Adhikarana madAtyayAdicikitsitAdhyAyaH madAtyaye cikitsAprakAraH (2-1) · Śloka 1
āthātō madātyayādicikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē|2| ) yaṁ dōṣamadhikaṁ paśyēttasyādau pratikārayēt| kaphasthānānupūrvyā ca tulyadōṣē madātyayē||1||
आथातो मदात्ययादिचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) यं दोषमधिकं पश्येत्तस्यादौ प्रतिकारयेत्| कफस्थानानुपूर्व्या च तुल्यदोषे मदात्यये||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra hetuH (2) · Śloka 2
pittamārutaparyantaḥ prāyēṇa hi madātyayaḥ| |2|
पित्तमारुतपर्यन्तः प्रायेण हि मदात्ययः| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyotpannavyAdhermadyamevauShadham (2-3) · Śloka 3
| hīnamithyātipītēna yō vyādhirupajāyatē||2|| samapītēna tēnaiva sa madyēnōpaśāmyati| |3|
| हीनमिथ्यातिपीतेन यो व्याधिरुपजायते||२|| समपीतेन तेनैव स मद्येनोपशाम्यति| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasya viShasAdRuSyam (3) · Śloka 3
| madyasya viṣasādr̥śyāt|3|
| मद्यस्य विषसादृश्यात्|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ataH viShajavyAdherapi viShAntaramauShadham (3-4) · Śloka 4
| viṣaṁ tūtkarṣavr̥ttibhiḥ||3|| tīkṣṇādibhirguṇairyōgādviṣāntaramapēkṣatē| |4|
| विषं तूत्कर्षवृत्तिभिः||३|| तीक्ष्णादिभिर्गुणैर्योगाद्विषान्तरमपेक्षते| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyotpannavyAdhermadyauShadhatve upapattiH (4-7) · Śloka 7
| tīkṣṇōṣṇēnātimātrēṇa pītēnāmlavidāhinā||4|| madyēnānnarasaklēdō vidagdhaḥ kṣāratāṁ gataḥ| yān kuryānmadatr̥ṇmōhajvarāntardāhavibhramān||5|| madyōtkliṣṭēna dōṣēṇa ruddhaḥ srōtaḥsu mārutaḥ| sutīvrā vēdanā yāśca śirasyasthiṣu sandhiṣu||6|| jīrṇāmamadyadōṣasya prakāṅkṣālāghavē sati| yaugikaṁ vidhivadyuktaṁ madyamēva nihanti tān||7||
| तीक्ष्णोष्णेनातिमात्रेण पीतेनाम्लविदाहिना||४|| मद्येनान्नरसक्लेदो विदग्धः क्षारतां गतः| यान् कुर्यान्मदतृण्मोहज्वरान्तर्दाहविभ्रमान्||५|| मद्योत्क्लिष्टेन दोषेण रुद्धः स्रोतःसु मारुतः| सुतीव्रा वेदना याश्च शिरस्यस्थिषु सन्धिषु||६|| जीर्णाममद्यदोषस्य प्रकाङ्क्षालाघवे सति| यौगिकं विधिवद्युक्तं मद्यमेव निहन्ति तान्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atra hetuH (8) · Śloka 8
kṣārō hi yāti mādhuryaṁ śīghramamlōpasaṁhitaḥ| madyamamlēṣu ca śrēṣṭhaṁ dōṣaviṣyandanādalam||8||
क्षारो हि याति माधुर्यं शीघ्रमम्लोपसंहितः| मद्यमम्लेषु च श्रेष्ठं दोषविष्यन्दनादलम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNayuktaM madyaM dhAtusAmyakaram (9) · Śloka 9
tīkṣṇōṣṇādyaiḥ purā prōktairdīpanādyaistathā guṇaiḥ| sātmyatvācca tadēvāsya dhātusāmyakaraṁ param||9||
तीक्ष्णोष्णाद्यैः पुरा प्रोक्तैर्दीपनाद्यैस्तथा गुणैः| सात्म्यत्वाच्च तदेवास्य धातुसाम्यकरं परम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAtyayauShadhakAlaH (10) · Śloka 10
saptāhamaṣṭarātraṁ vā kuryātpānātyayauṣadham| jīryatyētāvatā pānaṁ kālēna vipathāśritam||10||
सप्ताहमष्टरात्रं वा कुर्यात्पानात्ययौषधम्| जीर्यत्येतावता पानं कालेन विपथाश्रितम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tataH paraM yathAyathaM rogauShadham (11) · Śloka 11
paraṁ tatō'nubadhnāti yō rōgastasya bhēṣajam| yathāyathaṁ prayuñjīta kr̥tapānātyayauṣadhaḥ||11||
परं ततोऽनुबध्नाति यो रोगस्तस्य भेषजम्| यथायथं प्रयुञ्जीत कृतपानात्ययौषधः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdike madAtaye piShTakRutaM madyam vAtAdike madAtaye mAMsarasAH vAtAdike madAtaye rAgaShADavAH vAtAdike madAtaye godhUmamAShAnnam vAtAdike madAtaye acCavArUNI vAtAdike madAtaye svarasakkAthAH vAtAdike madAtaye mastvAdi vAtAdike madAtaye aBya~ggAdi vAtAdike madAtaye prAvaraNam vAtAdike madAtaye dhUmo~anulepanaM ca vAtAdike madAtaye stryaH (12-19) · Śloka 19
