Adhikarana arshasAM nirvacanam (2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋಽರ್ಶಸಾಂ ನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|
View original
अथातोऽर्शसां निदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
7. arśōnidanādhyāyaḥ
Adhikarana arshasAM saMprAptiH (1-2) · Śloka 2
ಅರಿವತ್ಪ್ರಾಣಿನೋ ಮಾಂಸಕೀಲಕಾ ವಿಶಸನ್ತಿ ಯತ್| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ತಸ್ಮಾದುಚ್ಯನ್ತೇ ಗುದಮಾರ್ಗನಿರೋಧತಃ||೧|| ದೋಷಾಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಮೇದಾಂಸಿ ಸನ್ದೂಷ್ಯ ವಿವಿಧಾಕೃತೀನ್| ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಾನಪಾನಾದೌ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ತಾನ್ ಜಗುಃ||೨||
View original
अरिवत्प्राणिनो मांसकीलका विशसन्ति यत्| अर्शांसि तस्मादुच्यन्ते गुदमार्गनिरोधतः||१|| दोषास्त्वङ्मांसमेदांसि सन्दूष्य विविधाकृतीन्| मांसाङ्कुरानपानादौ कुर्वन्त्यर्शांसि तान् जगुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM dvaividhyam (3) · Śloka 3
ಸಹಜನ್ಮೋತ್ತರೋತ್ಥಾನಭೇದಾದ್ದ್ವೇಧಾ ಸಮಾಸತಃ| ಶುಷ್ಕಸ್ರಾವಿವಿಭೇದಾಚ್ಚ|೩|
View original
सहजन्मोत्तरोत्थानभेदाद्द्वेधा समासतः| शुष्कस्राविविभेदाच्च|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudasya svarUpam, gude tisro balyaH tAsAmarthAnugatAni nAmAni gudauShThasya svarUpam, (3-5) · Śloka 5
"ಅಪಾನಾದೌ" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅಥ ತದೇವ ಗುದಾಪರಪರ್ಯಾಯಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - | ಗುದಃ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಸಂಶ್ರಯಃ||೩|| ಅರ್ಧಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಸ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಿಸ್ರೋಽಧ್ಯರ್ಧಾಙ್ಗುಲಾಃ ಸ್ಥಿತಾಃ| ವಲ್ಯಃ, ಪ್ರವಾಹಿಣೀ ತಾಸಾಮನ್ತರ್ಮಧ್ಯೇ ವಿಸರ್ಜನೀ||೪|| ಬಾಹ್ಯಾ ಸಂವರಣೀ ತಸ್ಯಾ ಗುದೌಷ್ಠೋ ಬಹಿರಙ್ಗುಲೇ| ಯವಾಧ್ಯರ್ಧಃ ಪ್ರಮಾಣೇನ ರೋಮಾಣ್ಯತ್ರ ತತಃ ಪರಮ್||೫||
View original
"अपानादौ" इत्युक्तम्| अथ तदेव गुदापरपर्यायं लक्षयति - - - - | गुदः स्थूलान्त्रसंश्रयः||३|| अर्धपञ्चाङ्गुलस्तस्मिंस्तिस्रोऽध्यर्धाङ्गुलाः स्थिताः| वल्यः, प्रवाहिणी तासामन्तर्मध्ये विसर्जनी||४|| बाह्या संवरणी तस्या गुदौष्ठो बहिरङ्गुले| यवाध्यर्धः प्रमाणेन रोमाण्यत्र ततः परम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sahotthAnAmarshasAM heturasAdhyatvaM ca kulodbhavAnAM sarveShAM rogANAmasAdhyatvam (6-7) · Śloka 7
ತತ್ರ ಹೇತುಃ ಸಹೋತ್ಥಾನಾಂ ವಲೀಬೀಜೋಪತಪ್ತತಾ| ಅರ್ಶಸಾಂ, ಬೀಜತಪ್ತಿಸ್ತು ಮಾತಾಪಿತ್ರಪಚಾರತಃ||೬|| ದೈವಾಚ್ಚ, ತಾಭ್ಯಾಂ ಕೋಪೋ ಹಿ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ತಾನ್ಯತಃ| ಅಸಾಧ್ಯಾನ್ವೇವಮಾಖ್ಯಾತಾಃ ಸರ್ವೇ ರೋಗಾಃ ಕುಲೋದ್ಭವಾಃ||೭||
View original
तत्र हेतुः सहोत्थानां वलीबीजोपतप्तता| अर्शसां, बीजतप्तिस्तु मातापित्रपचारतः||६|| दैवाच्च, ताभ्यां कोपो हि सन्निपातस्य तान्यतः| असाध्यान्वेवमाख्याताः सर्वे रोगाः कुलोद्भवाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sahajAnAM lakShaNam (8) · Śloka 8
ಸಹಜಾನಿ ವಿಶೇಷೇಣ ರೂಕ್ಷದುರ್ದರ್ಶನಾನಿ ಚ| ಅನ್ತರ್ಮುಖಾನಿ ಪಾಣ್ಡೂನಿ ದಾರುಣೋಪದ್ರವಾಣಿ ಚ||೮||
View original
सहजानि विशेषेण रूक्षदुर्दर्शनानि च| अन्तर्मुखानि पाण्डूनि दारुणोपद्रवाणि च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana janmottarajAnAmarshasAM ShaDvidhatvam (9) · Śloka 9
ಷೋಢಾಽನ್ಯಾನಿ ಪೃಥಗ್ದೋಷಸಂಸರ್ಗನಿಚಯಾಸ್ರತಃ| |೯|
View original
षोढाऽन्यानि पृथग्दोषसंसर्गनिचयास्रतः| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkArdrArshasAM doShAnubandhaH (9) · Śloka 9
| ಶುಷ್ಕಾಣಿ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಭ್ಯಾಮಾರ್ದ್ರಾಣಿ ತ್ವಸ್ರಪಿತ್ತತಃ||೯||
View original
| शुष्काणि वातश्लेष्मभ्यामार्द्राणि त्वस्रपित्ततः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM nidAnam (10-15) · Śloka 15
ದೋಷಪ್ರಕೋಪಹೇತುಸ್ತು ಪ್ರಾಗುಕ್ತಸ್ತೇನ ಸಾದಿತೇ| ಅಗ್ನೌ, ಮಲೇಽತಿನಿಚಿತೇ, ಪುನಶ್ಚಾತಿವ್ಯವಾಯತಃ||೧೦|| ಯಾನಸಙ್ಕ್ಷೋಭವಿಷಮಕಠಿನೋತ್ಕಟಕಾಸನಾತ್| ಬಸ್ತಿನೇತ್ರಾಶ್ಮಲೋಷ್ಠೋರ್ವೀತಲಚೈಲಾದಿಘಟ್ಟನಾತ್||೧೧|| ಭೃಶಂ ಶೀತಾಮ್ಬುಸಂಸ್ಪರ್ಶಾತ್ಪ್ರತತಾತಿಪ್ರವಾಹಣಾತ್| ವಾತಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವೇಗಧಾರಣಾತ್ತದುದೀರಣಾತ್||೧೨|| ಜ್ವರಗುಲ್ಮಾತಿಸಾರಾಮಗ್ರಹಣೀಶೋಫಪಾಣ್ಡುಭಿಃ| ಕರ್ಶನಾದ್ವಿಷಮಾಭ್ಯಶ್ಚ ಚೇಷ್ಟಾಭ್ಯೋ, ಯೋಷಿತಾಂ ಪುನಃ||೧೩|| ಆಮಗರ್ಭಪ್ರಪತನಾದ್ಗರ್ಭವೃದ್ಧಿಪ್ರಪೀಡನಾತ್| ಈದೃಶೈಶ್ಚಾಪರೈರ್ವಾಯುರಪಾನಃ ಕುಪಿತೋ ಮಲಮ್||೧೪|| ಪಾಯೋರ್ವಲೀಷು ತಂ ಧತ್ತೇ ತಾಸ್ವಭಿಷ್ಯಣ್ಣಮೂರ್ತಿಷು| ಜಾಯನ್ತೇಽರ್ಶಾಂಸಿ|೧೫|
View original
