15. udaracikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana udaracikitsitAdhyAyaH udare nityaM virecanam (2-1) · Śloka 1

അഥാത ഉദരചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) ദോഷാതിമാത്രോപചയാത്സ്രോതോമാര്ഗനിരോധനാത്| സമ്ഭവത്യുദരം തസ്മാന്നിത്യമേനം വിരേചയേത്||൧||

Adhikarana udare eraNDatailam udare gavyaM mAhiShaM vA udare gokaraBIkShIravRuttiH (2-3) · Śloka 3

പായയേത്തൈലമൈരണ്ഡം സമൂത്രം സപയോऽപി വാ| മാസം ദ്വൌ വാऽഥവാ ഗവ്യം മൂത്രം മാഹിഷമേവ വാ||൨|| പിബേദ്ഗോക്ഷീരഭുക് സ്യാദ്വാ കരഭീക്ഷീരവര്തനഃ| ദാഹാനാഹാതിതൃണ്മൂര്ച്ഛാപരീതസ്തു വിശേഷതഃ||൩||

Adhikarana udare rUkShatvAdiyute ghRutAni (4) · Śloka 4

രൂക്ഷാണാം ബഹുവാതാനാം ദോഷസംശുദ്ധികാങ്ക്ഷിണാമ്| സ്നേഹനീയാനി സര്പീംഷി ജഠരഘ്നാനി യോജയേത്||൪||

Adhikarana udare ShaTPalaM dashamUlAdisiddham (5) · Śloka 5

ഷട്പലം ദശമൂലാമ്ബുമസ്തുഹ്യാഢകസാധിതമ്| |൫|

Adhikarana udare nAgarAdi ghRutatailam (5-6) · Śloka 6

| നാഗരത്രിപലം പ്രസ്ഥം ഘൃതതൈലാത്തഥാऽऽഢകമ്||൫|| മസ്തുനഃ സാധയിത്വൈതത്പിബേത്സര്വോദരാപഹമ്| കഫമാരുതസമ്ഭൂതേ ഗുല്മേ ച പരമം ഹിതമ്||൬||

Adhikarana udare gomUtra ghRutam (7) · Śloka 7

ചതുര്ഗുണേ ജലേ മൂത്രേ ദ്വിഗുണേ ചിത്രകാത്പലേ| കല്കേ സിദ്ധം ഘൃതപ്രസ്ഥം സക്ഷാരം ജഠരീ പിബേത്||൭||

Adhikarana udare yavAdisiddhaM ghRutam (8) · Śloka 8

യവകോലകുലത്ഥാനാം പഞ്ചമൂലസ്യ ചാമ്ഭസാ| സുരാസൌവീരകാഭ്യാം ച സിദ്ധം വാ പായയേദ്ധൃതമ്||൮||

Adhikarana udare snigdhAya alpoktaM virecanam (9) · Śloka 9

ഏഭിഃ സ്നിഗ്ധായ സഞ്ജാതേ ബലേ ശാന്തേ ച മാരുതേ| സ്രസ്തേ ദോഷാശയേ ദദ്യാത്കല്പദൃഷ്ടം വിരേചനമ്||൯||

Adhikarana udare paTolamUlAdicUrNam (10-12) · Śloka 12

പടോലമൂലം ത്രിഫലാം നിശാം വേല്ലം ച കാര്ഷികമ്| കമ്പില്ലനീലിനീകുമ്ഭഭാഗാന് ദ്വിത്രിചതുര്ഗുണാന്||൧൦|| പിബേത്സഞ്ചൂര്ണ്യ മൂത്രേണ പേയാപൂര്വം തതോ രസൈഃ| വിരിക്തോ ജാങ്ഗലൈരദ്യാത്തതഃ ഷഡ്ദിവസം പയഃ||൧൧|| ശൃതം പിബേദ്വ്യോഷയുതം പീതമേവം പുനഃപുനഃ| ഹന്തി സര്വോദരാണ്യേതച്ചൂര്ണം ജാതോദകാന്യപി||൧൨||

Adhikarana udare gavAkShyAdi cUrNam (13) · Śloka 13

ഗവാക്ഷീം ശങ്ഖിനീം ദന്തീം തില്വകസ്യ ത്വചം വചാമ്| പിബേത്കര്കന്ധുമൃദ്വീകാകോലാമ്ഭോമൂത്രസീധുഭിഃ||൧൩||

Adhikarana udare nArAyaNacUrNam (14-21) · Śloka 21

യവാനി ഹപുഷാ ധാന്യം ശതപുഷ്പോപകുഞ്ചികാ| കാരവീ പിപ്പലീമൂലമജഗന്ധാ ശഠീ വചാ||൧൪|| ചിത്രകോऽജാജികം വ്യോഷം സ്വര്ണക്ഷീരീ ഫലത്രയമ്| ദ്വൌ ക്ഷാരൌ പൌഷ്കരം മൂലം കുഷ്ഠം ലവണപഞ്ചകമ്||൧൫|| വിഡങ്ഗം ച സമാംശാനി ദന്ത്യാ ഭാഗത്രയം തഥാ| ത്രിവൃദ്വിശാലേ ദ്വിഗുണേ സാതലാ ച ചതുര്ഗുണാ||൧൬|| ഏഷ നാരായണോ നാമ ചൂര്ണോ രോഗഗണാപഹഃ| നൈനം പ്രാപ്യാഭിവര്ധന്തേ രോഗാ വിഷ്ണുമിവാസുരാഃ||൧൭|| തക്രേണോദരിഭിഃ പേയോ ഗുല്മിഭിര്ബദരാമ്ബുനാ| ആനാഹവാതേ സുരയാ വാതരോഗേ പ്രസന്നയാ||൧൮|| ദധിമണ്ഡേന വിട്സങ്ഗേ ദാഡിമാമ്ഭോഭിരര്ശസൈഃ| പരികര്തേ സവൃക്ഷാമ്ലൈരുഷ്ണാമ്ബുഭിരജീര്ണകേ||൧൯|| ഭഗന്ദരേ പാണ്ഡുരോഗേ കാസേ ശ്വാസേ ഗലഗ്രഹേ| ഹൃദ്രോഗേ ഗ്രഹണീദോഷേ കുഷ്ഠേ മന്ദേऽനലേ ജ്വരേ||൨൦|| ദംഷ്ട്രാവിഷേ മൂലവിഷേ സഗരേ കൃത്രിമേ വിഷേ| യഥാര്ഹം സ്നിഗ്ധകോഷ്ഠേന പേയമേതദ്വിരേചനമ്||൨൧||

Adhikarana udare hapuShAdicUrNam (22-25) · Śloka 25

ഹപുഷാം കാഞ്ചനക്ഷീരീം ത്രിഫലാം നീലിനീഫലമ്| ത്രായന്തീം രോഹിണീം തിക്താം സാതലാം ത്രിവൃതാം വചാമ്||൨൨|| സൈന്ധവം കാലലവണം പിപ്പലീം ചേതി ചൂര്ണയേത്| ദാഡിമത്രിഫലാമാംസരസമൂത്രസുഖോദകൈഃ||൨൩|| പേയോऽയം സര്വഗുല്മേഷു പ്ലീഹ്നി സര്വോദരേഷു ച| ശ്വിത്രേ കുഷ്ഠേഷ്വജരകേ സദനേ വിഷമേऽനലേ||൨൪|| ശോഫാര്ശഃപാണ്ഡുരോഗേഷു കാമലായാം ഹലീമകേ| വാതപിത്തകഫാംശ്ചാശു വിരേകേണ പ്രസാധയേത്||൨൫||

Adhikarana udare nIlinyAdi cUrNam (26) · Śloka 26

നീലിനീം നിചുലം വ്യോഷം ക്ഷാരൌ ലവണപഞ്ചകമ്| ചിത്രകം ച പിബേച്ചൂര്ണം സര്പിഷോദരഗുല്മനുത്||൨൬||

Adhikarana udare Atyayike snehavirecakaH (27-28) · Śloka 28

പൂര്വവച്ച പിബേദ്ദുഗ്ധം ക്ഷാമഃ ശുദ്ധോऽന്തരാऽന്തരാ| കാരഭം ഗവ്യമാജം വാദദ്യാദാത്യയികേ ഗദേ||൨൭|| സ്നേഹാനേവ വിരേകാര്ഥേ ദുര്ബലേഭ്യോ വിശേഷതഃ| |൨൮|

Adhikarana udare Atyayike harItakIghRutam (28-31) · Śloka 31

| ഹരീതകീസൂക്ഷ്മരജഃപ്രസ്ഥയുക്തം ഘൃതാഢകമ്||൨൮|| അഗ്നൌ വിലാപ്യ മഥിതം ഖജേന യവപല്ലകേ| നിധാപയേത്തതോ മാസാദുദ്ധൃതം ഗാലിതം പചേത്||൨൯|| ഹരീതകീനാം ക്വാഥേന ദധ്നാ ചാമ്ലേന സംയുതമ്| ഉദരം ഗരമഷ്ഠീലാമാനാഹം ഗുല്മവിദ്രധീ||൩൦|| ഹന്ത്യേതത്കുഷ്ഠമുന്മാദമപസ്മാരം ച പാനതഃ| |൩൧|

Adhikarana udare Atyayike snukkShIraghRutam (31-32) · Śloka 32

| സ്നുക്ऽऽക്ഷീരയുക്താദ്ഗോക്ഷീരാച്ഛൃതശീതാത് ഖജേനാഹതാത്||൩൧|| യജ്ജാതമാജ്യം സ്നുക്ऽऽക്ഷീരസിദ്ധം തച്ച തഥാഗുണമ്| |൩൨|

Adhikarana udare Atyayike trivRutsiddhaM ghRutam (32-33) · Śloka 33

| ക്ഷീരദ്രോണം സുധാക്ഷീരപ്രസ്ഥാര്ധസഹിതം ദധി||൩൨|| ജാതം മഥിത്വാ തത്സര്പിസ്ത്രിവൃത്സിദ്ധം ച തദ്ഗുണമ്| |൩൩|

Adhikarana udare Atyayike payaH siddhaM ghRutam (33-34) · Śloka 34

| തഥാ സിദ്ധം ഘൃതപ്രസ്ഥം പയസ്യഷ്ടഗുണേ പിബേത്||൩൩|| സ്നുക്ക്ഷീരപലകല്കേന ത്രിവൃതാഷട്പലേന ച| |൩൪|

Adhikarana udare Atyayike ghRutAdInAM paScAt peyAdipAnam (34) · Śloka 34

| ഏഷാം ചാനു പിബേത്പേയാം രസം സ്വാദു പയോऽഥവാ||൩൪||

Adhikarana udare jIrNe ghRute viriktasya SuNThI jalAdi pAnam (35) · Śloka 35

ഘൃതേ ജീര്ണേ വിരിക്തശ്ച കോഷ്ണം നാഗരസാധിതമ്| പിബേദമ്ബു തതഃ പേയാം തതോ യൂഷം കുലത്ഥജമ്||൩൫||

