Adhikarana mUtrAghAtacikitsitAdhyAyaH vAtaje mUtrakRucchre svedaH (2-1) · Śloka 1
তেনেদমাহ অথাতো মূত্রাঘাতচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২| ) কৃচ্ছ্রে বাতঘ্নতৈলাক্তমধোনাভেঃ সমীরজে| সুস্নিগ্ধৈঃ স্বেদযেদঙ্গং পিণ্ডসেকাবগাহনৈঃ||১||
तेनेदमाह अथातो मूत्राघातचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) कृच्छ्रे वातघ्नतैलाक्तमधोनाभेः समीरजे| सुस्निग्धैः स्वेदयेदङ्गं पिण्डसेकावगाहनैः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje dashamUlAdisiddhAH snehAH (2-3) · Śloka 3
দশমূলবলৈরণ্ডযবাভীরুপুনর্নবৈঃ| কুলত্থকোলপত্তূরবৃশ্চীবোপলভেদকৈঃ||২|| তৈলসর্পির্বরাহর্ক্ষবসাঃ ক্বথিতকল্কিতৈঃ| সপঞ্চলবণাঃ সিদ্ধাঃ পীতাঃ শূলহরাঃ পরম্||৩||
दशमूलबलैरण्डयवाभीरुपुनर्नवैः| कुलत्थकोलपत्तूरवृश्चीवोपलभेदकैः||२|| तैलसर्पिर्वराहर्क्षवसाः क्वथितकल्कितैः| सपञ्चलवणाः सिद्धाः पीताः शूलहराः परम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje dashamUlAdInAM pAnAnnasvedeShvapyupayogaH (4) · Śloka 4
দ্রব্যাণ্যেতানি পানান্নে তথা পিণ্ডোপনাহনে| সহ তৈলফলৈর্যুঞ্জ্যাত্সাম্লানি স্নেহবন্তি চ||৪||
द्रव्याण्येतानि पानान्ने तथा पिण्डोपनाहने| सह तैलफलैर्युञ्ज्यात्साम्लानि स्नेहवन्ति च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje madirA (5) · Śloka 5
সৌবর্চলাঢ্যাং মদিরাং পিবেন্মূত্ররুজাপহাম্| |৫|
सौवर्चलाढ्यां मदिरां पिबेन्मूत्ररुजापहाम्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje mUtrakRucCre sekalepAdi (5) · Śloka 5
| পৈত্তে যুঞ্জীত শিশিরং সেকলেপাবগাহনম্||৫||
| पैत्ते युञ्जीत शिशिरं सेकलेपावगाहनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje mUtrakRucCre shatAvaryAdikvAthaH (6) · Śloka 6
পিবেদ্বরীং গোক্ষুরকং বিদারীং সকসেরুকাম্| তৃণাখ্যং পঞ্চমূলং চ পাক্যং সমধুশর্করম্||৬||
पिबेद्वरीं गोक्षुरकं विदारीं सकसेरुकाम्| तृणाख़्यं पञ्चमूलं च पाक्यं समधुशर्करम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje mUtrakRucCre vRuShakAdikalkaH (7) · Śloka 7
বৃষকং ত্রপুসৈর্বারুলট্বাবীজানি কুঙ্কুমম্| দ্রাক্ষাম্ভোভিঃ পিবন্ সর্বান্ মূত্রাঘাতানপোহতি||৭||
वृषकं त्रपुसैर्वारुलट्वाबीजानि कुङ्कुमम्| द्राक्षाम्भोभिः पिबन् सर्वान् मूत्राघातानपोहति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje mUtrakRucCre ervArubIjakalkaH, drAkShAkalkaH (8) · Śloka 8
এর্বারুবীজযষ্ট্যাহ্বদার্বীর্বা তণ্ডুলাম্বুনা| তোযেন কল্কং দ্রাক্ষাযাঃ পিবেত্পর্যুষিতেন বা||৮||
एर्वारुबीजयष्ट्याह्वदार्वीर्वा तण्डुलाम्बुना| तोयेन कल्कं द्राक्षायाः पिबेत्पर्युषितेन वा||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaje mUtrakRucCre vamanasvedAdi (9) · Śloka 9
কফজে বমনং স্বেদং তীক্ষ্ণোষ্ণকটুভোজনম্| যবানাং বিকৃতীঃ ক্ষারং কালশেযং চ শীলযেত্||৯||
कफजे वमनं स्वेदं तीक्ष्णोष्णकटुभोजनम्| यवानां विकृतीः क्षारं कालशेयं च शीलयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaje mUtrakRucCre sUkShmailAyogaH, sArasAsthyAdiyogaH, kaNTakArIsvarasaH, kara~jjabIjacUrNam, dhavAdikvAthaH, dhavAdisiddhA peyA, pravAlacUrNam, pATalAkShAraH (10-13) · Śloka 13
পিবেন্মদ্যেন সূক্ষ্মৈলাং ধাত্রীফলরসেন বা| *সারসাস্থিশ্বদংষ্ট্রৈলাব্যোষং বা মধুমূত্রবত্||১০|| স্বরসং কণ্টকার্যা বা পাযযেন্মাক্ষিকান্বিতম্| শিতিবারকবীজং বা তক্রেণ শ্লক্ষ্ণচূর্ণিতম্||১১|| ধবসপ্তাহ্বকুটগুডূচীচতুরঙ্গুলম্| কেম্বুকৈলাকরঞ্জং চ পাক্যং সমধু সাধিতম্||১২|| তৈর্বা পেযাং প্রবালং বা চূর্ণিতং তণ্ডুলাম্বুনা| সতৈলং পাটলাক্ষারং সপ্তকৃত্ত্বোঽথবা স্রুতম্||১৩||
पिबेन्मद्येन सूक्ष्मैलां धात्रीफलरसेन वा| *सारसास्थिश्वदंष्ट्रैलाव्योषं वा मधुमूत्रवत्||१०|| स्वरसं कण्टकार्या वा पाययेन्माक्षिकान्वितम्| शितिवारकबीजं वा तक्रेण श्लक्ष्णचूर्णितम्||११|| धवसप्ताह्वकुटगुडूचीचतुरङ्गुलम्| केम्बुकैलाकरञ्जं च पाक्यं समधु साधितम्||१२|| तैर्वा पेयां प्रवालं वा चूर्णितं तण्डुलाम्बुना| सतैलं पाटलाक्षारं सप्तकृत्त्वोऽथवा स्रुतम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaje mUtrakRucCre kShArayuktA madirA, pATalyAdikShArAH (14-15) · Śloka 15
পাটলীযাবশূকাভ্যাং পারিভদ্রাত্তিলাদপি| ক্ষারোদকেন মদিরাং ত্বগেলোষকসংযুতাম্||১৪|| পিবেদ্গুডোপদংশান্বা লিহ্যাদেতান্ *পৃথক্ পৃথক্| |১৫|
पाटलीयावशूकाभ्यां पारिभद्रात्तिलादपि| क्षारोदकेन मदिरां त्वगेलोषकसंयुताम्||१४|| पिबेद्गुडोपदंशान्वा लिह्यादेतान् *पृथक् पृथक्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajamUtrakRucCrAdau yathAvastham (15-16) · Śloka 16
| সন্নিপাতাত্মকে সর্বং যথাবস্থমিদং হিতম্||১৫|| অশ্মন্যপ্যচিরোত্থানে বারবস্ত্যাদিকেষু চ| |১৬|
| सन्निपातात्मके सर्वं यथावस्थमिदं हितम्||१५|| अश्मन्यप्यचिरोत्थाने वारबस्त्यादिकेषु च| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmaryAH sAdhyatvAdi (16-17) · Śloka 17
| অশ্মরী দারুণো ব্যাধিরন্তকপ্রতিমো মতঃ||১৬|| তরুণো ভেষজৈঃ সাধ্যঃ প্রবৃদ্ধশ্ছেদমর্হতি| |১৭|
| अश्मरी दारुणो व्याधिरन्तकप्रतिमो मतः||१६|| तरुणो भेषजैः साध्यः प्रवृद्धश्छेदमर्हति| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmaryAH pUrvarUpeShu snehAdikramaH (17) · Śloka 17
| তস্য পূর্বেষু রূপেষু স্নেহাদিক্রম ইষ্যতে||১৭||
| तस्य पूर्वेषु रूपेषु स्नेहादिक्रम इष्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAshmaryA pAShANabhedAdi ghRutam (18-20) · Śloka 20
পাষাণভেদো বসুকো বশিরোঽশ্মন্তকো বরী| কপোতবঙ্কাতিবলাভল্লূকোশীরকচ্ছকম্||১৮|| বৃক্ষাদনী শাকফলং ব্যাঘ্র্যৌ গুণ্ঠস্ত্রিকণ্টকঃ| যবাঃ কুলাত্থাঃ কোলানি বরুণঃ কতকাত্ফলম্||১৯|| ঊষকাদিপ্রতীবাপমেষাং ক্বাথে শৃতং ঘৃতম্| ভিনত্তি বাতসম্ভূতাং তত্পীতং শীঘ্রমশ্মরীম্||২০||
पाषाणभेदो वसुको वशिरोऽश्मन्तको वरी| कपोतवङ्कातिबलाभल्लूकोशीरकच्छकम्||१८|| वृक्षादनी शाकफलं व्याघ्र्यौ गुण्ठस्त्रिकण्टकः| यवाः कुलात्थाः कोलानि वरुणः कतकात्फलम्||१९|| ऊषकादिप्रतीवापमेषां क्वाथे शृतं घृतम्| भिनत्ति वातसम्भूतां तत्पीतं शीघ्रमश्मरीम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAshmaryAM eraNDamUlAdikalkaH (21) · Śloka 21
গন্ধর্বহস্তবৃহতীব্যাঘ্রীগোক্ষুরকেক্ষুরাত্| মূলকল্কং পিবেদ্দধ্না মধুরেণাশ্মভেদনম্||২১||
गन्धर्वहस्तबृहतीव्याघ्रीगोक्षुरकेक्षुरात्| मूलकल्कं पिबेद्दध्ना मधुरेणाश्मभेदनम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAshmaryAM kushAdighRutam (22-24) · Śloka 24
কুশঃ কাশঃ শরো গুণ্ঠ ইত্কটো মোরটোঽশ্মভিত্| দর্ভো বিদারী বারাহী শালিমূলং ত্রিকণ্টকঃ||২২|| ভল্লূকঃ পাটলী পাঠা পত্তূরঃ সকুরণ্টকঃ| পুনর্নবে শিরীষশ্চ তেষাং ক্বাথে পচেদ্ধৃতম্||২৩|| পিষ্টেন ত্রপুসাদীনাং বীজেনেন্দীবরেণ চ| মধুকেন শিলাজেন তত্পিত্তাশ্মরিভেদনম্||২৪||
कुशः काशः शरो गुण्ठ इत्कटो मोरटोऽश्मभित्| दर्भो विदारी वाराही शालिमूलं त्रिकण्टकः||२२|| भल्लूकः पाटली पाठा पत्तूरः सकुरण्टकः| पुनर्नवे शिरीषश्च तेषां क्वाथे पचेद्धृतम्||२३|| पिष्टेन त्रपुसादीनां बीजेनेन्दीवरेण च| मधुकेन शिलाजेन तत्पित्ताश्मरिभेदनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPAshmaryAM varUNAdighRutam (25-26) · Śloka 26
বরুণাদিঃ সমীরঘ্নৌ গণাবেলাহরেণুকা| গুগ্গুলুর্মরিচং কুষ্ঠং চিত্রকঃ সসুরাহ্বযঃ||২৫|| তৈঃ কল্কিতৈঃ কৃতাবাপমূষকাদিগণেন চ| ভিনত্তি কফজামাশু সাধিতং ঘৃতমশ্মরীম্||২৬||
वरुणादिः समीरघ्नौ गणावेलाहरेणुका| गुग्गुलुर्मरिचं कुष्ठं चित्रकः ससुराह्वयः||२५|| तैः कल्कितैः कृतावापमूषकादिगणेन च| भिनत्ति कफजामाशु साधितं घृतमश्मरीम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmaryAM kShArakShIrayavAgvAdayaH (27) · Śloka 27
ক্ষারক্ষীরযবাগ্বাদি দ্রব্যৈঃ স্বৈঃ স্বৈশ্চ কল্পযেত্| |২৭|
क्षारक्षीरयवाग्वादि द्रव्यैः स्वैः स्वैश्च कल्पयेत्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarAyAM picukAdikvAthaH (27-28) · Śloka 28
| পিচুকাঙ্কোল্লকতশাকেন্দীবরজৈঃ ফলৈঃ||২৭|| পীতমুষ্ণাম্বু সগুডং শর্করাপাতনং পরম্| |২৮|
| पिचुकाङ्कोल्लकतशाकेन्दीवरजैः फलैः||२७|| पीतमुष्णाम्बु सगुडं शर्करापातनं परम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SarkarAyAM krau~jcAsthyAdicUrNam (28-29) · Śloka 29
| ক্রৌঞ্চোষ্ট্ররাসভাস্থীনি শ্বদংষ্ট্রা তালপত্রিকা||২৮|| অজমোদা কদম্বস্য মূলং বিশ্বস্য চৌষধম্| পীতানি শর্করাং ভিন্দ্যুঃ সুরযোষ্ণোদকেন বা||২৯||
| क्रौञ्चोष्ट्ररासभास्थीनि श्वदंष्ट्रा तालपत्रिका||२८|| अजमोदा कदम्बस्य मूलं विश्वस्य चौषधम्| पीतानि शर्करां भिन्द्युः सुरयोष्णोदकेन वा||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmaryAM nRutyakuNDakacUrNam (30) · Śloka 30
নৃত্যকুণ্ডকবীজানাং চূর্ণং মাক্ষিকসংযুতম্| অবিক্ষীরেণ সপ্তাহং পীতমশ্মরিপাতনম্||৩০||
नृत्यकुण्डकबीजानां चूर्णं माक्षिकसंयुतम्| अविक्षीरेण सप्ताहं पीतमश्मरिपातनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmaryAM shigrumUlakvAthaH (31) · Śloka 31
ক্বাথশ্চ শিগ্রুমূলোত্থঃ কদুষ্ণোঽশ্মরীপাতনঃ| |৩১|
क्वाथश्च शिग्रुमूलोत्थः कदुष्णोऽश्मरीपातनः| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmaryAM tilAdikShAraH (31-32) · Śloka 32
| তিলাপামার্গকদলীপলাশযবসম্ভবঃ||৩১|| ক্ষারঃ পেযোঽবিমূত্রেণ শর্করাস্বশ্মরীষু চ| |৩২|
| तिलापामार्गकदलीपलाशयवसम्भवः||३१|| क्षारः पेयोऽविमूत्रेण शर्करास्वश्मरीषु च| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarIvedanAyAM kapotava~gkA cUrNam, kapotava~gkasiddhaM kShIram, harItakyasthisiddhaM kShIram, punarnavAsiddhaM kShIram, mayUrashikhAmUlacUrNam (32-34) · Śloka 34
| কপোতবঙ্কামূলং বা পিবেদেকং সুরাদিভিঃ||৩২|| তত্সিদ্ধং বা পিবেত্ক্ষীরং বেদনাভিরুপদ্রুতঃ| হরীতক্যস্থিসিদ্ধং বা সাধিতং বা পুনর্নবৈঃ||৩৩|| ক্ষীরান্নভুগ্বর্হিশিখামূলং বা তণ্ডুলাম্বুনা| |৩৪|
| कपोतवङ्कामूलं वा पिबेदेकं सुरादिभिः||३२|| तत्सिद्धं वा पिबेत्क्षीरं वेदनाभिरुपद्रुतः| हरीतक्यस्थिसिद्धं वा साधितं वा पुनर्नवैः||३३|| क्षीरान्नभुग्बर्हिशिख़ामूलं वा तण्डुलाम्बुना| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAghAteShu kriyAviBAgaH (34) · Śloka 34
| মুত্রাঘাতেষু বিভজেদতঃ শেষেষ্বপি ক্রিযাম্||৩৪||
| मुत्राघातेषु विभजेदतः शेषेष्वपि क्रियाम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAghAteShu bRuhatyAdigaNasya kvAthAdi (35) · Śloka 35
বৃহত্যাদিগণে সিদ্ধং দ্বিগুণীকৃতগোক্ষুরে| তোযং পযো বা সর্পির্বা সর্বমূত্রবিকারজিত্||৩৫||
बृहत्यादिगणे सिद्धं द्विगुणीकृतगोक्षुरे| तोयं पयो वा सर्पिर्वा सर्वमूत्रविकारजित्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAghAteShu devadArvAdicUrNam (36) · Śloka 36
দেবদারুং ঘনং মূর্বাং যষ্টীমধু হরীতকীম্| মূত্রঘাতেষু সর্বেষু সুরাক্ষীরজলৈঃ পিবেত্||৩৬||
देवदारुं घनं मूर्वां यष्टीमधु हरीतकीम्| मूत्रघातेषु सर्वेषु सुराक्षीरजलैः पिबेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAghAteShu dhanvayAsasvarasaH, kakuBakvAthaH, triPalAkalkaH, yavAgUH vyAghryAdisiddhA, vIratarAdisiddhA, tAmracUDarasasiddhA, shilAjatu vIratarAdi BAvitam (37-39) · Śloka 39
রসং বা ধন্বযাসস্য কষাযং কুকুভস্য বা| সুখাম্ভসা বা ত্রিফলাং পিষ্টাং সৈন্ধবসংযুতাম্||৩৭|| ব্যাঘ্রীগোক্ষুরকক্বাথে যবাগূং বা সফাণিতাম্| ক্বাথে বীরতরাদের্বা তাম্রচূডরসেঽপি বা||৩৮|| অদ্যাদ্বীরতরাদ্যেন ভাবিতং বা শিলাজতু| |৩৯|
रसं वा धन्वयासस्य कषायं कुकुभस्य वा| सुख़ाम्भसा वा त्रिफलां पिष्टां सैन्धवसंयुताम्||३७|| व्याघ्रीगोक्षुरकक्वाथे यवागूं वा सफाणिताम्| क्वाथे वीरतरादेर्वा ताम्रचूडरसेऽपि वा||३८|| अद्याद्वीरतराद्येन भावितं वा शिलाजतु| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarIcyutau rathAdigamanam (39-40) · Śloka 40
| মদ্যং বা নিগদং পীত্বা রথেনাশ্বেন বা ব্রজেত্||৩৯|| শীঘ্রবেগেন সঙ্ক্ষোভাত্তথাঽস্য চ্যবতেঽশ্মরী| |৪০|
| मद्यं वा निगदं पीत्वा रथेनाश्वेन वा व्रजेत्||३९|| शीघ्रवेगेन सङ्क्षोभात्तथाऽस्य च्यवतेऽश्मरी| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAghAteShu vIratarAdiH, virecanArthaM tailvakaM sarpiH, bastikarma (40-41) · Śloka 41
| সর্বথা চোপযোক্তব্যো বর্গো বীরতরাদিকঃ||৪০|| রেকার্থে তৈল্বকং সর্পির্বস্তিকর্ম চ শীলযেত্| বিশেষাদুত্তরান্ বস্তীন্|৪১|
| सर्वथा चोपयोक्तव्यो वर्गो वीरतरादिकः||४०|| रेकार्थे तैल्वकं सर्पिर्बस्तिकर्म च शीलयेत्| विशेषादुत्तरान् बस्तीन्|४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAghAteShu uttarabastirvisheShataH, shukrAshmaryAM pramadAsevanam (41-43) · Śloka 43
| শুক্রাশ্মর্যাং তু শোধিতে||৪১|| তৈর্মূত্রমার্গে বলবান্ শুক্রাশযবিশুদ্ধযে| পুমান্ সুতৃপ্তো বৃষ্যাণাং মাংসানাং কুক্কুটস্য চ||৪২|| কামং সকামাঃ সেবেত প্রমদা মদদাযিনীঃ| |৪৩|
| शुक्राश्मर्यां तु शोधिते||४१|| तैर्मूत्रमार्गे बलवान् शुक्राशयविशुद्धये| पुमान् सुतृप्तो वृष्याणां मांसानां कुक्कुटस्य च||४२|| कामं सकामाः सेवेत प्रमदा मददायिनीः| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana evamupashamABAve rAj~jaH prashrnapUrvakaM shastrAvacAraNam (43-44) · Śloka 44
| সিদ্ধৈরুপক্রমৈরেভির্ন চেচ্ছান্তিস্তদা ভিষক্||৪৩|| ইতি রাজানমাপৃচ্ছ্য শস্ত্রং সাধ্ববচারযেত্| |৪৪|
| सिद्धैरुपक्रमैरेभिर्न चेच्छान्तिस्तदा भिषक्||४३|| इति राजानमापृच्छ्य शस्त्रं साध्ववचारयेत्| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prashrnaprakAraH (44-45) · Śloka 45
কিমাপৃচ্ছ্য ? ইত্যাহ | অক্রিযাযাং ধ্রুবো মৃত্যুঃ ক্রিযাযাং সংশযো ভবেত্||৪৪|| নিশ্চিতস্যাপি বৈদ্যস্য বহুশঃ সিদ্ধকর্মণঃ| |৪৫|
किमापृच्छ्य ? इत्याह | अक्रियायां ध्रुवो मृत्युः क्रियायां संशयो भवेत्||४४|| निश्चितस्यापि वैद्यस्य बहुशः सिद्धकर्मणः| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmavidhiH (45-55) · Śloka 55
| অথাতুরমুপস্নিগ্ধশুদ্ধমীষচ্চ কর্শিতম্||৪৫|| অভ্যক্তস্বিন্নবপুষমভুক্তং কৃতমঙ্গলম্| আজানুফলকস্থস্য নরস্যাঙ্গ্কে ব্যাপাশ্রিতম্||৪৬|| পূর্বেণ কাযেনোত্তানং নিষণ্ণং বস্ত্রচুম্ভলে| ততোঽস্যাকুঞ্চিতে জানুকূর্পরে বাসসা দৃঢম্||৪৭|| সহাশ্রযমনুষ্যেণ বদ্ধস্যাশ্বাসিতস্য চ| নাভেঃ সমন্তাদভ্যজ্যাদধস্তস্যাশ্চ বামতঃ||৪৮|| মৃদিত্বা মুষ্টিনাঽঽক্রামেদ্যাবদশ্মর্যধোগতা| তৈলাক্তে বর্ধিতনখে তর্জনীমধ্যমে ততঃ||৪৯|| অদক্ষিণে গুদেঽঙ্গুল্যৌ প্রণিধাযানুসেবনি| আসাদ্য বলযত্নাভ্যামশ্মরীং গুদমেঢ্রযোঃ||৫০|| কৃত্বাঽন্তরে তথা বস্তিং নির্বলীকমনাযতম্| উত্পীডযেদঙ্গুলিভ্যাং যাবদ্গ্রন্থিরিবোন্নতম্||৫১|| শল্যং স্যাত্সেবনীং মুক্ত্বা যবমাত্রেণ পাটযেত্| অশ্মমানেন ন যথা ভিদ্যতে সা তথাঽঽহরেত্||৫২|| সমগ্রং সর্পবক্রেণ, স্ত্রীণাং বস্তিস্তু পার্শ্বগঃ| গর্ভাশযাশ্রযস্তাসাং শস্ত্রমুত্সঙ্গবত্ততঃ||৫৩|| ন্যসেদতোঽন্যথা হ্যাসাং মূত্রস্রাবী ব্রণো ভবেত্| মূত্রপ্রসেকক্ষণনান্নরস্যাপ্যপি চৈকধা||৫৪|| বস্তিভেদোঽশ্মরীহেতুঃ সিদ্ধিং যাতি ন তু দ্বিধা| |৫৫|
| अथातुरमुपस्निग्धशुद्धमीषच्च कर्शितम्||४५|| अभ्यक्तस्विन्नवपुषमभुक्तं कृतमङ्गलम्| आजानुफलकस्थस्य नरस्याङ्ग्के व्यापाश्रितम्||४६|| पूर्वेण कायेनोत्तानं निषण्णं वस्त्रचुम्भले| ततोऽस्याकुञ्चिते जानुकूर्परे वाससा दृढम्||४७|| सहाश्रयमनुष्येण बद्धस्याश्वासितस्य च| नाभेः समन्तादभ्यज्यादधस्तस्याश्च वामतः||४८|| मृदित्वा मुष्टिनाऽऽक्रामेद्यावदश्मर्यधोगता| तैलाक्ते वर्धितनख़े तर्जनीमध्यमे ततः||४९|| अदक्षिणे गुदेऽङ्गुल्यौ प्रणिधायानुसेवनि| आसाद्य बलयत्नाभ्यामश्मरीं गुदमेढ्रयोः||५०|| कृत्वाऽन्तरे तथा बस्तिं निर्वलीकमनायतम्| उत्पीडयेदङ्गुलिभ्यां यावद्ग्रन्थिरिवोन्नतम्||५१|| शल्यं स्यात्सेवनीं मुक्त्वा यवमात्रेण पाटयेत्| अश्ममानेन न यथा भिद्यते सा तथाऽऽहरेत्||५२|| समग्रं सर्पवक्रेण, स्त्रीणां बस्तिस्तु पार्श्वगः| गर्भाशयाश्रयस्तासां शस्त्रमुत्सङ्गवत्ततः||५३|| न्यसेदतोऽन्यथा ह्यासां मूत्रस्रावी व्रणो भवेत्| मूत्रप्रसेकक्षणनान्नरस्याप्यपि चैकधा||५४|| बस्तिभेदोऽश्मरीहेतुः सिद्धिं याति न तु द्विधा| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishalyasya vidhiH (55-56) · Śloka 56
| বিশল্যমুষ্ণপানীযদ্রোণ্যাং তমবগাহযেত্||৫৫|| তথা ন পূর্যতেঽস্ত্রেণ বস্তিঃ, পূর্ণে তু পীডযেত্| মেঢ্রান্তঃ ক্ষীরিবৃক্ষাম্বু|৫৬|
| विशल्यमुष्णपानीयद्रोण्यां तमवगाहयेत्||५५|| तथा न पूर्यतेऽस्त्रेण बस्तिः, पूर्णे तु पीडयेत्| मेढ्रान्तः क्षीरिवृक्षाम्बु|५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrasaMshuddhau guDasauhityam, yavAgUH, odanam, mAMsarasAH (56-58) · Śloka 58
| মূত্রসংশুদ্ধযে ততঃ||৫৬|| কুর্যাট্গুডস্য সৌহিত্যং মধ্বাজ্যাক্তব্রণঃ পিবেত্| দ্বৌ কালৌ সঘৃতাং কোষ্ণাং যবাগূং মূত্রশোধনৈঃ||৫৭|| ত্র্যহং, দশাহং পযসা গুডাঢ্যেনাল্পমোদনম্| ভুঞ্জীতোর্ধ্বং ফলাম্লৈশ্চ রসৈর্জাঙ্গলচারিণাম্||৫৮||
| मूत्रसंशुद्धये ततः||५६|| कुर्याट्गुडस्य सौहित्यं मध्वाज्याक्तव्रणः पिबेत्| द्वौ कालौ सघृतां कोष्णां यवागूं मूत्रशोधनैः||५७|| त्र्यहं, दशाहं पयसा गुडाढ्येनाल्पमोदनम्| भुञ्जीतोर्ध्वं फलाम्लैश्च रसैर्जाङ्गलचारिणाम्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarIvraNe prakShAlanam, lepaH, tailam (59-60) · Śloka 60
ক্ষীরিবৃক্ষকষাযেণ ব্রণং প্রক্ষাল্য লেপযেত্| প্রপৌণ্ডরীকমঞ্জিষ্ঠাযষ্ট্যাহ্বনযনৌষধৈঃ||৫৯|| ব্রণাভ্যঙ্গে পচেত্তৈলমেভিরেব নিশান্বিতৈঃ| |৬০|
क्षीरिवृक्षकषायेण व्रणं प्रक्षाल्य लेपयेत्| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठायष्ट्याह्वनयनौषधैः||५९|| व्रणाभ्यङ्गे पचेत्तैलमेभिरेव निशान्वितैः| |६०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarI vraNe svedaH, agacCati mUtre dAhaH, gacCatimUtre bastayaH (60-62) · Śloka 62
| দশাহং স্বেদযেচ্চৈনং, স্বমার্গং সপ্তরাত্রতঃ||৬০|| মূত্রে ত্বগচ্ছতি দহেদশ্মরীব্রণমগ্নিনা| স্বমার্গপ্রতিপত্তৌ তু স্বাদুপ্রাযৈরুপাচরেত্||৬১|| তং বস্তিভিঃ| |৬২|
| दशाहं स्वेदयेच्चैनं, स्वमार्गं सप्तरात्रतः||६०|| मूत्रे त्वगच्छति दहेदश्मरीव्रणमग्निना| स्वमार्गप्रतिपत्तौ तु स्वादुप्रायैरुपाचरेत्||६१|| तं बस्तिभिः| |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUDhavraNe~api varShaparyantaM nagAdyArohaNaniShedhaH (62) · Śloka 62
ন চারোহেদ্বর্ষং রূঢব্রণোঽপি সঃ| নগনাগাশ্ববৃক্ষস্ত্রীরথান্নাপ্সু প্লবেত চ||৬২||
न चारोहेद्वर्षं रूढव्रणोऽपि सः| नगनागाश्ववृक्षस्त्रीरथान्नाप्सु प्लवेत च||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmaNi varjyAni marmANi (11) · Śloka 11
মূত্রশুক্রবহৌ বস্তিবৃষণৌ সেবনীং গুদম্| মূত্রপ্রসেকং যোনিং চ শস্ত্রেণাষ্টৌ বিবর্জযেত্||৬৩|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং চতুর্থে চিকিত্সিতস্থানে মূত্রাঘাতচিকিত্সিতং নামৈকাদশোঽধ্যাযঃ||১১||
मूत्रशुक्रवहौ बस्तिवृषणौ सेवनीं गुदम्| मूत्रप्रसेकं योनिं च शस्त्रेणाष्टौ विवर्जयेत्||६३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने मूत्राघातचिकित्सितं नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon