Adhikarana visarpacikitsitAdhyAyaH visarpe pUrvaM la~gghanaM raktAvaseko shuddhiSca (2-1) · Śloka 1
అథాతో విసర్పచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2| ) ఆదావేవ విసర్పేషు హితం లంఘనరూక్షణం| రక్తావసేకో వమనం విరేకః, స్నేహనం న తు||1||
अथातो विसर्पचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) आदावेव विसर्पेषु हितं लङ्घनरूक्षणम्| रक्तावसेको वमनं विरेकः, स्नेहनं न तु||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpe madanaPalAdi vamanam (2) · Śloka 2
ప్రచ్ఛర్దనం విసర్పఘ్నం సయష్టీంద్రయవం ఫలం| పటోలపిప్పలీనింబపల్లవైర్వా సమన్వితం||2||
प्रच्छर्दनं विसर्पघ्नं सयष्टीन्द्रयवं फलम्| पटोलपिप्पलीनिम्बपल्लवैर्वा समन्वितम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpe trivRuccUrNAdi virecanam,visarpe koShThage doShe visheSheNa shodhanam (3-4) · Śloka 4
రసేన యుక్తం త్రాయంత్యా ద్రాక్షాయాస్త్రైఫలేన వా| విరేచనం త్రివృచ్చూర్ణం పయసా సర్పిషాఽథవా||3|| యోజ్యం, కోష్ఠగతే దోషే విశేషేణ విశోధనం| |4|
रसेन युक्तं त्रायन्त्या द्राक्षायास्त्रैफलेन वा| विरेचनं त्रिवृच्चूर्णं पयसा सर्पिषाऽथवा||३|| योज्यं, कोष्ठगते दोषे विशेषेण विशोधनम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpe alpe doShe shamanAH candanotpalAdikvAthAH (4-5) · Śloka 5
| అవిశోధస్య దోషేఽల్పే శమనం చందనోత్పలం||4|| ముస్తనింబపటోలం వా పటోలాదికమేవ వా| సారివామలకోశీరముస్తం వా క్వథితం జలే||5||
| अविशोधस्य दोषेऽल्पे शमनं चन्दनोत्पलम्||४|| मुस्तनिम्बपटोलं वा पटोलादिकमेव वा| सारिवामलकोशीरमुस्तं वा क्वथितं जले||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpe tRuShNAyAM durAlaBAdi kvAthaH visarpe tRuShNAyAM dArvyAdikvAthaH (6-7) · Śloka 7
దురాలభాం పర్పటకం గుడూచీం విశ్వభేషజం| పాక్యం శీతకషాయం వా తృష్ణావీసర్పవాన్ పిబేత్||6|| దార్వీపటోలకటుకామసూరత్రిఫలాస్తథా| సనింబయష్టీత్రాయంతీః క్వథితా ఘృతమూర్చ్ఛితాః||7||
दुरालभां पर्पटकं गुडूचीं विश्वभेषजम्| पाक्यं शीतकषायं वा तृष्णावीसर्पवान् पिबेत्||६|| दार्वीपटोलकटुकामसूरत्रिफलास्तथा| सनिम्बयष्टीत्रायन्तीः क्वथिता घृतमूर्च्छिताः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpe shAkhAduShTe rakte raktaharaNam (8) · Śloka 8
శాఖాదుష్టే తు రుధిరే రక్తమేవాదితో హరేత్| త్వఙ్మాంసస్నాయుసంక్లేదో రక్తక్లేదాద్ధి జాయతే||8||
शाख़ादुष्टे तु रुधिरे रक्तमेवादितो हरेत्| त्वङ्मांसस्नायुसंक्लेदो रक्तक्लेदाद्धि जायते||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpe vAtapittottare nirAme tiktAdighRutAni (9) · Śloka 9
నిరామే శ్లేష్మణి క్షీణే వాతపిత్తోత్తరే హితం| ఘృతం తిక్తం మహాతిక్తం శృతం వా త్రాయమాణయా||9||
निरामे श्लेष्मणि क्षीणे वातपित्तोत्तरे हितम्| घृतं तिक्तं महातिक्तं शृतं वा त्रायमाणया||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpe vishuddhe~antardauShe lepAdyAH kriyAH (10) · Śloka 10
నిర్హృతేఽస్రే విశుద్ధేఽంతర్దోషే త్వఙ్మాంససంధిగే| బహిఃక్రియాః ప్రదేహాద్యాః సద్యో వీసర్పశాంతయే||10||
निर्हृतेऽस्रे विशुद्धेऽन्तर्दोषे त्वङ्मांससन्धिगे| बहिःक्रियाः प्रदेहाद्याः सद्यो वीसर्पशान्तये||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje visarpe shatAhvAlepaH (11) · Śloka 11
శతాహ్వముస్తవారాహీవంశార్తగలధాన్యకం| సురాహ్వా కృష్ణగంధా చ కుష్ఠం చాలేపనం చలే||11||
शताह्वमुस्तवाराहीवंशार्तगलधान्यकम्| सुराह्वा कृष्णगन्धा च कुष्ठं चालेपनं चले||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje visarpe nyagrodhAdilepAH (12) · Śloka 12
న్యగ్రోధాదిగణః పిత్తే తథా పద్మోత్పలాదికం| |12|
न्यग्रोधादिगणः पित्ते तथा पद्मोत्पलादिकम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje visarpe nyagrodhapAdAdilepAH (12-14) · Śloka 14
న్యగ్రోధపాదాస్తరుణాః కదలీగర్భసంయుతాః||12|| బిసగ్రంథిశ్చ లేపః స్యాచ్ఛతధౌతఘృతాప్లుతః| పద్మినీకర్దమః శీతః పిష్టం మౌక్తికమేవ వా||13|| శంఖః ప్రవాలం శుక్తిర్వా గైరికం వా ఘృతాన్వితం| |14|
न्यग्रोधपादास्तरुणाः कदलीगर्भसंयुताः||१२|| बिसग्रन्थिश्च लेपः स्याच्छतधौतघृताप्लुतः| पद्मिनीकर्दमः शीतः पिष्टं मौक्तिकमेव वा||१३|| शङ्खः प्रवालं शुक्तिर्वा गैरिकं वा घृतान्वितम्| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaje visarpe triPalAdilepaH (14-15) · Śloka 15
| త్రిఫలాపద్మకోశీరసమంగాకరవీరకం||14|| నలమూలాన్యనంతా చ లేపః శ్లేష్మవిసర్పహా| |15|
| त्रिफलापद्मकोशीरसमङ्गाकरवीरकम्||१४|| नलमूलान्यनन्ता च लेपः श्लेष्मविसर्पहा| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaje visarpe dhavAdilepAH (15-17) · Śloka 17
| ధవసప్తాహ్వఖదిరదేవదారుకురంటకం||15|| సముస్తారగ్వధం లేపో వర్గో వా వరుణాదికః| ఆరగ్వధస్య పత్రాణి త్వచః శ్లేష్మాతకోద్భవాః||16|| ఇంద్రాణిశాకం కాకాహ్వా శిరీషకుసుమాని చ| |17|
| धवसप्ताह्वख़दिरदेवदारुकुरण्टकम्||१५|| समुस्तारग्वधं लेपो वर्गो वा वरुणादिकः| आरग्वधस्य पत्राणि त्वचः श्लेष्मातकोद्भवाः||१६|| इन्द्राणिशाकं काकाह्वा शिरीषकुसुमानि च| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaje visarpe eBirevauShadhaiH sekavraNABya~ggAdayaH vAtaje visarpe ghRutAdhikA lepAH (17-18) · Śloka 18
| సేకవ్రణాభ్యంగహవిర్లేపచూర్ణాన్ యథాయథం||17|| ఏతైరేవౌషధైః కుర్యాద్వాయౌ లేపా ఘృతాధికాః| |18|
| सेकव्रणाभ्यङ्गहविर्लेपचूर्णान् यथायथम्||१७|| एतैरेवौषधैः कुर्याद्वायौ लेपा घृताधिकाः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje sAme ashItoShNA rUkShASca raktapitte ghRutAnvitA atyartha shItAdayaSca lepAH (18-20) · Śloka 20
| కఫస్థానగతే సామే పిత్తస్థానగతేఽథవా||18|| అశీతోష్ణా హితా రూక్షా రక్తపిత్తే ఘృతాన్వితాః| అత్యర్థశీతాస్తనవస్తనువస్త్రాంతరాస్థితాః||19|| యోజ్యాః క్షణే క్షణేఽన్యే మందవీర్యాస్త ఏవ చ| |20|
| कफस्थानगते सामे पित्तस्थानगतेऽथवा||१८|| अशीतोष्णा हिता रूक्षा रक्तपित्ते घृतान्विताः| अत्यर्थशीतास्तनवस्तनुवस्त्रान्तरास्थिताः||१९|| योज्याः क्षणे क्षणेऽन्ये मन्दवीर्यास्त एव च| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsRuShTadoShe saMsRuShTametatkarmaM (20) · Śloka 20
| సంసృష్టదోషే సంసృష్టమేతత్కర్మ ప్రశస్యతే||20||
| संसृष्टदोषे संसृष्टमेतत्कर्म प्रशस्यते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnivisarpe shatadhautaghRutalepaHagni ghRutamaNDAdinA secanam agni pAnalepasekeShu mahA tiktaMghRutam (21-22) · Śloka 22
శతధౌతఘృతేనాగ్నిం ప్రదిహ్యాత్కేవలేన వా| సేచయేద్ధృతమండేన శీతేన మధుకాంబునా||21|| సితాంభసాఽంభోదజలైః క్షీరేణేక్షురసేన వా| పానలేపనసేకేషు మహాతిక్తం పరం హితం||22||
शतधौतघृतेनाग्निं प्रदिह्यात्केवलेन वा| सेचयेद्धृतमण्डेन शीतेन मधुकाम्बुना||२१|| सिताम्भसाऽम्भोदजलैः क्षीरेणेक्षुरसेन वा| पानलेपनसेकेषु महातिक्तं परं हितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthivisarpe raktapittaghnaM kRutvA kaPAnilaghnaM karma (23) · Śloka 23
గ్రంథ్యాఖ్యే రక్తపిత్తఘ్నం కృత్వా సమ్యగ్యథోదితం| కఫానిలఘ్నం కర్మేష్టం పిండస్వేదోపనాహనం||23||
ग्रन्थ्याख़्ये रक्तपित्तघ्नं कृत्वा सम्यग्यथोदितम्| कफानिलघ्नं कर्मेष्टं पिण्डस्वेदोपनाहनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthi shUle dashamUlatailAdinA secanam (24) · Śloka 24
గ్రంథివీసర్పశూలే తు తైలేనోష్ణేన సేచయేత్| దశమూలవిపక్వేన తద్వన్మూత్రైర్జలేన వా||24||
ग्रन्थिवीसर्पशूले तु तैलेनोष्णेन सेचयेत्| दशमूलविपक्वेन तद्वन्मूत्रैर्जलेन वा||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthi shUle kRuShNagandhAlepaH granthi shUle naktamAlatvaglepaH granthi shUle shuShkamUlakalepaH granthi shUle biBItakalepaH (25) · Śloka 25
సుఖోష్ణయా ప్రదిహ్యాద్వా పిష్టయా కృష్ణగంధయా| నక్తమాలత్వచా శుష్కమూలకైః కలినాఽథవా||25||
सुख़ोष्णया प्रदिह्याद्वा पिष्टया कृष्णगन्धया| नक्तमालत्वचा शुष्कमूलकैः कलिनाऽथवा||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthi granthaBedaBedako dantyAdilepaH (26-27) · Śloka 27
దంతీ చిత్రకమూలత్వక్ సౌధార్కపయసీ గుడః| భల్లాతకాస్థి కాసీసం లేపో భింద్యాచ్ఛిలామపి||26|| బహిర్మార్గాశ్రితం గ్రంథిం కిం పునః కఫసంభవం| దీర్ఘకాలస్థితం గ్రంథిమేభిర్భింద్యాచ్చ భేషజైః||27||
दन्ती चित्रकमूलत्वक् सौधार्कपयसी गुडः| भल्लातकास्थि कासीसं लेपो भिन्द्याच्छिलामपि||२६|| बहिर्मार्गाश्रितं ग्रन्थिं किं पुनः कफसम्भवम्| दीर्घकालस्थितं ग्रन्थिमेभिर्भिन्द्याच्च भेषजैः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthi dIrghakAlasthiragranthibhedakA yUShAnnauShadhAdayaH (28-31) · Śloka 31
మూలకానాం కులత్థానాం యూషైః సక్షారదాడిమైః| గోధూమాన్నైర్యవాన్నైర్వా ససీధుమధుశార్కరైః||28|| సక్షౌద్రైర్వారుణీమండైర్మాతులుంగరసాన్వితైః| త్రిఫలాయాః ప్రయోగైశ్చ పిప్పల్యాః క్షౌద్రసంయుతైః||29|| దేవదారుగుడూచ్యోశ్చ ప్రయోగైర్గిరిజస్య చ| మస్తభల్లాతసక్తూనాం ప్రయోగైర్మాక్షికస్య చ||30|| ధూమైర్విరేకైః శిరసః పూర్వోక్తైర్గుల్మభేదనైః| తప్తాయోహేమలవణపాషాణాదిప్రపీడనైః||31||
मूलकानां कुलत्थानां यूषैः सक्षारदाडिमैः| गोधूमान्नैर्यवान्नैर्वा ससीधुमधुशार्करैः||२८|| सक्षौद्रैर्वारुणीमण्डैर्मातुलुङ्गरसान्वितैः| त्रिफलायाः प्रयोगैश्च पिप्पल्याः क्षौद्रसंयुतैः||२९|| देवदारुगुडूच्योश्च प्रयोगैर्गिरिजस्य च| मस्तभल्लातसक्तूनां प्रयोगैर्माक्षिकस्य च||३०|| धूमैर्विरेकैः शिरसः पूर्वोक्तैर्गुल्मभेदनैः| तप्तायोहेमलवणपाषाणादिप्रपीडनैः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthi evamapyanupashame granthau dAhaH pATanaM vA (32-33) · Śloka 33
ఆభిః క్రియాభిః సిద్ధాభిర్వివిధాభిర్బలే స్థితః| గ్రంథిః పాషాణకఠినో యది నైవోపశామ్యతి||32|| అథాస్య దాహః క్షారేణ శరైర్హేమ్నాఽపి వా హితః| పాకిభిః పాచయిత్వా వా పాటయిత్వా తముద్ధరేత్||33||
आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिर्विविधाभिर्बले स्थितः| ग्रन्थिः पाषाणकठिनो यदि नैवोपशाम्यति||३२|| अथास्य दाहः क्षारेण शरैर्हेम्नाऽपि वा हितः| पाकिभिः पाचयित्वा वा पाटयित्वा तमुद्धरेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthi utkleshe rakte raktamokShaHgranthi apahRute rakte vAtashleShmAjidauShadham (34) · Śloka 34
మోక్షయేద్బహుశశ్చాస్య రక్తముత్క్లేశమాగతం| పునశ్చాపహృతే రక్తే వాతశ్లేష్మజిదౌషధం||34||
मोक्षयेद्बहुशश्चास्य रक्तमुत्क्लेशमागतम्| पुनश्चापहृते रक्ते वातश्लेष्मजिदौषधम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvavisarpe dAhapAkapraklinne vraNavatkriyA sarva vAtottare vraNe dArvyAditailaM sarva kaPapittottare vraNe dUrvAghRutam (35-36) · Śloka 36
ప్రక్లిన్నే దాహపాకాభ్యాం బాహ్యాంతర్వ్రణవత్క్రియా| దార్వీవిడంగకంపిల్లైః సిద్ధం తైలం వ్రణే హితం||35|| దూర్వాస్వరససిద్ధం తు కఫపిత్తోత్తరే ఘృతం| |36|
प्रक्लिन्ने दाहपाकाभ्यां बाह्यान्तर्व्रणवत्क्रिया| दार्वीविडङ्गकम्पिल्लैः सिद्धं तैलं व्रणे हितम्||३५|| दूर्वास्वरससिद्धं तु कफपित्तोत्तरे घृतम्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvaM sarvacikitsayA raktamokShaNasya tulyatvaM tiraskAraNaM ca (36-37) · Śloka 37
| ఏకతః సర్వకర్మాణి రక్తమోక్షణమేకతః||36|| విసర్పో న హ్యసంసృష్టః సోఽస్రపిత్తేన జాయతే| రక్తమేవాశ్రయశ్చాస్య బహుశోఽస్రం హరేదతః||37||
| एकतः सर्वकर्माणि रक्तमोक्षणमेकतः||३६|| विसर्पो न ह्यसंसृष्टः सोऽस्रपित्तेन जायते| रक्तमेवाश्रयश्चास्य बहुशोऽस्रं हरेदतः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarva bahudoShe avirecanaghRutaniShedhaH tatkAraNaM ca (18) · Śloka 18
న ఘృతం బహుదోషాయ దేయం యన్న విరేచనం| తేన దోషో హ్యుపస్తబ్ధస్త్వగ్రక్తపిశితం పచేత్||38|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం చతుర్థే చికిత్సితస్థానే విసర్పచికిత్సితం నామాష్టాదశోఽధ్యాయః||18||
न घृतं बहुदोषाय देयं यन्न विरेचनम्| तेन दोषो ह्युपस्तब्धस्त्वग्रक्तपिशितं पचेत्||३८|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने विसर्पचिकित्सितं नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon