഇത്യേതയോശ്ച ധാത്വോരനേകാര്ഥയോഃ പ്രയോഗാത്, തത്ര പൂര്വാപരയോഗമുപലഭ്യ പ്രതിപത്തിര്ഭവതി- ആയുര്വേദോത്പത്തിമയം വിവക്ഷുരിതി; ഏഷ പദാര്ഥഃ ||൧൦||
View original
योऽर्थोऽभिहितः सूत्रे पदे वा स पदार्थः पदस्य पदयोः पदानां वाऽर्थः पदार्थः; अपरिमिताश्च पदार्थाः | यथा- स्नेहस्वेदाञ्जनेषु निर्दिष्टेषु द्वयोस्त्रयाणां वाऽर्थानामुपपत्तिर्दृश्यते, तत्र योऽर्थः पूर्वापरयोगसिद्धो भवति स ग्रहीतव्यः; यथा- ‘वेदोत्पत्तिमध्यायं व्याख्यास्याम’ इत्युक्ते सन्दिह्यते बुद्धिः- कतमस्य वेदस्योत्पत्तिं वक्ष्यतीति, यतः ऋग्वेदादयस्तु वेदाः; ‘विद विचारणे, विद्लृ लाभे,’ इत्येतयोश्च धात्वोरनेकार्थयोः प्रयोगात्, तत्र पूर्वापरयोगमुपलभ्य प्रतिपत्तिर्भवति- आयुर्वेदोत्पत्तिमयं विवक्षुरिति; एष पदार्थः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
യദന്യദുക്തമന്യാര്ഥസാധകം ഭവതി സ ഹേത്വര്ഥഃ | യഥാ- മൃത്പിണ്ഡോऽദ്ഭിഃ പ്രക്ലിഘതേ തഥാ മാഷദുഗ്ധപ്രഭൃതിഭിര്വ്രണഃ പ്രക്ലിഘത ഇതി ||൧൧||
View original
यदन्यदुक्तमन्यार्थसाधकं भवति स हेत्वर्थः | यथा- मृत्पिण्डोऽद्भिः प्रक्लिघते तथा माषदुग्धप्रभृतिभिर्व्रणः प्रक्लिघत इति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
സമാസവചനമുദ്ദേശഃ | യഥാ- ശല്യമിതി ||൧൨||
View original
समासवचनमुद्देशः | यथा- शल्यमिति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
വിസ്തരവചനം നിര്ദേശഃ | യഥാ- ശാരീരമാഗന്തുകം ചേതി ||൧൩||
View original
विस्तरवचनं निर्देशः | यथा- शारीरमागन्तुकं चेति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ഏവമിത്യുപദേശഃ | യഥാ- ‘തഥാ ന ജാഗൃയാദ്രാത്രൌ ദിവാസ്വപ്നം ച വര്ജയേത്’ ഇതി ||൧൪||
View original
एवमित्युपदेशः | यथा- ‘तथा न जागृयाद्रात्रौ दिवास्वप्नं च वर्जयेत्’ इति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
അനേന കാരണേനേത്യപദേശഃ, യഥാऽപദിശ്യതേ- മധുരഃ ശ്ലേഷ്മാണമഭിവര്ധയതീതി ||൧൫||
View original
अनेन कारणेनेत्यपदेशः, यथाऽपदिश्यते- मधुरः श्लेष्माणमभिवर्धयतीति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
പ്രകൃതസ്യാതിക്രാന്തേന സാധനം പ്രദേശഃ | യഥാ- ദേവദത്തസ്യാനേന ശല്യമുദ്ധൃതം തഥാ യജ്ഞദത്തസ്യാപ്യയമുദ്ധരിഷ്യതീതി ||൧൬||
View original
प्रकृतस्यातिक्रान्तेन साधनं प्रदेशः | यथा- देवदत्तस्यानेन शल्यमुद्धृतं तथा यज्ञदत्तस्याप्ययमुद्धरिष्यतीति ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
പ്രകൃതസ്യാനാഗതസ്യ സാധനമതിദേശഃ | യഥാ- യതോऽസ്യ വായുരുര്ധ്വമുത്തിഷ്ഠതേ തേനോദാവര്തീ സ്യാദിതി ||൧൭||
