Adhikarana arshashcikitsitAdhyAyaH arshasAM dAhavishiH arshasAM dAhAnantaraM karavyam arshasAM ekaikasya saptAhAdupacAraH (2-9) · Śloka 9
athatō'rśasāṁ cikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ|
iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ|
(gadyasūtrē||2||
) kālē sādhāraṇē vyābhrē nātidurbalamarśasam|
viśuddhakōṣṭhaṁ laghvalpamanulōmanamāśitam||1||
śuci kr̥tasvastyayanaṁ muktaviṇmūtramavyatham|
śayanē phalakē vā'nyanarōtsaṅgē vyapāśritam||2||
pūrvēṇa kāyēnōttānaṁ pratyādityagudaṁ samam|
samunnatakaṭīdēśamatha yantraṇavāsasā||3||
sakthnōḥ śirōdharāyāṁ ca parikṣiptamr̥ju sthitam|
ālambitaṁ paricaraiḥ sarpiṣā'bhyaktapāyavē||4||
tatō'smai sarpiṣā'yaktaṁ nidaghyādr̥ju yantrakam|
śanairanusukhaṁ pāyau, tatō dr̥ṣṭvā pravāhaṇāt||5||
yantrē praviṣṭaṁ durnāma plōtaguṇṭhitayā'nu ca|
śalākayōtpīḍya bhiṣak yathōktavidhinā dahēt||6||
kṣārēṇaivārdramitaratkṣārēṇa jvalanēna vā|
mahadvā valinaśchattvā vītayantramathāturam||7||
svabhyaktapāyujaghanamavagāhē nidhāpayēt|
nirvātamandirasthasya tatō'syācāramadiśēt||8||
ēkaikamiti saptāhātsaptāhātsamupācarēt|
|9|
View original
अथतोऽर्शसां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
) काले साधारणे व्याभ्रे नातिदुर्बलमर्शसम्|
विशुद्धकोष्ठं लघ्वल्पमनुलोमनमाशितम्||१||
शुचि कृतस्वस्त्ययनं मुक्तविण्मूत्रमव्यथम्|
शयने फलके वाऽन्यनरोत्सङ्गे व्यपाश्रितम्||२||
पूर्वेण कायेनोत्तानं प्रत्यादित्यगुदं समम्|
समुन्नतकटीदेशमथ यन्त्रणवाससा||३||
सक्थ्नोः शिरोधरायां च परिक्षिप्तमृजु स्थितम्|
आलम्बितं परिचरैः सर्पिषाऽभ्यक्तपायवे||४||
ततोऽस्मै सर्पिषाऽयक्तं निदघ्यादृजु यन्त्रकम्|
शनैरनुसुखं पायौ, ततो दृष्ट्वा प्रवाहणात्||५||
यन्त्रे प्रविष्टं दुर्नाम प्लोतगुण्ठितयाऽनु च|
शलाकयोत्पीड्य भिषक् यथोक्तविधिना दहेत्||६||
क्षारेणैवार्द्रमितरत्क्षारेण ज्वलनेन वा|
महद्वा वलिनश्छत्त्वा वीतयन्त्रमथातुरम्||७||
स्वभ्यक्तपायुजघनमवगाहे निधापयेत्|
निर्वातमन्दिरस्थस्य ततोऽस्याचारमदिशेत्||८||
एकैकमिति सप्ताहात्सप्ताहात्समुपाचरेत्|
|९|
Adhikarana bahvarshasaH upacArakramaH (9-10) · Śloka 10
|
prāgdakṣiṇaṁ tatō vāmamarśaḥ pr̥ṣṭāgrajaṁ tataḥ||9||
bahvarśasaḥ|10|
View original
|
प्राग्दक्षिणं ततो वाममर्शः पृष्टाग्रजं ततः||९||
बह्वर्शसः|१०|
Adhikarana sudagdhasya lakShaNam (10) · Śloka 10
sudagdhasya syādvāyōranulōmatā|
rucirannē'gnipaṭutā svāsthyaṁ varṇabalōdayaḥ||10||
View original
सुदग्धस्य स्याद्वायोरनुलोमता|
रुचिरन्नेऽग्निपटुता स्वास्थ्यं वर्णबलोदयः||१०||
Adhikarana bastishUle lepaH (11) · Śloka 11
bastiśūlē tvadhō nābhērlēpayēchlakṣṇakalkitaiḥ|
varṣābhūkuṣṭhasurabhimiśilōhāmarāhvayaiḥ||11||
View original
बस्तिशूले त्वधो नाभेर्लेपयेछ्लक्ष्णकल्कितैः|
वर्षाभूकुष्ठसुरभिमिशिलोहामराह्वयैः||११||
Adhikarana shakRunmUtrapratIghAte kvAthaH shakRunmUtra kShIraM tailaM vA shakRunmUtra annaM snehASca (12-14) · Śloka 14
śakr̥nmūtrapratīghātē pariṣēkāvagāhayōḥ|
varaṇālambuṣairaṇḍagōkaṇṭakapunarnavaiḥ||12||
suṣavīsurabhībhyāṁ ca kvāthamuṣṇaṁ prayōjayēt|
sasnēhamathavā kṣīraṁ tailaṁ vā vātanāśanam||13||
yuñjītānnaṁ śakr̥dbhēdi snēhān vātaghnadīpanān|
|14|
View original
शकृन्मूत्रप्रतीघाते परिषेकावगाहयोः|
वरणालम्बुषैरण्डगोकण्टकपुनर्नवैः||१२||
सुषवीसुरभीभ्यां च क्वाथमुष्णं प्रयोजयेत्|
सस्नेहमथवा क्षीरं तैलं वा वातनाशनम्||१३||
युञ्जीतान्नं शकृद्भेदि स्नेहान् वातघ्नदीपनान्|
|१४|
Adhikarana dAhAyonyArshasAM secanavidhiH dAhAyonyArshasAM stailam dAhAyonyArshasAM kShArakarmakaraM svedaH (14-17) · Śloka 17
|
athāprayōjyadāhasya nirgatān kaphavātajān||14||
sastambhakaṇḍūrukśōphānabhyajya gudakīlakān|
bilvamūlāgnikakṣārakuṣṭhaiḥ siddhēna sēcayēt||15||
tailēnāhibiḍālōṣtravarāhavasayā'thavā|
|kāsīsaṁ saindhavaṁ rāsnā śuṇṭhī kuṣṭhaṁ ca lāṅgalī|
śilābhrakāśvamāraṁ ca jantuhr̥ddanticitrakau||1||
haritālaṁ tathā svarṇakṣīrī taiśca pacētsamaiḥ|
tailaṁ sudhārkapayasī gavāṁ mūtrē caturguṇē||2||
ētadabhyaṅgatō'rśāṁsi kṣāravatpātayēddrutam|
kṣārakarmakaraṁ hyētanna ca dūṣayatē valim||3||
] svēdayēdanu piṇḍēna dravasvēdēna vā punaḥ||16||
saktūnāṁ piṇḍikābhirvā snigdhānāṁ tailasarpiṣā|
rāsnāyā hapuṣāyā vā piṇḍairvā kārṣṇyagandhikaiḥ||17||
View original
|
अथाप्रयोज्यदाहस्य निर्गतान् कफवातजान्||१४||
सस्तम्भकण्डूरुक्शोफानभ्यज्य गुदकीलकान्|
बिल्वमूलाग्निकक्षारकुष्ठैः सिद्धेन सेचयेत्||१५||
तैलेनाहिबिडालोष्त्रवराहवसयाऽथवा|
|कासीसं सैन्धवं रास्ना शुण्ठी कुष्ठं च लाङ्गली|
शिलाभ्रकाश्वमारं च जन्तुहृद्दन्तिचित्रकौ||१||
हरितालं तथा स्वर्णक्षीरी तैश्च पचेत्समैः|
तैलं सुधार्कपयसी गवां मूत्रे चतुर्गुणे||२||
एतदभ्यङ्गतोऽर्शांसि क्षारवत्पातयेद्द्रुतम्|
क्षारकर्मकरं ह्येतन्न च दूषयते वलिम्||३||
] स्वेदयेदनु पिण्डेन द्रवस्वेदेन वा पुनः||१६||
सक्तूनां पिण्डिकाभिर्वा स्निग्धानां तैलसर्पिषा|
रास्नाया हपुषाया वा पिण्डैर्वा कार्ष्ण्यगन्धिकैः||१७||
Adhikarana dAhAyonyArshasAM dhUpanam (18-19) · Śloka 19
arkamūlaṁ śamīpatraṁ nr̥kēśāḥ sarpakañcukam|
mārjāracarma sarpiśca dhūpanaṁ hitamarśasām||18||
tathā'śvagandhā surasā br̥hatī pippalī ghr̥tam|
|19|
View original
अर्कमूलं शमीपत्रं नृकेशाः सर्पकञ्चुकम्|
मार्जारचर्म सर्पिश्च धूपनं हितमर्शसाम्||१८||
तथाऽश्वगन्धा सुरसा बृहती पिप्पली घृतम्|
|१९|
Adhikarana dAhAyonyArshasAM gudajashAtanI vartiH (19-20) · Śloka 20
|
dhānyāmlapiṣṭairjīmūtabījaistajjālakaṁ mr̥du||19||
lēpitaṁ chāyayā śuṣkaṁ vartirgudajaśātanī|
|20|
View original
|
धान्याम्लपिष्टैर्जीमूतबीजैस्तज्जालकं मृदु||१९||
लेपितं छायया शुष्कं वर्तिर्गुदजशातनी|
|२०|
Adhikarana dAhAyonyArshasAM gudajashA anyA vartiH (20-21) · Śloka 21
|
sajālamūlajīmūtalēhē vā kṣārasaṁyutē||20||
