14. gulmacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana gulmacikitsAdhyAyaH vAtagulme baddhashakRudvAtAdau snigdhaM kRutvA svedaH vAtagulme svedasya Palam (2-3) · Śloka 3

അഥാതോ ഗുല്മചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨|| ) ഗുല്മം ബദ്ധശകൃദ്വാതം വാതികം തീവ്രവേദനമ്| രൂക്ഷശീതോദ്ഭവം തൈലൈഃ സാധയേദ്വാതരോഗികൈഃ||൧|| പാനാന്നാന്വാസനാഭ്യങ്ഗൈഃ സ്നിഗ്ധസ്യ സ്വേദമാചരേത്| ആനാഹവേദനാസ്തമ്ഭവിബന്ധേഷു വിശേഷതഃ||൨|| സ്രോതസാം മാര്ദവം കൃത്വാ ജിത്വാ മാരുതമുല്ബണമ്| ഭിത്വാ വിബന്ധം സ്നിഗ്ധസ്യ സ്വേദോ ഗുല്മമപോഹതി||൩||

Adhikarana gulme snehapAnaM hitamUrdhvanABije gulme visheSheNa snehapAnam pakvAshayagate bastiH jaTharAshraye snehA bastiSca (4) · Śloka 4

സ്നേഹപാനം ഹിതം ഗുല്മേ വിശേഷേണോര്ധ്വനാഭിജേ| പക്വാശയഗതേ ബസ്തിരുഭയം ജഠരാശ്രയേ||൪||

Adhikarana vAtagulme dIptAgnyAdau bRuMhaNAnyannapAnAni snehAnirUhA anuvAsanASca (5-6) · Śloka 6

ദീപ്തേऽഗ്നൌ വാതികേ ഗുല്മേ വിബന്ധേऽനിലവര്ചസോഃ| ബൃംഹണാന്യന്നപാനാനി സ്നിഗ്ധോഷ്ണാനി പ്രദാപയേത്||൫|| പുനഃപുനഃ സ്നേഹപാനം നിരൂഹാഃ സാനുവാസനാഃ| പ്രയോജ്യാ വാതജേ ഗുല്മേ കഫപിത്താനുരക്ഷിണഃ||൬||

Adhikarana bastikarma paraM gulmaghnam tasya hetuH ato vAtapittakaPagulmeShu sAnuvAsanA nirUhAH (7-8) · Śloka 8

ബസ്തികര്മ പരം വിദ്യാദ്ഗുല്മഘ്നം, തദ്ധി മാരുതമ്| സ്വസ്ഥാനേ പ്രഥമം ജിത്വാ സദ്യോ ഗുല്മമപോഹതി||൭|| തസ്മാദഭീക്ഷ്ണശോ ഗുല്മാ നിരൂഹൈഃ സാനുവാസനൈഃ| പ്രയുജ്യമാനൈഃ ശാമ്യന്തി വാതപിത്തകഫാത്മകാഃ||൮||

Adhikarana vAtagulme shUlAnAhaharaM hi~ggvAdisarpiH (9-10) · Śloka 10

ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലവ്യോഷബിഡദിമദീപ്യകൈഃ| പുഷ്കരാജാജിധാന്യാമ്ലവേതസക്ഷാരചിത്രകൈഃ||൯|| ശഠീവചാഗന്ധൈലാസുരസൈര്ദധിസംയുതൈഃ| ശൂലാനാഹഹരം സര്പിഃ സാധയേദ്വാതഗുല്മിനാമ്||൧൦||

Adhikarana vAtagulme udarAnAhAdau ca hapuShAdisarpiH (11-13) · Śloka 13

ഹപുഷോഷണപൃഥ്വീകാപഞ്ചകോലകദീപ്യകൈഃ| സാജാജീസൈന്ധവൈര്ദധ്നാ ദുഗ്ധേന ച രസേന ച||൧൧|| ദാഡിമാന്മൂലകാത്കോലാത്പചേത്സര്പിര്നിഹന്തി തത്| വാതഗുല്മോദരാനാഹപാര്ശ്വഹൃത്കോഷ്ഠവേദനാഃ||൧൨|| യോന്യര്ശോഗ്രഹണീദോഷകാസശ്വാസാരുചിജ്വരാന്| |൧൩|

Adhikarana vAtagulme dAdhikaM ghRutam (13-21) · Śloka 21

| ദശമൂലം ബലാം കാലാം സുഷവീം ദ്വൌ പുനര്നവൌ||൧൩|| പൌഷ്കരൈരണ്ഡരാസ്നാശ്വഗന്ധാഭാര്ഗ്യമൃതാശഠീഃ| പചേദ്ഗന്ധപലാശം ച ദ്രോണേऽപാം ദ്വിപലോന്മിതമ്||൧൪|| യവൈഃ കോലൈഃ കുലത്ഥൈശ്ച മാഷൈശ്ച പ്രാസ്ഥികൈഃ സഹ| ക്വാഥേऽസ്മിന്ദധിപാത്രേ ച ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്||൧൫|| സ്വരസൈര്ദാഡിമാമ്രാതമാതുലുങ്ഗോദ്ഭവൈര്യുതമ്| തഥാ തുഷാമ്ബുധാന്യാമ്ലശുക്തൈഃ ശ്ലക്ഷ്ണൈശ്ച കല്കിതൈഃ||൧൬|| ഭാര്ഗീതുമ്ബുരുഷഡ്ഗ്രന്ഥാഗ്രന്ഥിരാസ്നാഗ്നിധാന്യകൈഃ| യവാനകയവാന്യമ്ലവേതസാസിതജീരകൈഃ||൧൭|| അജാജീഹിങ്ഗുഹപുഷാകാരവീവൃഷകോഷകൈഃ| നികുമ്ഭകുമ്ഭമൂര്വേഭപിപ്പലീവേല്ലദാഡിമൈഃ||൧൮|| ശ്വദംഷ്ട്രാത്രപുസൈര്വാരുബീജഹിംസ്രാശ്മഭേദകൈഃ| മിസിദ്വിക്ഷാരസുരസസാരിവാനീലിനീഫലൈഃ||൧൯|| ത്രികടുത്രിപടൂപേതൈര്ദാധികം തഹ്യപോഹതി| രോഗാനാശുതരാന് പൂര്വാന് കഷ്ടാനപി ച ശീലിതമ്||൨൦|| അപസ്മാരഗദോന്മാദമൂത്രാഘാതാനിലാമയാന്| |൨൧|

Adhikarana vAtagulme tryUShaNAdi ghRutam (21-22) · Śloka 22

| ത്ര്യൂഷണത്രിഫലാധാന്യചവികാവേല്ലചിത്രകൈഃ||൨൧|| കല്കീകൃതൈര്ഘൃതം പക്വം സക്ഷീരം വാതഗുല്മനുത്| |൨൨|

Adhikarana vAtagulme lashunAdighRutam (22-25) · Śloka 25

| തുലാം ലശുനകന്ദാനാം പൃഥക്പഞ്ചപലാംശകമ്||൨൨|| പഞ്ചമൂലം മഹച്ചാമ്ബുഭാരാര്ധേ തദ്വിപാചയേത്| പാദശേഷം തദര്ധേന ദാഡിമസ്വരസം സുരാമ്||൨൩|| ധാന്യാമ്ലം ദധി ചാദായ പിഷ്ടാംശ്ചാര്ധപലാംശകാന്| ത്ര്യൂഷണത്രിഫലാഹിങ്ഗുയവാനീചവ്യദീപ്യകാന്||൨൪|| സാമ്ലവേതസസിന്ധൂത്ഥദേവദാരൂന് പചേദ്ധൃതാത്| തൈഃ പ്രസ്ഥം തത്പരം സര്വവാതഗുല്മവികാരജിത്||൨൫||

Adhikarana vAtagulme ShaTpalaM ghRutamapi (26-27) · Śloka 27

ഷട്പലം വാ പിബേത് സര്പിര്യദുക്തം രാജയക്ഷ്മണി| പ്രസന്നയാ വാ ക്ഷീരാര്ഥഃ സുരയാ ദാഡിമേന വാ||൨൬|| ഘൃതേ മാരുതഗുല്മഘ്നഃ കാര്യോ ദധ്നഃ സരേണ വാ| |൨൭|

Adhikarana vAtagulme vRuddhaM kaPamullikhet (27-28) · Śloka 28

| വാതഗുല്മേ കഫോ വൃദ്ധോ ഹത്വാऽഗ്നിമരുചിം യദി||൨൭|| ഹൃല്ലാസം ഗൌരവം തന്ദ്രാം ജനയേദുല്ലിഖേത്തു തമ്| |൨൮|

Adhikarana vAtagulme shUlAdiShu kvAthacUrNa vaTakAH (28-29) · Śloka 29

| ശൂലാനാഹവിബന്ധേഷു ജ്ഞാത്വാ സസ്നേഹമാശയമ്||൨൮|| നിര്യൂഹചൂര്ണവടകാഃ പ്രയോജ്യാ ഘൃതഭേഷജൈഃ| |൨൯|

Adhikarana vAtagulme shUlA cUrNAnAmanupAnam (29-30) · Śloka 30

| കോലദാഡിമഘര്മാമ്ബുതക്രമദ്യാമ്ലകാഞ്ജികൈഃ||൨൯|| മണ്ഡേന വാ പിബേത്പ്രാതശ്ചൂര്ണാന്യന്നസ്യ വാ പുരഃ| |൩൦|

Adhikarana vAtagulme kaPayukte vaTakAH (30-31) · Śloka 31

| ചൂര്ണാനി മാതുലുങ്ഗസ്യ ഭാവിതാന്യസകൃദ്രസേ||൩൦|| കുര്വീത കാര്മുകതരാന് വടകാന് കഫവാതയഃ| |൩൧|

Adhikarana vAtagulme hiDgvAdi cUrNaM hRucCUlakRucCragulmAdiharam (31-33) · Śloka 33

ഹിങ്ഗുവചാവിജയാപശുഗന്ധാ- ദാഡിമദീപ്യകധാന്യകപാഠാഃ| പുഷ്കരമൂലശഠീഹപുഷാഗ്നി- ക്ഷാരയുഗത്രിപടുത്രികടൂനി||൩൧|| സാജാജിചവ്യം സഹതിത്തിഡീകം സവേതസാമ്ലം വിനിഹന്തി ചൂര്ണമ്| ഹൃത്പാര്ശ്വബസ്തിത്രികയോനിപായു- ശൂലാനി വായ്വാമകഫോദ്ഭവാനി||൩൨|| കൃച്ഛ്രാന് ഗുല്മാന് വാതവിണ്മൂത്രസങ്ഗം കണ്ഠേ ബന്ധം ഹൃദ്ഗ്രഹം പാണ്ഡുരോഗമ്| അന്നാശ്രദ്ധാപ്ലീഹദുര്നാമഹിധ്മാ- വര്ധ്മാധ്മാനശ്വാസകാസാഗ്നിസാദാന്||൩൩||

Adhikarana vAtagulme vaishvAnaraScUrNaH (34) · Śloka 34

ലവണയവാനീദീപ്യക- കണനാഗരമുത്തരോത്തരം വൃദ്ധമ്| സര്വസമാംശഹരീതകീ- ചൂര്ണം വൈശ്വാനരഃ സാക്ഷാത്||൩൪||