tatra vātōlbaṇē madyaṁ dadhātipiṣṭakr̥taṁ yutam| bījapūrakavrukṣāmlakōladāḍimadīpyakaiḥ||12|| yavānīhapuṣājājīvyōṣatrilavaṇārdrakaiḥ| śulyirmāṁsairharitakaiḥ snēhavadbhiśca sakubhiḥ||13|| uṣṇasnigdhāmlalavaṇā mēdyamāṁsarasā hitāḥ| āmrāmrātakapēśībhiḥ saṁskr̥tā rāgaṣāḍavāḥ||14|| gōdhūmamāṣavikr̥tirmr̥duścitrā mukhapriyā| ārdrikārdrakakulmāṣasuktamāṁsādigarbhiṇī||15|| surabhirlavaṇā śītā nirgadā vā'cchhavāruṇī| sarasō dāḍimāt kvāthaḥ pañcamūlātkanīyasaḥ||16|| śuṇṭhīdhānyāttathā mustusuktāmbhōcchhāmlakāñjikam abhyaṅgōdvartanasnānamuṣṇaṁ prāvaraṇaṁ ghanam||17|| ghanaścāgurujō dhūpaḥ paṅkaścāgurukuṅkumaḥ| kucōruśrōṇiśālinyō yauvanōṣṇāṅgayaṣṭayaḥ||18|| harṣēṇāliṅganē yuktāḥ priyāḥ saṁvāhanēṣu ca| |19|
तत्र वातोल्बणे मद्यं दधातिपिष्टकृतं युतम्| बीजपूरकव्रुक्षाम्लकोलदाडिमदीप्यकैः||१२|| यवानीहपुषाजाजीव्योषत्रिलवणार्द्रकैः| शुल्यिर्मांसैर्हरितकैः स्नेहवद्भिश्च सकुभिः||१३|| उष्णस्निग्धाम्ललवणा मेद्यमांसरसा हिताः| आम्राम्रातकपेशीभिः संस्कृता रागषाडवाः||१४|| गोधूममाषविकृतिर्मृदुश्चित्रा मुखप्रिया| आर्द्रिकार्द्रककुल्माषसुक्तमांसादिगर्भिणी||१५|| सुरभिर्लवणा शीता निर्गदा वाऽच्छवारुणी| सरसो दाडिमात् क्वाथः पञ्चमूलात्कनीयसः||१६|| शुण्ठीधान्यात्तथा मुस्तुसुक्ताम्भोच्छाम्लकाञ्जिकम् अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानमुष्णं प्रावरणं घनम्||१७|| घनश्चागुरुजो धूपः पङ्कश्चागुरुकुङ्कुमः| कुचोरुश्रोणिशालिन्यो यौवनोष्णाङ्गयष्टयः||१८|| हर्षेणालिङ्गने युक्ताः प्रियाः संवाहनेषु च| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhike shArkarAdimadyam pittAdhike pAnakam (19-21) · Śloka 21
| pittōlbaṇē bahujalaṁ śārkaraṁ madhu vā yutam||19|| rasairdāḍimakharjūrabhavyadrākṣāparūṣajaiḥ| suśītaṁ sasitāsaktu yōjyaṁ tādr̥k ca pānakam||20|| svāduvargakaṣāyairvā yuktaṁ madyaṁ samākṣikam| |21|
| पित्तोल्बणे बहुजलं शार्करं मधु वा युतम्||१९|| रसैर्दाडिमख़र्जूरभव्यद्राक्षापरूषजैः| सुशीतं ससितासक्तु योज्यं तादृक् च पानकम्||२०|| स्वादुवर्गकषायैर्वा युक्तं मद्यं समाक्षिकम्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhike shAlyAdyannam (21-22) · Śloka 22
| śāliṣaṣṭikamaśnīyācchaśājaiṇakapiñjalaiḥ||21|| satīnamudgāmalakapaṭōlīdāḍimai rasaiḥ| |22|
| शालिषष्टिकमश्नीयाच्छशाजैणकपिञ्जलैः||२१|| सतीनमुद्गामलकपटोलीदाडिमै रसैः| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhike samutlkiShTakaPapitte vamanam,pittAdhike tataH saMsargIkramaH (22-24) · Śloka 24
| kaphapittaṁ samuktliṣṭamullikhēttr̥ḍvidāhavān||22|| pītvā'mbu śītaṁ madyaṁ vā bhūrīkṣurasasaṁyutam| drākṣārasaṁ vā saṁsargī tarpaṇādiḥ paraṁ hitaḥ||23|| tathā'gnirdīpyatē tasya dōṣaśēṣānnapācanaḥ| |24|
| कफपित्तं समुक्त्लिष्टमुल्लिखेत्तृड्विदाहवान्||२२|| पीत्वाऽम्बु शीतं मद्यं वा भूरीक्षुरससंयुतम्| द्राक्षारसं वा संसर्गी तर्पणादिः परं हितः||२३|| तथाऽग्निर्दीप्यते तस्य दोषशेषान्नपाचनः| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhike saraktaniShThIvakAsAdau auShadham (24-26) · Śloka 26
| kāsē saraktaniṣṭhīvē pārśvastanarujāsu ca||24|| tr̥ṣṇāyāṁ savidāhāyāṁ sōtklēśē hr̥dayōrasi| guḍūcībhadramustānāṁ paṭōlasyāthava rasam||25|| saśr̥ṅgabēraṁ yuñjīta tittiripratibhōjanam| |26|
| कासे सरक्तनिष्ठीवे पार्श्वस्तनरुजासु च||२४|| तृष्णायां सविदाहायां सोत्क्लेशे हृदयोरसि| गुडूचीभद्रमुस्तानां पटोलस्याथव रसम्||२५|| सशृङ्गबेरं युञ्जीत तित्तिरिप्रतिभोजनम्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhike atitRuShNAdau pAnamannaM ca (26-27) · Śloka 27
| tr̥ṣyatē cāti balavadvātapittē samuddhatē||26|| dadyād drākṣārasaṁ pānaṁ śītaṁ dōṣānulōmanam| jīrṇē'dyānmadhurāmlēna chāgamāṁsarasēna ca||27||
| तृष्यते चाति बलवद्वातपित्ते समुद्धते||२६|| दद्याद् द्राक्षारसं पानं शीतं दोषानुलोमनम्| जीर्णेऽद्यान्मधुराम्लेन छागमांसरसेन च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhike tRuShNAyAM pAnam (28-29) · Śloka 29
tr̥ṣyalpaśaḥ pibēnmadyaṁ madaṁ rakṣan bahūdakam| mustadāḍimalājāmbu jalaṁ vā parṇinīśr̥tam||28|| pāṭalyutpalakandairvā svabhāvādēva vā himam| |29|
तृष्यल्पशः पिबेन्मद्यं मदं रक्षन् बहूदकम्| मुस्तदाडिमलाजाम्बु जलं वा पर्णिनीशृतम्||२८|| पाटल्युत्पलकन्दैर्वा स्वभावादेव वा हिमम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhike abdhAtukShINAdau pAnam (29-30) · Śloka 30