View original
प्रकृतस्यानागतस्य साधनमतिदेशः | यथा- यतोऽस्य वायुरुर्ध्वमुत्तिष्ठते तेनोदावर्ती स्यादिति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
അഭിവ്യാപ്യാപകര്ഷണമപവര്ഗഃ | യഥാ- അസ്വേദ്യാ വിഷോപസൃഷ്ടാഃ, അന്യത്ര കീടവിഷാദിതി ||൧൮||
View original
अभिव्याप्यापकर्षणमपवर्गः | यथा- अस्वेद्या विषोपसृष्टाः, अन्यत्र कीटविषादिति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
യേന പദേനാനുക്തേന വാക്യം സമാപ്യേത സ വാക്യശേഷഃ | യഥാ- ശിരഃ പാണിപാദപാര്ശ്വപൃഷ്ഠോദരോരസാമിത്യുക്തേ പുരുഷഗ്രഹണം വിനാऽപി ഗമ്യതേ പുരുഷസ്യേതി ||൧൯||
View original
येन पदेनानुक्तेन वाक्यं समाप्येत स वाक्यशेषः | यथा- शिरः पाणिपादपार्श्वपृष्ठोदरोरसामित्युक्ते पुरुषग्रहणं विनाऽपि गम्यते पुरुषस्येति ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
യദകീര്തിതമര്ഥാദാപദ്യതേ സാऽര്ഥാപത്തിഃ | യഥാ- ഓദനം ഭോക്ഷ്യേ ഇത്യുക്തേऽര്ഥാദാപന്നം ഭവതി- നായം പിപാസുര്യവാഗൂമിതി ||൨൦||
View original
यदकीर्तितमर्थादापद्यते साऽर्थापत्तिः | यथा- ओदनं भोक्ष्ये इत्युक्तेऽर्थादापन्नं भवति- नायं पिपासुर्यवागूमिति ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
യദ്യത്രാഭിഹിതം തസ്യ പ്രാതിലോമ്യം വിപര്യയഃ | യഥാ- കൃശാല്പപ്രാണഭീരവോ ദുശ്ചികിത്സ്യാ ഇത്യുക്തേ വിപരീതം ഗൃഹ്യതേ ദൃഢാദയഃ സുചികിത്സ്യാ ഇതി ||൨൧||
View original
यद्यत्राभिहितं तस्य प्रातिलोम्यं विपर्ययः | यथा- कृशाल्पप्राणभीरवो दुश्चिकित्स्या इत्युक्ते विपरीतं गृह्यते दृढादयः सुचिकित्स्या इति ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
പ്രകരണാന്തരേണ സമാപനം പ്രസങ്ഗഃ, യദ്വാ പ്രകരണാന്തരിതോ യോऽര്ഥോऽസകൃദുക്തഃ സമാപ്യതേ സ പ്രസങ്ഗഃ | യഥാ- പഞ്ചമഹാഭൂതശരീരിസമവായഃ പുരുഷസ്തസ്മിന് ക്രിയാ സോऽധിഷ്ഠാനമിതി വേദോത്പത്താവഭിധായ, ഭൂതചിന്തായാം പുനരുക്തം- യതോऽഭിഹിതം പഞ്ചമഹാഭൂതശരീരിസമവായഃ പുരൂഷ ഇതി, സ ഖല്വേഷ കര്മപുരുഷശ്ചികിത്സാധികൃത ഇതി ||൨൨||
View original
प्रकरणान्तरेण समापनं प्रसङ्गः, यद्वा प्रकरणान्तरितो योऽर्थोऽसकृदुक्तः समाप्यते स प्रसङ्गः | यथा- पञ्चमहाभूतशरीरिसमवायः पुरुषस्तस्मिन् क्रिया सोऽधिष्ठानमिति वेदोत्पत्तावभिधाय, भूतचिन्तायां पुनरुक्तं- यतोऽभिहितं पञ्चमहाभूतशरीरिसमवायः पुरूष इति, स खल्वेष कर्मपुरुषश्चिकित्साधिकृत इति ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
(സര്വത്ര )യദവധാരണേനോച്യതേ സ ഏകാന്തഃ | യഥാ- ത്രിവൃദ്വിരേചയതി, മദനഫലം വാമയതി(ഏവ) ||൨൩||
View original
(सर्वत्र )यदवधारणेनोच्यते स एकान्तः | यथा- त्रिवृद्विरेचयति, मदनफलं वामयति(एव) ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ക്വചിത്തഥാ ക്വചിദന്യഥേതി യഃ സോऽനേകാന്തഃ | യഥാ- കേചിദാചാര്യാ ബ്രുവതേ ദ്രവ്യം പ്രധാനം, കേചിദ്രസം, കേചിദ്വീര്യം കേചിദ്വിപാകമിതി ||൨൪||
View original
क्वचित्तथा क्वचिदन्यथेति यः सोऽनेकान्तः | यथा- केचिदाचार्या ब्रुवते द्रव्यं प्रधानं, केचिद्रसं, केचिद्वीर्यं केचिद्विपाकमिति ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
ആക്ഷേപപൂര്വകഃ പ്രശ്നഃ പൂര്വപക്ഷഃ | യഥാ- കഥം വാതനിമിത്താശ്ചത്വാരഃ പ്രമേഹ അസാധ്യാ ഭവന്തീതി ||൨൫||
View original
आक्षेपपूर्वकः प्रश्नः पूर्वपक्षः | यथा- कथं वातनिमित्ताश्चत्वारः प्रमेह असाध्या भवन्तीति ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (26-27) · Śloka 27
തസ്യോത്തരം നിര്ണയഃ | യഥാ- ശരീരം പ്രപീഡ്യ പശ്ചാദധോ ഗത്വാ വസാമേദോമജ്ജാനുവിദ്ധം മൂത്രം വിസൃജതി വാതഃ ഏവമസാധ്യാ വാതജാ ഇതി ||൨൬|| തഥാ ചോക്തമ്- കൃത്സ്നം ശരീരം നിഷ്പീഡ്യ മേദോമജ്ജാവസായുതഃ | അധഃ പ്രകുപ്യതേ വായുസ്തേനാസാധ്യാസ്തു വാതജാഃ ||൨൭||
View original
तस्योत्तरं निर्णयः | यथा- शरीरं प्रपीड्य पश्चादधो गत्वा वसामेदोमज्जानुविद्धं मूत्रं विसृजति वातः एवमसाध्या वातजा इति ||२६|| तथा चोक्तम्- कृत्स्नं शरीरं निष्पीड्य मेदोमज्जावसायुतः | अधः प्रकुप्यते वायुस्तेनासाध्यास्तु वातजाः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (28) · Śloka 28
പരമതമപ്രതിഷിദ്ധമനുമതമ് | യഥാ- അന്യോ ബ്രൂയാത്- സപ്ത രസാ ഇതി, തച്ചാപ്രതിഷേധാദനുമന്യതേ കഥഞ്ചിദിതി ||൨൮||
View original
परमतमप्रतिषिद्धमनुमतम् | यथा- अन्यो ब्रूयात्- सप्त रसा इति, तच्चाप्रतिषेधादनुमन्यते कथञ्चिदिति ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (29) · Śloka 29
പ്രകരണാനുപൂര്വ്യാऽഭിഹിതം വിധാനമ് | യഥാ- സക്ഥിമര്മാണ്യേകാദശ പ്രകരണാനുപൂര്വ്യാऽഭിഹിതാനി ||൨൯||
View original
प्रकरणानुपूर्व्याऽभिहितं विधानम् | यथा- सक्थिमर्माण्येकादश प्रकरणानुपूर्व्याऽभिहितानि ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (30) · Śloka 30
ഏവം വക്ഷ്യതീത്യനാഗതാവേക്ഷണമ് | യഥാ- ശ്ലോകസ്ഥാനേ ബ്രൂയാത്- ചികിത്സിതേഷു വക്ഷ്യാമീതി ||൩൦||
View original
एवं वक्ष्यतीत्यनागतावेक्षणम् | यथा- श्लोकस्थाने ब्रूयात्- चिकित्सितेषु वक्ष्यामीति ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (31) · Śloka 31
