6. dravyakalpādhyāyaḥ

Adhikarana dravyakalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅಪಿ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ರೋಗಾಣಂ ಯಾ ಸಿದ್ಧಿಃ-ಪ್ರಶಮೋಪಾಯಃ, ಸೋಽಪಿ ಸದ್ಭೇಷಜಪ್ರಯೋಗಾದೇವ| ಇತ್ಯಾಹ ಅಥಾತೋ ದ್ರವ್ಯಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ)|೨|

Adhikarana auShadhasya deshaH guNaH (1-4) · Śloka 4

ಧನ್ವೇ ಸಾಧಾರಣೇ ದೇಶೇ ಸಮೇ ಸನ್ಮೃತ್ತಿಕೇ ಶುಚೌ| ಶ್ಮಶಾನಚೈತ್ಯಾಯತನಶ್ವಭ್ರವಲ್ಮೀಕವರ್ಜಿತೇ|೧| ಮೃದೌ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಜಲೇ ಕುಶರೋಹಿಷಸಂಸ್ತೃತೇ| ಅಫಾಲಕೃಷ್ಟೇಽನಾಕ್ರಾನ್ತೇ ಪಾದಪೈರ್ಬಲವತ್ತರೈಃ||೨|| ಶಸ್ಯತೇ ಭೇಷಜಂ ಜಾತಂ, ಯುಕ್ತಂ ವರ್ಣರಸಾದಿಭಿಃ| ಜನ್ತ್ವಜಗ್ಧಂ ದವಾದಗ್ಧಮವಿದಗ್ಧಂ ಚ ವೈಕೃತೈಃ||೩|| ಭೂತೈಶ್ಛಾಯಾಯಾತಪಾಮ್ಬ್ವಾದ್ಯೈರ್ಯಥಾಕಾಲಂ ಚ ಸೇವಿತಮ್| ಅವಗಾಢಮಹಾಮೂಲಮುದೀಚೀಂ ದಿಶಮಾಶ್ರಿತಮ್||೪||

Adhikarana auShadhasya grahaNasthApanAvacAraNAvadhiH (1-7) · Śloka 7

|ಮಹೇನ್ದ್ರರಾಮಕೃಷ್ಣಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಗವಾಮಪಿ| ತಪಸಾ ತೇಜಸಾ ವಾಽಪಿ ಪ್ರಶಾಮ್ಯಧ್ವಂ ಶಿವಾಯ ವೈ||೧|| ಮನ್ತ್ರೇಣಾನೇನ ಮತಿಮಾನ್ ಸರ್ವಮಪ್ಯೌಷಧಂ ನಯೇತ್| ] ಅಥ ಕಲ್ಯಾಣಚರಿತಃ ಶ್ರಾದ್ಧಃ ಶುಚಿರುಪೋಷಿತಃ| ಗೃಹ್ಣೀಯಾದೌಷಧಂ ಸುಸ್ಥಂ ಸ್ಥಿತಂ ಕಾಲೇ ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೫|| ಸಕ್ಷೀರಂ ತದಸಮ್ಪತ್ತಾವನತಿಕ್ರಾನ್ತವತ್ಸರಮ್| ಋತೇ ಗುಡಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಧಾನ್ಯಕೃಷ್ಣಾವಿಡಙ್ಗತಃ||೬|| ಪಯೋ ಬಾಷ್ಕಯಣಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ತಚ್ಚ ನೀರುಜಾಮ್| ವಯೋಬಲವತಾಂ ಧಾತುಪಿಚ್ಛಶೃಙ್ಗಖುರಾದಿಕಮ್||೭||

Adhikarana kaShAyayonayaH pa~jcarasAH, kalpanA pa~jcadhaiva (8-9) · Śloka 9

ಕಷಾಯಯೋನಯಃ ಪಞ್ಚ ರಸಾ ಲವಣವರ್ಜಿತಾಃ| ರಸಃ ಕಲ್ಕಃ ಶೃತಃ ಶೀತಃ ಫಾಣ್ಟಶ್ಚೇತಿ ಪ್ರಕಲ್ಪನಾ||೮|| ಪಞ್ಚಧೈವ ಕಷಾಯಾಣಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಪುರ್ವಂ ಬಲಾಧಿಕಾ| |೯|

Adhikarana svarasalakShaNam (9-10) · Śloka 10

| ಸದ್ಯಃಸಮುದ್ಧೃತಾತ್ ಕ್ಷುಣ್ಣಾದ್ಯಃ ಸ್ರವೇತ್ಪಟಪೀಡಿತಾತ್||೯|| ಸ್ವರಸಃ ಸ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಃ| |೧೦|

Adhikarana kalkalakShaNam, cUrNalakShaNam (10) · Śloka 10

ಕಲ್ಕಃ ಪಿಷ್ಟೋ ದ್ರವಾಪ್ಲುತಃ| ಚೂರ್ಣೋಽಪ್ಲುತಃ|೧೦|

Adhikarana shRutalakShaNam (10) · Śloka 10

| ಶೃತಃ ಕ್ವಾಥಃ|೧೦|

Adhikarana shItalakShaNam (10) · Śloka 10

| ಶೀತೋ ರಾತ್ರಿಂ ದ್ರವೇ ಸ್ಥಿತಃ||೧೦||

Adhikarana PANTalakShaNam (11) · Śloka 11

ಸದ್ಯೋಽಭಿಷುತಪೂತಸ್ತು ಫಾಣ್ಟಃ| |೧೧|

Adhikarana kalpanAnAM mAnAnAM ca viShayaBedAH (11-12) · Śloka 12

ತನ್ಮಾನಕಲ್ಪನೇ| ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಬಲತಸ್ತಥಾ ಚ ವಚನಂ ಮುನೇಃ||೧೧|| ಮಾತ್ರಾಯಾ ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಽಸ್ತಿ ವ್ಯಾಧಿಂ ಕೋಷ್ಠಂ ಬಲಂ ವಯಃ| ಆಲೋಚ್ಯ ದೇಶಕಾಲೌ ಚ ಯೋಜ್ಯಾ ತದ್ವಚ್ಚ ಕಲ್ಪನಾ||೧೨||

Adhikarana svarasasya madhyamaM mAnam (13) · Śloka 13

ಮಧ್ಯಂ ತು ಮಾನಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸ್ವರಸಸ್ಯ ಚತುಷ್ಪಲಮ್| |೧೩|

Adhikarana peShyasya madhyamaM mAnam (13) · Śloka 13

| ಪೇಷ್ಯಸ್ಯ ಕರ್ಷಮಾಲೋಡ್ಯಂ ತದ್ ದ್ರವಸ್ಯ ಪಲತ್ರಯೇ||೧೩||

Adhikarana kvAthasya madhyamaM mAnam (14) · Śloka 14

ಕ್ವಾಥಂ ದ್ರವ್ಯಪಲೇ ಕುರ್ಯಾತ್ಪ್ರಸ್ಥಾರ್ಧಂ ಪಾದಶೇಷಿತಮ್| |೧೪|

Adhikarana shItasya madhyamaM mAnam (14) · Śloka 14

| ಶೀತಂ ಪಲೇ ಪಲೈಃ ಷಡ್ಭಿಃ|೧೪|

Adhikarana PANTasya madhyamaM mAnam (14) · Śloka 14

| ಚತುರ್ಭಿಸ್ತು ತತೋಽಪರಮ್||೧೪||

Adhikarana snehapAke madhyamaM mAnam (15) · Śloka 15

ಸ್ನೇಹಪಾಕೇ ತ್ವಮಾನೋಕ್ತೌ ಚತುರ್ಗುಣವಿವರ್ಧಿತಮ್| ಕಲ್ಕಸ್ನೇಹದ್ರವಂ ಯೋಜ್ಯಮ್|೧೫|

Adhikarana snehapAke shaunakamatam (15-16) · Śloka 16

| ಅಧೀತೇ ಶೌನಕಃ ಪುನಃ||೧೫|| ಸ್ನೇಹೇಸಿಧ್ದ್ಯತಿ ಶುದ್ಧಾಮ್ಬುನಿಃಕ್ವಾಥಸ್ವರಸೈಃ ಕ್ರಮಾತ್| ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಯೋಜಯೇದಂಶಂ ಚತುರ್ಥಂ ಷಷ್ಠಮಷ್ಟಮಮ್||೧೬||

Adhikarana snehapAke visheShaH (17) · Śloka 17

ಪೃಥಕ್ ಸ್ನೇಹಸಮಂ ದದ್ಯಾತ್ಪಞ್ಚಪ್ರಭೃತಿ ತು ದ್ರವಮ್| |೧೭|

Adhikarana pakvasnehasya lakShaNam (17-18) · Śloka 18

| ನಾಙ್ಗುಲಿಗ್ರಾಹಿತಾ ಕಲ್ಕೇ ನ ಸ್ನೇಹೇಽಗ್ನೌ ಸಶಬ್ದತಾ||೧೭|| ವರ್ಣಾದಿಸಮ್ಪಚ್ಚ ಯದಾ ತದೈನಂ ಶೀಘ್ರಮಾಹರೇತ್| ಘೃತಸ್ಯ ಫೇನೋಪಶಮಸ್ತೈಲಸ್ಯ ತು ತದುದ್ಭವಃ||೧೮||

Adhikarana pakvalehasya lakShaNam (19) · Śloka 19

ಲೇಹಸ್ಯ ತನ್ತುಮತ್ತಾಽಪ್ಸು ಮಜ್ಜನಂ ಸರಣಂ ನ ಚ| |೧೯|

Adhikarana snehapAkaBedAH (19-21) · Śloka 21

| ಪಾಕಸ್ತು ತ್ರಿವಿಧೋ ಮನ್ದಶ್ಚಿಕ್ಕಣಃ ಖರಚಿಕ್ಕಣಃ||೧೯|| ಮನ್ದಃ ಕಲ್ಕಸಮೇ ಕಿಟ್ಟೇ ಚಿಕ್ಕಣೋ ಮದನೋಪಮೇ| ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸೀದತಿ ಕೃಷ್ಣೇ ಚ ವರ್ತ್ಯ(ರ್ತಿ)ಮಾನೇ ಚ ಪಶ್ಚಿಮಃ||೨೦|| ದಗ್ಧೋಽತ ಊರ್ಧ್ವಂ ನಿಷ್ಕಾರ್ಯಃ ಸ್ಯಾದಾಮಸ್ತ್ವಗ್ನಿಸಾದಕೃತ್| |೨೧|

Adhikarana mRudukharacikkaNAnAM viShayaBedAH (21) · Śloka 21

| ಮೃದುರ್ನಸ್ಯೇ, ಖರೋಽಭ್ಯಙ್ಗೇ, ಪಾನೇ ಬಸ್ತೌ ಚ ಚಿಕ್ಕಣಃ||೨೧||

Adhikarana mAnaBedAH (22) · Śloka 22

ಅಧುನಾ ಮಾನಸಙ್ಖ್ಯಾಯಾಃ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಂಜ್ಞಾಸಂವಿಧಾನಾರ್ಥಮಾಹ ಶಾಣಂ ಪಾಣಿತಲಂ ಮುಷ್ಟಿಂ ಕುಡವಂ ಪ್ರಸ್ಥಮಾಢಕಮ್| ದ್ರೋಣಂ ವಹಂ ಚ ಕ್ರಮಶೋ ವಿಜಾನೀಯಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಮ್||೨೨||

Adhikarana ArdradravayormAnavisheShaH (23) · Śloka 23

ದ್ವಿಗುಣಂ ಯೋಜಯೇದಾರ್ದ್ರಂ ಕುಡವಾದಿ ತಥಾ ದ್ರವಮ್| |೨೩|

Adhikarana anuktadravAdau jalAdiyojanA (23-25) · Śloka 25

| ಪೇಷಣಾಲೋಡನೇ ವಾರಿ ಸ್ನೇಹಪಾಕೇ ಚ ನಿರ್ದ್ರವೇ||೨೩|| ಕಲ್ಪಯೇತ್ಸದೃಶಾನ್ ಭಾಗಾನ್ ಪ್ರಮಾಣಂ ಯತ್ರ ನೋದಿತಮ್| ಕಲ್ಕೀಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಭೈಷಜ್ಯಮನಿರೂಪಿತಕಲ್ಪನಮ್||೨೪|| ಅಙ್ಗಾನುಕ್ತೌ ತು ಮೂಲಂ ಸ್ಯಾದಪ್ರಸಿದ್ಧೌ ತದೇವ ತು| |೨೫|

Adhikarana mAnasaMj~jAntaram (1-29) · Śloka 29

| ಷಡ್ವಂಶ್ಯಸ್ತು ಮರೀಚೀ ಸ್ಯಾತ್, ಷಣ್ಮರೀಚ್ಯಸ್ತು ಸರ್ಷಪಃ| ತಣ್ಡುಲಃ ಸರ್ಷಪಾಸ್ತ್ವಷ್ಟೌ, ಧಾನ್ಯಮಾಷಸ್ತು ತೌ, ಯವಃ||೧|| ತಾವಣ್ಡಿಕಾ ಚತುರ್ಭಿಸ್ತೈರ್ಮಾಷಕಃ ಶಾಣಕಸ್ತಥಾ| ] ದ್ವೌ ಶಾಣೌ ವಟಕಃ ಕೋಲಂ ಬದರಂ ದ್ರಂಕ್ಷಣಶ್ಚ, ತೌ||೨೫|| ಅಕ್ಷಮ್ ಪಿಚುಃ ಪಾಣಿತಲಂ ಸುವರ್ಣಂ ಕವಲಗ್ರಹಃ| ಕರ್ಷೋ ಬಿಡಾಲಪದಕಂ ತಿನ್ದುಕಃ ಪಾಣಿಮಾನಿಕಾ||೨೬|| ಶಬ್ದಾನ್ಯತ್ವಮಭಿನ್ನೇಽರ್ಥೇ ಶುಕ್ತಿರಷ್ಟಮಿಕಾ ಪಿಚೂ| ಪಲಂ ಪ್ರಕುಞ್ಚೋ ಬಿಲ್ವಂ ಚ ಮುಷ್ಟಿರಾಮ್ರಂ ಚತುರ್ಥಿಕಾ||೨೭|| ದ್ವೇ ಪಲೇ ಪ್ರಸೃತಸ್ತೌ ದ್ವಾವಞ್ಜಲಿಸ್ತೌ ತು ಮಾನಿಕಾ| ಆಢಕಂ ಭಾಜನಂ ಕಂಸೋ, ದ್ರೋಣಃ ಕುಮ್ಭೋ ಘಟೋಽರ್ಮಣಮ್||೨೮|| ತುಲಾ ಪಲಶತಂ, ತಾನಿ ವಿಂಶತಿರ್ಭಾರ ಉಚ್ಯತೇ| |೨೯|

Adhikarana shailaBedAddravyavisheShaH (6) · Śloka 6

ಹಿಮವದ್ವಿನ್ಧ್ಯಶೈಲಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಯೋ ವ್ಯಾಪ್ತಾ ವಸುನ್ಧರಾ||೨೯|| ಸೌಮ್ಯಂ ಪಥ್ಯಂ ಚ ತತ್ರಾದ್ಯಮಾಗ್ನೇಯಂ ವೈನ್ಧ್ಯಮೌಷಧಮ್| ೨೯ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಪಞ್ಚಮೇ ಕಲ್ಪಸಿದ್ಧಿಸ್ಥಾನೇ ದ್ರವ್ಯಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||