दोषप्रकोपहेतुस्तु प्रागुक्तस्तेन सादिते| अग्नौ, मलेऽतिनिचिते, पुनश्चातिव्यवायतः||१०|| यानसङ्क्षोभविषमकठिनोत्कटकासनात्| बस्तिनेत्राश्मलोष्ठोर्वीतलचैलादिघट्टनात्||११|| भृशं शीताम्बुसंस्पर्शात्प्रततातिप्रवाहणात्| वातमूत्रशकृद्वेगधारणात्तदुदीरणात्||१२|| ज्वरगुल्मातिसारामग्रहणीशोफपाण्डुभिः| कर्शनाद्विषमाभ्यश्च चेष्टाभ्यो, योषितां पुनः||१३|| आमगर्भप्रपतनाद्गर्भवृद्धिप्रपीडनात्| ईदृशैश्चापरैर्वायुरपानः कुपितो मलम्||१४|| पायोर्वलीषु तं धत्ते तास्वभिष्यण्णमूर्तिषु| जायन्तेऽर्शांसि|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM pUrvalakShaNam (15-20) · Śloka 20
| ತತ್ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಂ ಮನ್ದವಹ್ನಿತಾ||೧೫|| ವಿಷ್ಟಮ್ಭಃ ಸಕ್ಥಿಸದನಂ ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟನಂ ಭ್ರಮಃ| ಸಾದೋಽಙ್ಗೇ ನೇತ್ರಯೋಃ ಶೋಫಃ ಶಕೃದ್ಭೇದೋಽಥವಾ ಗ್ರಹಃ||೧೬|| ಮಾರುತಃ ಪ್ರಚುರೋ ಮೂಢಃ ಪ್ರಾಯೋ ನಾಭೇರಧಶ್ಚರನ್| ಸರುಕ್ ಸಪರಿಕರ್ತಶ್ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ ಸ್ವನನ್||೧೭|| ಅನ್ತ್ರಕೂಜನಮಾಟೋಪಃ ಕ್ಷಾಮತೋದ್ಗಾರಭೂರಿತಾ| ಪ್ರಭೂತಂ ಮೂತ್ರಮಲ್ಪಾ ವಿಡಶ್ರದ್ಧಾ ಧೂಮಕೋಽಮ್ಲಕಃ||೧೮|| ಶಿರಃಪೃಷ್ಠೋರಸಾಂ ಶೂಲಮಾಲಸ್ಯಂ ಭಿನ್ನವರ್ಣತಾ| ತನ್ದ್ರೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಕ್ರೋಧೋ ದುಃಖೋಪಚಾರತಾ||೧೯|| ಆಶಙ್ಕಾ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಪಾಣ್ಡುಗುಲ್ಮೋದರೇಷು ಚ| |೨೦|
View original
| तत्पूर्वलक्षणं मन्दवह्निता||१५|| विष्टम्भः सक्थिसदनं पिण्डिकोद्वेष्टनं भ्रमः| सादोऽङ्गे नेत्रयोः शोफः शकृद्भेदोऽथवा ग्रहः||१६|| मारुतः प्रचुरो मूढः प्रायो नाभेरधश्चरन्| सरुक् सपरिकर्तश्च कृच्छ्रान्निर्गच्छति स्वनन्||१७|| अन्त्रकूजनमाटोपः क्षामतोद्गारभूरिता| प्रभूतं मूत्रमल्पा विडश्रद्धा धूमकोऽम्लकः||१८|| शिरःपृष्ठोरसां शूलमालस्यं भिन्नवर्णता| तन्द्रेन्द्रियाणां दौर्बल्यं क्रोधो दुःखोपचारता||१९|| आशङ्का ग्रहणीदोषपाण्डुगुल्मोदरेषु च| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM sAmAnyalakShaNam (20-28) · Śloka 28
| ಏತಾನ್ಯೇವ ವಿವರ್ದ್ಧನ್ತೇ ಜಾತೇಷು ಹತನಾಮಸು||೨೦|| ನಿವರ್ತಮಾನೋಽಪಾನೋ ಹಿ ತೈರಧೋಮಾರ್ಗರೋಧತಃ| ಕ್ಷೋಭಯನ್ನನಿಲಾನನ್ಯಾನ್ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಶರೀರಗಾನ್||೨೧|| ತಥಾ ಮೂತ್ರಶಕೃತ್ಪಿತ್ತಕಫಾನ್ ಧಾತೂಂಶ್ಚ ಸಾಶಯಾನ್| ಮೃದ್ಗಾತ್ಯಗ್ನಿಂ ತತಃ ಸರ್ವೋ ಭವತಿ ಪ್ರಾಯಶೋಽರ್ಶಸಃ||೨೨|| ಕೃಶೋ ಭೃಶಂ ಹತೋತ್ಸಾಹೋ ದೀನಃ ಕ್ಷಾಮೋಽತಿನಿಷ್ಪ್ರಭಃ| ಅಸಾರೋ ವಿಗತಚ್ಛಾಯೋ ಜನ್ತುಜುಷ್ಟ ಇವ ದ್ರುಮಃ||೨೩|| ಕೃತ್ಸ್ನೈರುಪದ್ರವೈರ್ಗಸ್ತೋ ಯಥೋಕ್ತೈರ್ಮರ್ಮಪೀಡನೈಃ| ತಥಾ ಕಾಸಪಿಪಾಸಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಶ್ವಾಸಪೀನಸೈಃ||೨೪|| ಕ್ಲಮಾಙ್ಗಭಙ್ಗವಮಥುಕ್ಷವಥುಶ್ವಯಥುಜ್ವರೈಃ| ಕ್ಲೈಬ್ಯಬಾಧಿರ್ಯತೈಮಿರ್ಯಶರ್ಕರಾಶ್ಮರಿಪೀಡಿತಃ||೨೫|| ಕ್ಷಾಮಭಿನ್ನಸ್ವರೋ ಧ್ಯಾಯನ್ಮುಹುಃ ಷ್ಠೀವನ್ನರೋಚಕೀ| ಸರ್ವಪರ್ವಾಸ್ಥಿಹೃನ್ನಾಭಿಪಾಯುವಙ್ಕ್ಷಣಶೂಲವಾನ್||೨೬|| ಗುದೇನ ಸ್ರವತಾ ಪಿಚ್ಛಾಂ ಪುಲಾಕೋದಕಸನ್ನಿಭಾಮ್| ವಿಬದ್ಧಮುಕ್ತಂ ಶುಷ್ಕಾರ್ದ್ರಂ ಪಕ್ಕಾಮಂ ಚಾನ್ತರಾಽನ್ತರಾ||೨೭|| ಪಾಣ್ಡು ಪೀತಂ ಹರಿದ್ರಕ್ತಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಚೋಪವೇಶ್ಯತೇ| |೨೮|
View original
| एतान्येव विवर्द्धन्ते जातेषु हतनामसु||२०|| निवर्तमानोऽपानो हि तैरधोमार्गरोधतः| क्षोभयन्ननिलानन्यान् सर्वेन्द्रियशरीरगान्||२१|| तथा मूत्रशकृत्पित्तकफान् धातूंश्च साशयान्| मृद्गात्यग्निं ततः सर्वो भवति प्रायशोऽर्शसः||२२|| कृशो भृशं हतोत्साहो दीनः क्षामोऽतिनिष्प्रभः| असारो विगतच्छायो जन्तुजुष्ट इव द्रुमः||२३|| कृत्स्नैरुपद्रवैर्गस्तो यथोक्तैर्मर्मपीडनैः| तथा कासपिपासास्यवैरस्यश्वासपीनसैः||२४|| क्लमाङ्गभङ्गवमथुक्षवथुश्वयथुज्वरैः| क्लैब्यबाधिर्यतैमिर्यशर्कराश्मरिपीडितः||२५|| क्षामभिन्नस्वरो ध्यायन्मुहुः ष्ठीवन्नरोचकी| सर्वपर्वास्थिहृन्नाभिपायुवङ्क्षणशूलवान्||२६|| गुदेन स्रवता पिच्छां पुलाकोदकसन्निभाम्| विबद्धमुक्तं शुष्कार्द्रं पक्कामं चान्तराऽन्तरा||२७|| पाण्डु पीतं हरिद्रक्तं पिच्छिलं चोपवेश्यते| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArshasAM lakShaNam (28-34) · Śloka 34
ವಾತಾರ್ಶಸಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ - - - - ಗುದಾಙ್ಕುರಾ ಬಹ್ವನಿಲಾಃ ಶುಷ್ಕಾಶ್ಚಿಮಿಚಿಮಾನ್ವಿತಾಃ||೨೮|| ಮ್ಲಾನಾಃ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾಃ ಸ್ತಬ್ಧಾ ವಿಷಮಾಃ ಪರುಷಾಃ ಖರಾಃ| ಮಿಥೋ ವಿಸದೃಶಾ ವಕ್ರಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ವಿಶ್ಫುಟಿತಾನನಾಃ||೨೯|| ಬಿಮ್ಬೀಕರ್ಕನ್ಧುಖರ್ಜೂರಕಾರ್ಪಾಸೀಫಲಸನ್ನಿಭಾಃ| ಕೇಚಿತ್ಕದಮ್ಬಪುಷ್ಪಾಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕೋಪಮಾಃ||೩೦|| ಶಿರಃಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಕಟ್ಯೂರುವಙ್ಕ್ಷಣಾಭ್ಯಧಿಕವ್ಯಥಾಃ| ಕ್ಷವಥೂದ್ಗಾರವಿಷ್ಟಮ್ಭಹೃದ್ಗ್ರಹಾರೋಚಕಪ್ರದಾಃ||೩೧|| ಕಾಸಶ್ವಾಸಾಗ್ನಿವೈಷಮ್ಯಕರ್ಣನಾದಭ್ರಮಾವಹಾಃ| ತೈರಾರ್ತೋ ಗ್ರಥಿತಂ ಸ್ತೋಕಂ ಸಶಬ್ದಂ ಸಪ್ರವಾಹಿಕಮ್||೩೨|| ರುಕ್ಫೇನಪಿಚ್ಛಾನುಗತಂ ವಿಬದ್ಧಮುಪವೇಶ್ಯತೇ| ಕೃಷ್ಣತ್ವಙ್ನಖವಿಣ್ಮೂತ್ರನೇತ್ರವಕ್ಕ್ರಶ್ಚ ಜಾಯತೇ||೩೩|| ಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹೋದರಾಷ್ಠೀಲಾಸಮ್ಭವಸ್ತತ ಏವ ಚ|೩೪|
View original
वातार्शसां लक्षणमाह - - - - गुदाङ्कुरा बह्वनिलाः शुष्काश्चिमिचिमान्विताः||२८|| म्लानाः श्यावारुणाः स्तब्धा विषमाः परुषाः खराः| मिथो विसदृशा वक्रास्तीक्ष्णा विश्फुटिताननाः||२९|| बिम्बीकर्कन्धुखर्जूरकार्पासीफलसन्निभाः| केचित्कदम्बपुष्पाभाः केचित्सिद्धार्थकोपमाः||३०|| शिरःपार्श्वांसकट्यूरुवङ्क्षणाभ्यधिकव्यथाः| क्षवथूद्गारविष्टम्भहृद्ग्रहारोचकप्रदाः||३१|| कासश्वासाग्निवैषम्यकर्णनादभ्रमावहाः| तैरार्तो ग्रथितं स्तोकं सशब्दं सप्रवाहिकम्||३२|| रुक्फेनपिच्छानुगतं विबद्धमुपवेश्यते| कृष्णत्वङ्नखविण्मूत्रनेत्रवक्क्रश्च जायते||३३|| गुल्मप्लीहोदराष्ठीलासम्भवस्तत एव च|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittArshasAM lakShaNam (34-37) · Śloka 37
| ಪಿತ್ತೋತ್ತರಾ ನೀಲಮುಖಾ ರಕ್ತಪ್ತಾಸಿತಪ್ರಭಾಃ||೩೪|| ತನ್ವಸ್ರಸ್ರಾವಿಣೋ ವಿಸ್ರಾಸ್ತನವೋ ಮೃದವಃ ಶ್ಲಥಾಹ್| ಶುಕಜಿಹ್ವಾಯಕೃತ್ಽಽಖಣ್ಡಜಲೌಕೋವಕ್ಕ್ರಸನ್ನಿಭಾಃ||೩೫|| ದಾಹಪಾಕಜ್ವರಸ್ವೇದತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾರುಚಿತಮೋಹದಾಃ| ಸೋಷ್ಮಾಣೋ ದ್ರವನೀಲೋಷ್ಣಪೀತರಕ್ತಾಮವರ್ಚಸಃ||೩೬|| ಯವಮಧ್ಯಾ ಹರೀತ್ಪೀತಹಾರಿದ್ರತ್ವಙೂನಖಾದಯಃ| |೩೭|
View original
| पित्तोत्तरा नीलमुखा रक्तप्तासितप्रभाः||३४|| तन्वस्रस्राविणो विस्रास्तनवो मृदवः श्लथाह्| शुकजिह्वायकृत्ऽऽखण्डजलौकोवक्क्रसन्निभाः||३५|| दाहपाकज्वरस्वेदतृण्मूर्च्छारुचितमोहदाः| सोष्माणो द्रवनीलोष्णपीतरक्तामवर्चसः||३६|| यवमध्या हरीत्पीतहारिद्रत्वङूनखादयः| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphArshasAM lakShaNam (37-42) · Śloka 42
| ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಾ ಮಹಾಮೂಲಾ ಘನಾ ಮನ್ದರುಜಃ ಸಿತಾಃ||೩೭|| ಉಚ್ಛೂನೋಪಚಿತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸ್ತಬ್ಧವೃತ್ತಗುರುಸ್ಥಿರಾಃ| ಪಿಚ್ಛಿಲಾಃ ಸ್ತಿಮಿತಾಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾಃ ಕಣ್ಡ್ವಾಢ್ಯಾಃ ಸ್ಪರ್ಶನಪ್ರಿಯಾಃ||೩೮|| ಕರೀರಪನಸಾಸ್ಥ್ಯಾಭಾಸ್ತಥಾ ಗೋಸ್ತನಸನ್ನಿಭಾಃ| ವಙ್ಕ್ಷಣಾನಾಹಿನಃ ಪಾಯುಬಸ್ತಿನಾಭಿವಿಕರ್ತಿನಃ||೩೯|| ಸಕಾಸಶ್ವಾಸಹೃಲ್ಲಾಸಪ್ರಸೇಕಾರುಚಿಪೀನಸಾಃ| ಮೇಹಕೃಚ್ಛ್ರಶಿರೋಜಾಡ್ಯಶಿಶಿರಜ್ವರಕಾರಿಣಃ||೪೦|| ಕ್ಲೈಬ್ಯಾಗ್ನಿಮಾರ್ದವಚ್ಛರ್ದಿರಾಮಪ್ರಾಯವಿಕಾರದಾಃ| ವಸಾಭಸಕಫಪ್ರಾಜ್ಯಪುರೀಷಾಃ ಸಪ್ರವಾಹಿಕಾಃ||೪೧|| ನ ಸ್ರವನ್ತಿ ನ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ಪಾಣ್ಡುಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಗಾದಯಃ| |೪೨|
View original
| श्लेष्मोल्बणा महामूला घना मन्दरुजः सिताः||३७|| उच्छूनोपचिताः स्निग्धाः स्तब्धवृत्तगुरुस्थिराः| पिच्छिलाः स्तिमिताः श्लक्ष्णाः कण्ड्वाढ्याः स्पर्शनप्रियाः||३८|| करीरपनसास्थ्याभास्तथा गोस्तनसन्निभाः| वङ्क्षणानाहिनः पायुबस्तिनाभिविकर्तिनः||३९|| सकासश्वासहृल्लासप्रसेकारुचिपीनसाः| मेहकृच्छ्रशिरोजाड्यशिशिरज्वरकारिणः||४०|| क्लैब्याग्निमार्दवच्छर्दिरामप्रायविकारदाः| वसाभसकफप्राज्यपुरीषाः सप्रवाहिकाः||४१|| न स्रवन्ति न भिद्यन्ते पाण्डुस्निग्धत्वगादयः| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvidoShArshasAM lakShaNam (42) · Śloka 42
| ಸಂಸೃಷ್ಟಲಿಙ್ಗಾಃ ಸಂಸರ್ಗಾತ್|೪೨|
View original
| संसृष्टलिङ्गाः संसर्गात्|४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShArshasAM lakShaNam (42) · Śloka 42
| ನಿಚಯಾತ್ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಾಃ||೪೨||
View original
| निचयात्सर्वलक्षणाः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktArshasAM lakShaNam (43-45) · Śloka 45
ರಕ್ತೋಲ್ಬಣಾ ಗುದೇಕೀಲಾಃ ಪಿತ್ತಾಕೃತಿಸಮನ್ವಿತಾಃ| ವಟಪ್ರರೋಹಸದೃಶಾ ಗುಞ್ಜಾವಿದ್ರುಮಸನ್ನಿಭಾಃ||೪೩|| ತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ದುಷ್ಟಮುಷ್ಣಂ ಚ ಗಾಢವಿಟ್ಪ್ರತಿಪೀಡಿತಾಃ| ಸ್ರವನ್ತಿ ಸಹಸಾ ರಕ್ತಂ ತಸ್ಯ ಚಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿತಃ||೪೪|| ಭೇಕಾಭಃ ಪೀಡ್ಯತೇ ದುಃಖೈಃ ಶೋಣಿತಕ್ಷಯಸಮ್ಭವೈಃ| ಹೀನವರ್ಣಬಲೋತ್ಸಾಹೋ ಹತೌಜಾಃ ಕಲುಷೇನ್ದ್ರಿಯಃ||೪೫||
View original
रक्तोल्बणा गुदेकीलाः पित्ताकृतिसमन्विताः| वटप्ररोहसदृशा गुञ्जाविद्रुमसन्निभाः||४३|| तेऽत्यर्थं दुष्टमुष्णं च गाढविट्प्रतिपीडिताः| स्रवन्ति सहसा रक्तं तस्य चातिप्रवृत्तितः||४४|| भेकाभः पीड्यते दुःखैः शोणितक्षयसम्भवैः| हीनवर्णबलोत्साहो हतौजाः कलुषेन्द्रियः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAmudAvarta upadravaH (46-52) · Śloka 52
ಮುದ್ಗಕೋದ್ರವಜೂರ್ಣಾಹ್ವಕರೀರಚಣಕಾದಿಭಿಃ| ರೂಕ್ಷೈಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿಭಿರ್ವಾಯುಃ ಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ ಕುಪಿತೋ ಬಲೀ||೪೬|| ಅಧೋವಹಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಂರುಧ್ಯಾಧಃ ಪ್ರಶೋಷಯನ್| ಪುರೀಷಂ ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಂ ಕುರ್ವೀತ ದಾರುಣಮ್||೪೭|| ತೇನ ತೀವ್ರಾ ರುಜಾ ಕೋಷ್ಠಪೃಷ್ಠಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಗಾ ಭವೇತ್| ಆಧ್ಮಾನಮುದರಾವೇಷ್ಠೋ ಹೃಲ್ಲಾಸಃ ಪರಿಕರ್ತನಮ್||೪೮|| ಬಸ್ತೌ ಚ ಸುತರಾಂ ಶೂಲಂ ಗಣ್ಡಶ್ವಯಥುಸಮ್ಭವಃ| ಪವನಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಗಾಮಿತ್ವಂ ತತಶ್ಚ್ಛರ್ದ್ಯರುಚಿಜ್ವರಾಃ||೪೯|| ಹೃದ್ರೋಗಗ್ರಹಣೀದೋಷಮೂತ್ರಸಙ್ಗಪ್ರವಾಹಿಕಾಃ| ಬಾಧಿರ್ಯತಿಮಿರಶ್ವಾಸಶಿರೋರುಕ್ಕಾಸಪೀನಸಾಃ||೫೦|| ಮನೋವಿಕಾರಸ್ತೃಷ್ಣಾಸ್ರಪಿತ್ತಗುಲ್ಮೋದರಾದಯಃ| ತೇ ತೇ ಚ ವಾತಜಾ ರೋಗಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಭೃಶದಾರುಣಾಃ||೫೧|| ದುರ್ನಾಮ್ನಾಮಿತ್ಯುದಾವರ್ತಃ ಪರಮೋಽಯಮುಪದ್ರವಃ| ವಾತಾಭಿಭೂತಕೋಷ್ಠಾನಾಂ ತೈರ್ವಿನಾಽಪಿ ಸ ಜಾಯತೇ||೫೨||
View original
मुद्गकोद्रवजूर्णाह्वकरीरचणकादिभिः| रूक्षैः सङ्ग्राहिभिर्वायुः स्वे स्थाने कुपितो बली||४६|| अधोवहानि स्रोतांसि संरुध्याधः प्रशोषयन्| पुरीषं वातविण्मूत्रसङ्गं कुर्वीत दारुणम्||४७|| तेन तीव्रा रुजा कोष्ठपृष्ठहृत्पार्श्वगा भवेत्| आध्मानमुदरावेष्ठो हृल्लासः परिकर्तनम्||४८|| बस्तौ च सुतरां शूलं गण्डश्वयथुसम्भवः| पवनस्योर्ध्वगामित्वं ततश्च्छर्द्यरुचिज्वराः||४९|| हृद्रोगग्रहणीदोषमूत्रसङ्गप्रवाहिकाः| बाधिर्यतिमिरश्वासशिरोरुक्कासपीनसाः||५०|| मनोविकारस्तृष्णास्रपित्तगुल्मोदरादयः| ते ते च वातजा रोगा जायन्ते भृशदारुणाः||५१|| दुर्नाम्नामित्युदावर्तः परमोऽयमुपद्रवः| वाताभिभूतकोष्ठानां तैर्विनाऽपि स जायते||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAmasAdhyatvam, arshasAM yApyatvam (53) · Śloka 53
ಅಧುನಾ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗಮೇಷಾಮಾಹ - - - - ಸಹಜಾನಿ ತ್ರಿದೋಷಾಣಿ ಯಾನಿ ಚಾಭ್ಯನ್ತರೇ ವಲೌ| ಸ್ಥಿತಾನಿ ತಾನ್ಯಸಾಧ್ಯಾನಿ, ಯಾಪ್ಯನ್ತೇಽಗ್ನಿಬಲಾದಿಭಿಃ||೫೩||
View original
अधुना साध्यासाध्यविभागमेषामाह - - - - सहजानि त्रिदोषाणि यानि चाभ्यन्तरे वलौ| स्थितानि तान्यसाध्यानि, याप्यन्तेऽग्निबलादिभिः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM kRuchrasAdhyatvam (54) · Śloka 54
ದ್ವನ್ದ್ವಜಾನಿ ದ್ವಿತೀಯಾಯಾಂ ವಲೌ ಯಾನ್ಯಾಶ್ರಿತಾನಿ ಚ| ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ ತಾನ್ಯಾಹುಃ ಪರಿಸಂವತ್ಸರಾಣಿ ಚ||೫೪||
View original
द्वन्द्वजानि द्वितीयायां वलौ यान्याश्रितानि च| कृच्छ्रसाध्यानि तान्याहुः परिसंवत्सराणि च||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM sukhasAdhyatvam (55) · Śloka 55
