8. arśaścikitsitādhyayaḥ

Adhikarana arshashcikitsitAdhyAyaH arshasAM dAhavishiH arshasAM dAhAnantaraM karavyam arshasAM ekaikasya saptAhAdupacAraH (2-9) · Śloka 9

અથતોઽર્શસાં ચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે||૨|| ) કાલે સાધારણે વ્યાભ્રે નાતિદુર્બલમર્શસમ્| વિશુદ્ધકોષ્ઠં લઘ્વલ્પમનુલોમનમાશિતમ્||૧|| શુચિ કૃતસ્વસ્ત્યયનં મુક્તવિણ્મૂત્રમવ્યથમ્| શયને ફલકે વાઽન્યનરોત્સઙ્ગે વ્યપાશ્રિતમ્||૨|| પૂર્વેણ કાયેનોત્તાનં પ્રત્યાદિત્યગુદં સમમ્| સમુન્નતકટીદેશમથ યન્ત્રણવાસસા||૩|| સક્થ્નોઃ શિરોધરાયાં ચ પરિક્ષિપ્તમૃજુ સ્થિતમ્| આલમ્બિતં પરિચરૈઃ સર્પિષાઽભ્યક્તપાયવે||૪|| તતોઽસ્મૈ સર્પિષાઽયક્તં નિદઘ્યાદૃજુ યન્ત્રકમ્| શનૈરનુસુખં પાયૌ, તતો દૃષ્ટ્વા પ્રવાહણાત્||૫|| યન્ત્રે પ્રવિષ્ટં દુર્નામ પ્લોતગુણ્ઠિતયાઽનુ ચ| શલાકયોત્પીડ્ય ભિષક્ યથોક્તવિધિના દહેત્||૬|| ક્ષારેણૈવાર્દ્રમિતરત્ક્ષારેણ જ્વલનેન વા| મહદ્વા વલિનશ્છત્ત્વા વીતયન્ત્રમથાતુરમ્||૭|| સ્વભ્યક્તપાયુજઘનમવગાહે નિધાપયેત્| નિર્વાતમન્દિરસ્થસ્ય તતોઽસ્યાચારમદિશેત્||૮|| એકૈકમિતિ સપ્તાહાત્સપ્તાહાત્સમુપાચરેત્| |૯|

Adhikarana bahvarshasaH upacArakramaH (9-10) · Śloka 10

| પ્રાગ્દક્ષિણં તતો વામમર્શઃ પૃષ્ટાગ્રજં તતઃ||૯|| બહ્વર્શસઃ|૧૦|

Adhikarana sudagdhasya lakShaNam (10) · Śloka 10

સુદગ્ધસ્ય સ્યાદ્વાયોરનુલોમતા| રુચિરન્નેઽગ્નિપટુતા સ્વાસ્થ્યં વર્ણબલોદયઃ||૧૦||

Adhikarana bastishUle lepaH (11) · Śloka 11

બસ્તિશૂલે ત્વધો નાભેર્લેપયેછ્લક્ષ્ણકલ્કિતૈઃ| વર્ષાભૂકુષ્ઠસુરભિમિશિલોહામરાહ્વયૈઃ||૧૧||

Adhikarana shakRunmUtrapratIghAte kvAthaH shakRunmUtra kShIraM tailaM vA shakRunmUtra annaM snehASca (12-14) · Śloka 14

શકૃન્મૂત્રપ્રતીઘાતે પરિષેકાવગાહયોઃ| વરણાલમ્બુષૈરણ્ડગોકણ્ટકપુનર્નવૈઃ||૧૨|| સુષવીસુરભીભ્યાં ચ ક્વાથમુષ્ણં પ્રયોજયેત્| સસ્નેહમથવા ક્ષીરં તૈલં વા વાતનાશનમ્||૧૩|| યુઞ્જીતાન્નં શકૃદ્ભેદિ સ્નેહાન્ વાતઘ્નદીપનાન્| |૧૪|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM secanavidhiH dAhAyonyArshasAM stailam dAhAyonyArshasAM kShArakarmakaraM svedaH (14-17) · Śloka 17

| અથાપ્રયોજ્યદાહસ્ય નિર્ગતાન્ કફવાતજાન્||૧૪|| સસ્તમ્ભકણ્ડૂરુક્શોફાનભ્યજ્ય ગુદકીલકાન્| બિલ્વમૂલાગ્નિકક્ષારકુષ્ઠૈઃ સિદ્ધેન સેચયેત્||૧૫|| તૈલેનાહિબિડાલોષ્ત્રવરાહવસયાઽથવા| |કાસીસં સૈન્ધવં રાસ્ના શુણ્ઠી કુષ્ઠં ચ લાઙ્ગલી| શિલાભ્રકાશ્વમારં ચ જન્તુહૃદ્દન્તિચિત્રકૌ||૧|| હરિતાલં તથા સ્વર્ણક્ષીરી તૈશ્ચ પચેત્સમૈઃ| તૈલં સુધાર્કપયસી ગવાં મૂત્રે ચતુર્ગુણે||૨|| એતદભ્યઙ્ગતોઽર્શાંસિ ક્ષારવત્પાતયેદ્દ્રુતમ્| ક્ષારકર્મકરં હ્યેતન્ન ચ દૂષયતે વલિમ્||૩|| ] સ્વેદયેદનુ પિણ્ડેન દ્રવસ્વેદેન વા પુનઃ||૧૬|| સક્તૂનાં પિણ્ડિકાભિર્વા સ્નિગ્ધાનાં તૈલસર્પિષા| રાસ્નાયા હપુષાયા વા પિણ્ડૈર્વા કાર્ષ્ણ્યગન્ધિકૈઃ||૧૭||

Adhikarana dAhAyonyArshasAM dhUpanam (18-19) · Śloka 19

અર્કમૂલં શમીપત્રં નૃકેશાઃ સર્પકઞ્ચુકમ્| માર્જારચર્મ સર્પિશ્ચ ધૂપનં હિતમર્શસામ્||૧૮|| તથાઽશ્વગન્ધા સુરસા બૃહતી પિપ્પલી ઘૃતમ્| |૧૯|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM gudajashAtanI vartiH (19-20) · Śloka 20

| ધાન્યામ્લપિષ્ટૈર્જીમૂતબીજૈસ્તજ્જાલકં મૃદુ||૧૯|| લેપિતં છાયયા શુષ્કં વર્તિર્ગુદજશાતની| |૨૦|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM gudajashA anyA vartiH (20-21) · Śloka 21

| સજાલમૂલજીમૂતલેહે વા ક્ષારસંયુતે||૨૦|| ગુઞ્જાસૂરણકૂષ્માણ્ડબીજૈર્વર્તિસ્તથાગુણા| |૨૧|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM gudajashAtanA lepaH (21-26) · Śloka 26