യത്പൂര്വമുക്തം തദതിക്രാന്താവേക്ഷണമ് | യഥാ- ചികിത്സിതേഷു ബ്രൂയാത്- ശ്ലോകസ്ഥാനേ യദീരിതമിതി ||൩൧||
View original
यत्पूर्वमुक्तं तदतिक्रान्तावेक्षणम् | यथा- चिकित्सितेषु ब्रूयात्- श्लोकस्थाने यदीरितमिति ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (32) · Śloka 32
ഉഭയഹേതുദര്ശനം സംശയഃ | യഥാ - തലഹൃദയാഭിഘാതഃ പ്രാണഹരഃ, പാണിപാദച്ഛേദനമപ്രാണഹരമിതി ||൩൨||
View original
उभयहेतुदर्शनं संशयः | यथा - तलहृदयाभिघातः प्राणहरः, पाणिपादच्छेदनमप्राणहरमिति ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (33) · Śloka 33
തന്ത്രേऽതിശയോപവര്ണനം വ്യാഖ്യാനമ് | യഥാ- ഇഹ പഞ്ചവിംശതികഃ പുരൂഷോ വ്യാഖ്യായതേ, അന്യേഷ്വായുര്വേദതന്ത്രേഷു ഭൂതാദിപ്രഭൃത്യാരഭ്യ ചിന്താ ||൩൩||
View original
तन्त्रेऽतिशयोपवर्णनं व्याख्यानम् | यथा- इह पञ्चविंशतिकः पुरूषो व्याख्यायते, अन्येष्वायुर्वेदतन्त्रेषु भूतादिप्रभृत्यारभ्य चिन्ता ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (34) · Śloka 34
അന്യശാസ്ത്രാസാമാന്യാ സ്വസഞ്ജ്ഞാ | യഥാ- മിഥുനമിതി മധുസര്പിഷോര്ഗ്രഗണം; ലോകപ്രസിദ്ധമുദാഹരണം വാ ||൩൪||
View original
अन्यशास्त्रासामान्या स्वसञ्ज्ञा | यथा- मिथुनमिति मधुसर्पिषोर्ग्रगणं; लोकप्रसिद्धमुदाहरणं वा ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (35) · Śloka 35
നിശ്ചിതം വചനം നിര്വചനമ് | യഥാ- ആയുര്വിദ്യതേऽസ്മിന്നനേന വാ ആയുര്വിന്ദതീത്യായുര്വേദഃ ||൩൫||
View original
निश्चितं वचनं निर्वचनम् | यथा- आयुर्विद्यतेऽस्मिन्ननेन वा आयुर्विन्दतीत्यायुर्वेदः ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (36) · Śloka 36
ദൃഷ്ടാന്തവ്യക്തിര്നിദര്ശനമ് | യഥാ- അഗ്നിര്വായുനാ സഹിതഃ കക്ഷേ വൃര്ദ്ധി ഗച്ഛതി തഥാ വാതപിത്തകഫദുഷ്ടോ വ്രണ ഇതി ||൩൬||
View original
दृष्टान्तव्यक्तिर्निदर्शनम् | यथा- अग्निर्वायुना सहितः कक्षे वृर्द्धि गच्छति तथा वातपित्तकफदुष्टो व्रण इति ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (37) · Śloka 37
ഇദമേവ കര്തവ്യമിതി നിയോഗഃ | യഥാ- പഥ്യമേവ ഭോക്തവ്യമിതി ||൩൭||
View original
इदमेव कर्तव्यमिति नियोगः | यथा- पथ्यमेव भोक्तव्यमिति ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (38) · Śloka 38
ഇദം ചേദം ചേതി സമുച്ചയഃ | യഥാ- മാംസവര്ഗേ ഏണഹരിണാദയോ ലാവതിത്തിരിശാരങ്ഗശ്ച പ്രധാനാനീതി ||൩൮||
View original
इदं चेदं चेति समुच्चयः | यथा- मांसवर्गे एणहरिणादयो लावतित्तिरिशारङ्गश्च प्रधानानीति ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (39) · Śloka 39
ഇദം വേദം വേതി വികല്പഃ | യഥാ- രസൌദനഃ സഘൃതാ യവാഗൂര്വാ (ഭവത്വിതി) ||൩൯||
View original
इदं वेदं वेति विकल्पः | यथा- रसौदनः सघृता यवागूर्वा (भवत्विति) ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (40) · Śloka 40
യദനിര്ദിഷ്ടം ബുദ്ധയാऽവഗമ്യതേ തദൂഹ്യമ് | യഥാ- അഭിഹിതമന്നപാനവിധൌ ചതുര്വിധം ചാന്നമുപദിശ്യതേ- ഭക്ഷ്യം ഭോജ്യം ലേഹ്യം പേയമിതി, ഏവം ചതുര്വിധേ വക്തവ്യേ ദ്വിവിധമഭിഹിതമ്; ഇദമത്രോഹ്യമ്- അന്നപാനേ വിശിഷ്ടയോര്ദ്വയോര്ഗ്രഹണേ കൃതേ ചതുര്ണാമപി ഗ്രഹണം ഭവതീതി; ചതുര്വിധശ്ചാഹാരഃ പ്രവിരലഃ, പ്രായേണ ദ്വിവിധ ഏവ; അതോ ദ്വിത്വം പ്രസിദ്ധമിതി | കിഞ്ചാന്യത്- അന്നേന ഭക്ഷ്യമവരുദ്ധം, ഘനസാധര്മ്യാത്; പേയേന ലേഹ്യം, ദ്രവസാധര്മ്യാത് ||൪൦||
View original
यदनिर्दिष्टं बुद्धयाऽवगम्यते तदूह्यम् | यथा- अभिहितमन्नपानविधौ चतुर्विधं चान्नमुपदिश्यते- भक्ष्यं भोज्यं लेह्यं पेयमिति, एवं चतुर्विधे वक्तव्ये द्विविधमभिहितम्; इदमत्रोह्यम्- अन्नपाने विशिष्टयोर्द्वयोर्ग्रहणे कृते चतुर्णामपि ग्रहणं भवतीति; चतुर्विधश्चाहारः प्रविरलः, प्रायेण द्विविध एव; अतो द्वित्वं प्रसिद्धमिति | किञ्चान्यत्- अन्नेन भक्ष्यमवरुद्धं, घनसाधर्म्यात्; पेयेन लेह्यं, द्रवसाधर्म्यात् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (41-43) · Śloka 43
ഭവന്തി ചാത്ര- സാമാന്യദര്ശനേനാസാം വ്യവസ്ഥാ സമ്പ്രദര്ശിതാ | വിശേഷസ്തു യഥായോഗമുപധാര്യോ വിപശ്ചിതാ ||൪൧|| ദ്വാത്രിംശദ്യുക്തയോ ഹ്യേതാസ്തന്ത്രസാരഗവേഷണേ | മയാ സമ്യഗ്വിനിഹിതാഃ ശബ്ദാര്ഥന്യായസംയുതാഃ ||൪൨|| യോ ഹ്യോതാ വിധിവദ്വേത്തി ദീപീഭൂതാസ്തു ബുദ്ധിമാന് | സ പൂജാര്ഹോ ഭിഷക്ശ്രേഷ്ഠ ഇതി ധന്വന്തരേര്മതമ് ||൪൩||
View original
भवन्ति चात्र- सामान्यदर्शनेनासां व्यवस्था सम्प्रदर्शिता | विशेषस्तु यथायोगमुपधार्यो विपश्चिता ||४१|| द्वात्रिंशद्युक्तयो ह्येतास्तन्त्रसारगवेषणे | मया सम्यग्विनिहिताः शब्दार्थन्यायसंयुताः ||४२|| यो ह्योता विधिवद्वेत्ति दीपीभूतास्तु बुद्धिमान् | स पूजार्हो भिषक्श्रेष्ठ इति धन्वन्तरेर्मतम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 65
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ തന്ത്രഭൂഷണാധ്യായേഷു തന്ത്രയുക്തിര്നാമ (തൃതീയോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) പഞ്ചഷഷ്ടിമോऽധ്യായഃ ||൬൫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे तन्त्रभूषणाध्यायेषु तन्त्रयुक्तिर्नाम (तृतीयोऽध्यायः, आदितः) पञ्चषष्टिमोऽध्यायः ||६५||
🔊 Audio coming soon