guñjāsūraṇakūṣmāṇḍabījairvartistathāguṇā|
|21|
View original
|
सजालमूलजीमूतलेहे वा क्षारसंयुते||२०||
गुञ्जासूरणकूष्माण्डबीजैर्वर्तिस्तथागुणा|
|२१|
Adhikarana dAhAyonyArshasAM gudajashAtanA lepaH (21-26) · Śloka 26
snukkṣīrārdraniśālēpastathā, gōmūtrakalkitaiḥ||21||
kr̥kavākuśakr̥tkr̥ṣṇāniśāguñjāphalaistathā|
snukkṣīrapiṣṭaiḥ ṣaḍgranthāhalinīvāraṇāsthibhiḥ||22||
kulīraśr̥ṅgivijayākuṣṭhāruṣkaratutthakaiḥ|
śigrumūlakajairbījaiḥ patrairaśvaghnanimbajaiḥ||23||
pīlumūlēna bilvēna hiṅgunā ca samanvitaiḥ|
kuṣṭhaṁ śirīṣabījāni pippalyaḥ saindhavaṁ guḍaḥ||24||
arkakṣīraṁ sudhākṣīraṁ triphalā ca pralēpanam|
ārkaṁ payaḥ sudhākāṇḍam kaṭukālābupallavāḥ||25||
karañjō bastamūtraṁ ca lēpanaṁ śrēṣṭhamarśasām|
ānuvāsanikairlēpaḥ pippalyādyaiśca pūjitaḥ||26||
View original
स्नुक्क्षीरार्द्रनिशालेपस्तथा, गोमूत्रकल्कितैः||२१||
कृकवाकुशकृत्कृष्णानिशागुञ्जाफलैस्तथा|
स्नुक्क्षीरपिष्टैः षड्ग्रन्थाहलिनीवारणास्थिभिः||२२||
कुलीरशृङ्गिविजयाकुष्ठारुष्करतुत्थकैः|
शिग्रुमूलकजैर्बीजैः पत्रैरश्वघ्ननिम्बजैः||२३||
पीलुमूलेन बिल्वेन हिङ्गुना च समन्वितैः|
कुष्ठं शिरीषबीजानि पिप्पल्यः सैन्धवं गुडः||२४||
अर्कक्षीरं सुधाक्षीरं त्रिफला च प्रलेपनम्|
आर्कं पयः सुधाकाण्डम् कटुकालाबुपल्लवाः||२५||
करञ्जो बस्तमूत्रं च लेपनं श्रेष्ठमर्शसाम्|
आनुवासनिकैर्लेपः पिप्पल्याद्यैश्च पूजितः||२६||
Adhikarana dAhAyonyArshasAM gudajashAtanA tailAni (27) · Śloka 27
ēbhirēvauṣadhaiḥ kuryāttailānyabhyañjanāya ca|
|27|
View original
एभिरेवौषधैः कुर्यात्तैलान्यभ्यञ्जनाय च|
|२७|
Adhikarana dAhAyonyArshasAM dhUpanAdiBirduShTarUdhirasrAvaH (27-28) · Śloka 28
|
dhūpanālēpanābhyaṅgaiḥ prasravanti gudāṅkarāḥ||27||
sañcitaṁ duṣṭarudhiraṁ, tataḥ sampadyatē sukhī|
|28|
View original
|
धूपनालेपनाभ्यङ्गैः प्रस्रवन्ति गुदाङ्कराः||२७||
सञ्चितं दुष्टरुधिरं, ततः सम्पद्यते सुख़ी|
|२८|
Adhikarana dAhAyonyArshasAM jalaukAdiBiH (28-29) · Śloka 29
|
avartamānamucchūnakaṭhinēbhyō harēdasr̥k||28||
arśōbhyō jalajāśastrasūcīkūrcaiḥ punaḥ punaḥ|
|29|
View original
|
अवर्तमानमुच्छूनकठिनेभ्यो हरेदसृक्||२८||
अर्शोभ्यो जलजाशस्त्रसूचीकूर्चैः पुनः पुनः|
|२९|
Adhikarana dAhAyonyArshasAM duShTaraktAvasecane kAraNam (29-30) · Śloka 30
|
śīṣṇasnigdharūkṣairhi na vyādhirupaśāmyati||29||
raktē duṣṭē bhiṣak tasmādraktamēvāvasēcayēt|
|30|
View original
|
शीष्णस्निग्धरूक्षैर्हि न व्याधिरुपशाम्यति||२९||
रक्ते दुष्टे भिषक् तस्माद्रक्तमेवावसेचयेत्|
|३०|
Adhikarana arshonAshakaM takram (30-31) · Śloka 31
|
yō jātō gōrasaḥ kṣīrādvahnicūrṇāvacūrṇitāt||30||
pibaṁstamēva tēnaiva bhuñjānō gudajān jayēt|
|31|
View original
|
यो जातो गोरसः क्षीराद्वह्निचूर्णावचूर्णितात्||३०||
पिबंस्तमेव तेनैव भुञ्जानो गुदजान् जयेत्|
|३१|
Adhikarana arshonAshakaM cUrNam (31-32) · Śloka 32
kōvidārasya mūlānāṁ mathitēna rajaḥ piban||31||
aśvan jīrṇē ca pathyāni mucyatē hatanāmabhiḥ|32|
View original
कोविदारस्य मूलानां मथितेन रजः पिबन्||३१||
अश्वन् जीर्णे च पथ्यानि मुच्यते हतनामभिः|३२|
Adhikarana gugashvayathushUtai hiDgvAdi gugashvayathushUtai guDaharItakI gugashvayathushUtai pathyAdicUrNam gugashvayathushUtai kali~ggAdicUrNam gugashvayathushUtai tripaTvAdi cUrNam (32-34) · Śloka 34
|
gudaśvayathuśūlārthō mandāgnirgaulmikān pibēt||32||
hiṅgvādīnanutakraṁ vā khādēṅguḍaharītakīm|
takrēṇa vā pibētpathyāvēllāgnikuṭajatvacaḥ||33||
kaliṅgamagadhājyōtiḥsūraṇān vāṁ'śavardhitān|
kōṣṇāmbunā vā tripaṭuvyōṣahiṅgvamlavētasam||34||
View original
|
गुदश्वयथुशूलार्थो मन्दाग्निर्गौल्मिकान् पिबेत्||३२||
हिङ्ग्वादीननुतक्रं वा ख़ादेङ्गुडहरीतकीम्|
तक्रेण वा पिबेत्पथ्यावेल्लाग्निकुटजत्वचः||३३||
कलिङ्गमगधाज्योतिःसूरणान् वांऽशवर्धितान्|
कोष्णाम्बुना वा त्रिपटुव्योषहिङ्ग्वम्लवेतसम्||३४||
Adhikarana gudashvayathushUlArte takratarpaNam gudashvayathushUlArte hapuShAdi cUrNam gudashvayathushUlArte pIluPalAni gudashvayathushUlArte nirannena takrapAnam (35-37) · Śloka 37
yuktaṁ bilvakapitthābhyāṁ mahauṣadhabiḍēna vā|
aruṣkarairyavānyā vā pradadyāttakratarpaṇam||35||
dadyādvā hapuṣāhiṅgucitrakaṁ takrasaṁyutam|
māsaṁ takrānupānāni khādētpīluphalāni vā||36||
pibēdaharahastakraṁ nirannō vā prakāmataḥ|
|37|
View original
युक्तं बिल्वकपित्थाभ्यां महौषधबिडेन वा|
अरुष्करैर्यवान्या वा प्रदद्यात्तक्रतर्पणम्||३५||
दद्याद्वा हपुषाहिङ्गुचित्रकं तक्रसंयुतम्|
मासं तक्रानुपानानि ख़ादेत्पीलुफलानि वा||३६||
पिबेदहरहस्तक्रं निरन्नो वा प्रकामतः|
|३७|
Adhikarana atyarthaM mandAgnau takropacAra eva (37) · Śloka 37
|
atyarthaṁ mandakāyāgnēstakramēvāvacārayēt||37||
View original
|
अत्यर्थं मन्दकायाग्नेस्तक्रमेवावचारयेत्||३७||
Adhikarana takropacArakAlaH ashaktau avalehikA peyA ca ataH paraM shAlyannam (38-40) · Śloka 40
saptāhaṁ vā daśāhaṁ vā māsārdhaṁ māsamēva vā|
balakālavikārajñō bhiṣak takraṁ prayōjayēt||38||
sāyaṁ vā lājasaktūnāṁ dadyāttakrāvalēhikām|
jīrṇē takrē pradadyādvā takrapēyāṁ sasaindhavam||39||
takrānupānaṁ sasnēhaṁ takraudanamataḥ param|
yūśai rasairvā takrāḍyaiḥ śālīn bhuñjīta mātrayā||40||
View original
सप्ताहं वा दशाहं वा मासार्धं मासमेव वा|
बलकालविकारज्ञो भिषक् तक्रं प्रयोजयेत्||३८||
सायं वा लाजसक्तूनां दद्यात्तक्रावलेहिकाम्|
जीर्णे तक्रे प्रदद्याद्वा तक्रपेयां ससैन्धवम्||३९||
तक्रानुपानं सस्नेहं तक्रौदनमतः परम्|
यूशै रसैर्वा तक्राड्यैः शालीन् भुञ्जीत मात्रया||४०||
Adhikarana takraprakArAH (41) · Śloka 41
rūkṣamardhōddhr̥tasnēhaṁ yataścānuddhr̥taṁ ghr̥tam|
takraṁ dōṣāgnibalavitrivistrividhaṁ tatprayōjayēt||41||
View original
रूक्षमर्धोद्धृतस्नेहं यतश्चानुद्धृतं घृतम्|
तक्रं दोषाग्निबलवित्रिविस्त्रिविधं तत्प्रयोजयेत्||४१||
Adhikarana takraprayoge guNAH (42) · Śloka 42
na virōhanti gudajāḥ punastakrasamāhatāḥ|
niṣiktaṁ taddhi dahati bhūmāvapi tr̥ṇōlupam||42||
View original
न विरोहन्ति गुदजाः पुनस्तक्रसमाहताः|
निषिक्तं तद्धि दहति भूमावपि तृणोलुपम्||४२||
Adhikarana tatropapattiH (43-45) · Śloka 45
srōtaḥsu takraśuddhēṣu rasō dhātūnupaiti yaḥ|
tēna puṣṭirbalaṁ varṇaḥ paraṁ tuṣṭiśca jāyatē||43||
vātaślēṣmavikārāṇāṁ śataṁ ca vinivartatē|
|45|
View original
स्रोतःसु तक्रशुद्धेषु रसो धातूनुपैति यः|
तेन पुष्टिर्बलं वर्णः परं तुष्टिश्च जायते||४३||
वातश्लेष्मविकाराणां शतं च विनिवर्तते|
|४५|
Adhikarana mathitavisheShapAne~arshaHkShayaH (44-45) · Śloka 45
|
mathitaṁ bhājanē kṣudrabr̥hatīphalalēpitē||44||
niśāṁ paryuṣitaṁ pēyamicchadbhirgudajakṣayam|
|45|
View original
|
मथितं भाजने क्षुद्रबृहतीफललेपिते||४४||
निशां पर्युषितं पेयमिच्छद्भिर्गुदजक्षयम्|
|४५|
Adhikarana takrAriShTam (45-48) · Śloka 48
|
dhānyōpakuñcikājājīhapuṣāpippalīdvayaiḥ||45||
kāravīgranthikaśaṭhīyavānyagniyavānakaiḥ|
cūrṇitairghr̥tapātrasthaṁ nātyamlaṁ takramāsutam||46||
takrāriṣṭaṁ pibējjātaṁ vyaktāmlakaṭu kāmitaḥ|
dīpanaṁ rōcanaṁ varṇyaṁkaphavātānulōmanam||47||
gudaśvayathukaṇḍvartināśanaṁ balavardhanam|
|48|
View original
|
धान्योपकुञ्चिकाजाजीहपुषापिप्पलीद्वयैः||४५||
कारवीग्रन्थिकशठीयवान्यग्नियवानकैः|
चूर्णितैर्घृतपात्रस्थं नात्यम्लं तक्रमासुतम्||४६||
तक्रारिष्टं पिबेज्जातं व्यक्ताम्लकटु कामितः|
दीपनं रोचनं वर्ण्यंकफवातानुलोमनम्||४७||
गुदश्वयथुकण्ड्वर्तिनाशनं बलवर्धनम्|
|४८|
Adhikarana kumBavisheShe jAtaM takramarshauharam (48-49) · Śloka 49
|
tvacaṁ citrakamūlasya piṣṭvā kumbhaṁ pralēpayēt||48||
takraṁ vā dadhi vā tatra jātamarśōharaṁ pibēt|
|49|
View original
|
त्वचं चित्रकमूलस्य पिष्ट्वा कुम्भं प्रलेपयेत्||४८||
तक्रं वा दधि वा तत्र जातमर्शोहरं पिबेत्|
|४९|
Adhikarana BArgyAdiShvapyeSha vidhiH (49) · Śloka 49
|
bhārṅgyāsphōtāmr̥tāpañcakōlēṣvapyēṣa saṁvidhiḥ||49||
View original
|
भार्ङ्ग्यास्फोतामृतापञ्चकोलेष्वप्येष संविधिः||४९||
Adhikarana gajakaNAdiBiH saMskRutAH PalAmlAdayo dIpanAH (50-51) · Śloka 51
piṣṭairgajakaṇāpāṭhākāravīpañcakōlakaiḥ|
tumbarvajājīdhanikābilvamadhyaiśca kalpayēt||50||
phalāmlān yamakasnēhān pēyāyūṣarasādikān|
ēbhirēvauṣadhaiḥ sādhyaṁ vāri sarpiśca dīpanam||51||
View original
पिष्टैर्गजकणापाठाकारवीपञ्चकोलकैः|
तुम्बर्वजाजीधनिकाबिल्वमध्यैश्च कल्पयेत्||५०||
फलाम्लान् यमकस्नेहान् पेयायूषरसादिकान्|
एभिरेवौषधैः साध्यं वारि सर्पिश्च दीपनम्||५१||
Adhikarana bhinnashakRutAmayaM kramaH (52) · Śloka 52
kramō'yaṁ bhinnaśakr̥tāṁ|
|52|
View original
क्रमोऽयं भिन्नशकृतां|
|५२|
Adhikarana kaThinapurIShANAM kramo vakShayamANaH (52) · Śloka 52
vakṣyatē gāḍhavarcasām|
|52|
View original
वक्ष्यते गाढवर्चसाम्|
|५२|
Adhikarana kaThina salavaNAvArUNIpAnamkaThina salavaNallavaBakShaNam (52-53) · Śloka 53
|
snēhāḍyaiḥ saktubhiryuktāṁ lavaṇāṁ vāruṇīṁ pibēt||52||
lavaṇā ēva vā takrasīdhudhānyāmlavāruṇīḥ|
|53|
View original
|
स्नेहाड्यैः सक्तुभिर्युक्तां लवणां वारुणीं पिबेत्||५२||
लवणा एव वा तक्रसीधुधान्याम्लवारुणीः|
|५३|
Adhikarana kaThinakara~jjapallavaBakShaNam (53-54) · Śloka 54
|
prāgbhaktān yamakē bhr̥ṣṭān saktubhiścāvacūrṇitān||53||
karañjapallavān khādēdvātavarcōnulōmanān|
|54|
View original
|
प्राग्भक्तान् यमके भृष्टान् सक्तुभिश्चावचूर्णितान्||५३||
करञ्जपल्लवान् ख़ादेद्वातवर्चोनुलोमनान्|
|५४|
Adhikarana kaThinapurIShANAM saguDanAgarAdiyogaH (54-55) · Śloka 55
|
saguḍaṁ nāgaraṁ pāṭhāṁ guḍakṣāraghr̥tāni vā||54||
gōmūtrādhyuṣitāmadyātsaguḍāṁ vā harītakīm|
|55|
View original
|
सगुडं नागरं पाठां गुडक्षारघृतानि वा||५४||
गोमूत्राध्युषितामद्यात्सगुडां वा हरीतकीम्|
|५५|
Adhikarana kaThinapurIShANAM pathyAshatadvayayogAH (55-57) · Śloka 57
|
pathyāśatadvayānmūtradrōṇēnāmūtrasaṅkṣyāt||55||
pakvāt khādētsamadhunī dvē dvē hanti kaphōdbhavān|
durnāmakuṣṭhaśvayathugulmamēhōdarakr̥mīn||56||
granthyarbudāpacīsthaulyapāṇḍurōgāḍyamārutān|
|57|
View original
|
पथ्याशतद्वयान्मूत्रद्रोणेनामूत्रसङ्क्ष्यात्||५५||
पक्वात् ख़ादेत्समधुनी द्वे द्वे हन्ति कफोद्भवान्|
दुर्नामकुष्ठश्वयथुगुल्ममेहोदरकृमीन्||५६||
ग्रन्थ्यर्बुदापचीस्थौल्यपाण्डुरोगाड्यमारुतान्|
|५७|
Adhikarana kaThinapurIShANAM ajashRu~ggImUlakalkayogaH (57-58) · Śloka 58
|
ajaśr̥ṅgījaṭākalkamajāmūtrēṇa yaḥ pibēt||57||
guḍavārtākabhuk tasya naśyantyāśu gudāṅkurāḥ|
|58|
View original
|
अजशृङ्गीजटाकल्कमजामूत्रेण यः पिबेत्||५७||
गुडवार्ताकभुक् तस्य नश्यन्त्याशु गुदाङ्कुराः|
|५८|
Adhikarana kaThinapurIShANAM pathyAtakrayogaH kaThinapurIShANAM pathyApippalIyogaH kaThinapurIShANAM pathyAtrivRuddantIyogaH (58-60) · Śloka 60
|
śrēṣṭhārasēna trivr̥tāṁ pathyāṁ takrēṇa vā saha||58||
pathyāṁ vā pippalīyuktāṁ ghr̥tabhr̥ṣṭāṁ guḍānvitām|
athavā satrivr̥ddantīṁ bhakṣayēdanulōmanīm||59||
hatē gudāśrayē dōṣē gudajā yānti saṅkṣyam|
|60|
View original
|
श्रेष्ठारसेन त्रिवृतां पथ्यां तक्रेण वा सह||५८||
पथ्यां वा पिप्पलीयुक्तां घृतभृष्टां गुडान्विताम्|
अथवा सत्रिवृद्दन्तीं भक्षयेदनुलोमनीम्||५९||
हते गुदाश्रये दोषे गुदजा यान्ति सङ्क्ष्यम्|
|६०|
Adhikarana kaThinapurIShANAM dADimasvarasAditakrayogaH pAThAtakrayogaH kaThinapurIShANAM citrakashuNThIsIdhuyogaHkaThinapurIShANAM hapuShAdi surAyogaH (60-62) · Śloka 62
|
dāḍimasvarasājājīyavānīguḍanāgaraiḥ||60||
pāṭhayā vā yutaṁ takraṁ vātavarcōnulōmanam|
sidhuṁ vā gauḍamathavā sacitrakamahauṣadham||61||
pibētsurāṁ vā hapuṣāpāṭhāsauvarcalānvitām|
|62|
View original
|
दाडिमस्वरसाजाजीयवानीगुडनागरैः||६०||
पाठया वा युतं तक्रं वातवर्चोनुलोमनम्|
सिधुं वा गौडमथवा सचित्रकमहौषधम्||६१||
पिबेत्सुरां वा हपुषापाठासौवर्चलान्विताम्|
|६२|
Adhikarana kaThinapurIShANAM vardhamAnapippalItilakShIrayogaH (62-63) · Śloka 63
|
daśādidaśakairvr̥ddhāḥ pippalīrdvipicuṁ tilān||62||
pītvā kṣīrēṇa labhatē balaṁ dēhahutāśayōḥ|
|63|
View original
|
दशादिदशकैर्वृद्धाः पिप्पलीर्द्विपिचुं तिलान्||६२||
पीत्वा क्षीरेण लभते बलं देहहुताशयोः|
|६३|
Adhikarana kaThinapurIShANAM duHsparshakAdipAThAyogaH (63-64) · Śloka 64
|
duḥsparśakēna bilvēna yavānyā nāgarēṇa vā||63||
ēkaikēnāpi saṁyuktā pāṭhā hantyarśasāṁ rujam|
|64|
View original
|
दुःस्पर्शकेन बिल्वेन यवान्या नागरेण वा||६३||
एकैकेनापि संयुक्ता पाठा हन्त्यर्शसां रुजम्|
|६४|
Adhikarana kaThinapurIShANAM aBayAriShTaH (64-68) · Śloka 68
|
salilasya vahē paktvā prasthārdhamabhayātvacām||64||
prasthaṁ dhātryā daśapalaṁ kapitthānāṁ tatō'rdhataḥ|
viśālāṁ rōdhramaricakr̥ṣṇāvēllailavālukam||65||
dvipalāṁśaṁ pr̥thkapādaśēṣē pūtē guḍāttulē|
dattvā prasthaṁ ca dhātakyāḥ sthāpayēddhr̥tabhājanē||66||
pakṣātsa śīlitō'riṣṭaḥ karōtyagniṁ, nihanti ca|
gudajagrahaṇīpāṇḍukuṣṭhōdaragarajvarān||67||
śvayathuplīhahr̥drōgagulmayakṣmavamikr̥mīn|
|68|
View original
|
सलिलस्य वहे पक्त्वा प्रस्थार्धमभयात्वचाम्||६४||
प्रस्थं धात्र्या दशपलं कपित्थानां ततोऽर्धतः|
विशालां रोध्रमरिचकृष्णावेल्लैलवालुकम्||६५||
द्विपलांशं पृथ्कपादशेषे पूते गुडात्तुले|
दत्त्वा प्रस्थं च धातक्याः स्थापयेद्धृतभाजने||६६||
पक्षात्स शीलितोऽरिष्टः करोत्यग्निं, निहन्ति च|
गुदजग्रहणीपाण्डुकुष्ठोदरगरज्वरान्||६७||
श्वयथुप्लीहहृद्रोगगुल्मयक्ष्मवमिकृमीन्|
|६८|
Adhikarana kaThinapurIShANAM dhanvAriShTaH (68-69) · Śloka 69
|
jaladrōṇē pacēddantīdaśamūlavarāgnikān||68||
pālikān pādaśēṣē tu kṣipēṅguḍatulāṁ param|
pūrvavatsarvamasya syādanulōmitarastvayam||69||
View original
|
जलद्रोणे पचेद्दन्तीदशमूलवराग्निकान्||६८||
पालिकान् पादशेषे तु क्षिपेङ्गुडतुलां परम्|
पूर्ववत्सर्वमस्य स्यादनुलोमितरस्त्वयम्||६९||
Adhikarana kaThinapurIShANAM durAlaBAriShTaH (70-71) · Śloka 71
pacēhurālabhāprasthaṁ drōṇē'pāṁ prāsr̥taiḥ saha|
dantīpāṭhāgnivijayāvāsāmalakanāgaraiḥ||70||
tasmin sitāśataṁ dadyātpādasthē'nyacca pūrvavat|
limpētkumbhaṁ tu phalinīkr̥ṣṇācavyājyamākṣikaiḥ||71||
View original
पचेहुरालभाप्रस्थं द्रोणेऽपां प्रासृतैः सह|
दन्तीपाठाग्निविजयावासामलकनागरैः||७०||
तस्मिन् सिताशतं दद्यात्पादस्थेऽन्यच्च पूर्ववत्|
लिम्पेत्कुम्भं तु फलिनीकृष्णाचव्याज्यमाक्षिकैः||७१||
Adhikarana kaThinapurIShANAM PalAmlAdighRutam (72-73) · Śloka 73
prāgbhaktamānulōmyāya phalāmlaṁ vā pibēddhr̥tam|
cavyacitrakasiddhaṁ vā yavakṣāraguḍānvitam||72||
pippalīmūlasiddhaṁ vā saguḍakṣāranāgaram|
|73|
View original
प्राग्भक्तमानुलोम्याय फलाम्लं वा पिबेद्धृतम्|
चव्यचित्रकसिद्धं वा यवक्षारगुडान्वितम्||७२||
पिप्पलीमूलसिद्धं वा सगुडक्षारनागरम्|
|७३|
Adhikarana kaThinapurIShANAM pippalyAdighRutam (73-74) · Śloka 74
|
pippalīpippalīmūladhānakādāḍimairghr̥tam||73||
daghnā ca sādhitaṁ vātaśakr̥nmūtravibandhanut|
|74|
View original
|
पिप्पलीपिप्पलीमूलधानकादाडिमैर्घृतम्||७३||
दघ्ना च साधितं वातशकृन्मूत्रविबन्धनुत्|
|७४|
Adhikarana kaThinapurIShANAM palAshakShArAdighRutam (74-75) · Śloka 75
|
palāśakṣāratōyēna triguṇēna pacēddhr̥tam||74||
vatsakādipratīvāpamarśōghnaṁ dīpanaṁ param|
|75|
View original
|
पलाशक्षारतोयेन त्रिगुणेन पचेद्धृतम्||७४||
वत्सकादिप्रतीवापमर्शोघ्नं दीपनं परम्|
|७५|
Adhikarana pa~jcakolAdighRutam (75-77) · Śloka 77
|
pañcakōlābhayākṣārayavānībiḍasaindhavaiḥ||75||
sapāṭhādhānyamaricaiḥ savilvairdadhimaddhr̥tam|
sādhayēt tajjayatyāśu gudavaṅkṣṇavēdanām||76||
pravāhikāṁ gudabhraṁśaṁ mūtrakr̥cchraṁ parisravam|
|77|
View original
|
पञ्चकोलाभयाक्षारयवानीबिडसैन्धवैः||७५||
सपाठाधान्यमरिचैः सविल्वैर्दधिमद्धृतम्|
साधयेत् तज्जयत्याशु गुदवङ्क्ष्णवेदनाम्||७६||
प्रवाहिकां गुदभ्रंशं मूत्रकृच्छ्रं परिस्रवम्|
|७७|
Adhikarana kaThinapurIShANAM cA~ggerIghRutam (77-79) · Śloka 79
|
pāṭhājamōdadhanikāśvadaṁṣtrāpañcakōlakaiḥ||77||
savilvairdani cāṅgērīsvarasē ca caturguṇē|
hantyājyaṁ siddhamānāhaṁ mūtrakr̥cchraṁ pravāhikām||78||
gudabhraṁśārtigudajagrahaṇīgadamārutān|
|79|
View original
|
पाठाजमोदधनिकाश्वदंष्त्रापञ्चकोलकैः||७७||
सविल्वैर्दनि चाङ्गेरीस्वरसे च चतुर्गुणे|
हन्त्याज्यं सिद्धमानाहं मूत्रकृच्छ्रं प्रवाहिकाम्||७८||
गुदभ्रंशार्तिगुदजग्रहणीगदमारुतान्|
|७९|
Adhikarana kaThinapurIShANAM shikhitittiryAdimAM sarasAH (79-80) · Śloka 80
|
śikhitittirilāvānāṁ rasānamlān susaṁskr̥tān||79||
dakṣāṇāṁ vartakānāṁ vā dadyādviṅvātasaṅgrahē|
|80|
View original
|
शिख़ितित्तिरिलावानां रसानम्लान् सुसंस्कृतान्||७९||
दक्षाणां वर्तकानां वा दद्याद्विङ्वातसङ्ग्रहे|
|८०|
Adhikarana kaThinapurIShANAM vAstukAdi shAkam kaThinapurIShANAM raktashAlyannam kaThinapurIShANAM vya~jjanaM mAMsarasASca (80-85) · Śloka 85
|
vastukāgnitrivr̥ddantīpāṭhāmlīkādipallavān||80||
anyacca kaphavātaghnaṁ śākaṁ ca laghumēdi ca|
sahiṅgaṁ yamakē bhr̥ṣṭaṁ siddhaṁ dadhisaraiḥ saha||81||
dahnikāpañcakōlābhyāṁ piṣṭābhyāṁ dāḍimāmbunā|
āRdrikāyāḥ kisalayaiḥ śakalairādrakasya ca||82||
yuktamaṅgāradhūpēna hr̥dyēna surabhīkr̥tam|
sajīrakaṁ samaricaṁ biḍasauvarcalōtkaṭam||83||
vātōttarasya rūkṣasya mandāgnērvaddhavarcasaḥ|
kalpayēdraktaśālyannavyañjanaṁ śākavadrasān||84||
gōgōdhāchagarōṣṭrāṇāṁ viśēṣātkravyabhōjinām|
|85|
View original
|
वस्तुकाग्नित्रिवृद्दन्तीपाठाम्लीकादिपल्लवान्||८०||
अन्यच्च कफवातघ्नं शाकं च लघुमेदि च|
सहिङ्गं यमके भृष्टं सिद्धं दधिसरैः सह||८१||
दह्निकापञ्चकोलाभ्यां पिष्टाभ्यां दाडिमाम्बुना|
आऱ्द्रिकायाः किसलयैः शकलैराद्रकस्य च||८२||
युक्तमङ्गारधूपेन हृद्येन सुरभीकृतम्|
सजीरकं समरिचं बिडसौवर्चलोत्कटम्||८३||
वातोत्तरस्य रूक्षस्य मन्दाग्नेर्वद्धवर्चसः|
कल्पयेद्रक्तशाल्यन्नव्यञ्जनं शाकवद्रसान्||८४||
गोगोधाछगरोष्ट्राणां विशेषात्क्रव्यभोजिनाम्|
|८५|
Adhikarana madirAdikaM pAnam (85-87) · Śloka 87
|
madirāṁ śāRkaraṁ gauḍaṁ sīdhuṁ takraṁ tuṣōdakam||85||
ariṣṭaṁ mastu pānīyaṁ, pānīyaṁ vā'lpakaṁ śr̥tam|
dhānyēna dhānyaśuṇṭhībhyāṁ kaṇṭakārikayā'thavā||86||
antē bhaktasya madhyē vā vātavarcōnulōmanam|
|87|
View original
|
मदिरां शाऱ्करं गौडं सीधुं तक्रं तुषोदकम्||८५||
अरिष्टं मस्तु पानीयं, पानीयं वाऽल्पकं शृतम्|
धान्येन धान्यशुण्ठीभ्यां कण्टकारिकयाऽथवा||८६||
अन्ते भक्तस्य मध्ये वा वातवर्चोनुलोमनम्|
|८७|
Adhikarana viDvAtAdyanulomanasya Palam (87-88) · Śloka 88
|
viḍvātakaphapittānāmānulōmyē hi nirmalē||87||
gudē śāmyanti gudajāḥ pāvakaścābhivardhatē|
|88|
View original
|
विड्वातकफपित्तानामानुलोम्ये हि निर्मले||८७||
गुदे शाम्यन्ति गुदजाः पावकश्चाभिवर्धते|
|८८|
Adhikarana udAvartAdiShu anuvAsanam (88-89) · Śloka 89
|
udābartaparītā yē yē cātyarthaṁ virūkṣitāḥ||88||
vilōmavātāḥ śūlārtāstēṣviṣṭamanuvāsanam|
|89|
View original
|
उदाबर्तपरीता ये ये चात्यर्थं विरूक्षिताः||८८||
विलोमवाताः शूलार्तास्तेष्विष्टमनुवासनम्|
|८९|
Adhikarana anuvAsanayogaH (89-93) · Śloka 93
|
pippalīṁ madanaṁ bilvaṁ śatāhvāṁ madhukaṁ vacām||89||
kuṣṭhaṁ śaṭhīṁ puṣkarākhyaṁ citrakaṁ dēvadāru ca|
piṣṭvātailaṁ vipaktavyaṁ dviguṇakṣīrasaṁyutam||90||
arśasāṁ mūḍhavātānāṁ tacchrēṣṭhamanuvāsanam|
gudaniḥsaraṇaṁ śūlaṁ mūtrakr̥cchraṁ pravāhikām||91||
kaṭyūrupr̥ṣṭhadaurvalyamānāhaṁ vaṅkṣaṇāśrayam|
picchāsrāvaṁ gudē śōphaṁ vātavarcōvinigraham||92||
utthānaṁ bahuśō yacca jayēttaccānuvāsanāt|
|93|
View original
|
पिप्पलीं मदनं बिल्वं शताह्वां मधुकं वचाम्||८९||
कुष्ठं शठीं पुष्कराख्यं चित्रकं देवदारु च|
पिष्ट्वातैलं विपक्तव्यं द्विगुणक्षीरसंयुतम्||९०||
अर्शसां मूढवातानां तच्छ्रेष्ठमनुवासनम्|
गुदनिःसरणं शूलं मूत्रकृच्छ्रं प्रवाहिकाम्||९१||
कट्यूरुपृष्ठदौर्वल्यमानाहं वङ्क्षणाश्रयम्|
पिच्छास्रावं गुदे शोफं वातवर्चोविनिग्रहम्||९२||
उत्थानं बहुशो यच्च जयेत्तच्चानुवासनात्|
|९३|
Adhikarana athavA nirUhaH (93-94) · Śloka 94
|
niruhaṁ vā prayuñjīta sakṣīraṁ pāñcamūlikam||93||
samūtrasnēhalavaṇaṁ kalkairyukraṁ phalādibhiḥ|
|94|
View original
|
निरुहं वा प्रयुञ्जीत सक्षीरं पाञ्चमूलिकम्||९३||
समूत्रस्नेहलवणं कल्कैर्युक्रं फलादिभिः|
|९४|
Adhikarana raktArshasAM vAtakaPAnubandhe cikitsA (94-95) · Śloka 95
|
atha raktārśasāṁ vīkṣya mārutasya kaphasya vā||94||
anubandhaṁ tataḥ snigdhaṁ rūkṣaṁ vā yōjayēddhimam|
|95|
View original
|
अथ रक्तार्शसां वीक्ष्य मारुतस्य कफस्य वा||९४||
अनुबन्धं ततः स्निग्धं रूक्षं वा योजयेद्धिमम्|
|९५|
Adhikarana vAtakaPAnubandhalakShaNam (95-97) · Śloka 97
|
śakr̥cchayāvaṁ kharaṁ rūkṣamadhō niryāti nānilaḥ||95||
kaṭyūrugudaśūlaṁ ca hēturyadi ca rūkṣaṇam|
tatrānubandhō vātasya ślēṣmaṇō yadi viṭ ślathā||96||
śvētā pītā guruḥsnigdhā, sapicchaḥ stimitō gudaḥ|
hētuḥ snigdhagururvidyādyathāsvaṁ cāsralakṣaṇāt||97||
View original
|
शकृच्छयावं ख़रं रूक्षमधो निर्याति नानिलः||९५||
कट्यूरुगुदशूलं च हेतुर्यदि च रूक्षणम्|
तत्रानुबन्धो वातस्य श्लेष्मणो यदि विट् श्लथा||९६||
श्वेता पीता गुरुःस्निग्धा, सपिच्छः स्तिमितो गुदः|
हेतुः स्निग्धगुरुर्विद्याद्यथास्वं चास्रलक्षणात्||९७||
Adhikarana duShTe rakte shodhanAdi (98) · Śloka 98
duṣṭē'srē śōdhanaṁ kāryaṁ laṅghanaṁ ca yathābalam|
|98|
View original
दुष्टेऽस्रे शोधनं कार्यं लङ्घनं च यथाबलम्|
|९८|
Adhikarana raktasruterUpekShaNakAlaH (98) · Śloka 98
|
yāvacca dōṣaiḥ kālupyaṁ srutēstāvadupēkṣaṇam||98||
View original
|
यावच्च दोषैः कालुप्यं स्रुतेस्तावदुपेक्षणम्||९८||
Adhikarana anantaraM tiktadravyopacAraH (99) · Śloka 99
dōṣāṇāṁ pācanarthaṁ ca vahnisandhukṣaṇāya ca|
saṅgrahāya ca raktasya paraṁ tiktairupācarēt||99||
View original
दोषाणां पाचनर्थं च वह्निसन्धुक्षणाय च|
सङ्ग्रहाय च रक्तस्य परं तिक्तैरुपाचरेत्||९९||
Adhikarana vAtolbaNe rakte snehaH (100) · Śloka 100
yattu prakṣīṇadōṣasya raktaṁ vātōlbaṇasya vā|
snēhaistatsādhayēdyuktaiḥ pānābhyañjanabastiṣu||100||
View original
यत्तु प्रक्षीणदोषस्य रक्तं वातोल्बणस्य वा|
स्नेहैस्तत्साधयेद्युक्तैः पानाभ्यञ्जनबस्तिषु||१००||
Adhikarana pittolbaNe rakte kaShAyAH (101) · Śloka 101
yattu pittōlbaṇaṁ raktaṁ gharmakālē pravartatē|
stambhanīyaṁ tadēkāntānna cēdvātakaphānugam||101||
View original
यत्तु पित्तोल्बणं रक्तं घर्मकाले प्रवर्तते|
स्तम्भनीयं तदेकान्तान्न चेद्वातकफानुगम्||१०१||
Adhikarana kaPolbaNe cUrNakalkau (102-103) · Śloka 103
sakaphē'srē pibētpākyaṁ śuṇṭhīkuṭajavalkam|
kirātatiktakaṁ śuṇṭhīṁ dhanvayāsaṁ kucandanam||102||
dārvītvaṅkṣimbasēvyāni tvacaṁ vā dāḍimōdbhavām|
|103|
View original
सकफेऽस्रे पिबेत्पाक्यं शुण्ठीकुटजवल्कम्|
किराततिक्तकं शुण्ठीं धन्वयासं कुचन्दनम्||१०२||
दार्वीत्वङ्क्षिम्बसेव्यानि त्वचं वा दाडिमोद्भवाम्|
|१०३|
Adhikarana kaPolbaNe kuTajAvalehaH (103-104) · Śloka 104
|
kuṭajatvakphalaṁ tārkṣyaṁ mākṣikaṁ ghuṇavallabhām||103||
pibēttaṇḍulatōyēna kalkitaṁ vā mayūrakam|
|104|
View original
|
कुटजत्वक्फलं तार्क्ष्यं माक्षिकं घुणवल्लभाम्||१०३||
पिबेत्तण्डुलतोयेन कल्कितं वा मयूरकम्|
|१०४|
Adhikarana kaPolbaNe dvitIyaH kuTajAvalehaH (104-108) · Śloka 108
|
tulāṁ divyāmbhasi pacēdārdrāyāḥ kuṭajatvacaḥ||104||
nīrasāyāṁ tvaci kvāthē dadyātsūkṣmarajīkr̥tān|
samaṅgāphalinīmōcarasān muṣṭyaṁśakānsamān||105||
taiśca śakrayavān pūtē tatō darvīpralēpanam|
paktvā'valēhaṁ līḍhvā ca taṁ yathāgnivalaṁ pibēt||106||
pēyāṁ maṇḍaṁ payaschāgaṁ gabyaṁ vā chāgadugdhabhuk|
lēhō'yaṁ śamayatyāśu raktātīsārapāyujān||107||
balavadraktapittaṁ ca sravadūrdhvamadhō'pi vā|
|108|
View original
|
तुलां दिव्याम्भसि पचेदार्द्रायाः कुटजत्वचः||१०४||
नीरसायां त्वचि क्वाथे दद्यात्सूक्ष्मरजीकृतान्|
समङ्गाफलिनीमोचरसान् मुष्ट्यंशकान्समान्||१०५||
तैश्च शक्रयवान् पूते ततो दर्वीप्रलेपनम्|
पक्त्वाऽवलेहं लीढ्वा च तं यथाग्निवलं पिबेत्||१०६||
पेयां मण्डं पयस्छागं गब्यं वा छागदुग्धभुक्|
लेहोऽयं शमयत्याशु रक्तातीसारपायुजान्||१०७||
बलवद्रक्तपित्तं च स्रवदूर्ध्वमधोऽपि वा|
|१०८|
Adhikarana kaPolbaNe rodhrAdiyogaH (108-113) · Śloka 113
|
kuṭajatvak tulāṁ drōṇē pacēdaṣṭāṁśaśōṣitam||108||
kalkīkr̥tya kṣipēttatra tāRkṣyaśailaṁ kaṭutrayam|
rōdhradvayaṁ mōcarasaṁ balāṁ dāḍimajāṁ tvacam||109||
bilvakarkaṭikāṁ mustaṁ samaṅgāṁ dhātakīphalam|
palōnmitaṁ daśapalaṁ kuṭajasyaiva ca tvacaḥ||110||
triṁśatpalāni guḍatō ghr̥tātpūtē ca viṁśatiḥ|
tatpakvaṁ lēhatāṁ yātaṁ dhānyē pakṣasthitaṁ lihan||111||
sarvārśōgrahaṇīdōṣaśvāsakāsānniyacchati|
|113|
View original
|
कुटजत्वक् तुलां द्रोणे पचेदष्टांशशोषितम्||१०८||
कल्कीकृत्य क्षिपेत्तत्र ताऱ्क्ष्यशैलं कटुत्रयम्|
रोध्रद्वयं मोचरसं बलां दाडिमजां त्वचम्||१०९||
बिल्वकर्कटिकां मुस्तं समङ्गां धातकीफलम्|
पलोन्मितं दशपलं कुटजस्यैव च त्वचः||११०||
त्रिंशत्पलानि गुडतो घृतात्पूते च विंशतिः|
तत्पक्वं लेहतां यातं धान्ये पक्षस्थितं लिहन्||१११||
सर्वार्शोग्रहणीदोषश्वासकासान्नियच्छति|
|११३|
Adhikarana kaPolbaNe Ajadugdhena shAlyannam (112-113) · Śloka 113
|
rōdhraṁ tilānmōcarasaṁ samaṅgāṁ candanōtpalam||112||
pāyayitvā''jadugdhēna śālīṁstēnaiva bhōjayēt|
|113|
View original
|
रोध्रं तिलान्मोचरसं समङ्गां चन्दनोत्पलम्||११२||
पाययित्वाऽऽजदुग्धेन शालींस्तेनैव भोजयेत्|
|११३|
Adhikarana kaPolbaNe yaShTacAhvAdicUrNam (113-115) · Śloka 115
|
yaṣṭyāhvapadmakānantāpayasyākṣīramōraṭam||113||
sasitāmadhu pātavyaṁ śītatōyēna tēna vā|
|115|
View original
|
यष्ट्याह्वपद्मकानन्तापयस्याक्षीरमोरटम्||११३||
ससितामधु पातव्यं शीततोयेन तेन वा|
|११५|
Adhikarana kaPolbaNe rodhrAdi cUrNam (114-115) · Śloka 115
|
rōdhrakaṭvaṅgakuṭajasamaṅgāśālmalītvacam||114||
himakēsarayaṣṭyāhvasēvyaṁ vā taṇḍulāmbunā|
|115|
View original
|
रोध्रकट्वङ्गकुटजसमङ्गाशाल्मलीत्वचम्||११४||
हिमकेसरयष्ट्याह्वसेव्यं वा तण्डुलाम्बुना|
|११५|
Adhikarana kapholbaNe atipravRutte shUle shoNite ca yavAnyAdicUrNam,kapholbaNe dugvikAdidhRutam kapholbaNe ghAtakyAdidhRutam kapholbaNe yavakShArAdidhRutam (115-117) · Śloka 117
|
yavānīndrayavāḥ pāṭhā bilvaṁ śuṇṭhī rasāñjanam||115||
cūrṇaścalē hitaḥ śūlē pravr̥ttē cāti śōṇitē|
dugdhikākaṇṭakārībhyāṁ siddhaṁ sarpiḥ praśasyatē||116||
athavā dhātakīrōdhrakuṭajatvakphalōtpalaiḥ|
sakēsarairyavakṣāradāḍimasvarasēna vā||117||
View original
|
यवानीन्द्रयवाः पाठा बिल्वं शुण्ठी रसाञ्जनम्||११५||
चूर्णश्चले हितः शूले प्रवृत्ते चाति शोणिते|
दुग्धिकाकण्टकारीभ्यां सिद्धं सर्पिः प्रशस्यते||११६||
अथवा धातकीरोध्रकुटजत्वक्फलोत्पलैः|
सकेसरैर्यवक्षारदाडिमस्वरसेन वा||११७||
Adhikarana kaPolbaNe sharkarAdinavanItam (118) · Śloka 118
śarkarāmbhōjakiñjilkasahitaṁ saha vā tilaiḥ|
abhyastaṁ raktagudajān navanītaṁ niyachchati||118||
View original
शर्कराम्भोजकिञ्जिल्कसहितं सह वा तिलैः|
अभ्यस्तं रक्तगुदजान् नवनीतं नियछ्छति||११८||
Adhikarana kaPolbaNe shoNite shreShThmauShadham CAganavanItAdi (119-120) · Śloka 120
chāgāni navanītājyakṣīramāṁsāni, jāṅgalaḥ|
anamlō vā kadamlō vā savāstukarasō rasaḥ||119||
raktaśāliḥ sarō daghnaḥ ṣaṣṭikastaruṇī surā|
taruṇaśca surāmaṇḍaḥ śōṇitasyauṣadhaṁ param||120||
View original
छागानि नवनीताज्यक्षीरमांसानि, जाङ्गलः|
अनम्लो वा कदम्लो वा सवास्तुकरसो रसः||११९||
रक्तशालिः सरो दग़्नः षष्टिकस्तरुणी सुरा|
तरुणश्च सुरामण्डः शोणितस्यौषधं परम्||१२०||
Adhikarana kapholbaNe palANDuH (121) · Śloka 121
pēyāyūṣarasādyēṣu palāṇḍuḥ kēvalō'pi vā|
sa jayatyulbaṇaṁ raktaṁ mārutaṁ ca prayōjitaḥ||121||
View original
पेयायूषरसाद्येषु पलाण्डुः केवलोऽपि वा|
स जयत्युल्बणं रक्तं मारुतं च प्रयोजितः||१२१||
Adhikarana vAtajaye yatnaH (122) · Śloka 122
vātōlbaṇāni prāyēṇa bhavantyasnē'tiniḥsr̥tē|
arśāsi tasmādadhikaṁ tajjayē yatnamācarēt||122||
View original
वातोल्बणानि प्रायेण भवन्त्यस्नेऽतिनिःसृते|
अर्शासि तस्मादधिकं तज्जये यत्नमाचरेत्||१२२||
Adhikarana prabale raktapitte shItopacAraH (123) · Śloka 123
dr̥ṣṭvā'srapittaṁ prabalamabalau ca kaphānilau|
śītōpacāraḥ kartavyaḥ sarvathā tatpraśāntayē||123||
View original
दृष्ट्वाऽस्रपित्तं प्रबलमबलौ च कफानिलौ|
शीतोपचारः कर्तव्यः सर्वथा तत्प्रशान्तये||१२३||
Adhikarana evamashame rasairghRutaishca tarpaNaM tailAdinAsecanaM ca (124-125) · Śloka 125
na cēdēvaṁ śamastasya snigdhōṣṇaistarpayēttataḥ|
rasaiḥ, kōṣṇaiśca sarpirbhiravāpīḍakayōjitaiḥ||124||
sēcayēttaṁ kavōṣṇaiśca kāmaṁ tailapayōghr̥taiḥ|
|125|
View original
न चेदेवं शमस्तस्य स्निग्धोष्णैस्तर्पयेत्ततः|
रसैः, कोष्णैश्च सर्पिर्भिरवापीडकयोजितैः||१२४||
सेचयेत्तं कवोष्णैश्च कामं तैलपयोघृतैः|
|१२५|
Adhikarana siddhaH picCAbastiH (125-129) · Śloka 129
|
yavāsakuśakāśānāṁ mūlaṁ puṣpaṁ ca śālmalēḥ||125||
nyagrōdhōdumbarāśvatthaśuṅgāśca dvipalōnmitāḥ|
triprasthē salilasyaitatkṣīraprasthē ca sādhayēt||126||
kṣīraśēṣē kaṣāyē ca tasmin pūtē vimiśrayēt|
kalkīkr̥taṁ mōcarasaṁ samaṅgā candanōtpalam||127||
priyaṅguṁ kauṭajaṁ bījaṁ kamalasya ca kēsaram|
picchābastirayaṁ siddhaḥ saghr̥takṣaudraśarkaraḥ||128||
pravāhikāgudabhraṁ śaraktasrāvajvarāpahaḥ|
|129|
View original
|
यवासकुशकाशानां मूलं पुष्पं च शाल्मलेः||१२५||
न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थशुङ्गाश्च द्विपलोन्मिताः|
त्रिप्रस्थे सलिलस्यैतत्क्षीरप्रस्थे च साधयेत्||१२६||
क्षीरशेषे कषाये च तस्मिन् पूते विमिश्रयेत्|
कल्कीकृतं मोचरसं समङ्गा चन्दनोत्पलम्||१२७||
प्रियङ्गुं कौटजं बीजं कमलस्य च केसरम्|
पिच्छाबस्तिरयं सिद्धः सघृतक्षौद्रशर्करः||१२८||
प्रवाहिकागुदभ्रं शरक्तस्रावज्वरापहः|
|१२९|
Adhikarana anuvAsane snehaH (129-130) · Śloka 130
|
yaṣṭyāhvapuṇḍarīkēṇa tathā mōcarasādibhiḥ||129||
kṣīradviguṇitaḥ pakvō dēyaḥ snēhō'nuvāsanam|
|130|
View original
|
यष्ट्याह्वपुण्डरीकेण तथा मोचरसादिभिः||१२९||
क्षीरद्विगुणितः पक्वो देयः स्नेहोऽनुवासनम्|
|१३०|
Adhikarana cA~ggerIghRutam (130-133) · Śloka 133
|
madhukōtpalarōdhnāmbu samaṅgā bilvacandanam||130||
cavikā'tiviṣā mustaṁ pāṭhā kṣārō yavāgrajaḥ|
dārvītvaṅkṣāgaraṁ māṁsī citrakō dēvadāru ca||131||
cāṅgērīsvarasē sarpiḥ sādhitaṁ taistridōṣajit|
arśōtisāragrahaṇīpāṇḍurōgajvarārucau||132||
mūtrakr̥cchrē gudabhraṁśē bastyānāhē pravāhaṇē|
picchāsrāvē'rśasāṁ śūlē dēyaṁ tatparamauṣadham||133||
View original
|
मधुकोत्पलरोध्नाम्बु समङ्गा बिल्वचन्दनम्||१३०||
चविकाऽतिविषा मुस्तं पाठा क्षारो यवाग्रजः|
दार्वीत्वङ्क्षागरं मांसी चित्रको देवदारु च||१३१||
चाङ्गेरीस्वरसे सर्पिः साधितं तैस्त्रिदोषजित्|
अर्शोतिसारग्रहणीपाण्डुरोगज्वरारुचौ||१३२||
मूत्रकृच्छ्रे गुदभ्रंशे बस्त्यानाहे प्रवाहणे|
पिच्छास्रावेऽर्शसां शूले देयं तत्परमौषधम्||१३३||
Adhikarana madhurAmlAdInAM vyatAsena prayojanam (134) · Śloka 134
vyātyāsānmadhurāmlāni śītōṣṇāni ca yōjayēt|
nityamagnibalāpēkṣī jayatyarśaḥkr̥tān gadān||134||
View original
व्यात्यासान्मधुराम्लानि शीतोष्णानि च योजयेत्|
नित्यमग्निबलापेक्षी जयत्यर्शःकृतान् गदान्||१३४||
Adhikarana udAvarte svedaH udAvarte vartiH (135-137) · Śloka 137
udāvartārtamabhyajya tailaiḥ śītajvarāpahaiḥ|
susnigdhaiḥ svēdayētpiṇḍairvartimasmai gudē tataḥ||135||
abhyaktāṁ tatkarāṅguṣṭhasannibhāmanulōmanīm|
dadyācchyāmātrivr̥ddantīpippalīnīphalaiḥ||136||
vicūrṇitairdvilavaṇairguḍagōmūtrasaṁyutaiḥ|
tadvanmāgadhikārāṭhagr̥hadhūmaiḥ sasarṣapaiḥ||137||
View original
उदावर्तार्तमभ्यज्य तैलैः शीतज्वरापहैः|
सुस्निग्धैः स्वेदयेत्पिण्डैर्वर्तिमस्मै गुदे ततः||१३५||
अभ्यक्तां तत्कराङ्गुष्ठसन्निभामनुलोमनीम्|
दद्याच्छ्यामात्रिवृद्दन्तीपिप्पलीनीफलैः||१३६||
विचूर्णितैर्द्विलवणैर्गुडगोमूत्रसंयुतैः|
तद्वन्मागधिकाराठगृहधूमैः ससर्षपैः||१३७||
Adhikarana udAvarte cUrNam (138) · Śloka 138
ētēṣāmēva vā cūrṇaṁ gudē nāḍyā vinirdhamēt|
|138|
View original
एतेषामेव वा चूर्णं गुदे नाड्या विनिर्धमेत्|
|१३८|
Adhikarana udAvarte snehabastiH (138-140) · Śloka 140
|
tadvighātē sutīkṣṇaṁ tu bastiṁ snigdhaṁ prapīḍayēt||138||
r̥jū kuryā-daśirāviṇmūtramarutō'sya saḥ|
bhūyā'nubandhē vātaghnērvirēcyaḥ snēharēcanaiḥ||139||
anuvāsyaśca raukṣyāddhi saṅgō mārutavarcasōḥ|
|140|
View original
|
तद्विघाते सुतीक्ष्णं तु बस्तिं स्निग्धं प्रपीडयेत्||१३८||
ऋजू कुर्या-दशिराविण्मूत्रमरुतोऽस्य सः|
भूयाऽनुबन्धे वातघ्नेर्विरेच्यः स्नेहरेचनैः||१३९||
अनुवास्यश्च रौक्ष्याद्धि सङ्गो मारुतवर्चसोः|
|१४०|
Adhikarana udAvarte kalyANakakShAraH (140-143) · Śloka 143
|
tripaṭucikaṭuśrēṣṭhādantyaruṣkaracitrakam||140||
jarjaraṁ snēhamūtrāktamantardhūmaṁ vipācayēt|
śarāvasandhau mr̥lliptē kṣāraḥ kalyāṇakāhvayaḥ||141||
sa pītaḥ sarpiṣā yuktō bhaktē vā snigdhabhōjinā|
udāvartavibandhārśōgulmapāṇḍūdarakr̥mīn||142||
mūtrasaṅgāśmarīśōphahr̥drōgagrahaṇīgadān|
mēhaplīharujānāhaśvāsakāsāṁśca nāśayēt||143||
View original
|
त्रिपटुचिकटुश्रेष्ठादन्त्यरुष्करचित्रकम्||१४०||
जर्जरं स्नेहमूत्राक्तमन्तर्धूमं विपाचयेत्|
शरावसन्धौ मृल्लिप्ते क्षारः कल्याणकाह्वयः||१४१||
स पीतः सर्पिषा युक्तो भक्ते वा स्निग्धभोजिना|
उदावर्तविबन्धार्शोगुल्मपाण्डूदरकृमीन्||१४२||
मूत्रसङ्गाश्मरीशोफहृद्रोगग्रहणीगदान्|
मेहप्लीहरुजानाहश्वासकासांश्च नाशयेत्||१४३||
Adhikarana udAvarte gADhavarcArshasAM proktaM cikitsitamapi (144) · Śloka 144
sarvaṁ ca kuryādyatprōktamarśasāṁ gāḍhavarcasām|
|144|
View original
सर्वं च कुर्याद्यत्प्रोक्तमर्शसां गाढवर्चसाम्|
|१४४|
Adhikarana pUtikara~jjashuktam (144) · Śloka 144
drōṇē'pāṁ pūtivalkadvitulamatha pacē- tpādaśēṣē ca tasmin dēyā'śītiruguḍasya pratanukarajasō vyōṣatō'ṣṭau palāni|
ētanmāsēna jātaṁ janayati paramā- mūṣmaṇaḥ paktiśaktiṁ śuktaṁ kr̥tvā''nulōmyaṁ prajayati gudaja- plīhagulmōdarāṇi||144||
View original
द्रोणेऽपां पूतिवल्कद्वितुलमथ पचे- त्पादशेषे च तस्मिन् देयाऽशीतिरुगुडस्य प्रतनुकरजसो व्योषतोऽष्टौ पलानि|
एतन्मासेन जातं जनयति परमा- मूष्मणः पक्तिशक्तिं शुक्तं कृत्वाऽऽनुलोम्यं प्रजयति गुदज- प्लीहगुल्मोदराणि||१४४||
Adhikarana pUtikara~jjacukram (145-148) · Śloka 148
pacēttulāṁ pūtikarañjavalkād dvē mūlataścitrakakaṇṭakāryōḥ|
drōṇatraya'pāṁ caraṇāvaśēṣē pūtē śataṁ tatra guḍasya dadyāt||145||
palikaṁ ca sūcirṇitaṁ trijāta trikaṭugranthikadāḍimāśmabhēdam|
purapuṣkaramūladhānyacavyaṁ hapuṣāmāRdrakamamlavētasaṁ ca||146||
śītībhutaṁ kṣaudraviṁśatyupēta- mārdradrākṣābījapūrādrakaiśca|
yuktaṁ kāmaṁ gaṇḍikābhistathēkṣōḥ sarpiḥpātrē māsamātrēṇa jātam||147||
cukraṁ krakacamivēdaṁ durdāmnāṁ vahnidīpanaṁ paramam|
pāṇḍugarōdaragulmaplīhānāhāśmakr̥cchraghnam||148||
View original
पचेत्तुलां पूतिकरञ्जवल्काद् द्वे मूलतश्चित्रककण्टकार्योः|
द्रोणत्रयऽपां चरणावशेषे पूते शतं तत्र गुडस्य दद्यात्||१४५||
पलिकं च सूचिर्णितं त्रिजात त्रिकटुग्रन्थिकदाडिमाश्मभेदम्|
पुरपुष्करमूलधान्यचव्यं हपुषामाऱ्द्रकमम्लवेतसं च||१४६||
शीतीभुतं क्षौद्रविंशत्युपेत- मार्द्रद्राक्षाबीजपूराद्रकैश्च|
युक्तं कामं गण्डिकाभिस्तथेक्षोः सर्पिःपात्रे मासमात्रेण जातम्||१४७||
चुक्रं क्रकचमिवेदं दुर्दाम्नां वह्निदीपनं परमम्|
पाण्डुगरोदरगुल्मप्लीहानाहाश्मकृच्छ्रघ्नम्||१४८||
Adhikarana pIluPalashuktam (150) · Śloka 150
drōṇaṁ pīlurasasya vastragalitaṁ nyastaṁ havirbhājanē yuñjīta dvipalairmadāmadhuphalākharjūradhātrīphalaiḥ|
pāṭhāmādridurālabhāmlavidulavyōṣatvagēlōllakaiḥ spr̥kkākōlalavaṅgavēllacapalāmūlāgnikaiḥ pālikaiḥ|
guḍapalaśatarōjitaṁ nivātē nihitamidaṁ prapibaṁśca pakṣamātrāt|
niśamayati gudāṅkurān sugulmā- nanalabalaṁ prabalaṁ karōti cāśu||150||
View original
द्रोणं पीलुरसस्य वस्त्रगलितं न्यस्तं हविर्भाजने युञ्जीत द्विपलैर्मदामधुफलाख़र्जूरधात्रीफलैः|
पाठामाद्रिदुरालभाम्लविदुलव्योषत्वगेलोल्लकैः स्पृक्काकोललवङ्गवेल्लचपलामूलाग्निकैः पालिकैः|
गुडपलशतरोजितं निवाते निहितमिदं प्रपिबंश्च पक्षमात्रात्|
निशमयति गुदाङ्कुरान् सुगुल्मा- ननलबलं प्रबलं करोति चाशु||१५०||
Adhikarana dashamUlAdiguDaH (151-152) · Śloka 152
kaikaśō daśapalē daśamūlakumbha pāṭhādvayārkauṇavallabhakaṭphalaghnām|
dagdhē srutē'nu kalaśēna jalēna pakvē pādāsthatē guḍatulāṁ, palapañcakaṁ ca||151||
vahnarmuṣṭī dvē yavakṣārataśca|
darvīmālimpan hanti līḍhō guḍō'yaṁ gulmaplīhārśaḥkuṣṭhamēhāgnisādān||152||
View original
कैकशो दशपले दशमूलकुम्भ पाठाद्वयार्कौणवल्लभकट्फलघ्नाम्|
दग्धे स्रुतेऽनु कलशेन जलेन पक्वे पादास्थते गुडतुलां, पलपञ्चकं च||१५१||
वह्नर्मुष्टी द्वे यवक्षारतश्च|
दर्वीमालिम्पन् हन्ति लीढो गुडोऽयं गुल्मप्लीहार्शःकुष्ठमेहाग्निसादान्||१५२||
Adhikarana citrakAvalehaH (153-154) · Śloka 154
tōyadrōṇē citrakamūlatulārdhaṁ sādhyaṁ yāvatpādadalasthamathēdam|
aṣṭau datvā jīrṇaguḍasya palāni kvāthyaṁ bhuyaḥ sāndratayā samamētat||153||
trikaṭukamisipathyākuṣṭamustāvarāṅga kr̥miripudahanailācūrṇakīrṇō'valēhaḥ|
jayati gudajakuṣṭhaplīhagulmōdarāṇi prabalayati hutāśaṁ śaśvadabhyasyamānaḥ||154||
View original
तोयद्रोणे चित्रकमूलतुलार्धं साध्यं यावत्पाददलस्थमथेदम्|
अष्टौ दत्वा जीर्णगुडस्य पलानि क्वाथ्यं भुयः सान्द्रतया सममेतत्||१५३||
त्रिकटुकमिसिपथ्याकुष्टमुस्तावराङ्ग कृमिरिपुदहनैलाचूर्णकीर्णोऽवलेहः|
जयति गुदजकुष्ठप्लीहगुल्मोदराणि प्रबलयति हुताशं शश्वदभ्यस्यमानः||१५४||
Adhikarana guDAdiguTikA (155) · Śloka 155
guḍavyōṣavarāvēllatilāruṣkaracitrakaiḥ|
arśāṁsi hanti gulikā tvagvikāraṁ ca śīlitā||155||
View original
गुडव्योषवरावेल्लतिलारुष्करचित्रकैः|
अर्शांसि हन्ति गुलिका त्वग्विकारं च शीलिता||१५५||
Adhikarana sUraNapuTapAkaH (156) · Śloka 156
mr̥lliptaṁ sauraṇaṁ kandaṁ paktvā'gnau puṭapākavat|
adyāṭsatailalavaṇaṁ drunāmavinivr̥ttayē||156||
View original
मृल्लिप्तं सौरणं कन्दं पक्त्वाऽग्नौ पुटपाकवत्|
अद्याट्सतैललवणं द्रुनामविनिवृत्तये||१५६||
Adhikarana anyA sUraNaguTikA (157-158) · Śloka 158
maricapippalināgaracitrakān kramavivardhitabhāgasamāhr̥tān|
śikhicaturguṇasūtaṇayōjitān kuru guḍēna guḍān gudajacchidaḥ||157||
cūrṇikr̥tāḥ ṣōḍaśa sūraṇasya bhāgāstatō'rdhēna ca citrakasya|
mahauṣadhāddvau maricasya caikō guḍēna durnāmajayāya piṇḍī||158||
View original
मरिचपिप्पलिनागरचित्रकान् क्रमविवर्धितभागसमाहृतान्|
शिख़िचतुर्गुणसूतणयोजितान् कुरु गुडेन गुडान् गुदजच्छिदः||१५७||
चूर्णिकृताः षोडश सूरणस्य भागास्ततोऽर्धेन च चित्रकस्य|
महौषधाद्द्वौ मरिचस्य चैको गुडेन दुर्नामजयाय पिण्डी||१५८||
Adhikarana vaDavAmukhaScUrNaH (159) · Śloka 159
pathyānāgarakr̥ṣṇākarañjavēllāgnibhiḥ sitātulyaiḥ|
vaḍavāmukha iva jarayati bahugurvapi bhōjanaṁ cūrṇaḥ||159||
View original
पथ्यानागरकृष्णाकरञ्जवेल्लाग्निभिः सितातुल्यैः|
वडवामुख़ इव जरयति बहुगुर्वपि भोजनं चूर्णः||१५९||
Adhikarana kali~ggAdivaTikA (160) · Śloka 160
kaliṅgalāṅgalīkr̥ṣṇāvahnyapāmārgataṇḍulaiḥ|
bhūnimbasaindhavaguḍairguḍā gudajanāśanāḥ||160||
View original
कलिङ्गलाङ्गलीकृष्णावह्न्यपामार्गतण्डुलैः|
भूनिम्बसैन्धवगुडैर्गुडा गुदजनाशनाः||१६०||
Adhikarana saindhavAdicUrNam (161) · Śloka 161
lavaṇōttamavahnikaliṅgayavāṁ- ściribilvamahāpicumandayutān|
pibi saptadinaṁ mathitāluḍitān yadi marditumicchāsa pāyuruhām||161||
View original
लवणोत्तमवह्निकलिङ्गयवां- श्चिरिबिल्वमहापिचुमन्दयुतान्|
पिबि सप्तदिनं मथितालुडितान् यदि मर्दितुमिच्छास पायुरुहाम्||१६१||
Adhikarana shuShkArshaH su shreShThamauShadham ArdrArshaHsu shreShmauShadham sarvArshaHsu shreShmauShadham (162) · Śloka 162
śuṣkēṣu bhallātakamagnyamuktaṁ bhaiṣajyamārdrēṣu tu vatsakatvak|
sarvēṣu sarvartuṣu kālaśēya- marśaḥsu balyaṁ ca malāpahaṁ ca||162||
View original
शुष्केषु भल्लातकमग्न्यमुक्तं भैषज्यमार्द्रेषु तु वत्सकत्वक्|
सर्वेषु सर्वर्तुषु कालशेय- मर्शःसु बल्यं च मलापहं च||१६२||
Adhikarana arshaHsu sevyAsevyam (163) · Śloka 163
bhittvā vibandhānanulōmanāya yanmārutasyāgnibalāya yacca|
tadannapānauśadhamarśasēna sēvyaṁ, vivarjyaṁ viparītamasmāt||163||
View original
भित्त्वा विबन्धाननुलोमनाय यन्मारुतस्याग्निबलाय यच्च|
तदन्नपानौशधमर्शसेन सेव्यं, विवर्ज्यं विपरीतमस्मात्||१६३||
Adhikarana arshAdau visheSheNAgnirakShaNam (8) · Śloka 8
arśōtisāragrahaṇīvikārāḥ prāyēṇa cānyōnyanidānabhūtāḥ|
sannē'nalē santi, na santi dīptē, rakṣēdatastēṣu viśēṣatō'gnim||164||
iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitā yāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ caturthē cikitsita- sthānē'rśaścikitsitaṁ nāmā ṣṭamō'dhyāyaḥ||8||
View original
अर्शोतिसारग्रहणीविकाराः प्रायेण चान्योन्यनिदानभूताः|
सन्नेऽनले सन्ति, न सन्ति दीप्ते, रक्षेदतस्तेषु विशेषतोऽग्निम्||१६४||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सित- स्थानेऽर्शश्चिकित्सितं नामा ष्टमोऽध्यायः||८||