સ્નુક્ક્ષીરાર્દ્રનિશાલેપસ્તથા, ગોમૂત્રકલ્કિતૈઃ||૨૧|| કૃકવાકુશકૃત્કૃષ્ણાનિશાગુઞ્જાફલૈસ્તથા| સ્નુક્ક્ષીરપિષ્ટૈઃ ષડ્ગ્રન્થાહલિનીવારણાસ્થિભિઃ||૨૨|| કુલીરશૃઙ્ગિવિજયાકુષ્ઠારુષ્કરતુત્થકૈઃ| શિગ્રુમૂલકજૈર્બીજૈઃ પત્રૈરશ્વઘ્નનિમ્બજૈઃ||૨૩|| પીલુમૂલેન બિલ્વેન હિઙ્ગુના ચ સમન્વિતૈઃ| કુષ્ઠં શિરીષબીજાનિ પિપ્પલ્યઃ સૈન્ધવં ગુડઃ||૨૪|| અર્કક્ષીરં સુધાક્ષીરં ત્રિફલા ચ પ્રલેપનમ્| આર્કં પયઃ સુધાકાણ્ડમ્ કટુકાલાબુપલ્લવાઃ||૨૫|| કરઞ્જો બસ્તમૂત્રં ચ લેપનં શ્રેષ્ઠમર્શસામ્| આનુવાસનિકૈર્લેપઃ પિપ્પલ્યાદ્યૈશ્ચ પૂજિતઃ||૨૬||

Adhikarana dAhAyonyArshasAM gudajashAtanA tailAni (27) · Śloka 27

એભિરેવૌષધૈઃ કુર્યાત્તૈલાન્યભ્યઞ્જનાય ચ| |૨૭|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM dhUpanAdiBirduShTarUdhirasrAvaH (27-28) · Śloka 28

| ધૂપનાલેપનાભ્યઙ્ગૈઃ પ્રસ્રવન્તિ ગુદાઙ્કરાઃ||૨૭|| સઞ્ચિતં દુષ્ટરુધિરં, તતઃ સમ્પદ્યતે સુખી| |૨૮|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM jalaukAdiBiH (28-29) · Śloka 29

| અવર્તમાનમુચ્છૂનકઠિનેભ્યો હરેદસૃક્||૨૮|| અર્શોભ્યો જલજાશસ્ત્રસૂચીકૂર્ચૈઃ પુનઃ પુનઃ| |૨૯|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM duShTaraktAvasecane kAraNam (29-30) · Śloka 30

| શીષ્ણસ્નિગ્ધરૂક્ષૈર્હિ ન વ્યાધિરુપશામ્યતિ||૨૯|| રક્તે દુષ્ટે ભિષક્ તસ્માદ્રક્તમેવાવસેચયેત્| |૩૦|

Adhikarana arshonAshakaM takram (30-31) · Śloka 31

| યો જાતો ગોરસઃ ક્ષીરાદ્વહ્નિચૂર્ણાવચૂર્ણિતાત્||૩૦|| પિબંસ્તમેવ તેનૈવ ભુઞ્જાનો ગુદજાન્ જયેત્| |૩૧|

Adhikarana arshonAshakaM cUrNam (31-32) · Śloka 32

કોવિદારસ્ય મૂલાનાં મથિતેન રજઃ પિબન્||૩૧|| અશ્વન્ જીર્ણે ચ પથ્યાનિ મુચ્યતે હતનામભિઃ|૩૨|

Adhikarana gugashvayathushUtai hiDgvAdi gugashvayathushUtai guDaharItakI gugashvayathushUtai pathyAdicUrNam gugashvayathushUtai kali~ggAdicUrNam gugashvayathushUtai tripaTvAdi cUrNam (32-34) · Śloka 34

| ગુદશ્વયથુશૂલાર્થો મન્દાગ્નિર્ગૌલ્મિકાન્ પિબેત્||૩૨|| હિઙ્ગ્વાદીનનુતક્રં વા ખાદેઙ્ગુડહરીતકીમ્| તક્રેણ વા પિબેત્પથ્યાવેલ્લાગ્નિકુટજત્વચઃ||૩૩|| કલિઙ્ગમગધાજ્યોતિઃસૂરણાન્ વાંઽશવર્ધિતાન્| કોષ્ણામ્બુના વા ત્રિપટુવ્યોષહિઙ્ગ્વમ્લવેતસમ્||૩૪||

Adhikarana gudashvayathushUlArte takratarpaNam gudashvayathushUlArte hapuShAdi cUrNam gudashvayathushUlArte pIluPalAni gudashvayathushUlArte nirannena takrapAnam (35-37) · Śloka 37

યુક્તં બિલ્વકપિત્થાભ્યાં મહૌષધબિડેન વા| અરુષ્કરૈર્યવાન્યા વા પ્રદદ્યાત્તક્રતર્પણમ્||૩૫|| દદ્યાદ્વા હપુષાહિઙ્ગુચિત્રકં તક્રસંયુતમ્| માસં તક્રાનુપાનાનિ ખાદેત્પીલુફલાનિ વા||૩૬|| પિબેદહરહસ્તક્રં નિરન્નો વા પ્રકામતઃ| |૩૭|

Adhikarana atyarthaM mandAgnau takropacAra eva (37) · Śloka 37

| અત્યર્થં મન્દકાયાગ્નેસ્તક્રમેવાવચારયેત્||૩૭||

Adhikarana takropacArakAlaH ashaktau avalehikA peyA ca ataH paraM shAlyannam (38-40) · Śloka 40

સપ્તાહં વા દશાહં વા માસાર્ધં માસમેવ વા| બલકાલવિકારજ્ઞો ભિષક્ તક્રં પ્રયોજયેત્||૩૮|| સાયં વા લાજસક્તૂનાં દદ્યાત્તક્રાવલેહિકામ્| જીર્ણે તક્રે પ્રદદ્યાદ્વા તક્રપેયાં સસૈન્ધવમ્||૩૯|| તક્રાનુપાનં સસ્નેહં તક્રૌદનમતઃ પરમ્| યૂશૈ રસૈર્વા તક્રાડ્યૈઃ શાલીન્ ભુઞ્જીત માત્રયા||૪૦||

Adhikarana takraprakArAH (41) · Śloka 41

રૂક્ષમર્ધોદ્ધૃતસ્નેહં યતશ્ચાનુદ્ધૃતં ઘૃતમ્| તક્રં દોષાગ્નિબલવિત્રિવિસ્ત્રિવિધં તત્પ્રયોજયેત્||૪૧||

Adhikarana takraprayoge guNAH (42) · Śloka 42

ન વિરોહન્તિ ગુદજાઃ પુનસ્તક્રસમાહતાઃ| નિષિક્તં તદ્ધિ દહતિ ભૂમાવપિ તૃણોલુપમ્||૪૨||

Adhikarana tatropapattiH (43-45) · Śloka 45

સ્રોતઃસુ તક્રશુદ્ધેષુ રસો ધાતૂનુપૈતિ યઃ| તેન પુષ્ટિર્બલં વર્ણઃ પરં તુષ્ટિશ્ચ જાયતે||૪૩|| વાતશ્લેષ્મવિકારાણાં શતં ચ વિનિવર્તતે| |૪૫|

Adhikarana mathitavisheShapAne~arshaHkShayaH (44-45) · Śloka 45

| મથિતં ભાજને ક્ષુદ્રબૃહતીફલલેપિતે||૪૪|| નિશાં પર્યુષિતં પેયમિચ્છદ્ભિર્ગુદજક્ષયમ્| |૪૫|

Adhikarana takrAriShTam (45-48) · Śloka 48

| ધાન્યોપકુઞ્ચિકાજાજીહપુષાપિપ્પલીદ્વયૈઃ||૪૫|| કારવીગ્રન્થિકશઠીયવાન્યગ્નિયવાનકૈઃ| ચૂર્ણિતૈર્ઘૃતપાત્રસ્થં નાત્યમ્લં તક્રમાસુતમ્||૪૬|| તક્રારિષ્ટં પિબેજ્જાતં વ્યક્તામ્લકટુ કામિતઃ| દીપનં રોચનં વર્ણ્યંકફવાતાનુલોમનમ્||૪૭|| ગુદશ્વયથુકણ્ડ્વર્તિનાશનં બલવર્ધનમ્| |૪૮|

Adhikarana kumBavisheShe jAtaM takramarshauharam (48-49) · Śloka 49

| ત્વચં ચિત્રકમૂલસ્ય પિષ્ટ્વા કુમ્ભં પ્રલેપયેત્||૪૮|| તક્રં વા દધિ વા તત્ર જાતમર્શોહરં પિબેત્| |૪૯|

Adhikarana BArgyAdiShvapyeSha vidhiH (49) · Śloka 49

| ભાર્ઙ્ગ્યાસ્ફોતામૃતાપઞ્ચકોલેષ્વપ્યેષ સંવિધિઃ||૪૯||

Adhikarana gajakaNAdiBiH saMskRutAH PalAmlAdayo dIpanAH (50-51) · Śloka 51

પિષ્ટૈર્ગજકણાપાઠાકારવીપઞ્ચકોલકૈઃ| તુમ્બર્વજાજીધનિકાબિલ્વમધ્યૈશ્ચ કલ્પયેત્||૫૦|| ફલામ્લાન્ યમકસ્નેહાન્ પેયાયૂષરસાદિકાન્| એભિરેવૌષધૈઃ સાધ્યં વારિ સર્પિશ્ચ દીપનમ્||૫૧||

Adhikarana bhinnashakRutAmayaM kramaH (52) · Śloka 52

ક્રમોઽયં ભિન્નશકૃતાં| |૫૨|

Adhikarana kaThinapurIShANAM kramo vakShayamANaH (52) · Śloka 52

વક્ષ્યતે ગાઢવર્ચસામ્| |૫૨|

Adhikarana kaThina salavaNAvArUNIpAnamkaThina salavaNallavaBakShaNam (52-53) · Śloka 53

| સ્નેહાડ્યૈઃ સક્તુભિર્યુક્તાં લવણાં વારુણીં પિબેત્||૫૨|| લવણા એવ વા તક્રસીધુધાન્યામ્લવારુણીઃ| |૫૩|

Adhikarana kaThinakara~jjapallavaBakShaNam (53-54) · Śloka 54

| પ્રાગ્ભક્તાન્ યમકે ભૃષ્ટાન્ સક્તુભિશ્ચાવચૂર્ણિતાન્||૫૩|| કરઞ્જપલ્લવાન્ ખાદેદ્વાતવર્ચોનુલોમનાન્| |૫૪|

Adhikarana kaThinapurIShANAM saguDanAgarAdiyogaH (54-55) · Śloka 55

| સગુડં નાગરં પાઠાં ગુડક્ષારઘૃતાનિ વા||૫૪|| ગોમૂત્રાધ્યુષિતામદ્યાત્સગુડાં વા હરીતકીમ્| |૫૫|

Adhikarana kaThinapurIShANAM pathyAshatadvayayogAH (55-57) · Śloka 57

| પથ્યાશતદ્વયાન્મૂત્રદ્રોણેનામૂત્રસઙ્ક્ષ્યાત્||૫૫|| પક્વાત્ ખાદેત્સમધુની દ્વે દ્વે હન્તિ કફોદ્ભવાન્| દુર્નામકુષ્ઠશ્વયથુગુલ્મમેહોદરકૃમીન્||૫૬|| ગ્રન્થ્યર્બુદાપચીસ્થૌલ્યપાણ્ડુરોગાડ્યમારુતાન્| |૫૭|

Adhikarana kaThinapurIShANAM ajashRu~ggImUlakalkayogaH (57-58) · Śloka 58

| અજશૃઙ્ગીજટાકલ્કમજામૂત્રેણ યઃ પિબેત્||૫૭|| ગુડવાર્તાકભુક્ તસ્ય નશ્યન્ત્યાશુ ગુદાઙ્કુરાઃ| |૫૮|

Adhikarana kaThinapurIShANAM pathyAtakrayogaH kaThinapurIShANAM pathyApippalIyogaH kaThinapurIShANAM pathyAtrivRuddantIyogaH (58-60) · Śloka 60

| શ્રેષ્ઠારસેન ત્રિવૃતાં પથ્યાં તક્રેણ વા સહ||૫૮|| પથ્યાં વા પિપ્પલીયુક્તાં ઘૃતભૃષ્ટાં ગુડાન્વિતામ્| અથવા સત્રિવૃદ્દન્તીં ભક્ષયેદનુલોમનીમ્||૫૯|| હતે ગુદાશ્રયે દોષે ગુદજા યાન્તિ સઙ્ક્ષ્યમ્| |૬૦|

Adhikarana kaThinapurIShANAM dADimasvarasAditakrayogaH pAThAtakrayogaH kaThinapurIShANAM citrakashuNThIsIdhuyogaHkaThinapurIShANAM hapuShAdi surAyogaH (60-62) · Śloka 62

| દાડિમસ્વરસાજાજીયવાનીગુડનાગરૈઃ||૬૦|| પાઠયા વા યુતં તક્રં વાતવર્ચોનુલોમનમ્| સિધું વા ગૌડમથવા સચિત્રકમહૌષધમ્||૬૧|| પિબેત્સુરાં વા હપુષાપાઠાસૌવર્ચલાન્વિતામ્| |૬૨|

Adhikarana kaThinapurIShANAM vardhamAnapippalItilakShIrayogaH (62-63) · Śloka 63

| દશાદિદશકૈર્વૃદ્ધાઃ પિપ્પલીર્દ્વિપિચું તિલાન્||૬૨|| પીત્વા ક્ષીરેણ લભતે બલં દેહહુતાશયોઃ| |૬૩|

Adhikarana kaThinapurIShANAM duHsparshakAdipAThAyogaH (63-64) · Śloka 64

| દુઃસ્પર્શકેન બિલ્વેન યવાન્યા નાગરેણ વા||૬૩|| એકૈકેનાપિ સંયુક્તા પાઠા હન્ત્યર્શસાં રુજમ્| |૬૪|

Adhikarana kaThinapurIShANAM aBayAriShTaH (64-68) · Śloka 68

| સલિલસ્ય વહે પક્ત્વા પ્રસ્થાર્ધમભયાત્વચામ્||૬૪|| પ્રસ્થં ધાત્ર્યા દશપલં કપિત્થાનાં તતોઽર્ધતઃ| વિશાલાં રોધ્રમરિચકૃષ્ણાવેલ્લૈલવાલુકમ્||૬૫|| દ્વિપલાંશં પૃથ્કપાદશેષે પૂતે ગુડાત્તુલે| દત્ત્વા પ્રસ્થં ચ ધાતક્યાઃ સ્થાપયેદ્ધૃતભાજને||૬૬|| પક્ષાત્સ શીલિતોઽરિષ્ટઃ કરોત્યગ્નિં, નિહન્તિ ચ| ગુદજગ્રહણીપાણ્ડુકુષ્ઠોદરગરજ્વરાન્||૬૭|| શ્વયથુપ્લીહહૃદ્રોગગુલ્મયક્ષ્મવમિકૃમીન્| |૬૮|

Adhikarana kaThinapurIShANAM dhanvAriShTaH (68-69) · Śloka 69

| જલદ્રોણે પચેદ્દન્તીદશમૂલવરાગ્નિકાન્||૬૮|| પાલિકાન્ પાદશેષે તુ ક્ષિપેઙ્ગુડતુલાં પરમ્| પૂર્વવત્સર્વમસ્ય સ્યાદનુલોમિતરસ્ત્વયમ્||૬૯||

Adhikarana kaThinapurIShANAM durAlaBAriShTaH (70-71) · Śloka 71

પચેહુરાલભાપ્રસ્થં દ્રોણેઽપાં પ્રાસૃતૈઃ સહ| દન્તીપાઠાગ્નિવિજયાવાસામલકનાગરૈઃ||૭૦|| તસ્મિન્ સિતાશતં દદ્યાત્પાદસ્થેઽન્યચ્ચ પૂર્વવત્| લિમ્પેત્કુમ્ભં તુ ફલિનીકૃષ્ણાચવ્યાજ્યમાક્ષિકૈઃ||૭૧||

Adhikarana kaThinapurIShANAM PalAmlAdighRutam (72-73) · Śloka 73

પ્રાગ્ભક્તમાનુલોમ્યાય ફલામ્લં વા પિબેદ્ધૃતમ્| ચવ્યચિત્રકસિદ્ધં વા યવક્ષારગુડાન્વિતમ્||૭૨|| પિપ્પલીમૂલસિદ્ધં વા સગુડક્ષારનાગરમ્| |૭૩|

Adhikarana kaThinapurIShANAM pippalyAdighRutam (73-74) · Śloka 74

| પિપ્પલીપિપ્પલીમૂલધાનકાદાડિમૈર્ઘૃતમ્||૭૩|| દઘ્ના ચ સાધિતં વાતશકૃન્મૂત્રવિબન્ધનુત્| |૭૪|

Adhikarana kaThinapurIShANAM palAshakShArAdighRutam (74-75) · Śloka 75

| પલાશક્ષારતોયેન ત્રિગુણેન પચેદ્ધૃતમ્||૭૪|| વત્સકાદિપ્રતીવાપમર્શોઘ્નં દીપનં પરમ્| |૭૫|

Adhikarana pa~jcakolAdighRutam (75-77) · Śloka 77

| પઞ્ચકોલાભયાક્ષારયવાનીબિડસૈન્ધવૈઃ||૭૫|| સપાઠાધાન્યમરિચૈઃ સવિલ્વૈર્દધિમદ્ધૃતમ્| સાધયેત્ તજ્જયત્યાશુ ગુદવઙ્ક્ષ્ણવેદનામ્||૭૬|| પ્રવાહિકાં ગુદભ્રંશં મૂત્રકૃચ્છ્રં પરિસ્રવમ્| |૭૭|

Adhikarana kaThinapurIShANAM cA~ggerIghRutam (77-79) · Śloka 79

| પાઠાજમોદધનિકાશ્વદંષ્ત્રાપઞ્ચકોલકૈઃ||૭૭|| સવિલ્વૈર્દનિ ચાઙ્ગેરીસ્વરસે ચ ચતુર્ગુણે| હન્ત્યાજ્યં સિદ્ધમાનાહં મૂત્રકૃચ્છ્રં પ્રવાહિકામ્||૭૮|| ગુદભ્રંશાર્તિગુદજગ્રહણીગદમારુતાન્| |૭૯|

Adhikarana kaThinapurIShANAM shikhitittiryAdimAM sarasAH (79-80) · Śloka 80

| શિખિતિત્તિરિલાવાનાં રસાનમ્લાન્ સુસંસ્કૃતાન્||૭૯|| દક્ષાણાં વર્તકાનાં વા દદ્યાદ્વિઙ્વાતસઙ્ગ્રહે| |૮૦|

Adhikarana kaThinapurIShANAM vAstukAdi shAkam kaThinapurIShANAM raktashAlyannam kaThinapurIShANAM vya~jjanaM mAMsarasASca (80-85) · Śloka 85

| વસ્તુકાગ્નિત્રિવૃદ્દન્તીપાઠામ્લીકાદિપલ્લવાન્||૮૦|| અન્યચ્ચ કફવાતઘ્નં શાકં ચ લઘુમેદિ ચ| સહિઙ્ગં યમકે ભૃષ્ટં સિદ્ધં દધિસરૈઃ સહ||૮૧|| દહ્નિકાપઞ્ચકોલાભ્યાં પિષ્ટાભ્યાં દાડિમામ્બુના| આ્દ્રિકાયાઃ કિસલયૈઃ શકલૈરાદ્રકસ્ય ચ||૮૨|| યુક્તમઙ્ગારધૂપેન હૃદ્યેન સુરભીકૃતમ્| સજીરકં સમરિચં બિડસૌવર્ચલોત્કટમ્||૮૩|| વાતોત્તરસ્ય રૂક્ષસ્ય મન્દાગ્નેર્વદ્ધવર્ચસઃ| કલ્પયેદ્રક્તશાલ્યન્નવ્યઞ્જનં શાકવદ્રસાન્||૮૪|| ગોગોધાછગરોષ્ટ્રાણાં વિશેષાત્ક્રવ્યભોજિનામ્| |૮૫|

Adhikarana madirAdikaM pAnam (85-87) · Śloka 87

| મદિરાં શા્કરં ગૌડં સીધું તક્રં તુષોદકમ્||૮૫|| અરિષ્ટં મસ્તુ પાનીયં, પાનીયં વાઽલ્પકં શૃતમ્| ધાન્યેન ધાન્યશુણ્ઠીભ્યાં કણ્ટકારિકયાઽથવા||૮૬|| અન્તે ભક્તસ્ય મધ્યે વા વાતવર્ચોનુલોમનમ્| |૮૭|

Adhikarana viDvAtAdyanulomanasya Palam (87-88) · Śloka 88

| વિડ્વાતકફપિત્તાનામાનુલોમ્યે હિ નિર્મલે||૮૭|| ગુદે શામ્યન્તિ ગુદજાઃ પાવકશ્ચાભિવર્ધતે| |૮૮|

Adhikarana udAvartAdiShu anuvAsanam (88-89) · Śloka 89

| ઉદાબર્તપરીતા યે યે ચાત્યર્થં વિરૂક્ષિતાઃ||૮૮|| વિલોમવાતાઃ શૂલાર્તાસ્તેષ્વિષ્ટમનુવાસનમ્| |૮૯|

Adhikarana anuvAsanayogaH (89-93) · Śloka 93

| પિપ્પલીં મદનં બિલ્વં શતાહ્વાં મધુકં વચામ્||૮૯|| કુષ્ઠં શઠીં પુષ્કરાખ્યં ચિત્રકં દેવદારુ ચ| પિષ્ટ્વાતૈલં વિપક્તવ્યં દ્વિગુણક્ષીરસંયુતમ્||૯૦|| અર્શસાં મૂઢવાતાનાં તચ્છ્રેષ્ઠમનુવાસનમ્| ગુદનિઃસરણં શૂલં મૂત્રકૃચ્છ્રં પ્રવાહિકામ્||૯૧|| કટ્યૂરુપૃષ્ઠદૌર્વલ્યમાનાહં વઙ્ક્ષણાશ્રયમ્| પિચ્છાસ્રાવં ગુદે શોફં વાતવર્ચોવિનિગ્રહમ્||૯૨|| ઉત્થાનં બહુશો યચ્ચ જયેત્તચ્ચાનુવાસનાત્| |૯૩|

Adhikarana athavA nirUhaH (93-94) · Śloka 94

| નિરુહં વા પ્રયુઞ્જીત સક્ષીરં પાઞ્ચમૂલિકમ્||૯૩|| સમૂત્રસ્નેહલવણં કલ્કૈર્યુક્રં ફલાદિભિઃ| |૯૪|

Adhikarana raktArshasAM vAtakaPAnubandhe cikitsA (94-95) · Śloka 95

| અથ રક્તાર્શસાં વીક્ષ્ય મારુતસ્ય કફસ્ય વા||૯૪|| અનુબન્ધં તતઃ સ્નિગ્ધં રૂક્ષં વા યોજયેદ્ધિમમ્| |૯૫|

Adhikarana vAtakaPAnubandhalakShaNam (95-97) · Śloka 97

| શકૃચ્છયાવં ખરં રૂક્ષમધો નિર્યાતિ નાનિલઃ||૯૫|| કટ્યૂરુગુદશૂલં ચ હેતુર્યદિ ચ રૂક્ષણમ્| તત્રાનુબન્ધો વાતસ્ય શ્લેષ્મણો યદિ વિટ્ શ્લથા||૯૬|| શ્વેતા પીતા ગુરુઃસ્નિગ્ધા, સપિચ્છઃ સ્તિમિતો ગુદઃ| હેતુઃ સ્નિગ્ધગુરુર્વિદ્યાદ્યથાસ્વં ચાસ્રલક્ષણાત્||૯૭||

Adhikarana duShTe rakte shodhanAdi (98) · Śloka 98

દુષ્ટેઽસ્રે શોધનં કાર્યં લઙ્ઘનં ચ યથાબલમ્| |૯૮|

Adhikarana raktasruterUpekShaNakAlaH (98) · Śloka 98

| યાવચ્ચ દોષૈઃ કાલુપ્યં સ્રુતેસ્તાવદુપેક્ષણમ્||૯૮||

Adhikarana anantaraM tiktadravyopacAraH (99) · Śloka 99

દોષાણાં પાચનર્થં ચ વહ્નિસન્ધુક્ષણાય ચ| સઙ્ગ્રહાય ચ રક્તસ્ય પરં તિક્તૈરુપાચરેત્||૯૯||

Adhikarana vAtolbaNe rakte snehaH (100) · Śloka 100

યત્તુ પ્રક્ષીણદોષસ્ય રક્તં વાતોલ્બણસ્ય વા| સ્નેહૈસ્તત્સાધયેદ્યુક્તૈઃ પાનાભ્યઞ્જનબસ્તિષુ||૧૦૦||

Adhikarana pittolbaNe rakte kaShAyAH (101) · Śloka 101

યત્તુ પિત્તોલ્બણં રક્તં ઘર્મકાલે પ્રવર્તતે| સ્તમ્ભનીયં તદેકાન્તાન્ન ચેદ્વાતકફાનુગમ્||૧૦૧||

Adhikarana kaPolbaNe cUrNakalkau (102-103) · Śloka 103

સકફેઽસ્રે પિબેત્પાક્યં શુણ્ઠીકુટજવલ્કમ્| કિરાતતિક્તકં શુણ્ઠીં ધન્વયાસં કુચન્દનમ્||૧૦૨|| દાર્વીત્વઙ્ક્ષિમ્બસેવ્યાનિ ત્વચં વા દાડિમોદ્ભવામ્| |૧૦૩|

Adhikarana kaPolbaNe kuTajAvalehaH (103-104) · Śloka 104

| કુટજત્વક્ફલં તાર્ક્ષ્યં માક્ષિકં ઘુણવલ્લભામ્||૧૦૩|| પિબેત્તણ્ડુલતોયેન કલ્કિતં વા મયૂરકમ્| |૧૦૪|

Adhikarana kaPolbaNe dvitIyaH kuTajAvalehaH (104-108) · Śloka 108

| તુલાં દિવ્યામ્ભસિ પચેદાર્દ્રાયાઃ કુટજત્વચઃ||૧૦૪|| નીરસાયાં ત્વચિ ક્વાથે દદ્યાત્સૂક્ષ્મરજીકૃતાન્| સમઙ્ગાફલિનીમોચરસાન્ મુષ્ટ્યંશકાન્સમાન્||૧૦૫|| તૈશ્ચ શક્રયવાન્ પૂતે તતો દર્વીપ્રલેપનમ્| પક્ત્વાઽવલેહં લીઢ્વા ચ તં યથાગ્નિવલં પિબેત્||૧૦૬|| પેયાં મણ્ડં પયસ્છાગં ગબ્યં વા છાગદુગ્ધભુક્| લેહોઽયં શમયત્યાશુ રક્તાતીસારપાયુજાન્||૧૦૭|| બલવદ્રક્તપિત્તં ચ સ્રવદૂર્ધ્વમધોઽપિ વા| |૧૦૮|

Adhikarana kaPolbaNe rodhrAdiyogaH (108-113) · Śloka 113

| કુટજત્વક્ તુલાં દ્રોણે પચેદષ્ટાંશશોષિતમ્||૧૦૮|| કલ્કીકૃત્ય ક્ષિપેત્તત્ર તા્ક્ષ્યશૈલં કટુત્રયમ્| રોધ્રદ્વયં મોચરસં બલાં દાડિમજાં ત્વચમ્||૧૦૯|| બિલ્વકર્કટિકાં મુસ્તં સમઙ્ગાં ધાતકીફલમ્| પલોન્મિતં દશપલં કુટજસ્યૈવ ચ ત્વચઃ||૧૧૦|| ત્રિંશત્પલાનિ ગુડતો ઘૃતાત્પૂતે ચ વિંશતિઃ| તત્પક્વં લેહતાં યાતં ધાન્યે પક્ષસ્થિતં લિહન્||૧૧૧|| સર્વાર્શોગ્રહણીદોષશ્વાસકાસાન્નિયચ્છતિ| |૧૧૩|

Adhikarana kaPolbaNe Ajadugdhena shAlyannam (112-113) · Śloka 113

| રોધ્રં તિલાન્મોચરસં સમઙ્ગાં ચન્દનોત્પલમ્||૧૧૨|| પાયયિત્વાઽઽજદુગ્ધેન શાલીંસ્તેનૈવ ભોજયેત્| |૧૧૩|

Adhikarana kaPolbaNe yaShTacAhvAdicUrNam (113-115) · Śloka 115

| યષ્ટ્યાહ્વપદ્મકાનન્તાપયસ્યાક્ષીરમોરટમ્||૧૧૩|| સસિતામધુ પાતવ્યં શીતતોયેન તેન વા| |૧૧૫|

Adhikarana kaPolbaNe rodhrAdi cUrNam (114-115) · Śloka 115

| રોધ્રકટ્વઙ્ગકુટજસમઙ્ગાશાલ્મલીત્વચમ્||૧૧૪|| હિમકેસરયષ્ટ્યાહ્વસેવ્યં વા તણ્ડુલામ્બુના| |૧૧૫|

Adhikarana kapholbaNe atipravRutte shUle shoNite ca yavAnyAdicUrNam,kapholbaNe dugvikAdidhRutam kapholbaNe ghAtakyAdidhRutam kapholbaNe yavakShArAdidhRutam (115-117) · Śloka 117

| યવાનીન્દ્રયવાઃ પાઠા બિલ્વં શુણ્ઠી રસાઞ્જનમ્||૧૧૫|| ચૂર્ણશ્ચલે હિતઃ શૂલે પ્રવૃત્તે ચાતિ શોણિતે| દુગ્ધિકાકણ્ટકારીભ્યાં સિદ્ધં સર્પિઃ પ્રશસ્યતે||૧૧૬|| અથવા ધાતકીરોધ્રકુટજત્વક્ફલોત્પલૈઃ| સકેસરૈર્યવક્ષારદાડિમસ્વરસેન વા||૧૧૭||

Adhikarana kaPolbaNe sharkarAdinavanItam (118) · Śloka 118

શર્કરામ્ભોજકિઞ્જિલ્કસહિતં સહ વા તિલૈઃ| અભ્યસ્તં રક્તગુદજાન્ નવનીતં નિયછ્છતિ||૧૧૮||

Adhikarana kaPolbaNe shoNite shreShThmauShadham CAganavanItAdi (119-120) · Śloka 120

છાગાનિ નવનીતાજ્યક્ષીરમાંસાનિ, જાઙ્ગલઃ| અનમ્લો વા કદમ્લો વા સવાસ્તુકરસો રસઃ||૧૧૯|| રક્તશાલિઃ સરો દઘ્નઃ ષષ્ટિકસ્તરુણી સુરા| તરુણશ્ચ સુરામણ્ડઃ શોણિતસ્યૌષધં પરમ્||૧૨૦||

Adhikarana kapholbaNe palANDuH (121) · Śloka 121

પેયાયૂષરસાદ્યેષુ પલાણ્ડુઃ કેવલોઽપિ વા| સ જયત્યુલ્બણં રક્તં મારુતં ચ પ્રયોજિતઃ||૧૨૧||

Adhikarana vAtajaye yatnaH (122) · Śloka 122

વાતોલ્બણાનિ પ્રાયેણ ભવન્ત્યસ્નેઽતિનિઃસૃતે| અર્શાસિ તસ્માદધિકં તજ્જયે યત્નમાચરેત્||૧૨૨||

Adhikarana prabale raktapitte shItopacAraH (123) · Śloka 123

દૃષ્ટ્વાઽસ્રપિત્તં પ્રબલમબલૌ ચ કફાનિલૌ| શીતોપચારઃ કર્તવ્યઃ સર્વથા તત્પ્રશાન્તયે||૧૨૩||

Adhikarana evamashame rasairghRutaishca tarpaNaM tailAdinAsecanaM ca (124-125) · Śloka 125

ન ચેદેવં શમસ્તસ્ય સ્નિગ્ધોષ્ણૈસ્તર્પયેત્તતઃ| રસૈઃ, કોષ્ણૈશ્ચ સર્પિર્ભિરવાપીડકયોજિતૈઃ||૧૨૪|| સેચયેત્તં કવોષ્ણૈશ્ચ કામં તૈલપયોઘૃતૈઃ| |૧૨૫|

Adhikarana siddhaH picCAbastiH (125-129) · Śloka 129

| યવાસકુશકાશાનાં મૂલં પુષ્પં ચ શાલ્મલેઃ||૧૨૫|| ન્યગ્રોધોદુમ્બરાશ્વત્થશુઙ્ગાશ્ચ દ્વિપલોન્મિતાઃ| ત્રિપ્રસ્થે સલિલસ્યૈતત્ક્ષીરપ્રસ્થે ચ સાધયેત્||૧૨૬|| ક્ષીરશેષે કષાયે ચ તસ્મિન્ પૂતે વિમિશ્રયેત્| કલ્કીકૃતં મોચરસં સમઙ્ગા ચન્દનોત્પલમ્||૧૨૭|| પ્રિયઙ્ગું કૌટજં બીજં કમલસ્ય ચ કેસરમ્| પિચ્છાબસ્તિરયં સિદ્ધઃ સઘૃતક્ષૌદ્રશર્કરઃ||૧૨૮|| પ્રવાહિકાગુદભ્રં શરક્તસ્રાવજ્વરાપહઃ| |૧૨૯|

Adhikarana anuvAsane snehaH (129-130) · Śloka 130

| યષ્ટ્યાહ્વપુણ્ડરીકેણ તથા મોચરસાદિભિઃ||૧૨૯|| ક્ષીરદ્વિગુણિતઃ પક્વો દેયઃ સ્નેહોઽનુવાસનમ્| |૧૩૦|

Adhikarana cA~ggerIghRutam (130-133) · Śloka 133

| મધુકોત્પલરોધ્નામ્બુ સમઙ્ગા બિલ્વચન્દનમ્||૧૩૦|| ચવિકાઽતિવિષા મુસ્તં પાઠા ક્ષારો યવાગ્રજઃ| દાર્વીત્વઙ્ક્ષાગરં માંસી ચિત્રકો દેવદારુ ચ||૧૩૧|| ચાઙ્ગેરીસ્વરસે સર્પિઃ સાધિતં તૈસ્ત્રિદોષજિત્| અર્શોતિસારગ્રહણીપાણ્ડુરોગજ્વરારુચૌ||૧૩૨|| મૂત્રકૃચ્છ્રે ગુદભ્રંશે બસ્ત્યાનાહે પ્રવાહણે| પિચ્છાસ્રાવેઽર્શસાં શૂલે દેયં તત્પરમૌષધમ્||૧૩૩||

Adhikarana madhurAmlAdInAM vyatAsena prayojanam (134) · Śloka 134

વ્યાત્યાસાન્મધુરામ્લાનિ શીતોષ્ણાનિ ચ યોજયેત્| નિત્યમગ્નિબલાપેક્ષી જયત્યર્શઃકૃતાન્ ગદાન્||૧૩૪||

Adhikarana udAvarte svedaH udAvarte vartiH (135-137) · Śloka 137

ઉદાવર્તાર્તમભ્યજ્ય તૈલૈઃ શીતજ્વરાપહૈઃ| સુસ્નિગ્ધૈઃ સ્વેદયેત્પિણ્ડૈર્વર્તિમસ્મૈ ગુદે તતઃ||૧૩૫|| અભ્યક્તાં તત્કરાઙ્ગુષ્ઠસન્નિભામનુલોમનીમ્| દદ્યાચ્છ્યામાત્રિવૃદ્દન્તીપિપ્પલીનીફલૈઃ||૧૩૬|| વિચૂર્ણિતૈર્દ્વિલવણૈર્ગુડગોમૂત્રસંયુતૈઃ| તદ્વન્માગધિકારાઠગૃહધૂમૈઃ સસર્ષપૈઃ||૧૩૭||

Adhikarana udAvarte cUrNam (138) · Śloka 138

એતેષામેવ વા ચૂર્ણં ગુદે નાડ્યા વિનિર્ધમેત્| |૧૩૮|

Adhikarana udAvarte snehabastiH (138-140) · Śloka 140

| તદ્વિઘાતે સુતીક્ષ્ણં તુ બસ્તિં સ્નિગ્ધં પ્રપીડયેત્||૧૩૮|| ઋજૂ કુર્યા-દશિરાવિણ્મૂત્રમરુતોઽસ્ય સઃ| ભૂયાઽનુબન્ધે વાતઘ્નેર્વિરેચ્યઃ સ્નેહરેચનૈઃ||૧૩૯|| અનુવાસ્યશ્ચ રૌક્ષ્યાદ્ધિ સઙ્ગો મારુતવર્ચસોઃ| |૧૪૦|

Adhikarana udAvarte kalyANakakShAraH (140-143) · Śloka 143

| ત્રિપટુચિકટુશ્રેષ્ઠાદન્ત્યરુષ્કરચિત્રકમ્||૧૪૦|| જર્જરં સ્નેહમૂત્રાક્તમન્તર્ધૂમં વિપાચયેત્| શરાવસન્ધૌ મૃલ્લિપ્તે ક્ષારઃ કલ્યાણકાહ્વયઃ||૧૪૧|| સ પીતઃ સર્પિષા યુક્તો ભક્તે વા સ્નિગ્ધભોજિના| ઉદાવર્તવિબન્ધાર્શોગુલ્મપાણ્ડૂદરકૃમીન્||૧૪૨|| મૂત્રસઙ્ગાશ્મરીશોફહૃદ્રોગગ્રહણીગદાન્| મેહપ્લીહરુજાનાહશ્વાસકાસાંશ્ચ નાશયેત્||૧૪૩||

Adhikarana udAvarte gADhavarcArshasAM proktaM cikitsitamapi (144) · Śloka 144

સર્વં ચ કુર્યાદ્યત્પ્રોક્તમર્શસાં ગાઢવર્ચસામ્| |૧૪૪|

Adhikarana pUtikara~jjashuktam (144) · Śloka 144

દ્રોણેઽપાં પૂતિવલ્કદ્વિતુલમથ પચે- ત્પાદશેષે ચ તસ્મિન્ દેયાઽશીતિરુગુડસ્ય પ્રતનુકરજસો વ્યોષતોઽષ્ટૌ પલાનિ| એતન્માસેન જાતં જનયતિ પરમા- મૂષ્મણઃ પક્તિશક્તિં શુક્તં કૃત્વાઽઽનુલોમ્યં પ્રજયતિ ગુદજ- પ્લીહગુલ્મોદરાણિ||૧૪૪||

Adhikarana pUtikara~jjacukram (145-148) · Śloka 148

પચેત્તુલાં પૂતિકરઞ્જવલ્કાદ્ દ્વે મૂલતશ્ચિત્રકકણ્ટકાર્યોઃ| દ્રોણત્રયઽપાં ચરણાવશેષે પૂતે શતં તત્ર ગુડસ્ય દદ્યાત્||૧૪૫|| પલિકં ચ સૂચિર્ણિતં ત્રિજાત ત્રિકટુગ્રન્થિકદાડિમાશ્મભેદમ્| પુરપુષ્કરમૂલધાન્યચવ્યં હપુષામા્દ્રકમમ્લવેતસં ચ||૧૪૬|| શીતીભુતં ક્ષૌદ્રવિંશત્યુપેત- માર્દ્રદ્રાક્ષાબીજપૂરાદ્રકૈશ્ચ| યુક્તં કામં ગણ્ડિકાભિસ્તથેક્ષોઃ સર્પિઃપાત્રે માસમાત્રેણ જાતમ્||૧૪૭|| ચુક્રં ક્રકચમિવેદં દુર્દામ્નાં વહ્નિદીપનં પરમમ્| પાણ્ડુગરોદરગુલ્મપ્લીહાનાહાશ્મકૃચ્છ્રઘ્નમ્||૧૪૮||

Adhikarana pIluPalashuktam (150) · Śloka 150

દ્રોણં પીલુરસસ્ય વસ્ત્રગલિતં ન્યસ્તં હવિર્ભાજને યુઞ્જીત દ્વિપલૈર્મદામધુફલાખર્જૂરધાત્રીફલૈઃ| પાઠામાદ્રિદુરાલભામ્લવિદુલવ્યોષત્વગેલોલ્લકૈઃ સ્પૃક્કાકોલલવઙ્ગવેલ્લચપલામૂલાગ્નિકૈઃ પાલિકૈઃ| ગુડપલશતરોજિતં નિવાતે નિહિતમિદં પ્રપિબંશ્ચ પક્ષમાત્રાત્| નિશમયતિ ગુદાઙ્કુરાન્ સુગુલ્મા- નનલબલં પ્રબલં કરોતિ ચાશુ||૧૫૦||

Adhikarana dashamUlAdiguDaH (151-152) · Śloka 152

કૈકશો દશપલે દશમૂલકુમ્ભ પાઠાદ્વયાર્કૌણવલ્લભકટ્ફલઘ્નામ્| દગ્ધે સ્રુતેઽનુ કલશેન જલેન પક્વે પાદાસ્થતે ગુડતુલાં, પલપઞ્ચકં ચ||૧૫૧|| વહ્નર્મુષ્ટી દ્વે યવક્ષારતશ્ચ| દર્વીમાલિમ્પન્ હન્તિ લીઢો ગુડોઽયં ગુલ્મપ્લીહાર્શઃકુષ્ઠમેહાગ્નિસાદાન્||૧૫૨||

Adhikarana citrakAvalehaH (153-154) · Śloka 154

તોયદ્રોણે ચિત્રકમૂલતુલાર્ધં સાધ્યં યાવત્પાદદલસ્થમથેદમ્| અષ્ટૌ દત્વા જીર્ણગુડસ્ય પલાનિ ક્વાથ્યં ભુયઃ સાન્દ્રતયા સમમેતત્||૧૫૩|| ત્રિકટુકમિસિપથ્યાકુષ્ટમુસ્તાવરાઙ્ગ કૃમિરિપુદહનૈલાચૂર્ણકીર્ણોઽવલેહઃ| જયતિ ગુદજકુષ્ઠપ્લીહગુલ્મોદરાણિ પ્રબલયતિ હુતાશં શશ્વદભ્યસ્યમાનઃ||૧૫૪||

Adhikarana guDAdiguTikA (155) · Śloka 155

ગુડવ્યોષવરાવેલ્લતિલારુષ્કરચિત્રકૈઃ| અર્શાંસિ હન્તિ ગુલિકા ત્વગ્વિકારં ચ શીલિતા||૧૫૫||

Adhikarana sUraNapuTapAkaH (156) · Śloka 156

મૃલ્લિપ્તં સૌરણં કન્દં પક્ત્વાઽગ્નૌ પુટપાકવત્| અદ્યાટ્સતૈલલવણં દ્રુનામવિનિવૃત્તયે||૧૫૬||

Adhikarana anyA sUraNaguTikA (157-158) · Śloka 158

મરિચપિપ્પલિનાગરચિત્રકાન્ ક્રમવિવર્ધિતભાગસમાહૃતાન્| શિખિચતુર્ગુણસૂતણયોજિતાન્ કુરુ ગુડેન ગુડાન્ ગુદજચ્છિદઃ||૧૫૭|| ચૂર્ણિકૃતાઃ ષોડશ સૂરણસ્ય ભાગાસ્તતોઽર્ધેન ચ ચિત્રકસ્ય| મહૌષધાદ્દ્વૌ મરિચસ્ય ચૈકો ગુડેન દુર્નામજયાય પિણ્ડી||૧૫૮||

Adhikarana vaDavAmukhaScUrNaH (159) · Śloka 159

પથ્યાનાગરકૃષ્ણાકરઞ્જવેલ્લાગ્નિભિઃ સિતાતુલ્યૈઃ| વડવામુખ ઇવ જરયતિ બહુગુર્વપિ ભોજનં ચૂર્ણઃ||૧૫૯||

Adhikarana kali~ggAdivaTikA (160) · Śloka 160

કલિઙ્ગલાઙ્ગલીકૃષ્ણાવહ્ન્યપામાર્ગતણ્ડુલૈઃ| ભૂનિમ્બસૈન્ધવગુડૈર્ગુડા ગુદજનાશનાઃ||૧૬૦||

Adhikarana saindhavAdicUrNam (161) · Śloka 161

લવણોત્તમવહ્નિકલિઙ્ગયવાં- શ્ચિરિબિલ્વમહાપિચુમન્દયુતાન્| પિબિ સપ્તદિનં મથિતાલુડિતાન્ યદિ મર્દિતુમિચ્છાસ પાયુરુહામ્||૧૬૧||

Adhikarana shuShkArshaH su shreShThamauShadham ArdrArshaHsu shreShmauShadham sarvArshaHsu shreShmauShadham (162) · Śloka 162

શુષ્કેષુ ભલ્લાતકમગ્ન્યમુક્તં ભૈષજ્યમાર્દ્રેષુ તુ વત્સકત્વક્| સર્વેષુ સર્વર્તુષુ કાલશેય- મર્શઃસુ બલ્યં ચ મલાપહં ચ||૧૬૨||

Adhikarana arshaHsu sevyAsevyam (163) · Śloka 163

ભિત્ત્વા વિબન્ધાનનુલોમનાય યન્મારુતસ્યાગ્નિબલાય યચ્ચ| તદન્નપાનૌશધમર્શસેન સેવ્યં, વિવર્જ્યં વિપરીતમસ્માત્||૧૬૩||

Adhikarana arshAdau visheSheNAgnirakShaNam (8) · Śloka 8

અર્શોતિસારગ્રહણીવિકારાઃ પ્રાયેણ ચાન્યોન્યનિદાનભૂતાઃ| સન્નેઽનલે સન્તિ, ન સન્તિ દીપ્તે, રક્ષેદતસ્તેષુ વિશેષતોઽગ્નિમ્||૧૬૪|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતા યામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ચતુર્થે ચિકિત્સિત- સ્થાનેઽર્શશ્ચિકિત્સિતં નામા ષ્ટમોઽધ્યાયઃ||૮||