| madyātipānādabdhātau kṣīṇē tējasi cōddhatē||29|| yaḥ śuṣkagalatālōvṣṭhō jihvāṁ niṣkr̥ṣya cēṣṭatē| pāyayētkāmatō'mbhastaṁ niśīthapavanāhatam||30||
| मद्यातिपानादब्धातौ क्षीणे तेजसि चोद्धते||२९|| यः शुष्कगलतालोव्ष्ठो जिह्वां निष्कृष्य चेष्टते| पाययेत्कामतोऽम्भस्तं निशीथपवनाहतम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhike tRu~aNAnAshako mukhAlepaH (31) · Śloka 31
kōladāḍimavr̥kṣāmlacukrīkācukrikārasaḥ| pañcāmlakō mukhālēpaḥ sadyastr̥ṣṇaṁ niyacchati||31||
कोलदाडिमवृक्षाम्लचुक्रीकाचुक्रिकारसः| पञ्चाम्लको मुख़ालेपः सद्यस्तृष्णं नियच्छति||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhike dAhe~atishishiro vidhiH pittAdhike dAhe~arohiNIshirAvedhaH (32-33) · Śloka 33
tvacaṁ prāptaśca pānōṣmā pittaraktābhimūrcchitaḥ| dāhaṁ prakurutē ghōraṁ tatrātiśiśirō vidhiḥ||32|| aśāmyati rasaistr̥ptē rōhiṇīṁ vyadhayēcchirām| |33|
त्वचं प्राप्तश्च पानोष्मा पित्तरक्ताभिमूर्च्छितः| दाहं प्रकुरुते घोरं तत्रातिशिशिरो विधिः||३२|| अशाम्यति रसैस्तृप्ते रोहिणीं व्यधयेच्छिराम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPAdhike vamanopavAsau,kaPAdike shuNThyAdishItakashAyaH (33-34) · Śloka 34
| ullēkhanōpavāsābhyāṁ jayēcchlēṣmōlbaṇaṁ pibēt||33|| śītaṁ śuṇṭhīsthirōdīcyaduḥsparśānyatamōdakam| |34|
| उल्लेख़नोपवासाभ्यां जयेच्छ्लेष्मोल्बणं पिबेत्||३३|| शीतं शुण्ठीस्थिरोदीच्यदुःस्पर्शान्यतमोदकम्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPAdhike nirAmakShudhite shArkarAdimadyam (34-35) · Śloka 35
| nirāmaṁ kṣudhitaṁ kālē pāyayēdvahumākṣikam||34|| śārkaraṁ madhu vā jīrṇamariṣṭaṁ sīdhumēva vā| rūkṣatarpaṇasaṁyuktaṁ yavānīnāgarānvitam||35||
| निरामं क्षुधितं काले पाययेद्वहुमाक्षिकम्||३४|| शार्करं मधु वा जीर्णमरिष्टं सीधुमेव वा| रूक्षतर्पणसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPAdike yavagodhUmAdyannaM mAMsarasaSca (36-37) · Śloka 37
yūṣēṇa yavagōdhūmaṁ tanunā'lpēna bhōjayēt| uṣṇāmlakaṭutiktēna kaulatthēnālpasarpiṣā||36|| śuṣkamūlakajaiścchāgai rasairvā dhanvacāriṇām| sāmlavētasavr̥kṣāmlapaṭōlīvyōṣadāḍimaiḥ||37||
यूषेण यवगोधूमं तनुनाऽल्पेन भोजयेत्| उष्णाम्लकटुतिक्तेन कौलत्थेनाल्पसर्पिषा||३६|| शुष्कमूलकजैश्च्छागै रसैर्वा धन्वचारिणाम्| साम्लवेतसवृक्षाम्लपटोलीव्योषदाडिमैः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPAdike mAMsaM mAdhavapAnaM ca (38-40) · Śloka 40
prabhūtaśuṇṭhīmaricaharitārdrakapēśikam| bījapūrarasādyamlabhr̥ṣṭanīrasarvatitam||38|| karīrakaramardādi rōciṣṇu bahuśālanam| pravyaktāṣṭāṅgalavaṇaṁ vikalpitanimardakam||39|| yathāgni bhakṣayan māṁsaṁ mādhavaṁ nigadaṁ pibēt| |40|
प्रभूतशुण्ठीमरिचहरितार्द्रकपेशिकम्| बीजपूररसाद्यम्लभृष्टनीरसर्वतितम्||३८|| करीरकरमर्दादि रोचिष्णु बहुशालनम्| प्रव्यक्ताष्टाङ्गलवणं विकल्पितनिमर्दकम्||३९|| यथाग्नि भक्षयन् मांसं माधवं निगदं पिबेत्| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPAdike aShTA~ggalavaNam (40-41) · Śloka 41
| sitāsauvarcalājājītittiḍīkāmlavētasam||40|| tvagēlāmaricārdhāṁśamaṣṭāṅgalavaṇaṁ hitam| srōtōviśuddhyagnikaraṁ kaphaprāyē madātyayē||41||
| सितासौवर्चलाजाजीतित्तिडीकाम्लवेतसम्||४०|| त्वगेलामरिचार्धांशमष्टाङ्गलवणं हितम्| स्रोतोविशुद्ध्यग्निकरं कफप्राये मदात्यये||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPAdike rUkShoShNodvartanAdi kaPAdike sakAmastrIBiryuttayAjAgaraNam (42-43) · Śloka 43
rūkṣōṣṇōdvartanōddharṣasnānabhōjanalaṅghanaiḥ| sakāmābhiḥ saha strībhiryuktyā jāgaraṇēna ca||42|| madātyayaḥ kaphaprāyaḥ śīghraṁ samupaśāmyati| |43|
रूक्षोष्णोद्वर्तनोद्धर्षस्नानभोजनलङ्घनैः| सकामाभिः सह स्त्रीभिर्युक्त्या जागरणेन च||४२|| मदात्ययः कफप्रायः शीघ्रं समुपशाम्यति| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAte dashavidhe cikitsA (43-44) · Śloka 44
| yadidaṁ karma nirdiṣṭaṁ pr̥thagdōṣabalaṁ prati||43|| sannipātē daśavidhē tacchhēṣē'pi vikalpayēt| |44|
