Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

20. śvitrakr̥micikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana shvitrakRumicitsitAdhyAyaH shvitre shIghracikitsAyAhetuH (2-1) · Śloka 1

അഥാതഃ ശ്വിത്രകൃമിചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) കുഷ്ഠാദപി ബീഭത്സം യച്ഛീഘ്രതരം ച യാത്യസാധ്യത്വമ്| ശ്വിത്രമതസ്തച്ഛാന്ത്യൈ യതേത ദീപ്തേ യഥാ ഭവനേ||൧||

View original

अथातः श्वित्रकृमिचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) कुष्ठादपि बीभत्सं यच्छीघ्रतरं च यात्यसाध्यत्वम्| श्वित्रमतस्तच्छान्त्यै यतेत दीप्ते यथा भवने||१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre pUrvaM saMshodhanaM shvitre virikte pipAsite ca peyA (2-3) · Śloka 3

സംശോധനം വിശേഷാത്പ്രയോജയേത്പൂര്വമേവ ദേഹസ്യ| ശ്വിത്രേ സ്രംസനമഗ്ര്യം മലയൂരസ ഇഷ്യതേ സഗുഡഃ||൨|| തം പീത്വാऽഭ്യക്തതനുര്യഥാബലം സൂര്യപാദസന്താപമ്| സേവേത നിരിക്തതനുസ്ത്ര്യഹം പിപാസുഃ പിബേത്പേയാമ്||൩||

View original

संशोधनं विशेषात्प्रयोजयेत्पूर्वमेव देहस्य| श्वित्रे स्रंसनमग्र्यं मलयूरस इष्यते सगुडः||२|| तं पीत्वाऽभ्यक्ततनुर्यथाबलं सूर्यपादसन्तापम्| सेवेत निरिक्ततनुस्त्र्यहं पिपासुः पिबेत्पेयाम्||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre kaNTakena sPoTaBedanaM shvitre nistrutasPoTe malayvAdikvAthaH shvitre nistru pAlAshakShAraH (4-5) · Śloka 5

ശ്വിത്രേऽങ്ഗേ സ്ഫോടാ ജായന്തേ കണ്ടകേന താന്ഭിന്ദ്യാത്| സ്ഫോടേഷു നിഃസ്രുതേഷു പ്രാതഃ പ്രാതഃ പിബേത് ത്രിദിനമ്||൪|| മലയൂമസനം പ്രിയങ്ഗൂം ശതപുഷ്പാം ചാമ്ഭസാ സമുത്ക്വാഥ്യ| പാലാശം വാ ക്ഷാരം യഥാബലം ഫാണിതോപേതമ്||൫||

View original

श्वित्रेऽङ्गे स्फोटा जायन्ते कण्टकेन तान्भिन्द्यात्| स्फोटेषु निःस्रुतेषु प्रातः प्रातः पिबेत् त्रिदिनम्||४|| मलयूमसनं प्रियङ्गूं शतपुष्पां चाम्भसा समुत्क्वाथ्य| पालाशं वा क्षारं यथाबलं फाणितोपेतम्||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre sPoTodBave PalgvAdi kvAthAdi (6) · Śloka 6

ഫല്ഗ്വക്ഷവൃക്ഷവല്കലനിര്യൂഹേണേന്ദുരാജികാകല്കമ്| പീത്വോഷ്ണസ്ഥിതസ്യ ജാതേ സ്ഫോടേ തക്രേണ ഭോജനം നിര്ലവണമ്||൬||

View original

फल्ग्वक्षवृक्षवल्कलनिर्यूहेणेन्दुराजिकाकल्कम्| पीत्वोष्णस्थितस्य जाते स्फोटे तक्रेण भोजनं निर्लवणम्||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre gomUtrAriShTam (7) · Śloka 7

ഗവ്യം മൂത്രം ചിത്രകവ്യോഷയുക്തം സര്പിഃകുമ്ഭേ സ്ഥാപിതം ക്ഷൌദ്രമിശ്രമ്| പക്ഷാദൂര്ധ്വം ശ്വിത്രിണാ പേയമേതത് കാര്യം ചാസ്മൈ കുഷ്ഠദൃഷ്ടം വിധാനമ്||൭||

View original

गव्यं मूत्रं चित्रकव्योषयुक्तं सर्पिःकुम्भे स्थापितं क्षौद्रमिश्रम्| पक्षादूर्ध्वं श्वित्रिणा पेयमेतत् कार्यं चास्मै कुष्ठदृष्टं विधानम्||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre mArkavaM BuktvA bIjakaShRutaM dugdham (8) · Śloka 8

മാര്കവമഥവാ സ്വാദേദ്ഭൃഷ്ഠം തൈലേന ലോഹപാത്രസ്ഥമ്| ബീജകശൃതം ച ദുഗ്ധം തദനു പിബോച്ഛ്വിത്രനാശായ||൮||

View original

मार्कवमथवा स्वादेद्भृष्ठं तैलेन लोहपात्रस्थम्| बीजकशृतं च दुग्धं तदनु पिबोच्छ्वित्रनाशाय||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre pUtIkapallavAdilepaH (9) · Śloka 9

പൂതികാര്കവ്യാധിഘാതസ്നുഹീനാം മുത്രേ പിഷ്ടാഃ പല്ലവാ ജാതിജാശ്ച| ഘ്നന്ത്യാലേപാച്ഛ്വിത്രദുര്നാമദദ്രൂ- പാമാകോഠാന് ദുഷ്ടനാഡീവ്രണാംശ്ച||൯||

View original

पूतिकार्कव्याधिघातस्नुहीनां मुत्रे पिष्टाः पल्लवा जातिजाश्च| घ्नन्त्यालेपाच्छ्वित्रदुर्नामदद्रू- पामाकोठान् दुष्टनाडीव्रणांश्च||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre dagdhadvIpicarmalepaH (10) · Śloka 10

ദ്വൈപം ദഗ്ധം ചര്മ മാതങ്ഗജം വാശ്വിത്രേ ലേപസ്തൈലയുക്തോ വരിഷ്ഠഃ| |൧൦|

View original

द्वैपं दग्धं चर्म मातङ्गजं वाश्वित्रे लेपस्तैलयुक्तो वरिष्ठः| |१०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre pUtiH kITalepaH (10) · Śloka 10

| പൂതിഃകീടോ രാജവൃക്ഷോദ്ഭവേന ക്ഷാരേണാക്തഃ ശ്വിത്രമേകോऽപി ഹന്തി||൧൦||

View original

| पूतिःकीटो राजवृक्षोद्भवेन क्षारेणाक्तः श्वित्रमेकोऽपि हन्ति||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre BallAtakalepaH (11) · Śloka 11

രാത്രൌ ഗോമൂത്രേ വാസിതാന് ജര്ജരാങ്ഗാ- നഹ്നി ച്ഛായായാം ശോഷയേത്സ്ഫോടഹേതൂന്| ഏവം വാരാംസ്ത്രീംസ്തൈസ്തതഃ ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടൈഃ സ്നുഹ്യാഃ ക്ഷീരേണ ശ്വിത്രനാശായ ലേപഃ||൧൧||

View original

रात्रौ गोमूत्रे वासितान् जर्जराङ्गा- नह्नि च्छायायां शोषयेत्स्फोटहेतून्| एवं वारांस्त्रींस्तैस्ततः श्लक्ष्णपिष्टैः स्नुह्याः क्षीरेण श्वित्रनाशाय लेपः||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre kRuShNasarpamaShIlepaH,shvitre mayUrapittalepaH shvitre dagdhahrIberalepaH (12) · Śloka 12

അക്ഷതൈലദ്രുതാ ലേപഃ കൃഷ്ണസര്പോദ്ഭവാ മഷീ| ശിഖിപിത്തം തഥാ, ദഗ്ധം ഹ്രീബേരം വാ തദാപ്ലുതമ്||൧൨||

View original

अक्षतैलद्रुता लेपः कृष्णसर्पोद्भवा मषी| शिख़िपित्तं तथा, दग्धं ह्रीबेरं वा तदाप्लुतम्||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre savarNakaro bAkucIbIjAdilepaH (13) · Śloka 13

കുഡവോऽവല്ഗുജബീജാദ്ധരിതാലചതുര്ഥഭാഗസമ്മിശ്രഃ| മൂത്രേണ ഗവാം പിഷ്ടഃ സവര്ണകരണം പരം ശ്വിത്രേ||൧൩||

View original

कुडवोऽवल्गुजबीजाद्धरितालचतुर्थभागसम्मिश्रः| मूत्रेण गवां पिष्टः सवर्णकरणं परं श्वित्रे||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre gajapurIShakShArAdilepaH (14-15) · Śloka 15

ക്ഷാരേ സുദഗ്ധേ ഗജലിണ്ഡജേ ച ഗജസ്യ മൂത്രേണ പരിസ്രുതേ ച| ദ്രോണപ്രമാണേ ദശഭാഗയുക്തം ദത്ത്വാ പചേദ്ബീജമവല്ഗുജാനാമ്||൧൪|| ശ്വിത്രം ജയേച്ചിക്കണതാം ഗതേന തേന പ്രലിമ്പന് ബഹുശഃ പ്രഘൃഷ്ടമ്| കുഷ്ഠം മഷം വാ തിലകാലകം വാ യദ്വാ വ്രണേ സ്യാദധിമാംസജാതമ്||൧൫||

View original

क्षारे सुदग्धे गजलिण्डजे च गजस्य मूत्रेण परिस्रुते च| द्रोणप्रमाणे दशभागयुक्तं दत्त्वा पचेद्बीजमवल्गुजानाम्||१४|| श्वित्रं जयेच्चिक्कणतां गतेन तेन प्रलिम्पन् बहुशः प्रघृष्टम्| कुष्ठं मषं वा तिलकालकं वा यद्वा व्रणे स्यादधिमांसजातम्||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre BallAtakAdilepaH (16-17) · Śloka 17

ഭല്ലാതകം ദ്വീപിസുധാര്കമൂലം ഗുഞ്ജാഫലം ത്ര്യൂഷണശങ്ഖചൂര്ണമ്| തുത്ഥം സകുഷ്ഠം ലവണാനി പഞ്ച ക്ഷാരദ്വയം ലാങ്ഗലികാം ച പക്ത്വാ||൧൬|| സ്നുഗര്കദുഗ്ധേ ഘനമായസസ്ഥം ശലകയാ തദ്വിദധീത ലേപമ്| കുഷ്ഠേ കിലാസേ തിലകാലകേഷു മഷേഷു ദുര്നാമസു ചര്മകീലേ||൧൭||

View original

भल्लातकं द्वीपिसुधार्कमूलं गुञ्जाफलं त्र्यूषणशङ्खचूर्णम्| तुत्थं सकुष्ठं लवणानि पञ्च क्षारद्वयं लाङ्गलिकां च पक्त्वा||१६|| स्नुगर्कदुग्धे घनमायसस्थं शलकया तद्विदधीत लेपम्| कुष्ठे किलासे तिलकालकेषु मषेषु दुर्नामसु चर्मकीले||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvitre kShINapApasya shuddhayAdiBiH shvitraprashamaH (18-1) · Śloka 1

ശുദ്ധ്യാ ശോണിതമോക്ഷൈര്വിരൂക്ഷണൈര്ഭക്ഷണൈശ്ച സക്തൂനാമ്| ശ്വിത്രം കസ്യചിദേവ പ്രശാമ്യതി ക്ഷീണപാപസ്യ||൧൮|| ഇതി ശ്വിത്രചികിത്സിതമ്||൧||

View original

शुद्ध्या शोणितमोक्षैर्विरूक्षणैर्भक्षणैश्च सक्तूनाम्| श्वित्रं कस्यचिदेव प्रशाम्यति क्षीणपापस्य||१८|| इति श्वित्रचिकित्सितम्||१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu snehasvedapUrvakaH surasAdigaNakvAthabastiH, tatastrivRutkalkavirecanam, tataH kaTvAdi kaShAyaiH pariShecanam, tato viDa~ggatailenAnu vAsanam (19-23) · Śloka 23

അഥ കൃമിചികിത്സിതമ്| സ്നിഗ്ധസ്വിന്നേ ഗുഡക്ഷീരമത്സ്യാദ്യൈഃ കൃമിണോദരേ| ഉത്ക്ലേശിതകൃമികഫേ ശര്വരീം താം സുഖോഷിതേ||൧൯|| സുരസാദിഗണം മൂത്രേ ക്വാഥയിത്വാऽര്ധവാരിണി| തം കഷായം കണാഗാലകൃമിജിത്കല്കയോജിതമ്||൨൦|| സതൈലസ്വര്ജികാക്ഷാരം യുഞ്ജ്യാദ്വസ്തിം തതോऽഹനി| തസ്മിന്നേവ നിരൂഢം തം പായയേത വിരേചനമ്||൨൧|| ത്രിവൃത്കല്കം ഫലകണാകഷായാലോഡിതം തതഃ| ഊര്ധ്വാധഃശോധിതേ കുര്യാത്പഞ്ചകോലയുതം ക്രമമ്||൨൨|| കടുതിക്തകഷായാണാം കഷായൈഃ പരിഷേചനമ്| കാലേ വിഡങ്ഗതൈലേന തതസ്തമനുവാസയേത്||൨൩||

View original

अथ कृमिचिकित्सितम्| स्निग्धस्विन्ने गुडक्षीरमत्स्याद्यैः कृमिणोदरे| उत्क्लेशितकृमिकफे शर्वरीं तां सुख़ोषिते||१९|| सुरसादिगणं मूत्रे क्वाथयित्वाऽर्धवारिणि| तं कषायं कणागालकृमिजित्कल्कयोजितम्||२०|| सतैलस्वर्जिकाक्षारं युञ्ज्याद्वस्तिं ततोऽहनि| तस्मिन्नेव निरूढं तं पाययेत विरेचनम्||२१|| त्रिवृत्कल्कं फलकणाकषायालोडितं ततः| ऊर्ध्वाधःशोधिते कुर्यात्पञ्चकोलयुतं क्रमम्||२२|| कटुतिक्तकषायाणां कषायैः परिषेचनम्| काले विडङ्गतैलेन ततस्तमनुवासयेत्||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu shiroroganiShedhoktamanupraBUtatiktakAdiBojanam (24) · Śloka 24

ശിരോരോഗനിഷേധോക്തമാചരേന്മൂര്ധഗേഷ്വനു| ഉദ്രിക്തതിക്തകടുകമല്പസ്നേഹം ച ഭോജനമ്||൨൪||

View original

शिरोरोगनिषेधोक्तमाचरेन्मूर्धगेष्वनु| उद्रिक्ततिक्तकटुकमल्पस्नेहं च भोजनम्||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu takrasAdhitA yavAgUH (25) · Śloka 25

വിഡങ്ഗകൃഷ്ണാമരിചപിപ്പലീമൂലശിഗ്രുഭിഃ| പിബേത്സസ്വര്ജികാക്ഷാരൈര്യവാഗൂം തക്രസാധിതമ്||൨൫||

View original

विडङ्गकृष्णामरिचपिप्पलीमूलशिग्रुभिः| पिबेत्सस्वर्जिकाक्षारैर्यवागूं तक्रसाधितम्||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu shirIShAdInAM pRuthagrasAH (26-27) · Śloka 27

രസം ശിരീഷകിണിഹീപാരിഭദ്രകകേമ്ബുകാത്| പലാശബീജപത്തരപൂതികാദ്വാ പൃഥക് പിബേത്||൨൬|| സക്ഷൌദ്രം, സുരസാദീന് വാ ലിഹ്യാത്ക്ഷൌദ്രയുതാന് പൃഥക്| |൨൭|

View original

रसं शिरीषकिणिहीपारिभद्रककेम्बुकात्| पलाशबीजपत्तरपूतिकाद्वा पृथक् पिबेत्||२६|| सक्षौद्रं, सुरसादीन् वा लिह्यात्क्षौद्रयुतान् पृथक्| |२७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu ashvaviTcUrNam (27-28) · Śloka 28

| ശതകൃത്വോऽശ്വവിട്ചൂര്ണം വിഡങ്ഗക്വാഥഭാവിതമ്||൨൭|| കൃമിമാന് മധുനാ ലിഹ്യാദ്ഭാവിതം വാ വരാരസൈഃ| |൨൮|

View original

| शतकृत्वोऽश्वविट्चूर्णं विडङ्गक्वाथभावितम्||२७|| कृमिमान् मधुना लिह्याद्भावितं वा वरारसैः| |२८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu tasya pradhamanaM ca (28) · Śloka 28

| ശിരോഗതേഷു കൃമിഷു ചൂര്ണം പ്രധമനം ച തത്||൨൮||

View original

| शिरोगतेषु कृमिषु चूर्णं प्रधमनं च तत्||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu AkhuparNIpallavAdipUpalikA (29-30) · Śloka 30

ആഖുകര്ണീകിസലയൈഃ സുപിഷ്ടൈഃ പിഷ്ടമിശ്രിതൈഃ| പക്ത്വാ പൂപലികാം ഖാദേദ്ധാന്യാമ്ലം ച പിബേദനു||൨൯|| സപഞ്ചകോലലവണമസാന്ദ്ര തക്രമേവ വാ| |൩൦|

View original

आख़ुकर्णीकिसलयैः सुपिष्टैः पिष्टमिश्रितैः| पक्त्वा पूपलिकां ख़ादेद्धान्याम्लं च पिबेदनु||२९|| सपञ्चकोललवणमसान्द्र तक्रमेव वा| |३०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu tadanu dhAnyAmlaM takraM vA kRumiShu mUrdhaviD~ggacUrNamishrABakShyAH (30-31) · Śloka 31

| നീപമാര്കവനിര്ഗുണ്ഡീപല്ലവേഷ്വപ്യയം വിധിഃ||൩൦|| വിഡങ്ഗചൂര്ണമിശ്രൈര്വാ പിഷ്ടൈര്ഭക്ഷ്യാന് പ്രകല്പയേത്| |൩൧|

View original

| नीपमार्कवनिर्गुण्डीपल्लवेष्वप्ययं विधिः||३०|| विडङ्गचूर्णमिश्रैर्वा पिष्टैर्भक्ष्यान् प्रकल्पयेत्| |३१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu pAne bastau ca ArUShkaraM tailam (31-32) · Śloka 32

| വിഡങ്ഗതണ്ഡുലൈര്യുക്തമര്ധാംശൈരാതപേ സ്ഥിതമ്||൩൧|| ദിനമാരുഷ്കരം തൈലം പാനേ ബസ്തൌ ച യോജയേത്| സുരാഹ്വസരലസ്നേഹം പൃഥഗേവം ച കല്പയേത്||൩൨||

View original

| विडङ्गतण्डुलैर्युक्तमर्धांशैरातपे स्थितम्||३१|| दिनमारुष्करं तैलं पाने बस्तौ च योजयेत्| सुराह्वसरलस्नेहं पृथगेवं च कल्पयेत्||३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu surAhvasaralayoH snehau kRumiShu purIShajeShu basti virecane (33) · Śloka 33

പുരീഷജേഷു സുതരാം ദദ്യാദ്ബസ്തിവിരേചനേ| |൩൩|

View original

पुरीषजेषु सुतरां दद्याद्बस्तिविरेचने| |३३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu kaPajeShu nasyaM vamanaM shamanaM ca (33) · Śloka 33

| ശിരോവിരേകം വമനം ശമനം കഫജന്മസു||൩൩||

View original

| शिरोविरेकं वमनं शमनं कफजन्मसु||३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu raktajeShu kuShThcikitstoktAkriyA (34) · Śloka 34

രക്തജാനാം പ്രതീകാരം കുര്യാത്കുഷ്ഠചികിത്സിതാത്| |൩൪|

View original

रक्तजानां प्रतीकारं कुर्यात्कुष्ठचिकित्सितात्| |३४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu romaBojiShu indraluptavidhiH (34) · Śloka 34

| ഇന്ദ്രലുപ്തവിധിശ്ചാത്ര വിധേയോ രോമഭോജിഷു||൩൪||

View original

| इन्द्रलुप्तविधिश्चात्र विधेयो रोमभोजिषु||३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kRumiShu kShIrAdIni varjyAni (20) · Śloka 20

ക്ഷീരാണി മാംസാനി ഘൃതം ഗുഡം ച ദധീനി ശാകാനി ച പര്ണവന്തി| സമാസതോऽമ്ലാന്മധുരാന് രസാംശ്ച കൃമീന് ജിഹാസുഃ പരിവര്ജയേത്||൩൫|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ശ്വിത്രകൃമിചികിത്സിതം നാമ വിംശോऽധ്യായഃ||൨൦||

View original

क्षीराणि मांसानि घृतं गुडं च दधीनि शाकानि च पर्णवन्ति| समासतोऽम्लान्मधुरान् रसांश्च कृमीन् जिहासुः परिवर्जयेत्||३५|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने श्वित्रकृमिचिकित्सितं नाम विंशोऽध्यायः||२०||

🔊 Audio coming soon