17. śvayathucikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana shvayathucikitsitAdhyAyaH shvvayathau purA vishoShaNam shvvayathau tato laghuBojanam shvvayathau nAgarAdicUrNam shvvayathau vijayAdicUrNam shvvayathau navAyasam shvvayathau doShaDhaye mUtraharItakI shvvayathau doShADhye kaTukAdicUrNam shvvayathau doShADhye gugguluH shilAjatu ca (2-4) · Śloka 4

అథాతః శ్వయథుచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే||2|| ) సర్వత్ర సర్వాంగసరే దోషజే శ్వయథౌ పురా| సామే విశోషితో భుక్త్వా లఘు కోష్ణాంభసా పిబేత్||1|| నాగరాతివిషాదారువిడంగేంద్రయవోషణం| అథవా విజయాశుంఠీదేవదారుపునర్నవం||2|| నవాయసం వా దోషాఢ్యః శుద్ధ్యై మూత్రహరీతకీః| వరాక్వాథేన కటుకాకుంభాయస్త్ర్యూషణాని వా||3|| అథవా గుగ్గులుం తద్వజ్జతు వా శైలసంభవం| |4|

Adhikarana shvvayathau mandAgnau AmapurIShAdau ca sauvarcalAdi yuktaM takraM shvvayathau dandAguDABayA guDanAgaraM ca (4-5) · Śloka 5

| మందాగ్నిః శీలయేదామగురుభిన్నవిబద్ధవిట్||4|| తక్రం సౌవర్చలవ్యోషక్షౌద్రయుక్తం గుడాభయాం| తక్రానుపానమథవా తద్వద్వా గుడనాగరం||5||

Adhikarana shvvayathau mandAgnau samaguDArdrakasya mAsaM prayogaH (6-7) · Śloka 7

ఆర్ద్రకం వా సమగుడం ప్రకుంచార్ధవివర్ధితం| పరం పంచపలం మాసం యూషక్షీరరసాశనః||6|| గుల్మోదరార్శఃశ్వయథుప్రమేహాన్ శ్వాసప్రతిశ్యాలసకావిపాకాన్| సకామలాశోషమనోవికారాన్ కాసం కఫం చైవ జయేత్ప్రయోగః||7||

Adhikarana shvvayathau mandAgnau ArdrakanAgaraghRutam (8) · Śloka 8

ఘృతమార్ద్రకనాగరస్య కల్క- స్వరసాభ్యాం పయసా చ సాధయిత్వా| శ్వయథుక్షవథూదరాగ్నిసాదై- రభిభూతోఽపి పిబన్ భవత్యరోగః||8||

Adhikarana shvvayathau nirAme baddhapurIShe trikaTvAdipayaH shvvayathau nirAme gomahiShImUtraM sakShIram shvvayathau nirAme uShTrakShIravartanaH (9-10) · Śloka 10

నిరామో బద్ధశమలః పిబేచ్ఛ్వయథుపీడితః| త్రికటుత్రివృతాదంతీచిత్రకైః సాధితం పయః||9|| మూత్రం గోర్వా మహిష్యా వా సక్షీరం క్షీరభోజనః| సప్తాహం మాసమథవా స్యాదుష్ట్రక్షీరవర్తనః||10||

Adhikarana shvvayathau yavAnakAdighRutam (11-12) · Śloka 12

యవానకం యవక్షారం యవానీం పంచకోలకం| మరిచం దాడిమం పాఠాం ధాన్యకామమ్లవేతసం||11|| బాలబిల్వం చ కర్షాంశం సాధయేత్సలిలాఢకే| తేన పక్వో ఘృతప్రస్థః శోఫార్శోగుల్మమేహహా||12||

Adhikarana shvvayathau citrakadadhno ghRutaM shvvayathau citrakatakrasiddhaM ghRutam (13) · Śloka 13

దధ్నశ్చిత్రకగర్భాద్వా ఘృతం తత్తక్రసంయుతం| పక్వం సచిత్రకం తద్వద్గుణైః|13|

Adhikarana shvvayathau AsthAdoShAdyanusAreNadhAnvantarAdigutAni (13-14) · Śloka 14

| యుంజ్యాచ్చ కాలవిత్||13|| ధాన్వంతరం మహాతిక్తం కల్యాణమభయాఘృతం| |14|

Adhikarana shvvayathau dashamUlaharItakyaH (14-16) · Śloka 16

| దశమూలకషాయస్య కంసే పథ్యాశతం పచేత్||14|| దత్త్వా గుడతులాం తస్మిన్ లేహే దద్యాద్విచూర్ణితం| త్రిజాతకం త్రికటుకం కించిచ్చ యవశూకజం||15|| ప్రస్థార్ధం చ హిమే క్షౌద్రాత్తన్నిహంత్యుపయోజితం| ప్రవృద్ధశోఫజ్వరమేహగుల్మ- కార్శ్యామవాతామ్లకరక్తపిత్తం| వైవర్ణ్యమూత్రానిలశుక్రదోష- శ్వాసారుచిప్లీహగరోదరం చ||16||

Adhikarana shvvayathau dashamUlasiddhaM purANayavashAlyannam shvvayathau kShAravyoShAnvitamudgAdiyUShAH shvvayathau jA~ggalAdimAMsarasAH shvvayathau anamlatakraM sauShadhaM madyaM ca pAne (17-19) · Śloka 19

| పురాణయవశాల్యన్నం దశమూలాంబుసాధితం||17|| అల్పమల్పపటుస్నేహం భోజనం శ్వయథోర్హితం| క్షారవ్యోషాన్వితైర్మౌద్గైః కౌలత్థైః సకణై రసైః||18|| తథా జాంగలజైః కూర్మగోధాశల్యకజైరపి| అనమ్లం మథితం పానే మద్యాన్యౌషధవంతి చ||19||

Adhikarana shvvayathau ajAjyAdikRutA peyA (20-21) · Śloka 21

అజాజీశఠీజీవంతీకారవీపౌష్కరాగ్నికైః| బిల్వమధ్యయవక్షారవృక్షామ్లైర్బదరోన్మితైః||20|| కృతా పేయాఽఽజ్యతైలాభ్యాం యుక్తిభృష్టా పరం హితా| శోఫాతిసారహృద్రోగగుల్మార్శోల్పాగ్నిమేహినాం||21||

Adhikarana shvvayathau pAThAkRutA pa~jcakolakRutA ca peyA (22) · Śloka 22

గుణైస్తద్వచ్చ పాఠాయాః పంచకోలేన సాధితా| |22|

Adhikarana shvvayathau shaileyAdiBiraBya~jjanaM tailaM lepaM snAnodakaM ca (22-24) · Śloka 24

| శైలేయకుష్ఠస్థౌణేయరేణుకాగురుపద్మకైః||22|| శ్రీవేష్టకనఖస్పృక్కాదేవదారుప్రియంగుభిః| మాంసీమాగాధికావన్యధాన్యధ్యామకవాలకైః||23|| చతుర్జాతకతాలీసముస్తాగంధపలాశకైః| కుర్యాదభ్యంజనం తైలం లేపం స్నానాయ తూదకం||24||

Adhikarana shvayathau nimbvAdijalena vA snAnam (25) · Śloka 25

స్నానం వా నింబవర్షాభూనక్తమాలార్కవారిణా| |25|

Adhikarana ekA~ggaje shvayathau varShABvAdilepaH (25-27) · Śloka 27

| ఏకాంగశోఫే వర్షాభూకరవీరకకింశుకైః||25|| విశాలాత్రిఫలారోధ్రనలికాదేవదారుభిః| హింస్రాకోశాతకీమాద్రీతాలపర్ణీజయంతిభిః||26|| స్థూలకాకాదనీశాలనాకులీవృషపర్ణిభిః| వృధ్ద్యార్ద్ధిహస్తికర్ణైశ్చ సుఖోష్ణైర్లేపనం హితం||27||

Adhikarana vAtaje shvayathau trivRutameraNDatailaM vA vAtaje shvyathau vAtaviDvibandhe eraNDatailaM vAtaje shvayathau vAtaghnAH svedABya~ggAH vAtaje shvayathau ekA~ggaje mAtulu~ggAdilepaH (28-30) · Śloka 30

అథానిలోత్థే శ్వయథౌ మాసార్ధం త్రివృతం పిబేత్| తైలమేరండజం వాతవిడ్విబంధే తదేవ తు||28|| ప్రాగ్భక్తం పయసా యుక్తం రసైర్వా కారయేత్తథా| స్వేదాభ్యంగాన్ సమీరఘ్నాన్ లేపమేకాంగగే పునః||29|| మాతులుంగాగ్నిమంథేన శుంఠీహింస్రామరాహ్వయైః| |30|

Adhikarana pittaje shvayathau tiktaM nyagrodhAdi vA ghRutam pittaje shvayathau tRuDdAhamohe kShIraM shItalASca lepABya~ggAH (30-31) · Śloka 31

| పైత్తే తిక్తం పిబేత్సర్పిర్న్యగ్రోధాద్యేన వా శృతం||30|| క్షీరం తృడ్దాహమోహేషు లేపాభ్యంగాశ్చ శీతలాః| |31|

Adhikarana pittaje shvayathau tRuD paTolamUlAdikvAthaH (31-33) · Śloka 33

| పటోలమూలత్రాయంతీయష్ట్యాహ్వకటుకాభయాః||31|| దారు దార్వీ హిమం దంతీ విశాలా నిచులం కణా| తైః క్వాథః సఘృతః పీతో హంత్యంతస్తాపతృడ్భ్రమాన్||32|| ససన్నిపాతవీసర్పశోఫదాహవిషజ్వరాన్| |33|

Adhikarana kaPaje shvayathau AragdhAditailam (33) · Śloka 33

| ఆరగ్వధాదినా సిద్ధం తైలం శ్లేష్మోద్భవే పిబేత్||33||

Adhikarana kaPaje srotovibandhAdau kShAra cUrNAsavAdayaH (34) · Śloka 34

స్రోతోవిబంధే మందేఽగ్నావరుచౌ స్తిమితాశయః| క్షారచూర్ణాసవారిష్టమూత్రతక్రాణి శీలయేత్||34||

Adhikarana kaPaje praleponmardane kRuShNAdikalkaH (35) · Śloka 35

కృష్ణాపురాణపిణ్యాకశిగ్రుత్వక్ఽఽసికతాతసీః| ప్రలేపోన్మర్దనే యుంజ్యాత్సుఖోష్ణా మూత్రకల్కితాః||35||

Adhikarana kaPaje snAne kuShThAdisiddhaM jalaM mUtraM ca kaPaje caNDA~agurUlepaH (36) · Śloka 36

స్నానం మూత్రాంభసీ సిద్ధే కుష్ఠతర్కారిచిత్రకైః| కులత్థనాగరాభ్యాం వా చండాఽగురు విలేపనే||36||

Adhikarana kaPaje ekA~ggage kAlAdilepaH (37) · Śloka 37

కాలాజశృంగీసరలబస్తగంధాహయాహ్వయాః| ఏకైషికా చ లేపః స్యాచ్ఛ్వయథావేకగాత్రగే||37||

Adhikarana kaPaje shuddhiH shleShmAtisArevasecanaM ca miSradoShe shvayathau adhikadoShAnusAreNa kriyA (38) · Śloka 38

యథాదోషం యథాసన్నం శుద్ధిం రక్తావసేచనం| కుర్వీత, మిశ్రదోషే తు దోషోద్రేకబలాత్క్రియాం||38||

Adhikarana tridoShaje shvayathau ajAjyAdi cUrNam (39) · Śloka 39

అజాజిపాథాఘనపంచకోల- వ్యాఘ్రారజన్యః సుఖతోయపీతాః| శోఫం త్రిదోషం చిరజం ప్రవృద్ధం నిఘ్నంతి భూనింబమహౌషధే చ||39||

Adhikarana tridoShaje shvayathau amRutAdi cUrNam (12)) · Śloka 40

అమృతాద్వితయం సివాటికా సురకాష్ఠం సపురం సగోజలం| శ్వయథూదరకుష్ఠపాండుతా- కృమిమేహోర్ధ్వకఫానిలాపహం||40||

Adhikarana kShataje shvayathau raktashodhanam viShaje shvayathau viShAjit (41) · Śloka 41

ఇతి నిజమధికృత్య పథ్యముక్తం క్షతజనితే క్షతజం విశోధనీయం| స్రుతిహిమఘృతలేపసేకరేకై- ర్విషజనితే విషజిచ్చ శోఫ ఇష్టం||41||

Adhikarana shvayathau varjyANi (17) · Śloka 17

గ్రామ్యాబ్జానూపం పిశితమబలం శుష్కశాకం తిలాన్నం గౌడం పిష్టాన్నం దధి సలవణం విజ్జలం మద్యమమ్లం| ధానా వల్లూరం సమశనమథో గుర్వసాత్మ్యం విదాహి స్వప్నం చారాత్రౌ శ్వయథుగదవాన్ వర్జయేన్మైథునం చ||42|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం చతుర్థే చికిత్సితస్థానే శ్వయథుచికిత్సితం నామ సప్తదశోఽధ్యాయః||17||