| यदिदं कर्म निर्दिष्टं पृथग्दोषबलं प्रति||४३|| सन्निपाते दशविधे तच्छ्हेषेऽपि विकल्पयेत्| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAte tvAgAdi pAnakam (44-46) · Śloka 46
| tvaṅnāgapuṣpamagadhāmaricājājidhānyakaiḥ||44|| paruṣakamadhūkailāsurāhvaiśca sitānvitaiḥ| sakapittharasaṁ hr̥dyaṁ pānakaṁ śaśibōvitam||45|| madātyayēṣu sarvēṣu pēyaṁ rucyagnidīpanam| |46|
| त्वङ्नागपुष्पमगधामरिचाजाजिधान्यकैः||४४|| परुषकमधूकैलासुराह्वैश्च सितान्वितैः| सकपित्थरसं हृद्यं पानकं शशिबोवितम्||४५|| मदात्ययेषु सर्वेषु पेयं रुच्यग्निदीपनम्| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAte harShaNI kriyA (46-47) · Śloka 47
| nāvikṣōbhya manō madyaṁ śarīramavihanya vā||46|| kuryānmadātyayaṁ tasmādiṣyata harṣaṇī kriyā| |47|
| नाविक्षोभ्य मनो मद्यं शरीरमविहन्य वा||४६|| कुर्यान्मदात्ययं तस्मादिष्यत हर्षणी क्रिया| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAte eBirashAnte payaH pAnam (47-49) · Śloka 49
| saṁśuddhiśamanādyēṣu madadōṣaḥ kr̥tēṣvapi||47|| na cēcchāmyētkaphē kṣīṇē jātē daurvalyalāghavē| tasya madyavidagdhasya vātapittādhikasya ca||48|| grīṣmōpataptasya tarōryathā varṣaṁ tathā payaḥ| |49|
| संशुद्धिशमनाद्येषु मददोषः कृतेष्वपि||४७|| न चेच्छाम्येत्कफे क्षीणे जाते दौर्वल्यलाघवे| तस्य मद्यविदग्धस्य वातपित्ताधिकस्य च||४८|| ग्रीष्मोपतप्तस्य तरोर्यथा वर्षं तथा पयः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana payaH pAne upapattiH (49-50) · Śloka 50
madyakṣīṇasya hi kṣīṇaṁ kṣīramāśvēva puṣyati||49|| ōjastulyaṁ guṇaiḥ sarvairviparītaṁ ca madyataḥ|50|
मद्यक्षीणस्य हि क्षीणं क्षीरमाश्वेव पुष्यति||४९|| ओजस्तुल्यं गुणैः सर्वैर्विपरीतं च मद्यतः|५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana payasAvihate roge madyapAnam (50-51) · Śloka 51
| payasā vihatē rōgē balē jātē nivartayēt||50|| kṣīraprayōgaṁ, madyaṁ ca kramēṇālpālpamācarēt| na vikṣayadhvaṁsakōtthaiḥ spr̥śētōpadravairyathā||51||
| पयसा विहते रोगे बले जाते निवर्तयेत्||५०|| क्षीरप्रयोगं, मद्यं च क्रमेणाल्पाल्पमाचरेत्| न विक्षयध्वंसकोत्थैः स्पृशेतोपद्रवैर्यथा||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikShayadhvaMsakayoScikitsA (52-53) · Śloka 53
tayōstu syāddhr̥ kṣīraṁ bastayō br̥ṁhaṇāḥ śivāḥ| abhyaṅgōdvartanasnānānyannapānaṁ ca vātajit||52|| yuktamadyasya madyōtthō na vyādhirupājāyatē| atō'sya vakṣyatē yōgō yaḥ sukhāyaiva kēvalam||53||
तयोस्तु स्याद्धृ क्षीरं बस्तयो बृंहणाः शिवाः| अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानान्यन्नपानं च वातजित्||५२|| युक्तमद्यस्य मद्योत्थो न व्याधिरुपाजायते| अतोऽस्य वक्ष्यते योगो यः सुख़ायैव केवलम्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana surApAnasya guNAH stutiSca (54-67) · Śloka 67
āśvinaṁ yā mahattējō balaṁ sārasvataṁ ca yā| dadhātyaindraṁ ca yā vīryaṁ prabhāvaṁ vaiṣṇavaṁ ca yā||54|| astraṁ makarakētōryā puruṣārthō balasya yā| sautrāmaṇyāṁ dvijamukhē yā hutāśē ca hūyatē||55|| yā sarvauṣadhisampūrṇānmathyamānātsurāsuraiḥ| mahōdadhēḥ samudbhūtā śrīśaśāṅkāmr̥taiḥ saha||56|| madhumādhavamairēyasīdhugauḍāsavādibhiḥ| madaśaktimanujjhantī yā rūpairbahubhiḥ sthitā||57|| yāmāsvādya vilāsinyō yathārthaṁ nāma bibhrati| kulāṅganā'pi yāṁ pītvā nayatyuddhatamānasā||58|| anaṅgāliṅgitairaṅgaiḥ kvāpi cētō munērapi| taraṅgabhaṅgabhrukuṭītarjanairmāninīmanaḥ||59|| ēkaṁ prasādya kurutē yā dvayōrapi nirvr̥tim| yathākāmaṁ bhaṭāvāptiparihr̥ṣṭāpsarōgaṇē||60|| tr̥ṇavatpuruṣā yuddhē yāmāsvādya tyajantyasūn| yāṁ śīlayitvā'pi ciraṁ bahudhā bahuvigrahām||61|| nityaṁ harṣātivēgēna tatpūrvamiva sēvatē| śōkōdvēgāratibhayairyāṁ dr̥ṣṭvā nābhibhūyatē||62|| gōṣṭhīmahōtsavōdyānaṁ na yasyāḥ śōbhatē vinā| smr̥tvā smr̥tvā ca bahuśō viyuktaḥ śōcatē yayā||63|| aprasannā'pi yā prītyai prasannā svarga ēva yā| apīndraṁ manyatē duḥsthaṁ hr̥dayasthitayā yayā||64|| anirdēśyasukhāsvādā svayaṁvēdyaiva yā param| iti citrāsvavasthāsu priyāmanukarōti yā||65|| priyā'tipriyatāṁ yāti yatpriyasya viśēṣataḥ| yā prītiryā ratirvā vāgyā puṣṭiriti ca stutā||66|| dēvadānavagandharvayakṣarākṣasamānuṣaiḥ| pānapravr̥ttau satyāṁ tu tāṁ surāṁ vidhinā pibēt||67||
आश्विनं या महत्तेजो बलं सारस्वतं च या| दधात्यैन्द्रं च या वीर्यं प्रभावं वैष्णवं च या||५४|| अस्त्रं मकरकेतोर्या पुरुषार्थो बलस्य या| सौत्रामण्यां द्विजमुख़े या हुताशे च हूयते||५५|| या सर्वौषधिसम्पूर्णान्मथ्यमानात्सुरासुरैः| महोदधेः समुद्भूता श्रीशशाङ्कामृतैः सह||५६|| मधुमाधवमैरेयसीधुगौडासवादिभिः| मदशक्तिमनुज्ज़न्ती या रूपैर्बहुभिः स्थिता||५७|| यामास्वाद्य विलासिन्यो यथार्थं नाम बिभ्रति| कुलाङ्गनाऽपि यां पीत्वा नयत्युद्धतमानसा||५८|| अनङ्गालिङ्गितैरङ्गैः क्वापि चेतो मुनेरपि| तरङ्गभङ्गभ्रुकुटीतर्जनैर्मानिनीमनः||५९|| एकं प्रसाद्य कुरुते या द्वयोरपि निर्वृतिम्| यथाकामं भटावाप्तिपरिहृष्टाप्सरोगणे||६०|| तृणवत्पुरुषा युद्धे यामास्वाद्य त्यजन्त्यसून्| यां शीलयित्वाऽपि चिरं बहुधा बहुविग्रहाम्||६१|| नित्यं हर्षातिवेगेन तत्पूर्वमिव सेवते| शोकोद्वेगारतिभयैर्यां दृष्ट्वा नाभिभूयते||६२|| गोष्ठीमहोत्सवोद्यानं न यस्याः शोभते विना| स्मृत्वा स्मृत्वा च बहुशो वियुक्तः शोचते यया||६३|| अप्रसन्नाऽपि या प्रीत्यै प्रसन्ना स्वर्ग एव या| अपीन्द्रं मन्यते दुःस्थं हृदयस्थितया यया||६४|| अनिर्देश्यसुख़ास्वादा स्वयंवेद्यैव या परम्| इति चित्रास्ववस्थासु प्रियामनुकरोति या||६५|| प्रियाऽतिप्रियतां याति यत्प्रियस्य विशेषतः| या प्रीतिर्या रतिर्वा वाग्या पुष्टिरिति च स्तुता||६६|| देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसमानुषैः| पानप्रवृत्तौ सत्यां तु तां सुरां विधिना पिबेत्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasya medonilakaPajaroganAshakatvam (68) · Śloka 68
sambhavanti na tē rōgā mēdōnilakaphōdbhavāḥ| vidhiyuktādr̥tē madyādyē na sidhyanti dāruṇāḥ||68||
सम्भवन्ति न ते रोगा मेदोनिलकफोद्भवाः| विधियुक्तादृते मद्याद्ये न सिध्यन्ति दारुणाः||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasyAvashyakatvam (69) · Śloka 69
asti dēhasya sā'vasthā yasyāṁ pānaṁ nirvāyatē| anyatra madyānnigadādvividhauṣadhasaṁskr̥tāt||69||
अस्ति देहस्य साऽवस्था यस्यां पानं निर्वायते| अन्यत्र मद्यान्निगदाद्विविधौषधसंस्कृतात्||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyaMvinA AnUpAdimAMsaM kathaM pariNamet (70) · Śloka 70
ānūpaṁ jāṅgalaṁ māṁsaṁ vidhinā'pyupakalpitam| madyaṁ sahāyamaprāpya samyak pariṇamētkatham||70||
आनूपं जाङ्गलं मांसं विधिनाऽप्युपकल्पितम्| मद्यं सहायमप्राप्य सम्यक् परिणमेत्कथम्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyaMvinA lashunaprayoge kiyAn guNaH (71) · Śloka 71
sutīvramārutavyādhighātinō laśunasya ca| madyamāṁsaviyuktasya prayōgē syātkiyān guṇaḥ||71||
सुतीव्रमारुतव्याधिघातिनो लशुनस्य च| मद्यमांसवियुक्तस्य प्रयोगे स्यात्कियान् गुणः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrAdikarmaNi madasyAvasyAvasyakatA (72) · Śloka 72
nigūḍhaśalyāharaṇē śastrakṣārāgnikarmaṇi| pītamadyō viṣahatē sukhaṁ vaidyavikatthanām||72||
निगूढशल्याहरणे शस्त्रक्षाराग्निकर्मणि| पीतमद्यो विषहते सुख़ं वैद्यविकत्थनाम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasya shreShThatA (73) · Śloka 73
analōttējanaṁ rucyaṁ śōkaśramavinōdakam| na cātaḥ paramastyanyadārōgyabalapuṣṭikr̥t||73||
अनलोत्तेजनं रुच्यं शोकश्रमविनोदकम्| न चातः परमस्त्यन्यदारोग्यबलपुष्टिकृत्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasmAdAtmavatA madyaM peyam (74) · Śloka 74
rakṣatā jīvitaṁ tasmātpēyamātmabatā sadā| āśritōpāśritahitaṁ paramaṁ dharmasādhanam||74||
रक्षता जीवितं तस्मात्पेयमात्मबता सदा| आश्रितोपाश्रितहितं परमं धर्मसाधनम्||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasya pAne vidhiH (75-85) · Śloka 85
srātaḥ praṇamya suravipragurūn yathāsvaṁ vr̥ttiṁ vidhāya ca samastaparigrahasya| āpānabhūmimatha gandhajalābhiṣīktā- māhāramaṇḍapasamīpagatāṁ śrayēta||75|| svāstrūtē'tha śayanē kamanīyē mitrabhr̥tyaramaṇīsamavētaḥ| svaṁ yaśaḥ kathakacāraṇasaṅghai ruddhataṁ niśamayannatilōkam||76|| vilāsinīnāṁ ca vilāsaśōbhi gītaṁ sanr̥tyaṁ kalatūryaghōṣaiḥ| kāñcīkalāpaiścalakiṅkiṇīkaiḥ krīḍāvihaṅgaiśca kr̥tānunādam||77|| maṇikanakasamutthairāvanēyairvicitraiḥ sajalavividhalēkhakṣō-mavastrāvr̥tāṅgaiḥ| api munijanacittakṣōbhasampādinībhi- ścakitahariṇalōlaprēkṣaṇībhiḥ priyābhiḥ||78|| stananitambakr̥tādatigauravā- dalasamākulamīśvarasambhramāt| iti gataṁ dadhatībhirasaṁsthitaṁ taruṇacittavilōbhanakārmaṇam||79|| yauvanāsavamattābhirvilāsādhiṣṭhitātmabhiḥ| sañcāryamāṇaṁ yugapattanvaṅgībhiritastataḥ||80|| tālavr̥ntanalinīdalānilaiḥ śītalīkr̥tamatība śītalaiḥ| darśanē'pi vidadhadvaśānugaṁ svāditaṁ kimuta cittajanmanaḥ||81|| cūtarasēndumr̥gaiḥ kr̥tavāsaṁ mallikayōjjvalayā ca sanātham| sphāṭikaśuktigataṁ sataraṅgaṁ kāntamanaṅgamivōdvahadaṅgam||82|| tālīsādyaṁ cūrṇamēlādikaṁ vā hr̥dyaṁ prāśya prāgvayaḥsthāpanaṁ vā| tatprārthibhyō bhūmibhāgē sumr̥ṣṭē tōyōnmiśraṁ dāpayitvā tataśca||83|| ghr̥timān smr̥timānnityamanūnādhikamācaran| ucitēnōpacārēṇa sarvamēvōpapādayan||84|| jitavikasitāsitasarō janayanasaṅkrāntivardhitaśrīkam| kānṭamukhamiva saurabha- hr̥tamadhupagaṇaṁ pibēnmadyam||85||
स्रातः प्रणम्य सुरविप्रगुरून् यथास्वं वृत्तिं विधाय च समस्तपरिग्रहस्य| आपानभूमिमथ गन्धजलाभिषीक्ता- माहारमण्डपसमीपगतां श्रयेत||७५|| स्वास्त्रूतेऽथ शयने कमनीये मित्रभृत्यरमणीसमवेतः| स्वं यशः कथकचारणसङ्घै रुद्धतं निशमयन्नतिलोकम्||७६|| विलासिनीनां च विलासशोभि गीतं सनृत्यं कलतूर्यघोषैः| काञ्चीकलापैश्चलकिङ्किणीकैः क्रीडाविहङ्गैश्च कृतानुनादम्||७७|| मणिकनकसमुत्थैरावनेयैर्विचित्रैः सजलविविधलेखक्षो-मवस्त्रावृताङ्गैः| अपि मुनिजनचित्तक्षोभसम्पादिनीभि- श्चकितहरिणलोलप्रेक्षणीभिः प्रियाभिः||७८|| स्तननितम्बकृतादतिगौरवा- दलसमाकुलमीश्वरसम्भ्रमात्| इति गतं दधतीभिरसंस्थितं तरुणचित्तविलोभनकार्मणम्||७९|| यौवनासवमत्ताभिर्विलासाधिष्ठितात्मभिः| सञ्चार्यमाणं युगपत्तन्वङ्गीभिरितस्ततः||८०|| तालवृन्तनलिनीदलानिलैः शीतलीकृतमतीब शीतलैः| दर्शनेऽपि विदधद्वशानुगं स्वादितं किमुत चित्तजन्मनः||८१|| चूतरसेन्दुमृगैः कृतवासं मल्लिकयोज्ज्वलया च सनाथम्| स्फाटिकशुक्तिगतं सतरङ्गं कान्तमनङ्गमिवोद्वहदङ्गम्||८२|| तालीसाद्यं चूर्णमेलादिकं वा हृद्यं प्राश्य प्राग्वयःस्थापनं वा| तत्प्रार्थिभ्यो भूमिभागे सुमृष्टे तोयोन्मिश्रं दापयित्वा ततश्च||८३|| घृतिमान् स्मृतिमान्नित्यमनूनाधिकमाचरन्| उचितेनोपचारेण सर्वमेवोपपादयन्||८४|| जितविकसितासितसरो जनयनसङ्क्रान्तिवर्धितश्रीकम्| कान्टमुखमिव सौरभ- हृतमधुपगणं पिबेन्मद्यम्||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAnantaraM Bojanam BojanAnantaraM punH pAnam nishi madyapAnamalpameva (86) · Śloka 86
pītvaivaṁ caṣakadvayaṁ parijanaṁ sanmānya sarvaṁ tatō gatvā''hārabhuvaṁ puraḥ subhiṣajō bhuñjīta bhūyō'tra ca| māṁsāpūpaghr̥tārdrakādiharitairyuktaṁ sasauvarcalai- rdvistrirvā niśi cālpamēva vanitāsaṁvalganārthaṁ pibēt||86||
पीत्वैवं चषकद्वयं परिजनं सन्मान्य सर्वं ततो गत्वाऽऽहारभुवं पुरः सुभिषजो भुञ्जीत भूयोऽत्र च| मांसापूपघृतार्द्रकादिहरितैर्युक्तं ससौवर्चलै- र्द्विस्त्रिर्वा निशि चाल्पमेव वनितासंवल्गनार्थं पिबेत्||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dayitAyA madyApAne prashaMsA (87-88) · Śloka 88
rahasi dayitāmaṅkē kr̥tvā bhujāntarapīḍanā- tpulakitatanuṁ jātasvēdāṁ sakampapayōdharām| yadi sarabhasaṁ śīdhōrvāraṁ na pāyayatē kr̥tī kimanubhavati klēśapRyaṁ tatō gr̥hatantratām||87|| varatanuvakrasaṅgatisugandhitaraṁ sarakaṁ drutamiva padmarāgamaṇimāsavarūpadharam| bhavati ratiśramēṇa ca madaḥ pibatō'lpamapi kṣayamata ōjasaḥ pariharan sa śayīta param||88||
रहसि दयितामङ्के कृत्वा भुजान्तरपीडना- त्पुलकिततनुं जातस्वेदां सकम्पपयोधराम्| यदि सरभसं शीधोर्वारं न पाययते कृती किमनुभवति क्लेशप्ऱ्यं ततो गृहतन्त्रताम्||८७|| वरतनुवक्रसङ्गतिसुगन्धितरं सरकं द्रुतमिव पद्मरागमणिमासवरूपधरम्| भवति रतिश्रमेण च मदः पिबतोऽल्पमपि क्षयमत ओजसः परिहरन् स शयीत परम्||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapAnasukhasya surairapi spRuhaNIyatvam (89-90) · Śloka 90
itthaṁ yuktyā pibanmadyaṁ na trivargādvihīyatē| asārasaṁsārasukhaṁ paramaṁ cādhigacchati||89|| ēśvaryasyōpabhōgō'yaṁ spr̥haṇīyaḥ surairapi| |90|
इत्थं युक्त्या पिबन्मद्यं न त्रिवर्गाद्विहीयते| असारसंसारसुख़ं परमं चाधिगच्छति||८९|| एश्वर्यस्योपभोगोऽयं स्पृहणीयः सुरैरपि| |९०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapAnarahitasya nindA,tasmAdvyavasthayA pAnaM hitam (90-92) · Śloka 92
| anyathā hi vipatsu syātpaścāttāpēndhanaṁ dhanam||90|| upabhōgēna rahitō bhōgāvāniti nindyatē| nirmitō'tikadaryō'yaṁ vidhinā nidhipālakaḥ||91|| tasmāhyavasthayā pānaṁ pānasya satataṁ hitam| jitvā viṣayalubdhānāmindriyāṇāṁ svatantratām||92||
| अन्यथा हि विपत्सु स्यात्पश्चात्तापेन्धनं धनम्||९०|| उपभोगेन रहितो भोगावानिति निन्द्यते| निर्मितोऽतिकदर्योऽयं विधिना निधिपालकः||९१|| तस्माह्यवस्थया पानं पानस्य सततं हितम्| जित्वा विषयलुब्धानामिन्द्रियाणां स्वतन्त्रताम्||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eSha dhaninAM vidhiH (93) · Śloka 93
vidhirvasumatāmēṣa bhaviṣyadvasavastu yē| yathōpapatti tairmadyaṁ pātavyaṁ mātrayā hitam||93||
विधिर्वसुमतामेष भविष्यद्वसवस्तु ये| यथोपपत्ति तैर्मद्यं पातव्यं मात्रया हितम्||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana draridrANAM vidhiH madyapAnasya samayogaH (14) · Śloka 14
yāvad dr̥ṣṭērna sambhrāntiryāvanna kṣōbhatē manaḥ| tāvadēva virantavyaṁ madyādātmavatā sadā||14||
यावद् दृष्टेर्न सम्भ्रान्तिर्यावन्न क्षोभते मनः| तावदेव विरन्तव्यं मद्यादात्मवता सदा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdhikasya madyapAnaprakAraH (15) · Śloka 15
abhyaṅgōdvartanasnānavāsadhūpānulēpanaiḥ| snigdhōṣṇairbhāvitaścānnaiḥ pānaṁ vātōttaraḥ pibēt||15||
अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानवासधूपानुलेपनैः| स्निग्धोष्णैर्भावितश्चान्नैः पानं वातोत्तरः पिबेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikasya madyapAnaprakAraH (16) · Śloka 16
śītōpacārairvividhairmadhurasnigdhaśītalaiḥ| paittikō bhavitaścānnaiḥ pibanmadyaṁ na sīdati||16||
शीतोपचारैर्विविधैर्मधुरस्निग्धशीतलैः| पैत्तिको भवितश्चान्नैः पिबन्मद्यं न सीदति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikasya madyapAnaprakAraH (17) · Śloka 17
upacārairaśiśirairyavagōdhūmabhuk pibēt| ṣlaiṣmikō dhanvajairmāṁsairmadyaṁ māricikaiḥ saha||17||
उपचारैरशिशिरैर्यवगोधूमभुक् पिबेत्| ष्लैष्मिको धन्वजैर्मांसैर्मद्यं मारिचिकैः सह||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAte hitaM madyam,pitte hitaM madyam,kaPe hitaM madyam (98) · Śloka 98
tatra vātē hitaṁ madyaṁ prāyaḥ paiṣṭikagauḍikam| pittē sāmbhōmadhu, kāphē mārdvīkāriṣṭamadhavam||98||
तत्र वाते हितं मद्यं प्रायः पैष्टिकगौडिकम्| पित्ते साम्भोमधु, काफे मार्द्वीकारिष्टमधवम्||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikasya madyapAnakAlaH paittikasya madyapAnakAlaH vAtikasya madyapAnakAlaH samadoShasya madyapAnakAlaH (19-2) · Śloka 2
prāk pibēcchlaiṣmikō madyaṁ, bhuktasyōpari paittikaḥ| vātikastu pibēnmadhyē, samadōṣō yathēcchayā||19|| iti madātyayacikitsitam||2||
प्राक् पिबेच्छ्लैष्मिको मद्यं, भुक्तस्योपरि पैत्तिकः| वातिकस्तु पिबेन्मध्ये, समदोषो यथेच्छया||१९|| इति मदात्ययचिकित्सितम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrcCAyeShu sAmAnyacikitsA (100) · Śloka 100
atha madamūrcchāyacikitsitam| madēṣu vātapittaghnaṁ prāyō mūrcchāsu cēṣyatē| sarvatrāpi viśēṣēṇa pittamēvōpalakṣayēt||100||
अथ मदमूर्च्छायचिकित्सितम्| मदेषु वातपित्तघ्नं प्रायो मूर्च्छासु चेष्यते| सर्वत्रापि विशेषेण पित्तमेवोपलक्षयेत्||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrcCAyeShu sAmAnyacikitsAvistaraH (101-104) · Śloka 104
śītāḥ pradēhā maṇayaḥ sēkā vyajanamārutāḥ| sitā drākṣēkṣukharjūrakāśmaryasvarasāḥ payaḥ||101|| siddhaṁ madhuravargēṇa rasā yūṣāḥ sadāḍimāḥ| ṣaṣṭikāḥ śālayō raktā yavāḥ sarpiśca jīvanam||102|| kalyāṇakaṁ mahātiktaṁ ṣaṭpalaṁ payasā'gnikaḥ| pippalyō vā śilāhvaṁ vā rasāyanavidhānataḥ||103|| triphalā vā prayōktavyā sar̥takṣaudraśarkarā| |104|
शीताः प्रदेहा मणयः सेका व्यजनमारुताः| सिता द्राक्षेक्षुखर्जूरकाश्मर्यस्वरसाः पयः||१०१|| सिद्धं मधुरवर्गेण रसा यूषाः सदाडिमाः| षष्टिकाः शालयो रक्ता यवाः सर्पिश्च जीवनम्||१०२|| कल्याणकं महातिक्तं षट्पलं पयसाऽग्निकः| पिप्पल्यो वा शिलाह्वं वा रसायनविधानतः||१०३|| त्रिफला वा प्रयोक्तव्या सऋतक्षौद्रशर्करा| |१०४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasaktavegeShu visheShaH (104-107) · Śloka 107
| prasaktavēgēṣu hitaṁ mukhanāsāvarōdhanam||104|| pibēdvā mānuṣīkṣīraṁ tēna dadyācca nāvanam| mr̥ṇālabisakr̥ṣṇā vā lihyātkhaudrēṇa sābhayāḥ||105|| durālabhāṁ vā mustaṁ vā śītēna salilēna vā| pibēnmaricakōlāsthimajjōśīrāhikēsaram||106|| dhātrīphalarasē siddhaṁ pathyākvāthēna vā ghr̥tam| |107|
| प्रसक्तवेगेषु हितं मुखनासावरोधनम्||१०४|| पिबेद्वा मानुषीक्षीरं तेन दद्याच्च नावनम्| मृणालबिसकृष्णा वा लिह्यात्खौद्रेण साभयाः||१०५|| दुरालभां वा मुस्तं वा शीतेन सलिलेन वा| पिबेन्मरिचकोलास्थिमज्जोशीराहिकेसरम्||१०६|| धात्रीफलरसे सिद्धं पथ्याक्वाथेन वा घृतम्| |१०७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrcCAyeShu visheShacikitsA (107) · Śloka 107
| kuryātkriyāṁ yathōktāṁ ca yathādōṣabalōdayam||107||
| कुर्यात्क्रियां यथोक्तां च यथादोषबलोदयम्||१०७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrcCAyeShu shodhanam (108) · Śloka 108
pañcakarmāṇi cēṣṭāni sēcanaṁ śōṇitasya ca| |108|
पञ्चकर्माणि चेष्टानि सेचनं शोणितस्य च| |१०८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrcCAyeShu satvAvajayaH (108) · Śloka 108
| sattvasyālambanaṁ jñānamagr̥ddhirviṣayēṣu ca||108||
| सत्त्वस्यालम्बनं ज्ञानमगृद्धिर्विषयेषु च||१०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrcCAyeShu atipravRuddheShu auShadham (109) · Śloka 109
madēṣvatipravr̥ddhēṣu mūrcchāyēṣu ca yōjayēt| tīkṣṇaṁ sannyāsavihitaṁ|109|
मदेष्वतिप्रवृद्धेषु मूर्च्छायेषु च योजयेत्| तीक्ष्णं सन्न्यासविहितं|१०९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrcCAyeShu viShajeShu auShadam (109-3) · Śloka 3
| viṣaghnaṁ viṣajēṣu ca||109|| iti madamūrcchāyacikitsitam||3||
| विषघ्नं विषजेषु च||१०९|| इति मदमूर्च्छायचिकित्सितम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMnyAse auShadham (110-113) · Śloka 113
atha sannyāsacikitsitam| āśu prayōjyaṁ sannyāsē sutīkṣṇaṁ nasyamañjanam| dhūmaḥ pradhamanaṁ tōdaḥ sūcībhiśca nakhāntarē||110|| kēśānāṁ luñcanaṁ dāhō daṁśō daśanavr̥ścikaiḥ| kaṭvamlagālanaṁ vakrē kapikacchvavagharṣaṇam||111|| utthitō labdhasaṁjñaśca laśunasvarasaṁ pibēt| khādētsavyōṣalavaṇaṁ bījapūrakakēsaram||112|| laghvannaprati tīkṣṇōṣṇamadyātsrōtōviśuddhayē| |113|
अथ सन्न्यासचिकित्सितम्| आशु प्रयोज्यं सन्न्यासे सुतीक्ष्णं नस्यमञ्जनम्| धूमः प्रधमनं तोदः सूचीभिश्च नखान्तरे||११०|| केशानां लुञ्चनं दाहो दंशो दशनवृश्चिकैः| कट्वम्लगालनं वक्रे कपिकच्छ्ववघर्षणम्||१११|| उत्थितो लब्धसंज्ञश्च लशुनस्वरसं पिबेत्| खादेत्सव्योषलवणं बीजपूरककेसरम्||११२|| लघ्वन्नप्रति तीक्ष्णोष्णमद्यात्स्रोतोविशुद्धये| |११३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manasaH saMrakShaNam (7) · Śloka 7
vismāpanaiḥ saṁsmaraṇaiḥ priyaśravaṇadarśanaiḥ||113|| paṭubhirgītavāditraśabdairvyāyāmaśīlanaiḥ| sraṁsanōllēkhanairdhūmaiḥ śōṇitasyāvasēcanaiḥ||114|| upācarēttaṁ pratatamanubandhabhayātpunaḥ| tasya saṁrakṣitavyaṁ ca manaḥ pralayahētutaḥ||115|| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitā- yāmaṣṭāṅgahr̥dayasaīhitāyāṁ caturthē cikitsita- sthānē madātyayādicikitsitaṁ nāma saptamō'dhyāyaḥ||7||
विस्मापनैः संस्मरणैः प्रियश्रवणदर्शनैः||११३|| पटुभिर्गीतवादित्रशब्दैर्व्यायामशीलनैः| स्रंसनोल्लेख़नैर्धूमैः शोणितस्यावसेचनैः||११४|| उपाचरेत्तं प्रततमनुबन्धभयात्पुनः| तस्य संरक्षितव्यं च मनः प्रलयहेतुतः||११५|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसईहितायां चतुर्थे चिकित्सित- स्थाने मदात्ययादिचिकित्सितं नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon