Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō vartmagatarōgavijñānīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातो वर्त्मगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
3. vartmagatarōgavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
pr̥thagdōṣāḥ samastā vā yadā vartmavyapāśrayāḥ | sirā vyāpyāvatiṣṭhantē vartmasvadhikamūrcchitāḥ ||3|| vivardhya māṁsaṁ raktaṁ ca tadā vartmavyapāśrayān | vikārāñjanayantyāśu nāmatastānnibōdhata ||4||
View original
पृथग्दोषाः समस्ता वा यदा वर्त्मव्यपाश्रयाः | सिरा व्याप्यावतिष्ठन्ते वर्त्मस्वधिकमूर्च्छिताः ||३|| विवर्ध्य मांसं रक्तं च तदा वर्त्मव्यपाश्रयान् | विकाराञ्जनयन्त्याशु नामतस्तान्निबोधत ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-8) · Śloka 9
utsaṅginyatha kumbhīkā pōthakyō vartmaśarkarā | tathā'rśōvartma śuṣkārśastathaivāñjananāmikā ||5|| bahalaṁ vartma yaccāpi vyādhirvartmāvabandhakaḥ | kliṣṭakardamavartmākhyau śyāvavartma tathaiva ca ||6|| praklinnamapariklinnaṁ vartma vātahataṁ tu yat | arbudaṁ nimiṣaścāpi śōṇitārśaśca yat smr̥tam ||7|| lagaṇō biśanāmā ca pakṣmakōpastathaiva ca | ēkaviṁśatirityētē vikārā vartmasaṁśrayāḥ ||8|| nāmabhistē samuddiṣṭā... |9|
View original
उत्सङ्गिन्यथ कुम्भीका पोथक्यो वर्त्मशर्करा | तथाऽर्शोवर्त्म शुष्कार्शस्तथैवाञ्जननामिका ||५|| बहलं वर्त्म यच्चापि व्याधिर्वर्त्मावबन्धकः | क्लिष्टकर्दमवर्त्माख्यौ श्याववर्त्म तथैव च ||६|| प्रक्लिन्नमपरिक्लिन्नं वर्त्म वातहतं तु यत् | अर्बुदं निमिषश्चापि शोणितार्शश्च यत् स्मृतम् ||७|| लगणो बिशनामा च पक्ष्मकोपस्तथैव च | एकविंशतिरित्येते विकारा वर्त्मसंश्रयाः ||८|| नामभिस्ते समुद्दिष्टा... |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (9) · Śloka 10
...lakṣaṇaistān pracakṣmahē | abhyantaramukhī bāhyōtsaṅgē'dhō vartmanaśca yā ||9|| vijñēyōtsaṅginī nāma tadrūpapiḍakācitā |10|
View original
...लक्षणैस्तान् प्रचक्ष्महे | अभ्यन्तरमुखी बाह्योत्सङ्गेऽधो वर्त्मनश्च या ||९|| विज्ञेयोत्सङ्गिनी नाम तद्रूपपिडकाचिता |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (10) · Śloka 11
kumbhīkabījapratimāḥ piḍakā yāstu vartmajāḥ ||10|| ādhmāpayanti bhinnā yāḥ kumbhīkapiḍakāstu tāḥ |11|
View original
कुम्भीकबीजप्रतिमाः पिडका यास्तु वर्त्मजाः ||१०|| आध्मापयन्ति भिन्ना याः कुम्भीकपिडकास्तु ताः |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
srāviṇyaḥ kaṇḍurā gurvyō raktasarṣapasannibhāḥ | piḍakāśca rujāvatyaḥ pōthakya iti sañjñitāḥ ||11||
View original
स्राविण्यः कण्डुरा गुर्व्यो रक्तसर्षपसन्निभाः | पिडकाश्च रुजावत्यः पोथक्य इति सञ्ज्ञिताः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
piḍakābhiḥ susūkṣmābhirghanābhirabhisaṁvr̥tā | piḍakā yā kharā sthūlā sā jñēyā vartmaśarkarā ||12||
View original
पिडकाभिः सुसूक्ष्माभिर्घनाभिरभिसंवृता | पिडका या खरा स्थूला सा ज्ञेया वर्त्मशर्करा ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13) · Śloka 13
ērvārubījapratimāḥ piḍakā mandavēdanāḥ | sūkṣmāḥ kharāśca vartmasthāstadarśōvartma kīrtyatē ||13||
View original
एर्वारुबीजप्रतिमाः पिडका मन्दवेदनाः | सूक्ष्माः खराश्च वर्त्मस्थास्तदर्शोवर्त्म कीर्त्यते ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (14) · Śloka 14
dīrghō'ṅkuraḥ kharaḥ stabdhō dāruṇō vartmasambhavaḥ | vyādhirēṣa samākhyātaḥ śuṣkārśa iti sañjñitaḥ ||14||
View original
दीर्घोऽङ्कुरः खरः स्तब्धो दारुणो वर्त्मसम्भवः | व्याधिरेष समाख्यातः शुष्कार्श इति सञ्ज्ञितः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
dāhatōdavatī tāmrā piḍakā vartmasambhavā | mr̥dvī mandarujā sūkṣmā jñēyā sā'ñjananāmikā ||15||
View original
दाहतोदवती ताम्रा पिडका वर्त्मसम्भवा | मृद्वी मन्दरुजा सूक्ष्मा ज्ञेया साऽञ्जननामिका ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
vartmōpacīyatē yasya piḍakābhiḥ samantataḥ | savarṇābhiḥ samābhiśca vidyādbahalavartma tat ||16||
View original
वर्त्मोपचीयते यस्य पिडकाभिः समन्ततः | सवर्णाभिः समाभिश्च विद्याद्बहलवर्त्म तत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17) · Śloka 17
kaṇḍūmatā'lpatōdēna vartmaśōphēna yō naraḥ | na samaṁ chādayēdakṣi bhavēdbandhaḥ sa vartmanaḥ ||17||
View original
कण्डूमताऽल्पतोदेन वर्त्मशोफेन यो नरः | न समं छादयेदक्षि भवेद्बन्धः स वर्त्मनः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18) · Śloka 18
mr̥dalpavēdanaṁ tāmraṁ yadvartma samamēva ca | akasmācca bhavēdraktaṁ kliṣṭavartma tadādiśēt ||18||
View original
मृदल्पवेदनं ताम्रं यद्वर्त्म सममेव च | अकस्माच्च भवेद्रक्तं क्लिष्टवर्त्म तदादिशेत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (19) · Śloka 19
kliṣṭaṁ punaḥ pittayutaṁ vidahēcchōṇitaṁ yadā | tadā klinnatvamāpannamucyatē vartmakardamaḥ ||19||
View original
क्लिष्टं पुनः पित्तयुतं विदहेच्छोणितं यदा | तदा क्लिन्नत्वमापन्नमुच्यते वर्त्मकर्दमः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
yadvartma bāhyatō'ntaśca śyāvaṁ śūnaṁ savēdanam | dāhakaṇḍūpariklēdi śyāvavartmēti tanmatam ||20||
View original
यद्वर्त्म बाह्यतोऽन्तश्च श्यावं शूनं सवेदनम् | दाहकण्डूपरिक्लेदि श्याववर्त्मेति तन्मतम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
arujaṁ bāhyataḥ śūnamantaḥ klinnaṁ sravatyapi | kaṇḍūnistōdabhūyiṣṭhaṁ klinnavartma taducyatē ||21||
View original
अरुजं बाह्यतः शूनमन्तः क्लिन्नं स्रवत्यपि | कण्डूनिस्तोदभूयिष्ठं क्लिन्नवर्त्म तदुच्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
yasya dhautāni dhautāni sambadhyantē punaḥ punaḥ | vartmānyaparipakvāni vidyādaklinnavartma tat ||22||
View original
यस्य धौतानि धौतानि सम्बध्यन्ते पुनः पुनः | वर्त्मान्यपरिपक्वानि विद्यादक्लिन्नवर्त्म तत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23) · Śloka 23
vimuktasandhi niścēṣṭaṁ vartma yasya na mīlyatē | ētadvātahataṁ vidyāt sarujaṁ yadi vā'rujam ||23||
View original
विमुक्तसन्धि निश्चेष्टं वर्त्म यस्य न मील्यते | एतद्वातहतं विद्यात् सरुजं यदि वाऽरुजम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (24) · Śloka 24
vartmāntarasthaṁ viṣamaṁ granthibhūtamavēdanam | vijñēyamarbudaṁ puṁsāṁ saraktamavalambitam ||24||
View original
वर्त्मान्तरस्थं विषमं ग्रन्थिभूतमवेदनम् | विज्ञेयमर्बुदं पुंसां सरक्तमवलम्बितम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
nimēṣaṇīḥ sirā vāyuḥ praviṣṭō vartmasaṁśrayāḥ | cālayatyati vartmāni nimēṣaḥ sa gadō mataḥ ||25||
View original
निमेषणीः सिरा वायुः प्रविष्टो वर्त्मसंश्रयाः | चालयत्यति वर्त्मानि निमेषः स गदो मतः ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
chinnāśchinnā vivardhantē vartmasthā mr̥davō'ṅkurāḥ | dāhakaṇḍūrujōpētāstē'rśaḥ śōṇitasambhavāḥ ||26||
View original
छिन्नाश्छिन्ना विवर्धन्ते वर्त्मस्था मृदवोऽङ्कुराः | दाहकण्डूरुजोपेतास्तेऽर्शः शोणितसम्भवाः ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
apākaḥ kaṭhinaḥ sthūlō granthirvartmabhavō'rujaḥ | sakaṇḍūḥ picchilaḥ kōlapramāṇō lagaṇastu saḥ ||27||
View original
अपाकः कठिनः स्थूलो ग्रन्थिर्वर्त्मभवोऽरुजः | सकण्डूः पिच्छिलः कोलप्रमाणो लगणस्तु सः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (28) · Śloka 28
śūnaṁ yadvartma bahubhiḥ sūkṣmaiśchidraiḥ samanvitam | bisamantarjala iva bisavartmēti tanmatam ||28||
View original
शूनं यद्वर्त्म बहुभिः सूक्ष्मैश्छिद्रैः समन्वितम् | बिसमन्तर्जल इव बिसवर्त्मेति तन्मतम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (29-30) · Śloka 30
dōṣāḥ pakṣmāśayagatāstīkṣṇāgrāṇi kharāṇi ca | nirvartayanti pakṣmāṇi tairghuṣṭaṁ cākṣi dūyatē ||29|| uddhr̥tairuddhr̥taiḥ śāntiḥ pakṣmabhiścōpajāyatē | vātātapānaladvēṣī pakṣmakōpaḥ sa ucyatē ||30||
View original
दोषाः पक्ष्माशयगतास्तीक्ष्णाग्राणि खराणि च | निर्वर्तयन्ति पक्ष्माणि तैर्घुष्टं चाक्षि दूयते ||२९|| उद्धृतैरुद्धृतैः शान्तिः पक्ष्मभिश्चोपजायते | वातातपानलद्वेषी पक्ष्मकोपः स उच्यते ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrē vartmagatarōgavijñānīyō nāma tr̥tīyō'dhyāyaḥ ||3||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे वर्त्मगतरोगविज्ञानीयो नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon