21. vātavyādhicikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana vAtavyAdhicikitsitAdhyAyaHvAte nirupastamBe Adau snehAH vAte nirupastamBe tataH sha~gkarAdyaiH punaH punaH svedaH (2-4) · Śloka 4

അഥാതോ വാതവ്യാധിചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨|| ) കേവലം നിരുപസ്തമ്ഭമാദൌ സ്നേഹൈരുപാചരേത്| വായും സര്പിര്വസാമജ്ജതൈലപാനൈര്നരം തതഃ||൧|| സ്നേഹക്ലാന്തം സമാശ്വാസ്യ പയോഭിഃ സ്നേഹയേത്പുനഃ| യൂഷൈര്ഗ്രാമ്യോദകാനൂപരസൈര്വാ സ്നേഹസംയുതൈഃ||൨|| പായസൈഃ കൃസരൈഃ സാമ്ലലവണൈഃ സാനുവാസനൈഃ| നാവനൈസ്തര്പണൈശ്ചാന്നൈഃ സുസ്നിഗ്ധൈഃ സ്വേദയേത്തതഃ||൩|| സ്വഭ്യക്തം സ്നേഹസംയുക്തൈഃ ശങ്കരാദ്യൈഃ പുനഃ പുനഃ| |൪|

Adhikarana vAte snehasvedayoH prayojanam (4-5) · Śloka 5

| സ്നേഹാക്തം സ്വിന്നമങ്ഗം തു വക്രം സ്തബ്ധം സവേദനമ്||൪|| യഥേഷ്ടമാനാമയിതും സുഖമേവ ഹി ശക്യതേ| |൫|

Adhikarana vAte atra dRuShTAntaH (5-6) · Śloka 6

| ശുഷ്കാണ്യപി ഹി കാഷ്ഠാനി സ്നേഹസ്വേദോപപാദനൈഃ||൫|| ശക്യം കര്മണ്യതാം നേതും കിമു ഗാത്രാണി ജീവിതാമ്| |൬|

Adhikarana vAte svedasya Palam (6-7) · Śloka 7

| ഹര്ഷതോദരുഗായാമശോഫസ്തമ്ഭഗ്രഹാദയഃ||൬|| സ്വിന്നസ്യാശു പ്രശാമ്യന്തി മാര്ദവം ചോപജായതേ| |൭|

Adhikarana vAte snehasya Palam (7-8) · Śloka 8

| സ്നേഹശ്ച ധാതൂന് സംശുഷ്കാന് പുഷ്ണാത്യാശൂപയോജിതഃ||൭|| ബലമഗ്നിബലം പുഷ്ടിം പ്രാണാംശ്ചാസ്യാഭിവര്ധയേത്| |൮|

Adhikarana vAte punaH punaH snehasvedAH vAte evaM snehamRudukoShThe vAtarogA na tiShThanti (8-9) · Śloka 9

| അസകൃത്തം പുനഃ സ്നേഹൈഃ സ്വേദൈശ്ച പ്രതിപാദയേത്||൮|| തഥാ സ്നേഹമൃദൌ കോഷ്ഠേ ന തിഷ്ഠന്ത്യനിലാമയാഃ| |൯|

Adhikarana vAte evaM SamABAve mRudusneha virecanam (9-10) · Śloka 10

| യദ്യേതേന സദോഷത്വാത്കര്മണാ ന പ്രശാമ്യതി||൯|| മൃദുഭിഃ സ്നേഹസംയുക്തൈര്ഭേഷജൈസ്തം വിശോധയേത്| |൧൦|

Adhikarana vAte tilvakaghRutaM sAtalA ghRutameraNDatailaM vA (10-11) · Śloka 11

| ഘൃതം തില്വകസിദ്ധം വാ സാതലാസിദ്ധമേവ വാ||൧൦|| പയസൈരണ്ഡതൈലം വാ പിബേദ്ദോഷഹരം ശിവമ്| |൧൧|

Adhikarana vAte anulomane hetuH (11-12) · Śloka 12

| സ്നിഗ്ധാമ്ലലവണോഷ്ണാദ്യൈരാഹാരൈര്ഹി മലശ്ചിതഃ||൧൧|| സ്രോതോ ബദ്ധ്വാऽനിലം രുന്ധ്യാത്തസ്മാത്തമനുലോമയേത്| |൧൨|

Adhikarana vAte avirecyasya nirUhAH vAte pradIpte~agnau punaH snehasvedau (12-13) · Śloka 13

| ദുര്ബലോ യോऽവിരേച്യഃ സ്യാത്തം നിരൂഹൈരുപാചരേത്||൧൨|| ദീപനൈഃ പാചനീയൈര്വാ ഭോജ്യൈര്വാ തദ്യുതൈര്നരമ്| സംശുദ്ധസ്യോത്ഥിതേ ചാഗ്നൌ സ്നേഹസ്വേദൌ പുനര്ഹിതൌ||൧൩||

Adhikarana vAte AmAshayage ShaDdharaNAdiH (14-15) · Śloka 15

ആമാശയഗതേ വായൌ വമിതപ്രതിഭോജിതേ| സുഖാമ്ബുനാ ഷഡ്ധരണം വചാദിം വാ പ്രയോജയേത്||൧൪|| സന്ധുക്ഷിതേऽഗ്നൌ പരതോ വിധിഃ കേവലവാതികഃ| |൧൫|

Adhikarana vAte nABipradeshasthe matsyAH (15) · Śloka 15

| മത്സ്യാന്നാഭിപ്രദേശസ്ഥേ സിദ്ധാന്ബില്വശലാടുഭിഃ||൧൫||

Adhikarana vAte adhonABisthe bastikarmAvapIDakaSca (16) · Śloka 16

ബസ്തികര്മ ത്വധോനാഭേഃ ശസ്യതേ ചാവപീഡകഃ| |൧൬|

Adhikarana vAte koShThage kShAracUrNAdyAH (16) · Śloka 16

| കോഷ്ഠഗേ ക്ഷാരചൂര്ണാദ്യാ ഹിതാഃ പാചനദീപനാഃ||൧൬||

Adhikarana vAte hRutsthe sthirAsiddhaM kShIram (17) · Śloka 17

ഹൃത്സ്ഥേ പയഃ സ്ഥിരാസിദ്ധമ്| |൧൭|

Adhikarana vAte shirogate shirobastyAdi (17) · Śloka 17

ശിരോബസ്തിഃ ശിരോഗതേ| സ്നൈഹികം നാവനം ധൂമഃ ശ്രോത്രാദീനാം ച തര്പണമ്||൧൭||

Adhikarana vAte tvagAshrite svedAdIni (18) · Śloka 18

സ്വേദാഭ്യങ്ഗനിവാതാനി ഹൃദ്യം ചാന്നം ത്വഗാശ്രിതേ| |൧൮|

Adhikarana vAte raktasthe shItA lepAdayaH (18) · Śloka 18

| ശീതാഃ പ്രദേഹാ രക്തസ്ഥേ വിരേകോ രക്തമോക്ഷണമ്||൧൮||

Adhikarana vAte mAMsamedasthe virekAdayaH (19) · Śloka 19

വിരേകോ മാംസമേദഃസ്ഥേ നിരൂഹാഃ ശമനാനി ച| |൧൯|

Adhikarana vAte asthimajjage snehAH (19) · Śloka 19

| ബാഹ്യാഭ്യന്തരതഃ സ്നേഹൈരസ്ഥിമജ്ജഗതം ജയേത്||൧൯||

Adhikarana vAte shukrasthe praharShAdayaH (20) · Śloka 20

പ്രഹര്ഷോऽന്നം ച ശുക്രസ്ഥേ ബലശുക്രകരം ഹിതമ്| |൨൦|

Adhikarana vAte vibaddhamArge shukre virecanAdi (20-21) · Śloka 21

| വിബദ്ധമാര്ഗം ദൃഷ്ട്വാ തു ശുക്രം ദദ്യാദ്വിരേചനമ്||൨൦|| വിരിക്തം പ്രതിഭുക്തം ച പൂര്വോക്താം കാരയേത്ക്രിയാം| |൨൧|

Adhikarana vAte garBe bAle ca shuShke sitAdipayaH (21-22) · Śloka 22

| ഗര്ഭേ ശുഷ്കേ തു വാതേന ബാലാനാം ച വിശുഷ്യതാമ്||൨൧|| സിതാകാശ്മര്യമധുകൈഃ സിദ്ധമുത്ഥാപനേ പയഃ| |൨൨|

Adhikarana vAte snAvAdiprApte snehAdi (22) · Śloka 22

| സ്നാവസന്ധിശിരാപ്രാപ്തേ സ്നേഹദാഹോപനാഹനമ്||൨൨||

Adhikarana vAtesa~gkucite~a~gge mAShAditailam (23) · Śloka 23

തൈലം സങ്കുചിതേऽഭ്യങ്ഗോ മാഷസൈന്ധവസാധിതമ്| |൨൩|

Adhikarana vAte supte~a~gge raktamokSho AgAradhUmAdilepaSca (23-24) · Śloka 24

| ആഗാരധൂമലവണതൈലൈര്ലേപഃ സ്രുതേऽസൃജി||൨൩|| സുപ്തേऽങ്ഗേ വേഷ്ടയുക്തേ തു കര്തവ്യമുപനാഹനമ്| |൨൪|

Adhikarana vAte veShTayukte~gge upanAhanam vAte apatAnake shIghramupacAraH (24-25) · Śloka 25

| അഥാപതാനകേനാര്തമസ്രസ്താക്ഷമവേപനമ്||൨൪|| അസ്തബ്ധമേഢ്രമസ്വേദം ബഹിരായാമവര്ജിതമ്| അഖട്വാഘാതിനം ചൈനം ത്വരിതം സമുപാചരേത്||൨൫||

Adhikarana vAte pUrvaM nasyaM tato~acCapAnaM ghRutam (26-27) · Śloka 27

തത്ര പ്രാഗേവ സുസ്നിഗ്ധസ്വിന്നാങ്ഗേ തീക്ഷ്ണനാവനമ്| സ്രോതോവിശുദ്ധയേ യുഞ്ജ്യാദച്ഛപാനം തതോ ഘൃതമ്||൨൬|| വിദാര്യാദിഗണക്വാഥദധിക്ഷീരരസൈഃ ശൃതമ്| നാതിമാത്രം തഥാ വായുര്വ്യാപ്നോതി സഹസൈവ വാ||൨൭||

Adhikarana vAte sekABya~ggAdau mahAsnehaH (28-30) · Śloka 30

കുലത്ഥയവകോലാനി ഭദ്രദാര്വാദികം ഗണമ്| നിഃക്വാഥ്യാനൂപമാംസം ച തേനാമ്ലൈഃ പയസാऽപി ച||൨൮|| സ്വാദുസ്കന്ധപ്രതീവാപം മഹാസ്നേഹം വിപാചയേത്| സേകാഭ്യങ്ഗാവഗാഹാന്നപാനനസ്യാനുവാസനൈഃ||൨൯|| സ ഹന്തി വാതം, തേ തേ ച സ്നേഹസ്വേദാഃ സുയോജിതാഃ| |൩൦|

Adhikarana vAte vegAntare punaH punaH mUrdhavirekaH (30-31) · Śloka 31

| വേഗാന്തരേഷു മൂര്ധാനമസകൃച്ചാസ്യ രേചയേത്||൩൦|| അവപീഡൈഃ പ്രധമനൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃ ശ്ലേഷ്മനിബര്ഹണൈഃ| ശ്വസനാസു വിമുക്താസു തഥാ സംജ്ഞാം സ വിന്ദതി|൩൧|

Adhikarana vAte vAtAdhike sauvarcalAdi ghRutam (31) · Śloka 31

സൌവര്ചലാഭയാവ്യോഷസിദ്ധം സര്പിശ്ചലേऽധികേ||൩൧|| ||൩൧||

Adhikarana vAte vAtAdhike tilvakaghRutam (32-33) · Śloka 33

പലാഷ്ടകം തില്വകതോ വരായാഃ പ്രസ്ഥം പലാംശം ഗുരുപഞ്ചമൂലമ്| സൈരണ്ഡസിംഹീത്രിവൃതം ഘടേऽപാം പക്ത്വാ പചേത്പാദശൃതേന തേന||൩൨|| ദധ്നഃ പാത്രേ യാവശൂകാത്ത്രിബില്വൈഃ സര്പിഃപ്രസ്ഥം ഹന്തി തത്സേവ്യമാനമ്| ദുഷ്ടാന് വാതാനേകസര്വാങ്ഗസംസ്ഥാന് യോനിവ്യാപദ്ഗുല്മവര്ധ്മോദരം ച||൩൩||

Adhikarana vAte vAtAdhike ramyakaghRutam vAte vAtAdhike ashokaghRutam (34) · Śloka 34

| വിധിസ്തില്വകവജ്ജ്ഞേയോ രമ്യകശോകയോരപി||൩൪||

Adhikarana vAte saMsRuShTadoShe tumbarvAdi cUrNam (35) · Śloka 35

ചികിത്സിതമിദം കുര്യാച്ഛുദ്ധവാതാപതാനകേ| സംസൃഷ്ടദോഷേ സംസൃഷ്ടം|൩൫|

Adhikarana vAte kaPAnvite tumbarvAdicUrNaM vAte kaPAnvite hi~ggvAdi cUrNam vAte kaPAnvite kaPavAtahRudrogoktaM ca karma (35-37) · Śloka 37

| ചൂര്ണയിത്വാ കഫാന്വിതേ||൩൫|| തുമ്ബരൂണ്യഭയാ ഹിങ്ഗു പൌഷ്കരം ലവണത്രയമ്| യവക്വാഥാമ്ബുനാ പേയം ഹൃത്പാര്ശ്വാര്ത്യപതന്ത്രകേ||൩൬|| ഹിങ്ഗു സൌവര്ചലം ശുണ്ഠീ ദാഡിമം സാമ്ലവേതസമ്| പിബേദ്വാ ശ്ലേഷ്മപവനഹൃദ്രോഗോക്തം ച ശസ്യതേ||൩൭||

Adhikarana vAte AyAmayorarditavat tailadroNyAM shayanaM ca (38) · Śloka 38

ആയാമയോരര്ദിതവദ്ബാഹ്യാഭ്യന്തരയോഃ ക്രിയാ| തൈലദ്രോണ്യാം ച ശയനമാന്തരോऽത്ര സുദുസ്തരഃ||൩൮||

Adhikarana vAte dhanuShkamBasya sAdhyAsAdhyatvam (39) · Śloka 39

വിവര്ണദന്തവദനഃ സ്രസ്താങ്ഗോ നഷ്ടചേതനഃ| പ്രസ്വിദ്യംശ്ച ധനുഷമ്ഭീ ദശരാത്രം ന ജീവതി||൩൯||

Adhikarana hanusraMse snehasvedAdi (40-42) · Śloka 42

വേഗേഷ്വതോऽന്യഥാ ജീവേന്മന്ദേഷു വിനതോ ജഡഃ| ഖഞ്ജഃ കുണിഃ പക്ഷഹതഃ പങ്ഗുലോ വികലോऽഥവാ||൪൦|| ഹനുസ്രംസേ ഹനൂ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നൌ സ്വസ്ഥാനമാനയേത്| ഉന്നാമയേച്ച കുശലശ്ചിബുകം വിവൃതേ മുഖേ||൪൧|| നാമയേത്സംവൃതേ ശേഷമേകായാമവദാചരേത്| |൪൨|

Adhikarana jihvAstamBe vAtacikitsA (42) · Śloka 42

| ജിഹ്വാസ്തമ്ഭേ യഥാവസ്ഥം കാര്യം വാതചികിത്സിതമ്||൪൨||

Adhikarana ardrite nasyaM mUrddhatailAdi ca ardrite sashoPe vamanam ardrite dAharAgayukte sirAvyadhaH (43) · Śloka 43

അര്ദിതേ നാവനം മൂര്ധ്നി തൈലം ശ്രോത്രാക്ഷിതര്പണമ്| സശോഫേ വമനം, ദാഹരാഗയുക്തേ സിരാവ്യധഃ||൪൩||

Adhikarana pakShAghAte snehanaM snehavirekaSca (44) · Śloka 44

സ്നേഹനം സ്നേഹസംയുക്തം പക്ഷാഘാതേ വിരേചനമ്| |൪൪|

Adhikarana avabAhau nasyaM snehaSca (44) · Śloka 44

| അവബാഹൌ ഹിതം നസ്യം സ്നേഹശ്ചോത്തരഭക്തികഃ||൪൪||

Adhikarana UrUstamBe snehasaMshodhana niShedhaH UrUstamBe rUkShopacAro yavAdyannaM jA~ggalamAsaM madhvamBoriShTapAnAdi UrUstamBe vatsakAdigaNAdikvAthAH (45-48) · Śloka 48

ഊരുസ്തമ്ഭേ തു ന സ്നേഹോ ന ച സംശോധനം ഹിതമ്| ശ്ലേഷ്മാമമേദോബാഹുല്യാദ്യുക്ത്യാ തത്ക്ഷപണാന്യതഃ||൪൫|| കുര്യാദ്രൂക്ഷോപചാരശ്ച യവശ്യാമാകകോദ്രവാഃ| ശാകൈരലവണൈഃ ശസ്താഃ കിഞ്ചിത്തൈലൈര്ജലൈഃ ശൃതൈഃ||൪൬|| ജാങ്ഗലൈരഘൃതൈര്മാംസൈര്മധ്വമ്ഭോരിഷ്ടപായിനഃ| വത്സകാദിര്ഹരിദ്രാദിര്വചാദിര്വാ സസൈന്ധവഃ||൪൭|| ആഢ്യവാതേ സുഖാമ്ഭോഭിഃ പേയഃ ഷഡ്ധരണോऽഥവാ| |൪൮|

Adhikarana UrUstamBe triPalAdikalkaScavyAdikalkaSca (48-49) · Śloka 49

| ലിഹ്യാത്ക്ഷൌദ്രേണ വാ ശ്രേഷ്ഠാചവ്യതിക്താകണാഘനാത്||൪൮|| കല്കം സമധു വാ ചവ്യപഥ്യാഗ്നിസുരദാരുജമ്| മൂത്രൈര്വാ ശീലയേത്പഥ്യാം ഗുഗ്ഗുലും ഗിരിസമ്ഭവമ്||൪൯||

Adhikarana UrUstamBe mUtraharItakirgugguluH (50) · Śloka 50

വ്യോഷാഗ്നിമുസ്തത്രിഫലാവിഡങ്ഗൈര്ഗുഗ്ഗുലും സമമ്| ഖാദന് സര്വാന് ജയേദ്വ്യാധീന് മേദഃ ശ്ലേഷ്മാമവാതജാന്||൫൦||

Adhikarana UrUstamBe kShAramUtrayuktAH svedAdayaH UrUstamBe kara~jjaPalAdilepAH UrUstamBe sthalolla~gghanAdivyAyAmAH (51-54) · Śloka 54

ശാമ്യത്യേവം കഫാക്രാന്തഃ സമേദസ്കഃ പ്രഭഞ്ജനഃ| ക്ഷാരമൂത്രാന്വിതാന് സ്വേദാന് സേകാനുദ്വര്തനാനി ച||൫൧|| കുര്യാദ്ദിഹ്യാച്ച മൂത്രാഢ്യൈഃ കരഞ്ജഫലസര്ഷപൈഃ| മൂലൈര്വാऽപ്യര്കതര്കാരീനിമ്ബജൈഃ സസുരാഹ്വയൈഃ||൫൨|| സക്ഷൌദ്രസര്ഷപാപക്വലോഷ്ടവല്മീകമൃത്തികൈഃ| കഫക്ഷയാര്ഥം വ്യായാമേ സഹ്യേ ചൈനം പ്രവര്തയേത്||൫൩|| സ്ഥലാന്യുല്ലങ്ഘയേന്നാരീഃ ശക്തിതഃ പരിശീലയേത്| സ്ഥിരതോയം സരഃ ക്ഷേമം പ്രതിസ്രോതോ നദീം തരേത്||൫൪||

Adhikarana UrUstamBe shleShmamedaH kShaye snehAdayaH (55) · Śloka 55

ശ്ലേഷ്മമേദഃക്ഷയേ ചാത്ര സ്നേഹാദീനവചാരയേത്| സ്ഥാനദൂഷ്യാദി ചാലോച്യ കാര്യാ ശേഷേഷ്വപി ക്രിയാ||൫൫||

Adhikarana UrUstamBe shleShmamedaHkshaye pAne sahacarAdi tailam (56) · Śloka 56

സഹചരം സുരദാരും സനാഗരം ക്വഥിതമമ്ഭസി തൈലവിമിശ്രിതമ്| പവനപീഡിതദേഹഗതിഃ പിബന് ദ്രുതവിലമ്ബിതഗോ ഭവതീച്ഛയാ||൫൬||

Adhikarana UrUstamBe rAsnAdi ghRutam (57) · Śloka 57

രാസ്നാമഹൌഷധദ്വീപിപ്പലീശഠിപൌഷ്കരമ്| പിഷ്ട്വാ വിപാചയേത്സര്പിര്വാതരോഗഹരം പരമ്||൫൭||

Adhikarana UrUstamBe shleShmamedaHkShaye nimbAdighRutam (58-61) · Śloka 61

നിമ്ബാമൃതാവൃഷപടോലനിദിഗ്ധികാനാം ഭാഗാന് പൃഥക് ദശ പലാന് വിപചേദ്ധടേऽപാമ്| അഷ്ടാംശശേഷിതരസേന പുനശ്ച തേന പ്രസ്ഥം ഘൃതസ്യ വിപചേത്പിചുഭാഗകല്കൈഃ||൫൮|| പാഠാവിഡങ്ഗസുരദാരുഗജോപകുല്യാ- ദ്വിക്ഷാരനാഗരനിശാമിശിചവ്യകുഷ്ഠൈഃ| തേജോവതീമരിചവത്സകദീപ്യകാഗ്നി- രോഹിണ്യരുഷ്കരവചാകണമൂലയുക്തൈഃ||൫൯|| മഞ്ജിഷ്ഠയാऽതിവിഷയാ വിഷയാ യവാന്യാ സംശുദ്ധഗുഗ്ഗുലുപലൈരപി പഞ്ചസങ്ഖ്യൈഃ| തത്സേവിതം വിധമതി പ്രബലം സമീരം സന്ധ്യസ്ഥിമജ്ജഗതമപ്യഥ കുഷ്ഠമീദൃക്||൬൦|| നാഡീവ്രണാര്ബുദഭഗന്ദരഗണ്ഡമാലാ- ജത്രൂര്ധ്വസര്വഗദഗുല്മഗുദോത്ഥമേഹാന്| യക്ഷ്മാരുചിശ്വസനപീനസകാസശോഫ- ഹൃത്പാണ്ഡുരോഗമദവിദ്രധിവാതരക്തമ്||൬൧||

Adhikarana shirogate vAte ghRutamaNDa nasyam (62) · Śloka 62

ബലാബില്വശൃതേ ക്ഷീരേ ഘൃതമണ്ഡം വിപാചയേത്| തസ്യ ശുക്തിഃ പ്രകുഞ്ചോ വാ നസ്യം വാതേ ശിരോഗതേ||൬൨||

Adhikarana kevale vAte nakrAdivasAnasyam (63) · Śloka 63

തദ്വത്സിദ്ധാ വസാ നക്രമത്സ്യകൂര്മചുലൂകജാ| വിശേഷേണ പ്രയോക്തവ്യാ കേവലേ മാതരിശ്വനി||൬൩||

Adhikarana kaPayukte nasyam jIrNapiNyAkAditailam (64) · Śloka 64

ജീര്ണം പിണ്യാകം പഞ്ചമൂലം പൃഥക് ച ക്വാഥം ക്വാഥാഭ്യാമേകസ്തൈലമാഭ്യാമ്| ക്ഷീരാദഷ്ടാംശം പാചയേത്തേന പാനാ- ദ്വാതാ നശ്യേയുഃ ശ്ലേഷ്മയുക്താ വിശേഷാത്||൬൪||

Adhikarana sarva vAtavyAdhau prasAriNItailam (65-66) · Śloka 66

പ്രസാരിണീതുലാക്വാഥേ തൈലപ്രസ്ഥം പയഃസമമ്| ദ്വിമേദാമിശിമഞ്ജിഷ്ഠാകുഷ്ഠരാസ്നാകുചന്ദനൈഃ||൬൫|| ജീവകര്ഷഭകാകോലീയുഗുലാമരദാരുഭിഃ| കല്കിതൈര്വിപചേത്സര്വമാരുതാമയനാശനമ്||൬൬||

Adhikarana sarva vAtavyAdhau sahAcarAditailam (67-69) · Śloka 69

സമൂലശാഖസ്യ സഹാചരസ്യ തുലാം സമേതാം ദശമൂലതശ്ച| പലാനി പഞ്ചാശദഭീരുതശ്ച പാദാവശേഷം വിപചേദ്വഹേऽപാമ്||൬൭|| തത്ര സേവ്യനഖകുഷ്ഠഹിമൈലാ- സ്പൃക്പ്രിയങ്ഗുനലികാമ്ബുശിലാജൈഃ| ലോഹിതാനലദലോഹസുരാഹ്വൈഃ കോപനാമിശിതുരുഷ്കനതൈശ്ച||൬൮|| തുല്യക്ഷീരം പാലികൈസ്തൈലപാത്രം സിദ്ധം കൃച്ഛ്രാന് ശീലിതം ഹന്തി വാതാന്| കമ്പാക്ഷേപസ്തമ്ഭശോഷാദിയുക്താന് ഗുല്മോന്മാദൌ പീനസം യോനിരോഗാന്||൬൯||

Adhikarana sarva vAtavyAdhau BeDasammataM sahAcarAdi tailam (70-73) · Śloka 73

സഹാചരതുലായാസ്തു രസേ തൈലാഢകം പചേത്| മൂലകല്കാദ്ദശപലം പയോ ദത്ത്വാ ചതുര്ഗുണമ്||൭൦|| അഥവാ നതഷഡ്ഗ്രന്ഥാസ്ഥിരാകുഷ്ഠസുരാഹ്വയാത്| സൈലാനലദശൈലേയശതാഹ്വാരക്തചന്ദനാത്||൭൧|| സിദ്ധേऽസ്മിന് ശര്കരാചൂര്ണാദഷ്ടാദശപലം ക്ഷിപേത്| ഭേഡസ്യ സമ്മതം തൈലം തത്കൃച്ഛ്രാനനിലാമയാന്||൭൨|| വാതകുണ്ഡലികോന്മാദഗുല്മവര്ധ്മാദികാന് ജയേത്| |൭൩|

Adhikarana sarva vAtavyAdhau balAtailam (73-81) · Śloka 81

| ബലാശതം ഛിന്നരുഹാപാദം രാസ്നാഷ്ടഭാഗികമ്||൭൩|| ജലാഢകശതേ പക്ത്വാ ശതഭാഗസ്ഥിതേ രസേ| ദധിമസ്ത്വിക്ഷുനിര്യാസശുക്തൈസ്തൈലാഢകം സമൈഃ||൭൪|| പചേത്സാജയോര്ധാംശം കല്കൈരേഭിഃ പലോന്മിതൈഃ| ശഠീസരലദാര്വേലാമഞിഷ്ഠാഗുരുചന്ദനൈഃ||൭൫|| പദ്മകാതിബലാമുസ്താശൂര്പപര്ണീഹരേണുഭിഃ| യഷ്ട്യാഹ്വസുരസവ്യാഘ്രനഖര്ഷഭകജീവകൈഃ||൭൬|| പലാശരസകസ്തൂരീനലികാജാതികോശകൈഃ| സ്പൃക്കാകുങ്കുമശൈലേയജാതീകടുഫലാമ്ബുഭിഃ||൭൭|| ത്വക്കുന്ദരുകകര്പൂരതരുഷ്കശ്രീനിവാസകൈഃ| ലവങ്ഗനഖകങ്കോലകുഷ്ഠമാംസീപ്രിയങ്ഗുഭിഃ||൭൮|| സ്ഥൌണേയതഗരധ്യാമവചാമദനകപ്ലവൈഃ| സനാഗകേസരൈഃ സിദ്ധേ ദദ്യാച്ചാത്രാവതാരിതേ||൭൯|| പത്രകല്കം തതഃ പൂതം വിധിനാ തത്പ്രയോജിതമ്| കാസം ശ്വാസം ജ്വരം ഛര്ദിം മൂര്ച്ഛാം ഗുല്മക്ഷതക്ഷയാന്||൮൦|| പ്ലീഹശോഷാവപസ്മാരമലക്ഷ്മീം ച പ്രണാശയേത്| ബലാതൈലമിദം ശ്രേഷ്ഠം വാതവ്യാധിവിനാശനമ്||൮൧||

Adhikarana sarva vAtavyAdhau etesnehAH pAnanasyAdidUpayojyAH (82) · Śloka 82

പാനേ നസ്യേऽന്വാസനേऽഭ്യഞ്ജനേ ച സ്നേഹാഃ കാലേ സമ്യഗേതേ പ്രയുക്താഃ| ദുഷ്ടാന് വാതാനാശു ശാന്തിം നയേയു- ര്വന്ധ്യാ നാരീഃ പുത്രഭാജശ്ച കുര്യുഃ||൮൨||

Adhikarana pakvAshayasthe kaPe pitte ca bastiH (21) · Śloka 21

സ്നേഹസ്വേദൈര്ദ്രുതഃ ശ്ലേഷ്മാ യദാ പക്വാശയേ സ്ഥിതഃ| പിത്തം വാ ദര്ശയേദ്രൂപം ബസ്തിഭിസ്തം വിനിര്ജയേത്||൮൩|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ വാതവ്യാധിചികിത്സിതം നാമ ഏകവിംശോऽധ്യായഃ||൨൧||