Adhikarana udare evaM tryahaM rUkShatve punaH punaH sarpiShpAnam (36) · Śloka 36

പിബേദ്രൂക്ഷസ്ത്ര്യഹം ത്വേവം ഭൂയോ വാ പ്രതിഭോജിതഃ| പുനഃപുനഃ പിബേത്സര്പിരാനുപൂര്വ്യാऽനയൈവ ച||൩൬||

Adhikarana udare etAni ghRutAni gulmAdInAM shAntaye (37) · Śloka 37

ഘൃതാന്യേതാനി സിദ്ധാനി വിദധ്യാത്കുശലോ ഭിഷക്| ഗുല്മാനാം ഗരദോഷാണാമുദരാണാം ച ശാന്തയേ||൩൭||

Adhikarana udare AnAhaBedanaM ghRutam (38) · Śloka 38

പീലുകല്കോപസിദ്ധം വാ ഘൃതമാനാഹഭേദനമ്| തൈല്വകം നീലിനീസര്പിഃ സ്നേഹം വാ മിശ്രകം പിബേത്||൩൮||

Adhikarana udare hRutadoShe shAlyodanam (39) · Śloka 39

ഹൃതദോഷഃ ക്രമാദശ്നന് ലഘുശാല്യോദനപ്രതി| |൩൯|

Adhikarana udare doSha SeShanivRuttaye harItakIsahasram udare doSha pippalIsahasram udare doSha pippalIvardhamAnam udare doSha shilAjatuH udare doSha gugguluH udare doSha tulyArdrakarasaM kShIram (39-41) · Śloka 41

| ഉപയുഞ്ജീത ജഠരീ ദോഷശേഷനിവൃത്തയേ||൩൯|| ഹരീതകീസഹസ്രം വാ ഗോമൂത്രേണ പയോനുപഃ| സഹസ്രം പിപ്പലീനാം വാ സ്നുക്ऽऽക്ഷീരേണ സുഭാവിതമ്||൪൦|| പിപ്പലീവര്ധമാനം വാ ക്ഷീരാശീ വാ ശിലാജതു| തദ്വദ്വാ ഗുഗ്ഗുലും ക്ഷീരം തുല്യാര്ദ്രകരസം തഥാ||൪൧||

Adhikarana udare doSha citrakadevadArUkalkaH (42) · Śloka 42

ചിത്രകാമരദാരുഭ്യാം കല്കം ക്ഷീരേണ വാ പിബേത്| മാസം യുക്തസ്തഥാ ഹസ്തിപിപ്പലീവിശ്വഭേഷജമ്||൪൨||

Adhikarana udare viDa~ggAdikalkayuktaM payaH (43) · Śloka 43

വിഡങ്ഗം ചിത്രകോ ദന്തി ചവ്യം വ്യോഷം ച തൈ പയഃ| കല്കൈഃ കോലസമൈഃ പീത്വാ പ്രവൃദ്ധമുദരം ജയേത്||൪൩||

Adhikarana udare snuhIkShIrAdiyuktamnnam udare snuhIkShIrAdikRutA utkArikA (44) · Śloka 44

ഭോജ്യം ഭുഞീത വാ മാസം സ്നുഹീക്ഷീരഘൃതാന്വിതമ്| ഉത്കാരികാം വാ സ്നുക്ക്ഷീരപീതപഥ്യാകണാകൃതാമ്||൪൪||

Adhikarana udare pArshvashUlAdau bilvakShAstailamudare pArshva TiNkAdikShAratailam (45-46) · Śloka 46

പാര്ശ്വശൂലമുപസ്തമ്ഭം ഹൃദ്ഗ്രഹം ച സമീരണഃ| യദി കുര്യാത് തതസ്തൈലം ബില്വക്ഷാരാന്വിതം പിബേത്||൪൫|| പക്വം വാ ടിണ്ടുകബലാപലാശതിലനാലജൈഃ| ക്ഷാരൈഃ കദല്യപമാര്ഗതര്കാരീജൈഃ പൃഥക്കൃതൈഃ||൪൬||

Adhikarana udare vAtAvRute kaPAdau eraNDatailam (47) · Śloka 47

കഫേ വാതേന പിത്തേ വാ താഭ്യാം വാऽപ്യാവൃതേऽനിലേ| ബലിനഃ സ്വൌഷധയുതം തൈലമേരണ്ഡജം ഹിതമ്||൪൭||

Adhikarana udare vAtAvRute kaPAdau devadArvAdilepaH (48) · Śloka 48

ദേവദാരുപലാശാര്കഹസ്തിപിപ്പലിശിഗ്രുകൈഃ| സാശ്വകര്ണൈഃ സഗോമൂത്രൈഃ പ്രദിഹ്യാദുദരം ബഹിഃ||൪൮||

Adhikarana udare vAtAvRute vRuScikAlyAdi kvAthasecanam (49) · Śloka 49

വൃശ്ചികാലീവചാശുണ്ഠീപഞ്ചമൂലപുനര്നവാത്| വര്ഷാഭൂധാന്യകുഷ്ഠാച്ച ക്വാഥൈര്മൂത്രൈശ്ച സേചയേത്||൪൯||

Adhikarana udare viriktamlAne svedo veShTanaM ca (50) · Śloka 50

വിരിക്തമ്ലാനമുദരം സ്വേദിതം സാല്വണാദിഭിഃ| വാസസാ വേഷ്ടയേദേവം വായുര്നാധ്മാപയേത്പുനഃ||൫൦||

Adhikarana udare punarAdhmAne snigdhA nirUhAH (51) · Śloka 51

സുവിരിക്തസ്യ യസ്യ സ്യാദാധ്മാനം പുനരേവ തമ്| സുസ്നിഗ്ധൈരമ്ലലവണൈര്നിരൂഹൈഃ സമുപാചരേത്||൫൧||

Adhikarana udare sAvaraNe tIkShNA nirUhAH (52) · Śloka 52

സോപസ്തമ്ഭോऽപി വാ വായുരാധ്മാപയതി യം നരമ്| തീക്ഷ്ണാഃ സക്ഷാരഗോമൂത്രാഃ ശസ്യന്തേ തസ്യ ബസ്തയഃ||൫൨||

Adhikarana udare iti sAmAnyacikitsA (53) · Śloka 53

ഇതി സാമാന്യതഃ പ്രോക്താഃ സിദ്ധാ ജഠരിണാം ക്രിയാഃ| |൫൩|

Adhikarana vAtodare vidAryAdighRutena snigdhaM sveditaM tailvakAdinA virecayet (53-54) · Śloka 54

| വാതോദരേऽഥ ബലിനം വിദാര്യാദിശൃതം ഘൃതമ്||൫൩|| പായയേത തതഃ സ്നിഗ്ധം സ്വേദിതാങ്ഗം വിരേചയേത്| ബഹുശസ്തൈല്വകേനൈനം സര്പിഷാ മിശ്രകേണ വാ||൫൪||

Adhikarana udare saMsarjane kRute balArthaM kShIram,udare labdhe bale kShIravarjanam (55) · Śloka 55

കൃതേ സംസര്ജനേ ക്ഷീരം ബലാര്ഥമവചാരയേത്| പ്രാഗുത്ക്ലേശാന്നിവര്ത്യം ച ബലേ ലബ്ധേ ക്രമാത്പയഃ||൫൫||

Adhikarana udare tato yUShAdiBiragnivardhanam udare sodAvartai AsthApanam (56-57) · Śloka 57

യൂഷൈ രസൈര്വാ മന്ദാമ്ലലവണൈരേധിതാനലമ്| സോദാവര്തം പുനഃ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നമാസ്ഥാപയേത്തതഃ||൫൬|| തീക്ഷ്ണാധോഭാഗയുക്തേന ദാശമൂലികബസ്തിനാ| |൫൭|

Adhikarana udare rUkShatvAdiyukte anuvAsanam udare avirecyatve shamanA bastvAdayaH (57-59) · Śloka 59

| തിലോരുബൂകതൈലേന വാതഘ്നാമ്ലശൃതേന ച||൫൭|| സ്ഫുരണാക്ഷേപസന്ധ്യസ്ഥിപാര്ശ്വപൃഷ്ഠത്രികാര്തിഷു| രൂക്ഷം ബദ്ധശകൃദ്വാതം ദീപ്താഗ്നിമനുവാസയേത്||൫൮|| അവിരേച്യസ്യ ശമനാ ബസ്തിക്ഷീരഘൃതാദയഃ| |൫൯|

Adhikarana pittodare svAdusiddhaghRutena snehanam pittodare syAmAdighRutena virecanam pittodare nyagrodhAdikAthena virecanam pittodare nyagrodhAdisnehena anuvAsanam (59-61) · Śloka 61

| ബലിനം സ്വാദുസിദ്ധേന പൈത്തേ സംസ്നേഹ്യ സര്പിഷാ||൫൯|| ശ്യാമാത്രിഭണ്ഡീത്രിഫലാവിപക്വേന വിരേചയേത്| സിതാമധുഘൃതാഢ്യേന നിരൂഹോऽസ്യ തതോ ഹിതഃ||൬൦|| ന്യഗ്രോധാദികഷായേണ സ്നേഹബസ്തിശ്ച തച്ഛൃതഃ| |൬൧|

Adhikarana pittodare durbalasya pUrvamanuvAsya kShIrabastiBiH shodhanam (61) · Śloka 61

| ദുര്ബലം ത്വനുവാസ്യാദൌ ശോധയേത്ക്ഷീരബസ്തിഭിഃ||൬൧||

Adhikarana pittodareagnibale jAte punaH punaH trivRutkalkakShIrAdi nA virecanam pittodare sakaPe samUtrakShIreNa pittodare savAtesatiktAjya kShIreNa pittodare eShAmanyatamakShIreNAnnaBojanam pittodare pAyasena jaTharopanAhaH (62-64) · Śloka 64

ജാതേ ചാഗ്നിബലേ സ്നിഗ്ധം ഭൂയോ ഭൂയോ വിരേചയേത്| ക്ഷീരേണ സത്രിവൃത്കല്കേനോരുബൂകശൃതേന വാ||൬൨|| സാതലാത്രായമാണാഭ്യാം ശൃതേനാരഗ്വധേന വാ| സകഫേ വാ സമൂത്രേണ സതിക്താജ്യേന സാനിലേ||൬൩|| പയസാऽന്യതമേനൈഷാം വിദാര്യാദിശൃതേന വാ| ഭുഞ്ജീത ജഠരം ചാസ്യ പായസേനോപനാഹയേത്||൬൪||

Adhikarana pittodare kShIrabastivirecanani punaHpunaH (65) · Śloka 65

പുനഃ ക്ഷീരം പുനര്ബസ്തിം പുനരേവ വിരേചനമ്| ക്രമേണ ധ്രുവമാതിഷ്ഠന് യത്തഃ പിത്തോദരം ജയേത്||൬൫||

Adhikarana kaPodare vatsakAdighRutenasnehanam kaPodare svigne snukShIraghRutena virecanam kaPodare kaTukShArayuktairannaiH saMsarjanam (66-67) · Śloka 67

വത്സകാദിവിപക്വേന കഫേ സംസ്നേഹ്യ സര്പിഷാ| സ്വിന്നം സ്നുക്ഷീരസിദ്ധേന ബലവന്തം വിരേചിതമ്||൬൬|| സംസര്ജയേത്കടുക്ഷാരയുക്തൈരന്നൈഃ കഫാപഹൈഃ| |൬൭|

Adhikarana kaPodare muShkakAdikvAthena nirUhaH kaPodare etaCRutasnehena anuvAsanam kaPodare vyoShadugdhAdinA Bojanam (67-68) · Śloka 68

| മൂത്രത്ര്യൂഷണതൈലാഢ്യോ നിരൂഹോऽസ്യ തതോ ഹിതഃ||൬൭|| മുഷ്കകാദികഷായേണ സ്നേഹബസ്തിശ്ച തച്ഛൃതഃ| ഭോജനം വ്യോഷദുഗ്ധേന കൌലത്ഥേന രസേന വാ||൬൮||

Adhikarana kaPodare staimityAdau ariShTakShArAH (69) · Śloka 69

സ്തൈമിത്യാരുചിഹൃല്ലാസേ മന്ദേऽഗ്നൌ മദ്യപായ ച| ദദ്യാദരിഷ്ടാന് ക്ഷാരാംശ്ച കഫസ്ത്യാനസ്ഥിരോദരേ||൬൯||

Adhikarana kaphodare staimityAdau hi~ggvAdikShArAHau (70-73) · Śloka 73

ഹിങ്ഗൂപകുല്യേ ത്രിഫലാം ദേവദാരു നിശാദ്വയമ്| ഭല്ലാതകം ശിഗ്രുഫലം കടുകാം തിക്തകം വചാമ്||൭൦|| ശുണ്ഠീം മാദ്രീം ഘനം കുഷ്ഠം സരലം പടുപഞ്ചകമ്| ദാഹയേജ്ജര്ജരീകൃത്യ ദധിസ്നേഹചതുഷ്കവത്||൭൧|| അന്തര്ധൂമം തതഃ ക്ഷാരാദ്ബിഡാലപദകം പിബേത്| മദിരാദധിമണ്ഡോഷ്ണജലാരിഷ്ടസുരാസവൈഃ||൭൨|| ഉദരം ഗുല്മമഷ്ഠീലാം തൂന്യൌ ശോഫം വിസൂചികാമ്| പ്ലീഹഹൃദ്രോഗഗുദജാനുദാവര്തം ച നാശയേത്||൭൩||

Adhikarana kaPodare ariShTagomUtrAdayaH (74) · Śloka 74

ജയേദരിഷ്ടഗോമൂത്രചൂര്ണായസ്കൃതിപാനതഃ| സക്ഷാരതൈലപാനൈശ്ച ദുര്ബലസ്യ കഫോദരമ്||൭൪||

Adhikarana kaPodare mUlakabIjAdiBirUpanAhaH kaPodare aBIkShNaM svedaH (75) · Śloka 75

ഉപനാഹ്യം സസിദ്ധാര്ഥകിണ്വൈര്ബീജൈശ്ച മൂലകാത്| കല്കിതൈരുദരം സ്വേദമഭീക്ഷ്ണം ചാത്ര യോജയേത്||൭൫||

Adhikarana sanipAtodare pratyAkhyAyakriyA (76) · Śloka 76

സന്നിപാതോദരേ കുര്യാന്നാതിക്ഷീണബലാനലേ| ദോഷോദ്രേകാനുരോധേന പ്രത്യാഖ്യായ ക്രിയാമിമാമ്||൭൬||

Adhikarana sanipAtodare dantIdravantItailapAnam (77) · Śloka 77

ദന്തീദ്രവന്തീഫലജം തൈലം പാനേ ച ശസ്യതേ| |൭൭|

Adhikarana sanipAtodare kriyAnivRutte kAkAdanyAdikalkaH (77-78) · Śloka 78

| ക്രിയാനിവൃത്തേ ജഠരേ ത്രിദോഷേ തു വിശേഷതഃ||൭൭|| ദദ്യാദാപൃച്ഛ്യ തജ്ജ്ഞാതീന് പാതും മദ്യേന കല്കിതമ്| മൂലം കാകാദനീഗുഞ്ജാകരവീരകസമ്ഭവമ്||൭൮||

Adhikarana sanipAtodare kriyAsthAvaraM viShaM sarpaviShaM vA (79-81) · Śloka 81

പാനഭോജനസംയുക്തം ദദ്യാദ്വാ സ്ഥാവരം വിഷമ്| യസ്മിന് വാ കുപിതഃ സര്പോ വിമുഞ്ചതി ഫലേ വിഷമ്||൭൯|| തേനാസ്യ ദോഷസങ്ഘാതഃ സ്ഥിരോ ലീനോ വിമാര്ഗഗഃ| ബഹിഃ പ്രവര്തതേ ഭിന്നോ വിഷേണാശു പ്രമാഥിനാ||൮൦|| തഥാ വ്രജത്യഗദതാം ശരീരാന്തരമേവ വാ| |൮൧|

Adhikarana sanipAtodare hRutadoSha shItAmbusnAnaM payaH pAnaM peyAM vAtetrivRucCAkA diBakShaNaM (81-83) · Śloka 83

| ഹൃതദോഷം തു ശീതാമ്ബുസ്നാതം തം പായയേത്പയഃ||൮൧|| പേയാം വാ ത്രിവൃതഃ ശാകം മണ്ഡൂക്യാ വാസ്തുകസ്യ വാ| കാലശാകം യവാഖ്യം വാ ഖാദേത്സ്വരസസാധിതമ്||൮൨|| നിരമ്ലലവണസ്നേഹം സ്വിന്നാസ്വിന്നമനന്നഭുക്| മാസമേകം തതശ്ചൈവ തൃഷിതഃ സ്വരസം പിബേത്||൮൩||

Adhikarana sanipAtodare evaM nirhate doShe auShTraM kShIram (84) · Śloka 84

ഏവം വിനിര്ഹൃതേ ശാകൈര്ദോഷേ മാസാത് പരം തതഃ| ദുര്ബലായ പ്രയുഞ്ജീത പ്രാണഭൃത്കാരഭം പയഃ||൮൪||

Adhikarana plIhodare vAmabAhau sirAmokShaH (85) · Śloka 85

പ്ലീഹോദരേ യഥാദോഷ സ്നിഗ്ധസ്യ സ്വേദിതസ്യ ച| സിരാം ഭുക്തവതോ ദധ്നാ വാമബാഹൌ വിമോക്ഷയേത്||൮൫||

Adhikarana plIhodare labdhabale samudrashuktikShAraH plIhodare labdhakara~jjakShAraH plIhodare labdha shigrukvAthaH plIhodare labdhahi~ggvAdicUrNakShArAjyam (86-88) · Śloka 88

ലബ്ധേ ബലേ ച ഭൂയോऽപി സ്നേഹപീതം വിശോധിതമ്| സമുദ്രശുക്തിജം ക്ഷാരം പയസാ പായയേത്തഥാ||൮൬|| അമ്ലസ്രുതം ബിഡകണാചൂര്ണാഢ്യം നക്തമാലജമ്| സൌഭാഞ്ജനസ്യ വാ ക്വാഥം സൈന്ധവാഗ്നികണാന്വിതമ്||൮൭|| ഹിഡ്ഗ്വാദിചൂര്ണം ക്ഷാരാജ്യം യുഞ്ജീത ച യഥാബലമ്| |൮൮|

Adhikarana plIhodare labdhabale pippalyAdicUrNam (88-89) · Śloka 89

| പിപ്പലീനാഗരം ദന്തീസമാംശം ദ്വിഗുണാഭയമ്||൮൮|| ബിഡാര്ധാംശയുതം ചൂര്ണമിദമുഷ്ണാമ്ബുനാ പിബേത്| |൮൯|

Adhikarana plIhodarelabdhabale viDa~ggAdiBUtiH (89-90) · Śloka 90

| വിഡങ്ഗം ചിത്രകം സക്തൂന് സഘൃതാന് സൈന്ധവം വചാമ്||൮൯|| ദഗ്ധ്വാ കപാലേ പയസാ ഗുല്മപ്ലീഹാപഹം പിബേത്| |൯൦|

Adhikarana plIhodare labdhabale badarakapatralepaH (90-91) · Śloka 91

| തൈലോന്മിശ്രൈര്ബദരകപത്രൈഃ സമ്മാര്ദിതൈഃ സമുപനദ്ധഃ||൯൦|| മുസലേന പീഡിതോऽനു ച യാതി പ്ലീഹാ പയോഭുജോ നാശമ്| |൯൧|

Adhikarana plIhodarelabdhabale rohItakalatAyogaH (91-92) · Śloka 92

| രോഹീതകലതാഃ ക്ലൃപ്താഃ ഖണ്ഡശഃ സാഭയാ ജലേ||൯൧|| മൂത്രേ വാऽऽസുനുയാത്തച്ച സപ്തരാത്രസ്ഥിതം പിബേത്| കാമലാപ്ലീഹഗുല്മാര്ശഃ കൃമിമേഹോദരാപഹമ്||൯൨||

Adhikarana plIhodarelabdhabale rohItakaghRutam (93-95) · Śloka 95

രോഹീതകത്വചഃ കൃത്വാ പലാനാം പഞ്ചവിംശതീമ്| കോലദ്വിപ്രസ്ഥസംയുക്തം കഷായമുപകല്പയേത്||൯൩|| പാലികൈഃ പഞ്ചകോലൈസ്തു തൈഃ സമസ്തൈശ്ച തുല്യയാ| രോഹീതകത്വചാ പിഷ്ടൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്||൯൪|| പ്ലീഹാഭിവൃദ്ധിം ശമയത്യേതദാശു പ്രയോജിതമ്| |൯൫|

Adhikarana plIhodarelabdhabale kadalyAditailam (95-96) · Śloka 96

| കദല്യാസ്തിലനാലാനാം ക്ഷാരേണ ക്ഷുരകസ്യ ച||൯൫|| തൈലം പക്വം ജയേത്പാനാത്പ്ലീഹാനം കഫവാതജമ്| |൯൬|

Adhikarana plIhodarelabdhabale vAtakaPolbaNe gulmavadagnikarma (96-97) · Śloka 97

| അശാന്തൌ ഗുല്മവിധിനാ യോജയേദഗ്നികര്മ ച||൯൬|| അപ്രാപ്തപിച്ഛാസലിലേ പ്ലീഹ്നി വാതകഫോല്ബണേ| |൯൭|

Adhikarana plIhodare labdhabale pittolbaNe jIvanIyasarpirAdi (97-98) · Śloka 98

| പൈത്തികേ ജീവനീയാനി സര്പീംഷി ക്ഷീരബസ്തയഃ||൯൭|| രക്താവസേകഃ സംശുദ്ധിഃ ക്ഷീരപാനം ച ശസ്യതേ| |൯൮|

Adhikarana yakRududare dakShiNabhuje sirAmokShaH (98) · Śloka 98

| യകൃതി പ്ലീഹവത്കര്മ ദക്ഷിണേ തു ഭുജേ സിരാമ്||൯൮||

Adhikarana yakRududare anyatsarvaM plIhavat baddhodare svedA nrUho~anuvAsanaM ca baddhodare paristraMsInyannAni baddho tIkShNaM virecanam baddho udAvartaharaM vAtandhaM ca karma (99-100) · Śloka 100

സ്വിന്നായ ബദ്ധോദരിണേ മൂത്രതീക്ഷ്ണൌഷധാന്വിതമ്| സതൈലലവണം ദദ്യാന്നിരൂഹം സാനുവാസനമ്||൯൯|| പരീസ്രംസീനി ചാന്നാനി തീക്ഷ്ണം ചാസ്മൈ വിരേചനമ്| ഉദാവര്തഹരം കര്മ കാര്യം യച്ചാനിലാപഹമ്||൧൦൦||

Adhikarana Cidrodare svedaM vinA kaPo daravat Cidro jAtaM jAtaM jalaM svAvyam (101) · Śloka 101

ഛിദ്രോദരമൃതേ സ്വേദാച്ഛ്ലേഷ്മോദരവദാചരേത്| ജാതം ജാതം ജലം സ്രാവ്യമേവം തദ്യാപയേദ്ഭിഷക്||൧൦൧||

Adhikarana udakodare abdoShaharANi udakodaredIpanIyaH kaPaghnaScAhAraH (102-103) · Śloka 103

അപാം ദോഷഹരാണ്യാദൌ യോജയേദുദകോദരേ| മൂത്രയുക്താനി തീക്ഷ്ണാനി വിവിധക്ഷാരവന്തി ച||൧൦൨|| ദീപനീയൈഃ കഫഘ്നൈശ്ച തമാഹാരൈരുപാചരേത്| |൧൦൩|

Adhikarana udakodare chAgakarIShakShArAdiguTikAo (103-106) · Śloka 106

| ക്ഷാരം ഛോഗകരീഷാണാം സ്രുതം മൂത്രേऽഗ്നിനാ പചേത്||൧൦൩|| ഘനീഭവതി തസ്മിംശ്ച കര്ഷാംശം ചൂര്ണിതം ക്ഷിപേത്| പിപ്പലീ പിപ്പലീമൂലം ശുണ്ഠീ ലവണപഞ്ചകമ്||൧൦൪|| നികുമ്ഭകുമ്ഭത്രിഫലാസ്വര്ണക്ഷീരീവിഷാണികാഃ| സ്വര്ജികാക്ഷാരഷഡ്ഗ്രന്ഥാസാതലായവശൂകജമ്||൧൦൫|| കോലാഭാ ഗുടികാഃ കൃത്വാ തതഃ സൌവീരകാപ്ലുതാഃ| പിബേദജരകേ ശോഫേ പ്രവൃദ്ധേ ചോദകോദരേ||൧൦൬||

Adhikarana baddhacCidrodakodareShu auShadhairaprashameShu shastrakarma (107) · Śloka 107

ഇത്യൌഷധൈരപ്രശമേ ത്രിഷു ബദ്ധോദരാദിഷു| പ്രയുഞ്ജീത ഭിഷക് ശസ്ത്രമാര്തബന്ധുനൃപാര്ഥിതഃ||൧൦൭||

Adhikarana baddhacCidrodakodareShu shastrakarma vidhiH (108-112) · Śloka 112

സ്നിഗ്ധസ്വിന്നതനോര്നാഭേരധോ ബദ്ധക്ഷതാന്ത്രയോഃ| പാടയേദുദരം മുക്ത്വാ വാമതശ്ചതുരങ്ഗുലാത്||൧൦൮|| ചതുരങ്ഗുലമാനം തു നിഷ്കാസ്യാന്ത്രാണി തേന ച| നിരീക്ഷ്യാപനയേദ്ബാലമലലേപോപലാദികമ്||൧൦൯|| ഛിദ്രേ തു ശല്യമുദ്ധൃത്യ വിശോധ്യാന്ത്രപരിസ്രവമ്| മര്കോടൈര്ദംശയേച്ഛിദ്രം തേഷു ലഗ്നേഷു ചാഹരേത്||൧൧൦|| കായം മൂര്ധ്നോऽനു ചാന്ത്രാണി യഥാസ്ഥാനം നിവേശയേത്| അക്താനി മധുസര്പിര്ഭ്യാമഥ സീവ്യേദ്ബഹിര്വ്രണമ്||൧൧൧|| തതഃ കൃഷ്ണമൃദാऽऽലിപ്യ ബധ്നീയാദ്യഷ്ടിമിശ്രയാ| നിവാതസ്ഥഃ പയോവൃത്തിഃ സ്നേഹദ്രോണ്യാം വസേത്തതഃ||൧൧൨||

Adhikarana sajale udare jalasrAvaNavidhiH sajale niHsrute peyA (113-117) · Śloka 117

സജലേ ജഠരേ തൈലൈരഭ്യക്തസ്യാനിലാപഹൈഃ| സ്വിന്നസ്യോഷ്ണാമ്ബുനാऽऽകക്ഷമുദരേ പട്ടവേഷ്ടിതേ||൧൧൩|| ബദ്ധച്ഛിദ്രോദിതസ്ഥാനേ വിധ്യേദങ്ഗുലമാത്രകമ്| നിധായ തസ്മിന്നാഡീം ച സ്രാവയേദര്ധമമ്ഭസഃ||൧൧൪|| അഥാസ്യ നാഡീമാകൃഷ്യ തൈലേന ലവണേന ച| വ്രണമഭ്യജ്യ ബധ്വാ ച വേഷ്ടയേദ്വാസസോദരമ്||൧൧൫|| തൃതീയേऽഹ്നി ചതുര്ഥേ വാ യാവദാഷോഡശം ദിനമ്| തസ്യ വിശ്രമ്യ വിശ്രമ്യ സ്രാവയേദല്പശോ ജലമ്||൧൧൬|| വിവേഷ്ടയേദ്ഗാഢതരം ജഠരം വാസസാ ശ്ലഥമ്| നിഃസ്രുതേ ലങ്ഘിതഃ പേയാമസ്നേഹലവണാം പിബേത്||൧൧൭||

Adhikarana sajale udare AsaMvatsaraM vartanakramaH (118-119) · Śloka 119

സ്യാത്ക്ഷീരവൃത്തിഃ ഷണ്മാസാംസ്ത്രീന് പേയാം പയസാ പിബേത്| ത്രീംശ്ചാന്യാന് പയസൈവാദ്യാത് ഫലാമ്ലേന രസേന വാ||൧൧൮|| അല്പശോऽസ്നേഹലവണം ജീര്ണം ശ്യാമാകകോദ്രവമ്| പ്രയതോ വത്സരേണൈവം വിജയേത ജലോദരമ്||൧൧൯||

Adhikarana sajale udare pathye yantrito jitendriyashcaudare (120) · Śloka 120

വര്ജ്യേഷു യന്ത്രിതോ ദിഷ്ടേ നാത്യദിഷ്ടേ ജിതേന്ദ്രിയഃ| |൧൨൦|

Adhikarana sarvodare vAtAdishamanI kriyA (120-121) · Śloka 121

| സര്വമേവോദരം പ്രായോ ദോഷസങ്ഘാതജം യതഃ||൧൨൦|| അതോ വാതാദിശമനീ ക്രിയാ സര്വത്ര ശസ്യതേ| |൧൨൧|

Adhikarana sarvodare dIpano laghushcAhAraH (121-122) · Śloka 122

| വഹ്നിര്മന്ദത്വമായാതി ദോഷൈഃ കുക്ഷൌ പ്രപൂരിതേ||൧൨൧|| തസ്മാദ്ഭോജ്യാനി ഭോജ്യാനി ദീപനാനി ലഘൂനി ച| സപഞ്ചമൂലാന്യല്പാമ്ലപടുസ്നേഹകടൂനി ച||൧൨൨||

Adhikarana sarvodare gomUtraBAvitaShaShTikataNDulayavAgUBojanam (123-124) · Śloka 124

ഭാവിതാനാം ഗവാം മൂത്രേ ഷഷ്ടികാനാം ച തണ്ഡുലൈഃ| യവാഗൂം പയസാ സിദ്ധാം പ്രകാമം ഭോജയേന്നരമ്||൧൨൩|| പിബേദിക്ഷുരസം ചാനു ജഠരാണാം നിവൃത്തയേ| സ്വം സ്വം സ്ഥാനം വ്രജന്ത്യേഷാം വാതപിത്തകഫാസ്തഥാ||൧൨൪||

Adhikarana sarvodare tadanu dakShurasapAnam sarvo varjyAni (125-126) · Śloka 126

അത്യര്ഥോഷ്ണാമ്ലലവണം രൂക്ഷം ഗ്രാഹി ഹിമം ഗുരു| ഗുഡം തൈലകൃതം ശാകം വാരി പാനാവഗാഹയോഃ||൧൨൫|| ആയാസാധ്വദിവാസ്വപ്നയാനാനി ച പരിത്യജേത്| |൧൨൬|

Adhikarana sarvodare takrapAnam aShTodareShu takravisheShaH (126-129) · Śloka 129

| നാത്യച്ഛസാന്ദ്രമധുരം തക്രം പാനേ പ്രശസ്യതേ||൧൨൬|| സകണാലവണം വാതേ, പിത്തേ സോഷണശര്കരമ്| യവാനീസൈന്ധവാജാജീമധുവ്യോഷൈഃ കഫോദരേ||൧൨൭|| ത്ര്യൂഷണക്ഷാരലവണൈഃ സംയുതം നിചയോദരേ| മധുതൈലവചാശുണ്ഠീശതഹ്വാകുഷ്ഠസൈന്ധവൈഃ||൧൨൮|| പ്ലീഹ്നി, ബദ്ധേ തു ഹപുഷായവാനീപട്വജാജിഭിഃ| സകൃഷ്ണാമാക്ഷികം ഛിദ്രേ, വ്യോഷവത്സലിലോദരേ||൧൨൯||

Adhikarana aShTodareShu gauravAdiyuktAnAM vAtakaPArtAnAM takrAmRUtam (130) · Śloka 130

ഗൌരവാരോചകാനാഹമന്ദവഹ്ന്യതിസാരിണാമ്| തക്രം വാതകഫാര്താനാമമൃതത്വായ കല്പതേ||൧൩൦||

Adhikarana aShTodareShu sarveShAM prayogANAmanu kShIram (131) · Śloka 131

പ്രയോഗാണാം ച സര്വേഷാമനു ക്ഷീരം പ്രയോജയേത്| സ്ഥൈര്യകൃത്സര്വധാതൂനാം ബല്യം ദോഷാനുബന്ധഹൃത്||൧൩൧||

Adhikarana aShTodareShu BeShajakShINA~ggAnAM kShIraM amRutam (15) · Śloka 15

ഭേഷജാപചിതാങ്ഗാനാം ക്ഷീരമേവാമൃതായതേ| ൧൩൧ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ഉദരചികിത്സിതം നാമ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ||൧൫||