Adhikarana vAtagulme trikaTukAdi cUrNam (35) · Śloka 35

ത്രികടുകമജമോദാ സൈന്ധവം ജീരകേ ദ്വേ സമധരണധൃതാനാമഷ്ടമോ ഹിങ്ഗുഭാഗഃ| പ്രഥമകവലഭോജ്യഃ സര്പിഷാ സംപ്രയുക്തോ ജനയതി ജഠരാഗ്നിം വാതഗുല്മം നിഹന്തി||൩൫||

Adhikarana vAtagulme shArdUlaScUrNaH (36) · Śloka 36

ഹിങ്ഗൂഗ്രാബിഡശുണ്ഠ്യജാജിവിജയാവാട്യാഭിധാനാമയൈ- ശ്ചൂര്ണഃ കുമ്ഭനികുമ്ഭമൂലസഹിതൈര്ഭാഗോത്തരം വര്ധിതൈഃ| പീതഃ കോഷ്ണജലേന കോഷ്ഠജരുജോ ഗുല്മോദരാദീനയം ശാര്ദൂലഃ പ്രസഭം പ്രമഥ്യ ഹരതി വ്യാധീന് മൃഗൌഘാനിവ||൩൬||

Adhikarana vAtagulme sindhUtthAdicUrNam (37) · Śloka 37

സിന്ധൂത്ഥപഥ്യാകണദീപ്യകാനാം ചൂര്ണാനി തോയൈഃ പിബതാം കവോഷ്ണൈഃ| പ്രയാതി നാശം കഫവാതജന്മാ നാരാചനിര്ഭിന്ന ഇവാമയൌഘഃ||൩൭||

Adhikarana vAtagulme pUtIkAdiBasma (38) · Śloka 38

പൂതികപത്രഗജചിര്ഭടചവ്യവഹ്നി- വ്യോഷം ച സംസ്തരചിതം ലവണോപധാനമ്| ദഗ്ധ്വാ വിചൂര്ണ്യ ദധിമസ്തുയുതം പ്രയോജ്യം ഗുല്മോദരശ്വയഥുപാണ്ഡുഗുദോദ്ഭവേഷു||൩൮||

Adhikarana vAtagulme hi~ggvAdi (39-40) · Śloka 40

| ഹിങ്ഗുത്രിഗുണം സൈന്ധവമസ്മാത്ത്രിഗുണം ച തൈലമൈരണ്ഡമ്||൩൯|| തത്ത്രിഗുണരസോനരസം ഗുല്മോദരവര്ധ്മശൂലഘ്നമ്| |൪൦|

Adhikarana vAtagulme mAtulu~ggarasAdi (40-41) · Śloka 41

| മാതുലുങ്ഗരസോ ഹിങ്ഗു ദാഡിമം ബിഡസൈന്ധവമ്||൪൦|| സുരാമണ്ഡേന പാതവ്യം വാതഗുല്മരുജാപഹമ്| |൪൧|

Adhikarana vAtagulme shuNThyAdicUrNam (41-42) · Śloka 42

| ശുണ്ഠ്യാഃ കര്ഷം ഗുഡസ്യ ദ്വൌ ധൌതാത്കൃഷ്ണതിലാത്പലമ്||൪൧|| ഖാദന്നേകത്ര സഞ്ചൂര്ണ്യ കോഷ്ണക്ഷീരാനുപോ ജയേത്| വാതഹൃദ്രോഗഗുല്മാര്ശോയോനിശൂലശകൃദ്ഗ്രഹാന്||൪൨||

Adhikarana vAtagulme sakaPe eraNDatailaM prasannayA,vAtagulme sapite eraNDatailaM payasA (43) · Śloka 43

പിബേദേരണ്ഡതൈലം തു വാതഗുല്മീ പ്രസന്നയാ| ശ്ലേഷ്മണ്യനുബലേ വായൌ, പിത്തേ തു പയസാ സഹ||൪൩||

Adhikarana vAtagulme sasantApe sasneho virekaH vAtagulme sasantApe raktamokShaH (44-45) · Śloka 45

വിവൃദ്ധം യദി വാ പിത്തം സന്താപം വാതഗുല്മിനഃ| കുര്യാദ്വിരേചനീയോऽസൌ സസ്നേഹൈരാനുലോമികൈഃ||൪൪|| താപാനുവൃത്താവേവം ച രക്തം തസ്യാവസേചയേത്| |൪൫|

Adhikarana vAtagulme lashunakShIraM udAvartAdiharam (45-47) · Śloka 47

| സാധയേച്ഛുദ്ധശുഷ്കസ്യ ലശുനസ്യ ചതുഷ്പലമ്||൪൫|| ക്ഷീരോദകേऽഷ്ടഗുണിതേ ക്ഷീരശേഷം ച പാചയേത്| വാതഗുല്മമുദാവര്തം ഗൃധ്രസീം വിഷമജ്വരമ്||൪൬|| ഹൃദ്രോഗം വിദ്രധിം ശോഷം സാധയത്യാശു തത്പയഃ| |൪൭|

Adhikarana vAtagulme tailAdimishraNam (47-48) · Śloka 48

| തൈലം പ്രസന്നാ ഗോമൂത്രമാരനാലം യവാഗ്രജഃ||൪൭|| ഗുല്മം ജഠരമാനാഹം പീതമേകത്ര സാധയേത്| |൪൮|

Adhikarana vAtagulme citrakAdikvAthaH (48-49) · Śloka 49

| ചിത്രകഗ്രന്ഥികൈരണ്ഡശുണ്ഠീക്വാഥഃ പരം ഹിതഃ||൪൮|| ശൂലാനാഹവിബന്ധേശു സഹിങ്ഗുബിഡസൈന്ധവഃ| |൪൯|

Adhikarana vAtagulme puShkarAdikvAthaH (49-50) · Śloka 50

| പുഷ്കരൈരണ്ഡയോര്മൂലം യവധന്വയവാസകമ്||൪൯|| ജലേന ക്വഥിതം പീതം കോഷ്ഠദാഹരുജാപഹമ്| |൫൦|

Adhikarana vAtagulme vATyAdikvAthaH (50-51) · Śloka 51

| വാട്യാഹ്വൈരണ്ഡദര്ഭാണാം മൂലം ദാരു മഹൌഷധമ്||൫൦|| പീതം നിഃക്വാഥ്യ തോയേന കോഷ്ഠപൃഷ്ഠാംസശൂലജിത്| |൫൧|

Adhikarana vAtagulme shilAjatu payasA (51-52) · Śloka 52

| ശിലാജം പയസാऽനല്പപഞ്ചമൂലശ്രൃതേന വാ||൫൧|| വാതഗുല്മീ പിബേത്| |൫൨|

Adhikarana vAtagulme udAvarte vATyaBojanam (52) · Śloka 52

വാട്യമുദാവര്തേ തു ഭോജയേത്| സ്നിഗ്ധം പൈപ്പലികൈര്യൂഷൈര്മൂലകാനാം രസേന വാ||൫൨||

Adhikarana vAtagulme baddhaviNmArUte yavAnnaM kulmAshA vA (53) · Śloka 53

ബദ്ധവിണ്മാരുതോऽശ്ര്നീയാത്ക്ഷീരേണോഷ്ണേന യാവകമ്| കുല്മാഷാന് വാ ബഹുസ്നേഹാന് ഭക്ഷയേല്ലവണോത്തരാന്||൫൩||

Adhikarana vAtagulme samale nIlinyAdi ghRutam (54) · Śloka 54

നീലിനീത്രിവൃതാദന്തീപഥ്യാകമ്പില്ലകൈഃ സഹ| സമലായ ഘൃതം ദേയം സബിഡക്ഷാരനാഗരമ്||൫൪||

Adhikarana vAtagulme kukkuTAdimAMsam (55-58) · Śloka 58

നീലിനീം ത്രിഫലാം രാസ്നാം ബലാം കടുകരോഹിണീമ്| പചേദ്വിഡങ്ഗം വ്യാഘ്രീം ച പാലികാനി ജലാഢകേ||൫൫|| രസേऽഷ്ടഭാഗശേഷേ തു ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| ദധ്നഃ പ്രസ്ഥേന സംയോജ്യ സുധാക്ഷീരപലേന ച||൫൬|| തതോ ഘൃതപലം ദദ്യാദ്യവാഗൂമണ്ഡമിശ്രിതമ്| ജീര്ണേ സമ്യഗ്വിരിക്തം ച ഭോജയേദ്രസഭോജനമ്||൫൭|| ഗുല്മകുഷ്ഠോദരവ്യങ്ഗശോഫപാണ്ഡ്വാമയജ്വരാന്| ശ്വിത്രം പ്ലീഹാനമുന്മാദം ഹന്ത്യേതന്നീലിനീഘൃതമ്||൫൮||

Adhikarana vAtagulme shAlyannaM madirA ghRutam (59) · Śloka 59

കുക്കുടാശ്ച മയൂരാശ്ച തിത്തിരിക്രൌഞ്ചവര്തകാഃ| ശാലയോ മദിരാ സര്പിര്വാതഗുല്മചികിത്സിതമ്||൫൯||

Adhikarana vAtagulme annapAnaM ca (60) · Śloka 60

മിതമുഷ്ണം ദ്രവം സ്നിഗ്ധം ഭോജനം വാതഗുല്മിനാമ്| സമണ്ഡാ വാരുണീ പാനം തപ്തം വാ ധാന്യകൈര്ജലമ്||൬൦||

Adhikarana pittagulme snigdhoShNaje virekaH (61) · Śloka 61

സ്നിഗ്ധോഷ്ണേനോദിതേ ഗുല്മേ പൈത്തികേ സ്രംസനം ഹിതമ്| |൬൧|

Adhikarana pittagulme drAkShAdivirecanam (61-62) · Śloka 62

ദ്രാക്ഷാഭയാഗുഡരസം കമ്പില്ലം വാ മധുദ്രുതമ്||൬൧|| കല്പോത്കം രക്തപിത്തോക്തം| |൬൨|

Adhikarana pittagulme rUkShoShNaje saMshamanam,pittarUkSho tiktAdighRutam pittarUkSho tRuNapa~jcamUlAdi kShIram (62-63) · Śloka 63

ഗുല്മേ രൂക്ഷോഷ്ണജേ പുനഃ| പരം സംശമനം സര്പിസ്തിക്തം വാസാഘൃതം ശ്രൃതമ്||൬൨|| തൃണാഖ്യപഞ്ചാക്വാഥേ ജീവനീയഗണേന വാ| ശ്രൃതം തേനൈവ വാ ക്ഷീരം ന്യഗ്രോധാദിഗണേന വാ||൬൩||

Adhikarana pittagulme rUkShoShNaje Atyayike virek (64) · Śloka 64

തത്രാപി സ്രംസനം യുഞ്ജ്യാച്ഛീഘ്രമാത്യയികേ ഭിഷക്| |൬൪|

Adhikarana pittagulme rUkShoShNaje Atyayike virekadravyaghRutaM kShIraM vAhNaje (64) · Śloka 64

| വൈരേചനികസിദ്ധേന സര്പിഷാ പയസാऽപി വാ||൬൪||

Adhikarana pittagulme AmalakAdighRutam (65-66) · Śloka 66

രസേനാമലകേക്ഷൂണാം ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| പഥ്യാപാദം പിബേത്സര്പിസ്തത്സിദ്ധം പിത്തഗുല്മനുത്||൬൫|| പിബേദ്വാ തൈല്വകം സര്പിര്യച്ചോക്തം പിത്തവിദ്രധൌ| |൬൬|

Adhikarana pittagulme drAkShAdikalkaH (66-67) · Śloka 67

| ദ്രാക്ഷാം പയസ്യാം മധുകം ചന്ദനം പദ്മകം മധു||൬൬|| പിബേത്തണ്ഡുലതോയേന പിത്തഗുല്മോപശാന്തയേ| |൬൭|

Adhikarana pittagulme trAyamANAkvAthaH (67-69) · Śloka 69

| ദ്വിപലം ത്രായമാണായാ ജലദ്വിപ്രസ്ഥസാധിതമ്||൬൭|| അഷ്ടഭാഗസ്ഥിതം പൂതം കോഷ്ണം ക്ഷീരസമം പിബേത്| പിബേദുപരി തസ്യോഷ്ണം ക്ഷീരമേവ യഥാബലമ്||൬൮|| തേന നിര്ഹൃതദോഷസ്യ ഗുല്മഃ ശാമ്യതി പൈത്തികഃ| |൬൯|

Adhikarana pittagulme dAhe shItairghRutAdibhirabhya~ggalepasparshAdiShu raktaharaNamulme (69-70) · Śloka 70

| ദാഹേऽഭ്യങ്ഗോ ഘൃതൈഃ ശീതൈഃ സാജ്യൈര്ലേപോ ഹിമൌഷധൈഃ||൬൯|| സ്പര്ശഃ സരോരുഹാം പത്രൈഃ പാത്രൈശ്ച പ്രചലജ്ജലൈഃ| |൭൦|

Adhikarana pittagulme raktasruteH phalamulme (70-72) · Śloka 72

| വിദാഹപൂര്വരൂപേഷു ശൂലേ വഹ്നേശ്ച മാര്ദവേ||൭൦|| ബഹുശോऽപഹരേദ്രക്തം പിത്തഗുല്മേ വിശേഷതഃ| ഛിന്നമൂലാ വിദഹ്യന്തേ ന ഗുല്മാ യാന്തി ച ക്ഷയമ്||൭൧|| രക്തം ഹി വ്യമ്ലതാം യാതി, തച്ച നാസ്തി ന ചാസ്തി രുക്| |൭൨|

Adhikarana pittagulme mlAnatve jA~ggalarasaH pitta sasheShArtau sarpiH (72-73) · Śloka 73

| ഹൃതദോഷം പരിമ്ലാനം ജാങ്ഗലൈസ്തര്പിതം രസൈഃ||൭൨|| സമാശ്വസ്തം സശോഷാര്തിം സര്പിരഭ്യാസയേത്പുനഃ| |൭൩|

Adhikarana pittagulme pAkonmukhe pittavidradhivat kriyA (73-74) · Śloka 74

| രക്തപിത്താതിവൃദ്ധത്വാത്ക്രിയാമനുപലഭ്യ വാ||൭൩|| ഗുല്മേ പാകോന്മുഖേ സര്വാ പിത്തവിദ്രധിവത്ക്രിയാ| |൭൪|

Adhikarana pittagulme annaM pAnaM ca (74-75) · Śloka 75

| ശാലിര്ഗവ്യാജപയസീ പടോലീ ജാങ്ഗലം ഘൃതമ്||൭൪|| ധാത്രീ പരൂഷകം ദ്രാക്ഷാ ഖര്ജൂരം ദാഡിമം സിതാ| ഭോജ്യം, പാനേऽമ്ബു ബലയാ ബൃഹത്യാദ്യൈശ്ച സാധിതമ്||൭൫||

Adhikarana shleShmagulme pUrvaM vamanam shleShmAvamye upavAsaH shleShma tiktAdisaMsargyA hi~ggvAdiBiSca vanhisandhukShaNam (76-77) · Śloka 77

ശ്ലേഷ്മജേ വാമയേത്പൂര്വമവമ്യമുപവാസയേത്| തിക്തോഷ്ണകടുസംസര്ഗ്യാ വഹ്നിം സന്ധുക്ഷയേത്തതഃ||൭൬|| ഹിങ്ഗ്വാദിഭിശ്ച ദ്വിഗുണക്ഷാരഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസൈഃ| |൭൭|

Adhikarana shleShmagulme nigUDhatvAdiyute svedanaM ghRutapAnaM ca (77-78) · Śloka 78

| നിഗൂഢം യദി വോന്നദ്ധം സ്തിമിതം കഠിനം സ്ഥിരമ്||൭൭|| ആനാഹാദിയുതം ഗുല്മം സംസ്വേദ്യ വിനയേദനു| ഘൃതം സക്ഷാരകടുകം പാതവ്യം കഫഗുല്മിനാമ്||൭൮||

Adhikarana shleShmagulme dashamUlaghRutam (79) · Śloka 79

സവ്യോഷക്ഷാരലവണം സഹിങ്ഗുബിഡദാഡിമമ്| കഫഗുല്മം ജയത്യാശു ദശമൂലശ്ഘൃതം ഋതമ്||൭൯||

Adhikarana shleShmagulme bhallAtakaghRutam (80-83) · Śloka 83

ഭല്ലാതകാനാം ദ്വിപലം പഞ്ചമൂലം പലോന്മിതമ്| അല്പം തോയാഢകേ സാധ്യം പാദശേഷേണ തേന ച||൮൦|| തുല്യം ഘൃതം തുല്യപയോ വിപചേദക്ഷസമ്മിതൈഃ| വിഡങ്ഗഹിങ്ഗുസിന്ധൂത്ഥയാവശൂകശഠീബിഡൈഃ||൮൧|| സദ്വീപിരാസ്നായഷ്ട്യാഹ്വഷഡ്ഗ്രന്ഥാകണനാഗരൈഃ| ഏതദ്ഭല്ലാതകഘൃതം കഫഗുല്മഹരം പരമ്||൮൨|| പ്ലീഹപാണ്ഡ്വാമയശ്വാസഗ്രഹണീരോഗകാസജിത്| |൮൩|

Adhikarana shleShmagulme sarvadehe ca svedaH (83) · Śloka 83

| തതോऽസ്യ ഗുല്മേ ദേഹേ ച സമസ്തേ സ്വേദമാചരേത്||൮൩||

Adhikarana shleShmagulme snehasvedaphalam (84) · Śloka 84

സര്വത്ര ഗുല്മേ പ്രഥമം സ്നേഹസ്വേദോപപാദിതേ| യാ ക്രിയാ ക്രിയതേ യാതി സാ സിദ്ധിം ന വിരൂക്ഷിതേ||൮൪||

Adhikarana shleShmagulme ghaTikAyojanam shleShma tato gulmavidAraNam shleShma tataH prapIDanaM mraMkShaNaM ca (85-87) · Śloka 87

സ്നിഗ്ധസ്വിന്നശരീരസ്യ ഗുല്മേ ശൈഥില്യമാഗതേ| യഥോക്താം ഘടികാം ന്യസ്യേദ്ഗൃഹീതേऽപനയേച്ച താമ്||൮൫|| വസ്ത്രാന്തരം തതഃ കൃത്വാ ഛിന്ദ്യാദ്ഗുല്മം പ്രമാണവിത്| വിമാര്ഗാജപദാദര്ശൈര്യഥാലാഭം പ്രപീഡയേത്||൮൬|| പ്രമൃജ്യാദ്ഗുല്മമേവൈകം ന ത്വന്ത്രഹൃദയം സ്പൃശേത്| |൮൭|

Adhikarana shleShmagulme tato lepaH svedashca (87-88) · Śloka 88

| തിലൈരണ്ഡാതസീബീജസര്ഷപൈഃ പരിലിപ്യ ച||൮൭|| ശ്ലേഷ്മഗുല്മമയസ്പാത്രൈഃ സുഖോഷ്ണൈഃ സ്വേദയേത്തതഃ| |൮൮|

Adhikarana shleShmagulme evaM sthAnAccalite virecanairbastibhishca shodhanam (88-89) · Śloka 89

| ഏവം ച വിസൃതം സ്ഥാനാത് കഫഗുല്മം വിരേചനൈഃ||൮൮|| സസ്നേഹൈര്ബസ്തിഭിശ്ചൈനം ശോധയേദ്ദാശമൂലികൈഃ| |൮൯|

Adhikarana shleShmagulme miSrakaH sneha sraMsanaH (89-91) · Śloka 91

| പിപ്പല്യാമലകദ്രാക്ഷാശ്യാമാദ്യൈഃ പാലികൈഃ പചേത്||൮൯|| ഏരണ്ഡതൈലഹവിഷോഃ പ്രസ്ഥൌ പയസി ഷഡ്ഗുണേ| സിദ്ധോऽയം മിശ്രകഃ സ്നേഹോ ഗുല്മിനാം സ്രംസനം ഹിതമ്||൯൦|| വൃദ്ധിവിദ്രധിശൂലേഷു വാതവ്യാധിഷു ചാമൃതമ്| |൯൧|

Adhikarana shleShmagulme nIlinIghRutaM straMsanam shleShma sukumAraM ghRutaM straMsanam (91-92) · Śloka 92

| പിബേദ്വാ നീലിനീസര്പിര്മാത്രയാ ദ്വിപലീനയാ||൯൧|| തഥൈവ സുകുമാരാഖ്യം ഘൃതാന്യൌദരികാണി വാ| |൯൨|

Adhikarana shleShmagulme udaroktaghRutAni sraMsanam shleShma dantIharItakyaH straMsanam (92-97) · Śloka 97

| ദ്രോണേऽമ്ഭസഃ പചേദ്ദന്ത്യാഃ പലാനാം പഞ്ചവിംശതിമ്||൯൨|| ചിത്രകസ്യ തഥാ പഥ്യാസ്താവതീസ്തദ്രസേ സ്രുതേ| ദ്വിപ്രസ്ഥേ സാധയേത്പൂതേ ക്ഷിപേദ്ദന്തീസമം ഗുഡമ്||൯൩|| തൈലാത്പലാനി ചത്വാരി ത്രിവൃതായാശ്ച ചര്ണതഃ| കണാകര്ഷൌ തഥാ ശുണ്ഠ്യാഃ സിദ്ധേ ലേഹേ തു ശീതലേ||൯൪|| മധു തൈലസമം ദദ്യാച്ചതുര്ജാതാച്ചതുര്ഥികാമ്| അതോ ഹരീതകീമേകാം സാവലേഹപലാമദന്||൯൫|| സുഖം വിരിച്യതേ സ്നിഗ്ധോ ദോഷപ്രസ്ഥമനാമയഃ| ഗുല്മഹൃദ്രോഗദുര്നാമശോഫാനാഹഗരോദരാന്||൯൬|| കുഷ്ഠോത്ക്ലേശാരുചിപ്ലീഹഗ്രഹണീവിഷമജ്വരാന്| ഘ്നന്തി ദന്തീഹരീതക്യഃ പാണ്ഡുതാം ച സകാമലാമ്||൯൭||

Adhikarana shleShmagulme trivRutAcUrNam straMsanam (98) · Śloka 98

സുധാക്ഷീരദ്രവം ചൂര്ണം ത്രിവൃതായാഃ സുഭാവിതമ്| കാര്ഷികം മധുസര്പിര്ഭ്യാം ലീഢ്വാ സാധു വിരിച്യതേ||൯൮||

Adhikarana shleShmagulme kuShThAdicUrNam sraMsanam (99) · Śloka 99

കുഷ്ഠശ്യാമാത്രിവൃദ്ദന്തീവിജയാക്ഷാരഗുഗ്ഗുലൂന്| ഗോമൂത്രേണ പിബേദകം തേന ഗുഗ്ഗുലുമേവ വാ||൯൯||

Adhikarana shleShmagulme gugguluH sraMsanam shleShma kalpasidhyuktA nirUhAH (100) · Śloka 100

നിരൂഹാന് കല്പസിധ്ദ്യുക്താന് യോജയേദ്ഗുല്മനാശനാന്| |൧൦൦|

Adhikarana shleShmagulme kRutamUlatvAdiyute kShArAriShTAgnikarmANi (100-102) · Śloka 102

| കൃതമൂലം മഹാവാസ്തും കഠിനം സ്തിമിതം ഗുരുമ്||൧൦൦|| ഗൂഢമാംസം ജയേദ്ഗുല്മം ക്ഷാരാരിഷ്ടാഗ്നികര്മഭിഃ| ഏകാന്തരം ദ്വ്യ്ന്തരം വാ വിശ്രമയ്യാഥ വാ ത്ര്യഹമ്||൧൦൧|| ശരീരദോഷബലയോര്വര്ധനക്ഷപണോദ്യതഃ| |൧൦൨|

Adhikarana shleShmagulme arshoshmarIgrahaNyuktAHkShArAH (102) · Śloka 102

| അര്ശോശ്മരീഗ്രഹണ്യുക്താഃ ക്ഷാരാ യോജ്യാഃ കഫോല്ബണേ||൧൦൨||

Adhikarana shleShmagulme kShAraH CedanaBedanapAtanakRut (103-108) · Śloka 108

ദേവദാരുത്രിവൃദ്ദന്തീകടുകാപഞ്ചകോലകമ്| സ്വര്ജികായാവശൂകാഖ്യൌ ശ്രേഷ്ഠാപാഠോപകുഞ്ചകമ്||൧൦൩|| കുഷ്ഠം സര്പസുഗന്ധാം ച ദ്വ്യക്ഷാംശം പടുപഞ്ചകമ്| പാലികം ചൂര്ണിതം തൈലവസാദധിഘൃതാപ്ലുതമ്||൧൦൪|| ഘതസ്യാന്തഃ പചേത്പക്വമഗ്നിവര്ണേ ഘടേ ച തമ്| ക്ഷാരം ഗൃഹീത്വാ ക്ഷീരാജ്യതക്രമദ്യാദിഭിഃ പിബേത്||൧൦൫|| ഗുല്മോദാവര്തവര്ധ്മാര്ശോജഠരഗ്രഹണീകൃമീന്| അപസ്മാരഗരോന്മാദയോനിശുക്രാമയാശ്മരീഃ||൧൦൬|| ക്ഷാരാഗദോऽയം ശമയേദ്വിഷം ചാഖുഭുജങ്ഗജമ്| ശ്ലേഷ്മാണം മധുരം സ്നിഗ്ധം രസക്ഷീരഘൃതാശിനഃ||൧൦൭|| ഛിത്ത്വാ ഭിത്ത്വാऽऽശയാത് ക്ഷാരഃ ക്ഷരത്വാത്ക്ഷാരയത്യധഃ| |൧൦൮|

Adhikarana shleShmagulme mandAgnyAdiyute AsavAriShTayojanA (108-109) · Śloka 109

| മന്ദേऽഗ്നാവരുചൌ സാത്മയൈര്മദ്യൈഃ സസ്നേഹമശ്നതാമ്||൧൦൮|| യോജയേദാസവാരിഷ്ടാന്നിഗദാന് മാര്ഗശുദ്ധയേ| |൧൦൯|

Adhikarana shleShmagulme shAlyAdyannam shleShma vArUNyAdipAnam (109-112) · Śloka 112

| ശാലയഃ ഷഷ്ടികാ ജീര്ണാഃ കുലത്ഥാ ജാങ്ഗലം ഫലമ്||൧൦൯|| ചിരിബില്വാഗ്നിതര്കാരീയവാനീവരുണാങ്കുരാഃ| ശിഗ്രുസ്തരുണബില്വാനി ബാലം ശുഷ്കം ച മൂലകമ്||൧൧൦|| ബീജപൂരകഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസക്ഷാരദാഡിമമ്| വ്യോഷം തക്രം ഘൃതം തൈലം ഭക്തം, പാനം തു വാരുണീ||൧൧൧|| ധാന്യാമ്ലം മസ്തു തക്രം ച യവാനീബിഡചൂര്ണിതമ്| പഞ്ചമൂലശ്രൃതം വാരി ജീര്ണം മാര്ദ്വീകമേവ വാ||൧൧൨||

Adhikarana shleShmagulme surA jagalaSca (113) · Śloka 113

പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലചിത്രകാജാജിസൈന്ധവൈഃ| സുരാ ഗുല്മം ജയത്യാശു ജഗലശ്ച വിമിശ്രിതഃ||൧൧൩||

Adhikarana shleShmagulme vamanAdiBirashame dAhaH (114-115) · Śloka 115

വമനൈര്ലങ്ഘനൈഃ സ്വേദൈഃ സര്പിഃപാനൈര്വിരേചനൈഃ| ബസ്തിക്ഷാരാസവാരിഷ്ടഗുലികാപഥ്യഭോജനൈഃ||൧൧൪|| ശ്ലൈഷ്മികോ ബദ്ധമൂലത്വാദ്യദി ഗുല്മോ ന ശാമ്യതി| തസ്യ ദാഹം ഹൃതേ രക്തേ കുര്യാദന്തേ ശരാദിഭിഃ||൧൧൫||

Adhikarana shleShmagulme dAhavidhAnam (116-118) · Śloka 118

അഥ ഗുല്മം സപര്യന്തം വാസസാऽന്തരിതം ഭിഷക്| നാഭിബസ്ത്യന്ത്രഹൃദയം രോമരാജീം ച വര്ജയന്||൧൧൬|| നാതിഗാഢം പരിമൃശേച്ഛരേണ ജ്വലതാऽഥവാ| ലോഹേനാരണികോത്ഥേന ദാരുണാ തൈന്ദുകേന വാ||൧൧൭|| തതോऽഗ്നിവേഗേ ശമിതേ ശീതൈര്വ്രണ ഇവ ക്രിയാ| |൧൧൮|

Adhikarana shleShmagulme AmAnvaye la~gghanAdi dvidoShaje tridoShaje ca gulme mishraH kramaH (118-119) · Śloka 119

| ആമാന്വയേ തു പേയാദ്യൈഃ സന്ധുഷ്യാഗ്നിം വിലങ്ഘിതേ||൧൧൮|| സ്വം സ്വം കുര്യാത്ക്രമം മിശ്രം മിശ്രദോഷേ ച കാലവിത്| |൧൧൯|

Adhikarana raktagulme snehavirecanam (119-12) · Śloka 12

| ഗതപ്രസവകാലായൈ നാര്യൈ ഗുല്മേऽസ്രസമ്ഭവേ||൧൧൯|| സ്നിഗ്ധസ്വിന്നശരീരായൈ ദദ്യാത്സ്നേഹവിരേചനമ്| ||൧൨||

Adhikarana raktagulme tilakvAthaH (120-121) · Śloka 121

| തിലക്വാഥോ ഘൃതഗുഡവ്യോഷഭാര്ഗീരജോന്വിതഃ||൧൨൦|| പാനം രക്തഭവേ ഗുല്മേ നഷ്ടേ പുഷ്പേ ച യോഷിതഃ| |൧൨൧|

Adhikarana raktagulme BAr~ggyAdicUrNam (121-122) · Śloka 122

| ഭാര്ങ്ഗീകൃഷ്ണാകരഞ്ജത്വഗ്ഗ്രന്ഥികാമരദാരുജമ്||൧൨൧|| ചൂര്ണം തിലാനാം ക്വാഥേന പീതം ഗുല്മരുജാപഹമ്| |൧൨൨|

Adhikarana raktagulme palAshakShArasiddho yamakasnehaH (122-123) · Śloka 123

| പലാശക്ഷാരപാത്രേ ദ്വേ ദ്വേ പാത്രേ തൈലസര്പിഷോഃ||൧൨൨|| ഗുല്മശൈഥില്യജനനീം പക്ത്വാ മാത്രാം പ്രയോജയേത്| |൧൨൩|

Adhikarana raktagulme evamaBidyamAne yonivirecanam (123) · Śloka 123

| ന പ്രഭിദ്യേത യദ്യേവം ദദ്യാദ്യോനിവിരേചനമ്||൧൨൩||

Adhikarana raktagulme yonivirecanayogAH (124-127) · Śloka 127

ക്ഷാരേണ യുക്തം പലലം സുധാക്ഷീരേണ വാ തതഃ| താഭ്യാം വാ ഭാവിതാന്ദദ്യാദ്യോനൌ കടുകമത്സ്യകാന്||൧൨൪|| വരാഹമത്സ്യപിത്താഭ്യാം നക്തകാന് വാ സുഭാവിതാന്| കിണ്വം വാ സഗുഡക്ഷാരം ദദ്യാദ്യോനൌ വിശുദ്ധയേ||൧൨൫|| രക്തപിത്തഹരം ക്ഷാരം ലേഹയേന്മധുസര്പിഷാ| ലശുനം മദിരാം തീക്ഷ്ണാം മത്സ്യാംശ്ചാസ്യൈ പ്രയോജയേത്||൧൨൬|| ബസ്തിം സക്ഷീരഗോമൂത്രം സക്ഷാരം ദാശമൂലികമ്| |൧൨൭|

Adhikarana raktagulme apravRutte rakte gulmaBedanam (127) · Śloka 127

| അവര്തമാനേ രുധിരേ ഹിതം ഗുല്മപ്രഭേദനമ്||൧൨൭||

Adhikarana raktagulme pravRutte rakte upekShaNam rakta pravRutte mAMsarasApAnam rakta pravRutte tarUNIsurApAnam (128) · Śloka 128

യമകാഭ്യക്തദേഹായാഃ പ്രവൃത്തേ സമുപേക്ഷണമ്| രസൌദനസ്തഥാऽऽഹാരഃ പാനം ച തരുണീ സുരാ||൧൨൮||

Adhikarana raktagulme atipravRutte rakte rakta pittaharakriyA, rakta vAtau vAtaharA kriyA, rakta AnAhAdau udAvartabalAsaghnIkriyA (14) · Śloka 14

രുധിരേऽതിപ്രവൃത്തേ തു രക്തപിത്തഹരാഃ ക്രിയാഃ| കാര്യാ വാതരുഗാര്തായാഃ സര്വാ വാതഹരാഃ പുനഃ||൧൨൯|| ആനാഹാദാവുദാവര്തബലാസഘ്നോ യഥായഥമ്| ൧൨൯ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ഗുല്മചികിത്സിതം നാമ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൪||