18. visarpacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana visarpacikitsitAdhyAyaH visarpe pUrvaM la~gghanaM raktAvaseko shuddhiSca (2-1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ವಿಸರ್ಪಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ಆದಾವೇವ ವಿಸರ್ಪೇಷು ಹಿತಂ ಲಙ್ಘನರೂಕ್ಷಣಮ್| ರಕ್ತಾವಸೇಕೋ ವಮನಂ ವಿರೇಕಃ, ಸ್ನೇಹನಂ ನ ತು||೧||

Adhikarana visarpe madanaPalAdi vamanam (2) · Śloka 2

ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಂ ವಿಸರ್ಪಘ್ನಂ ಸಯಷ್ಟೀನ್ದ್ರಯವಂ ಫಲಮ್| ಪಟೋಲಪಿಪ್ಪಲೀನಿಮ್ಬಪಲ್ಲವೈರ್ವಾ ಸಮನ್ವಿತಮ್||೨||

Adhikarana visarpe trivRuccUrNAdi virecanam,visarpe koShThage doShe visheSheNa shodhanam (3-4) · Śloka 4

ರಸೇನ ಯುಕ್ತಂ ತ್ರಾಯನ್ತ್ಯಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾಯಾಸ್ತ್ರೈಫಲೇನ ವಾ| ವಿರೇಚನಂ ತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಪಯಸಾ ಸರ್ಪಿಷಾಽಥವಾ||೩|| ಯೋಜ್ಯಂ, ಕೋಷ್ಠಗತೇ ದೋಷೇ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಶೋಧನಮ್| |೪|

Adhikarana visarpe alpe doShe shamanAH candanotpalAdikvAthAH (4-5) · Śloka 5

| ಅವಿಶೋಧಸ್ಯ ದೋಷೇಽಲ್ಪೇ ಶಮನಂ ಚನ್ದನೋತ್ಪಲಮ್||೪|| ಮುಸ್ತನಿಮ್ಬಪಟೋಲಂ ವಾ ಪಟೋಲಾದಿಕಮೇವ ವಾ| ಸಾರಿವಾಮಲಕೋಶೀರಮುಸ್ತಂ ವಾ ಕ್ವಥಿತಂ ಜಲೇ||೫||

Adhikarana visarpe tRuShNAyAM durAlaBAdi kvAthaH visarpe tRuShNAyAM dArvyAdikvAthaH (6-7) · Śloka 7

ದುರಾಲಭಾಂ ಪರ್ಪಟಕಂ ಗುಡೂಚೀಂ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್| ಪಾಕ್ಯಂ ಶೀತಕಷಾಯಂ ವಾ ತೃಷ್ಣಾವೀಸರ್ಪವಾನ್ ಪಿಬೇತ್||೬|| ದಾರ್ವೀಪಟೋಲಕಟುಕಾಮಸೂರತ್ರಿಫಲಾಸ್ತಥಾ| ಸನಿಮ್ಬಯಷ್ಟೀತ್ರಾಯನ್ತೀಃ ಕ್ವಥಿತಾ ಘೃತಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾಃ||೭||

Adhikarana visarpe shAkhAduShTe rakte raktaharaNam (8) · Śloka 8

ಶಾಖಾದುಷ್ಟೇ ತು ರುಧಿರೇ ರಕ್ತಮೇವಾದಿತೋ ಹರೇತ್| ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸ್ನಾಯುಸಂಕ್ಲೇದೋ ರಕ್ತಕ್ಲೇದಾದ್ಧಿ ಜಾಯತೇ||೮||

Adhikarana visarpe vAtapittottare nirAme tiktAdighRutAni (9) · Śloka 9

ನಿರಾಮೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಕ್ಷೀಣೇ ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ತರೇ ಹಿತಮ್| ಘೃತಂ ತಿಕ್ತಂ ಮಹಾತಿಕ್ತಂ ಶೃತಂ ವಾ ತ್ರಾಯಮಾಣಯಾ||೯||

Adhikarana visarpe vishuddhe~antardauShe lepAdyAH kriyAH (10) · Śloka 10

ನಿರ್ಹೃತೇಽಸ್ರೇ ವಿಶುದ್ಧೇಽನ್ತರ್ದೋಷೇ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸನ್ಧಿಗೇ| ಬಹಿಃಕ್ರಿಯಾಃ ಪ್ರದೇಹಾದ್ಯಾಃ ಸದ್ಯೋ ವೀಸರ್ಪಶಾನ್ತಯೇ||೧೦||

Adhikarana vAtaje visarpe shatAhvAlepaH (11) · Śloka 11

ಶತಾಹ್ವಮುಸ್ತವಾರಾಹೀವಂಶಾರ್ತಗಲಧಾನ್ಯಕಮ್| ಸುರಾಹ್ವಾ ಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾ ಚ ಕುಷ್ಠಂ ಚಾಲೇಪನಂ ಚಲೇ||೧೧||

Adhikarana pittaje visarpe nyagrodhAdilepAH (12) · Śloka 12

ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣಃ ಪಿತ್ತೇ ತಥಾ ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಾದಿಕಮ್| |೧೨|

Adhikarana pittaje visarpe nyagrodhapAdAdilepAH (12-14) · Śloka 14

ನ್ಯಗ್ರೋಧಪಾದಾಸ್ತರುಣಾಃ ಕದಲೀಗರ್ಭಸಂಯುತಾಃ||೧೨|| ಬಿಸಗ್ರನ್ಥಿಶ್ಚ ಲೇಪಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛತಧೌತಘೃತಾಪ್ಲುತಃ| ಪದ್ಮಿನೀಕರ್ದಮಃ ಶೀತಃ ಪಿಷ್ಟಂ ಮೌಕ್ತಿಕಮೇವ ವಾ||೧೩|| ಶಙ್ಖಃ ಪ್ರವಾಲಂ ಶುಕ್ತಿರ್ವಾ ಗೈರಿಕಂ ವಾ ಘೃತಾನ್ವಿತಮ್| |೧೪|

Adhikarana kaPaje visarpe triPalAdilepaH (14-15) · Śloka 15

| ತ್ರಿಫಲಾಪದ್ಮಕೋಶೀರಸಮಙ್ಗಾಕರವೀರಕಮ್||೧೪|| ನಲಮೂಲಾನ್ಯನನ್ತಾ ಚ ಲೇಪಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಸರ್ಪಹಾ| |೧೫|

Adhikarana kaPaje visarpe dhavAdilepAH (15-17) · Śloka 17

| ಧವಸಪ್ತಾಹ್ವಖದಿರದೇವದಾರುಕುರಣ್ಟಕಮ್||೧೫|| ಸಮುಸ್ತಾರಗ್ವಧಂ ಲೇಪೋ ವರ್ಗೋ ವಾ ವರುಣಾದಿಕಃ| ಆರಗ್ವಧಸ್ಯ ಪತ್ರಾಣಿ ತ್ವಚಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕೋದ್ಭವಾಃ||೧೬|| ಇನ್ದ್ರಾಣಿಶಾಕಂ ಕಾಕಾಹ್ವಾ ಶಿರೀಷಕುಸುಮಾನಿ ಚ| |೧೭|

Adhikarana kaPaje visarpe eBirevauShadhaiH sekavraNABya~ggAdayaH vAtaje visarpe ghRutAdhikA lepAH (17-18) · Śloka 18

| ಸೇಕವ್ರಣಾಭ್ಯಙ್ಗಹವಿರ್ಲೇಪಚೂರ್ಣಾನ್ ಯಥಾಯಥಮ್||೧೭|| ಏತೈರೇವೌಷಧೈಃ ಕುರ್ಯಾದ್ವಾಯೌ ಲೇಪಾ ಘೃತಾಧಿಕಾಃ| |೧೮|

Adhikarana vAtaje sAme ashItoShNA rUkShASca raktapitte ghRutAnvitA atyartha shItAdayaSca lepAH (18-20) · Śloka 20

| ಕಫಸ್ಥಾನಗತೇ ಸಾಮೇ ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಗತೇಽಥವಾ||೧೮|| ಅಶೀತೋಷ್ಣಾ ಹಿತಾ ರೂಕ್ಷಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಘೃತಾನ್ವಿತಾಃ| ಅತ್ಯರ್ಥಶೀತಾಸ್ತನವಸ್ತನುವಸ್ತ್ರಾನ್ತರಾಸ್ಥಿತಾಃ||೧೯|| ಯೋಜ್ಯಾಃ ಕ್ಷಣೇ ಕ್ಷಣೇಽನ್ಯೇ ಮನ್ದವೀರ್ಯಾಸ್ತ ಏವ ಚ| |೨೦|

Adhikarana saMsRuShTadoShe saMsRuShTametatkarmaM (20) · Śloka 20

| ಸಂಸೃಷ್ಟದೋಷೇ ಸಂಸೃಷ್ಟಮೇತತ್ಕರ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೨೦||

Adhikarana agnivisarpe shatadhautaghRutalepaHagni ghRutamaNDAdinA secanam agni pAnalepasekeShu mahA tiktaMghRutam (21-22) · Śloka 22

ಶತಧೌತಘೃತೇನಾಗ್ನಿಂ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ಕೇವಲೇನ ವಾ| ಸೇಚಯೇದ್ಧೃತಮಣ್ಡೇನ ಶೀತೇನ ಮಧುಕಾಮ್ಬುನಾ||೨೧|| ಸಿತಾಮ್ಭಸಾಽಮ್ಭೋದಜಲೈಃ ಕ್ಷೀರೇಣೇಕ್ಷುರಸೇನ ವಾ| ಪಾನಲೇಪನಸೇಕೇಷು ಮಹಾತಿಕ್ತಂ ಪರಂ ಹಿತಮ್||೨೨||

Adhikarana granthivisarpe raktapittaghnaM kRutvA kaPAnilaghnaM karma (23) · Śloka 23

ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಖ್ಯೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಮ್ಯಗ್ಯಥೋದಿತಮ್| ಕಫಾನಿಲಘ್ನಂ ಕರ್ಮೇಷ್ಟಂ ಪಿಣ್ಡಸ್ವೇದೋಪನಾಹನಮ್||೨೩||

Adhikarana granthi shUle dashamUlatailAdinA secanam (24) · Śloka 24

ಗ್ರನ್ಥಿವೀಸರ್ಪಶೂಲೇ ತು ತೈಲೇನೋಷ್ಣೇನ ಸೇಚಯೇತ್| ದಶಮೂಲವಿಪಕ್ವೇನ ತದ್ವನ್ಮೂತ್ರೈರ್ಜಲೇನ ವಾ||೨೪||

Adhikarana granthi shUle kRuShNagandhAlepaH granthi shUle naktamAlatvaglepaH granthi shUle shuShkamUlakalepaH granthi shUle biBItakalepaH (25) · Śloka 25

ಸುಖೋಷ್ಣಯಾ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಪಿಷ್ಟಯಾ ಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಯಾ| ನಕ್ತಮಾಲತ್ವಚಾ ಶುಷ್ಕಮೂಲಕೈಃ ಕಲಿನಾಽಥವಾ||೨೫||

Adhikarana granthi granthaBedaBedako dantyAdilepaH (26-27) · Śloka 27

ದನ್ತೀ ಚಿತ್ರಕಮೂಲತ್ವಕ್ ಸೌಧಾರ್ಕಪಯಸೀ ಗುಡಃ| ಭಲ್ಲಾತಕಾಸ್ಥಿ ಕಾಸೀಸಂ ಲೇಪೋ ಭಿನ್ದ್ಯಾಚ್ಛಿಲಾಮಪಿ||೨೬|| ಬಹಿರ್ಮಾರ್ಗಾಶ್ರಿತಂ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕಿಂ ಪುನಃ ಕಫಸಮ್ಭವಮ್| ದೀರ್ಘಕಾಲಸ್ಥಿತಂ ಗ್ರನ್ಥಿಮೇಭಿರ್ಭಿನ್ದ್ಯಾಚ್ಚ ಭೇಷಜೈಃ||೨೭||

Adhikarana granthi dIrghakAlasthiragranthibhedakA yUShAnnauShadhAdayaH (28-31) · Śloka 31

ಮೂಲಕಾನಾಂ ಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಯೂಷೈಃ ಸಕ್ಷಾರದಾಡಿಮೈಃ| ಗೋಧೂಮಾನ್ನೈರ್ಯವಾನ್ನೈರ್ವಾ ಸಸೀಧುಮಧುಶಾರ್ಕರೈಃ||೨೮|| ಸಕ್ಷೌದ್ರೈರ್ವಾರುಣೀಮಣ್ಡೈರ್ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸಾನ್ವಿತೈಃ| ತ್ರಿಫಲಾಯಾಃ ಪ್ರಯೋಗೈಶ್ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಃ ಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತೈಃ||೨೯|| ದೇವದಾರುಗುಡೂಚ್ಯೋಶ್ಚ ಪ್ರಯೋಗೈರ್ಗಿರಿಜಸ್ಯ ಚ| ಮಸ್ತಭಲ್ಲಾತಸಕ್ತೂನಾಂ ಪ್ರಯೋಗೈರ್ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯ ಚ||೩೦|| ಧೂಮೈರ್ವಿರೇಕೈಃ ಶಿರಸಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರ್ಗುಲ್ಮಭೇದನೈಃ| ತಪ್ತಾಯೋಹೇಮಲವಣಪಾಷಾಣಾದಿಪ್ರಪೀಡನೈಃ||೩೧||

Adhikarana granthi evamapyanupashame granthau dAhaH pATanaM vA (32-33) · Śloka 33

ಆಭಿಃ ಕ್ರಿಯಾಭಿಃ ಸಿದ್ಧಾಭಿರ್ವಿವಿಧಾಭಿರ್ಬಲೇ ಸ್ಥಿತಃ| ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಪಾಷಾಣಕಠಿನೋ ಯದಿ ನೈವೋಪಶಾಮ್ಯತಿ||೩೨|| ಅಥಾಸ್ಯ ದಾಹಃ ಕ್ಷಾರೇಣ ಶರೈರ್ಹೇಮ್ನಾಽಪಿ ವಾ ಹಿತಃ| ಪಾಕಿಭಿಃ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ ವಾ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ತಮುದ್ಧರೇತ್||೩೩||

Adhikarana granthi utkleshe rakte raktamokShaHgranthi apahRute rakte vAtashleShmAjidauShadham (34) · Śloka 34

ಮೋಕ್ಷಯೇದ್ಬಹುಶಶ್ಚಾಸ್ಯ ರಕ್ತಮುತ್ಕ್ಲೇಶಮಾಗತಮ್| ಪುನಶ್ಚಾಪಹೃತೇ ರಕ್ತೇ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಜಿದೌಷಧಮ್||೩೪||

Adhikarana sarvavisarpe dAhapAkapraklinne vraNavatkriyA sarva vAtottare vraNe dArvyAditailaM sarva kaPapittottare vraNe dUrvAghRutam (35-36) · Śloka 36

ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನೇ ದಾಹಪಾಕಾಭ್ಯಾಂ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತರ್ವ್ರಣವತ್ಕ್ರಿಯಾ| ದಾರ್ವೀವಿಡಙ್ಗಕಮ್ಪಿಲ್ಲೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ವ್ರಣೇ ಹಿತಮ್||೩೫|| ದೂರ್ವಾಸ್ವರಸಸಿದ್ಧಂ ತು ಕಫಪಿತ್ತೋತ್ತರೇ ಘೃತಮ್| |೩೬|

Adhikarana sarvaM sarvacikitsayA raktamokShaNasya tulyatvaM tiraskAraNaM ca (36-37) · Śloka 37

| ಏಕತಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮೇಕತಃ||೩೬|| ವಿಸರ್ಪೋ ನ ಹ್ಯಸಂಸೃಷ್ಟಃ ಸೋಽಸ್ರಪಿತ್ತೇನ ಜಾಯತೇ| ರಕ್ತಮೇವಾಶ್ರಯಶ್ಚಾಸ್ಯ ಬಹುಶೋಽಸ್ರಂ ಹರೇದತಃ||೩೭||

Adhikarana sarva bahudoShe avirecanaghRutaniShedhaH tatkAraNaM ca (18) · Śloka 18

ನ ಘೃತಂ ಬಹುದೋಷಾಯ ದೇಯಂ ಯನ್ನ ವಿರೇಚನಮ್| ತೇನ ದೋಷೋ ಹ್ಯುಪಸ್ತಬ್ಧಸ್ತ್ವಗ್ರಕ್ತಪಿಶಿತಂ ಪಚೇತ್||೩೮|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ವಿಸರ್ಪಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮಾಷ್ಟಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೮||