ಬಾಹ್ಯಾಯಾಂ ತು ವಲೌ ಜಾತಾನ್ಯೇಕದೋಷೋಲ್ಬಣಾನಿ ಚ| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಸುಖಸಾಧ್ಯಾನಿ ನ ಚಿರೋತ್ಪತಿತಾನಿ ಚ||೫೫||
View original
बाह्यायां तु वलौ जातान्येकदोषोल्बणानि च| अर्शांसि सुखसाध्यानि न चिरोत्पतितानि च||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana meDhrAdiShvapyarshAMsi vakShyante (56) · Śloka 56
ಮೇಢ್ರಾದಿಷ್ವಪಿ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಯಥಾಸ್ವಮ್| |೫೬|
View original
मेढ्रादिष्वपि वक्ष्यन्ते यथास्वम्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAbhijArshasAM lakShaNam (56) · Śloka 56
ನಾಭಿಜಾನಿ ತು| ಗಣ್ಡೂಪದಾಸ್ಯರೂಪಾಣಿ ಪಿಚ್ಛಿಲಾನಿ ಮೃದೂನಿ ಚ||೫೬||
View original
नाभिजानि तु| गण्डूपदास्यरूपाणि पिच्छिलानि मृदूनि च||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana carmakIlAnAM saMprAptiH (57) · Śloka 57
ಚರ್ಮಕೀಲಾನ್ಯಾಹ - - - - ವ್ಯಾನೋ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಕರೋತ್ಯರ್ಶಸ್ತ್ವಚೋ ಬಹಿಃ| ಕೀಲೋಪಮಂ ಸ್ಥಿರಖರಂ ಚರ್ಮಕೀಲಂ ತು ತಂ ವಿದುಃ||೫೭||
View original
चर्मकीलान्याह - - - - व्यानो गृहीत्वा श्लेष्माणं करोत्यर्शस्त्वचो बहिः| कीलोपमं स्थिरखरं चर्मकीलं तु तं विदुः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajAnAM lakShaNam, pittajAnAM lakShaNam, kaphajAnAM lakShaNam (58) · Śloka 58
ವಾತೇನ ತೋದಃ ಪಾರುಷ್ಯಂ, ಪಿತ್ತಾದಸಿತರಕ್ತತಾ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸ್ನಿಗ್ಧತಾ ತಸ್ಯ ಗ್ರಥಿತತ್ವಂ ಸವರ್ಣ್ತಾ||೫೮||
View original
वातेन तोदः पारुष्यं, पित्तादसितरक्तता| श्लेष्मणा स्निग्धता तस्य ग्रथितत्वं सवर्ण्ता||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM prashame shIghraM yatnaH kAryaH (7) · Śloka 7
ಅರ್ಶಸಾಂ ಪ್ರಶಮೇ ಯತ್ನಮಾಶು ಕುರ್ವೀತ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್| ತಾನ್ಯಾಶು ಹಿ ಗುದಂ ಬದ್ಧಾ ಕುರ್ಯುರ್ಬದ್ಧಗುದೋದರಮ್||೫೯|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ತೃತೀಯೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇಽರ್ಶಸಾಂ ನಿದಾನಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||
View original
अर्शसां प्रशमे यत्नमाशु कुर्वीत बुद्धिमान्| तान्याशु हि गुदं बद्धा कुर्युर्बद्धगुदोदरम्||५९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थानेऽर्शसां निदानं नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon