Adhikarana arshasAM nirvacanam (2) · Śloka 2
അഥാതോऽര്ശസാം നിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| ഗദ്യസൂത്രേ|൨|
View original
अथातोऽर्शसां निदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
7. arśōnidanādhyāyaḥ
Adhikarana arshasAM saMprAptiH (1-2) · Śloka 2
അരിവത്പ്രാണിനോ മാംസകീലകാ വിശസന്തി യത്| അര്ശാംസി തസ്മാദുച്യന്തേ ഗുദമാര്ഗനിരോധതഃ||൧|| ദോഷാസ്ത്വങ്മാംസമേദാംസി സന്ദൂഷ്യ വിവിധാകൃതീന്| മാംസാങ്കുരാനപാനാദൌ കുര്വന്ത്യര്ശാംസി താന് ജഗുഃ||൨||
View original
अरिवत्प्राणिनो मांसकीलका विशसन्ति यत्| अर्शांसि तस्मादुच्यन्ते गुदमार्गनिरोधतः||१|| दोषास्त्वङ्मांसमेदांसि सन्दूष्य विविधाकृतीन्| मांसाङ्कुरानपानादौ कुर्वन्त्यर्शांसि तान् जगुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM dvaividhyam (3) · Śloka 3
സഹജന്മോത്തരോത്ഥാനഭേദാദ്ദ്വേധാ സമാസതഃ| ശുഷ്കസ്രാവിവിഭേദാച്ച|൩|
View original
सहजन्मोत्तरोत्थानभेदाद्द्वेधा समासतः| शुष्कस्राविविभेदाच्च|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudasya svarUpam, gude tisro balyaH tAsAmarthAnugatAni nAmAni gudauShThasya svarUpam, (3-5) · Śloka 5
"അപാനാദൌ" ഇത്യുക്തമ്| അഥ തദേവ ഗുദാപരപര്യായം ലക്ഷയതി - - - - | ഗുദഃ സ്ഥൂലാന്ത്രസംശ്രയഃ||൩|| അര്ധപഞ്ചാങ്ഗുലസ്തസ്മിംസ്തിസ്രോऽധ്യര്ധാങ്ഗുലാഃ സ്ഥിതാഃ| വല്യഃ, പ്രവാഹിണീ താസാമന്തര്മധ്യേ വിസര്ജനീ||൪|| ബാഹ്യാ സംവരണീ തസ്യാ ഗുദൌഷ്ഠോ ബഹിരങ്ഗുലേ| യവാധ്യര്ധഃ പ്രമാണേന രോമാണ്യത്ര തതഃ പരമ്||൫||
View original
"अपानादौ" इत्युक्तम्| अथ तदेव गुदापरपर्यायं लक्षयति - - - - | गुदः स्थूलान्त्रसंश्रयः||३|| अर्धपञ्चाङ्गुलस्तस्मिंस्तिस्रोऽध्यर्धाङ्गुलाः स्थिताः| वल्यः, प्रवाहिणी तासामन्तर्मध्ये विसर्जनी||४|| बाह्या संवरणी तस्या गुदौष्ठो बहिरङ्गुले| यवाध्यर्धः प्रमाणेन रोमाण्यत्र ततः परम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sahotthAnAmarshasAM heturasAdhyatvaM ca kulodbhavAnAM sarveShAM rogANAmasAdhyatvam (6-7) · Śloka 7
തത്ര ഹേതുഃ സഹോത്ഥാനാം വലീബീജോപതപ്തതാ| അര്ശസാം, ബീജതപ്തിസ്തു മാതാപിത്രപചാരതഃ||൬|| ദൈവാച്ച, താഭ്യാം കോപോ ഹി സന്നിപാതസ്യ താന്യതഃ| അസാധ്യാന്വേവമാഖ്യാതാഃ സര്വേ രോഗാഃ കുലോദ്ഭവാഃ||൭||
View original
तत्र हेतुः सहोत्थानां वलीबीजोपतप्तता| अर्शसां, बीजतप्तिस्तु मातापित्रपचारतः||६|| दैवाच्च, ताभ्यां कोपो हि सन्निपातस्य तान्यतः| असाध्यान्वेवमाख्याताः सर्वे रोगाः कुलोद्भवाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sahajAnAM lakShaNam (8) · Śloka 8
സഹജാനി വിശേഷേണ രൂക്ഷദുര്ദര്ശനാനി ച| അന്തര്മുഖാനി പാണ്ഡൂനി ദാരുണോപദ്രവാണി ച||൮||
View original
सहजानि विशेषेण रूक्षदुर्दर्शनानि च| अन्तर्मुखानि पाण्डूनि दारुणोपद्रवाणि च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana janmottarajAnAmarshasAM ShaDvidhatvam (9) · Śloka 9
ഷോഢാऽന്യാനി പൃഥഗ്ദോഷസംസര്ഗനിചയാസ്രതഃ| |൯|
View original
षोढाऽन्यानि पृथग्दोषसंसर्गनिचयास्रतः| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkArdrArshasAM doShAnubandhaH (9) · Śloka 9
| ശുഷ്കാണി വാതശ്ലേഷ്മഭ്യാമാര്ദ്രാണി ത്വസ്രപിത്തതഃ||൯||
View original
| शुष्काणि वातश्लेष्मभ्यामार्द्राणि त्वस्रपित्ततः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM nidAnam (10-15) · Śloka 15
ദോഷപ്രകോപഹേതുസ്തു പ്രാഗുക്തസ്തേന സാദിതേ| അഗ്നൌ, മലേऽതിനിചിതേ, പുനശ്ചാതിവ്യവായതഃ||൧൦|| യാനസങ്ക്ഷോഭവിഷമകഠിനോത്കടകാസനാത്| ബസ്തിനേത്രാശ്മലോഷ്ഠോര്വീതലചൈലാദിഘട്ടനാത്||൧൧|| ഭൃശം ശീതാമ്ബുസംസ്പര്ശാത്പ്രതതാതിപ്രവാഹണാത്| വാതമൂത്രശകൃദ്വേഗധാരണാത്തദുദീരണാത്||൧൨|| ജ്വരഗുല്മാതിസാരാമഗ്രഹണീശോഫപാണ്ഡുഭിഃ| കര്ശനാദ്വിഷമാഭ്യശ്ച ചേഷ്ടാഭ്യോ, യോഷിതാം പുനഃ||൧൩|| ആമഗര്ഭപ്രപതനാദ്ഗര്ഭവൃദ്ധിപ്രപീഡനാത്| ഈദൃശൈശ്ചാപരൈര്വായുരപാനഃ കുപിതോ മലമ്||൧൪|| പായോര്വലീഷു തം ധത്തേ താസ്വഭിഷ്യണ്ണമൂര്തിഷു| ജായന്തേऽര്ശാംസി|൧൫|
View original
दोषप्रकोपहेतुस्तु प्रागुक्तस्तेन सादिते| अग्नौ, मलेऽतिनिचिते, पुनश्चातिव्यवायतः||१०|| यानसङ्क्षोभविषमकठिनोत्कटकासनात्| बस्तिनेत्राश्मलोष्ठोर्वीतलचैलादिघट्टनात्||११|| भृशं शीताम्बुसंस्पर्शात्प्रततातिप्रवाहणात्| वातमूत्रशकृद्वेगधारणात्तदुदीरणात्||१२|| ज्वरगुल्मातिसारामग्रहणीशोफपाण्डुभिः| कर्शनाद्विषमाभ्यश्च चेष्टाभ्यो, योषितां पुनः||१३|| आमगर्भप्रपतनाद्गर्भवृद्धिप्रपीडनात्| ईदृशैश्चापरैर्वायुरपानः कुपितो मलम्||१४|| पायोर्वलीषु तं धत्ते तास्वभिष्यण्णमूर्तिषु| जायन्तेऽर्शांसि|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM pUrvalakShaNam (15-20) · Śloka 20
| തത്പൂര്വലക്ഷണം മന്ദവഹ്നിതാ||൧൫|| വിഷ്ടമ്ഭഃ സക്ഥിസദനം പിണ്ഡികോദ്വേഷ്ടനം ഭ്രമഃ| സാദോऽങ്ഗേ നേത്രയോഃ ശോഫഃ ശകൃദ്ഭേദോऽഥവാ ഗ്രഹഃ||൧൬|| മാരുതഃ പ്രചുരോ മൂഢഃ പ്രായോ നാഭേരധശ്ചരന്| സരുക് സപരികര്തശ്ച കൃച്ഛ്രാന്നിര്ഗച്ഛതി സ്വനന്||൧൭|| അന്ത്രകൂജനമാടോപഃ ക്ഷാമതോദ്ഗാരഭൂരിതാ| പ്രഭൂതം മൂത്രമല്പാ വിഡശ്രദ്ധാ ധൂമകോऽമ്ലകഃ||൧൮|| ശിരഃപൃഷ്ഠോരസാം ശൂലമാലസ്യം ഭിന്നവര്ണതാ| തന്ദ്രേന്ദ്രിയാണാം ദൌര്ബല്യം ക്രോധോ ദുഃഖോപചാരതാ||൧൯|| ആശങ്കാ ഗ്രഹണീദോഷപാണ്ഡുഗുല്മോദരേഷു ച| |൨൦|
View original
| तत्पूर्वलक्षणं मन्दवह्निता||१५|| विष्टम्भः सक्थिसदनं पिण्डिकोद्वेष्टनं भ्रमः| सादोऽङ्गे नेत्रयोः शोफः शकृद्भेदोऽथवा ग्रहः||१६|| मारुतः प्रचुरो मूढः प्रायो नाभेरधश्चरन्| सरुक् सपरिकर्तश्च कृच्छ्रान्निर्गच्छति स्वनन्||१७|| अन्त्रकूजनमाटोपः क्षामतोद्गारभूरिता| प्रभूतं मूत्रमल्पा विडश्रद्धा धूमकोऽम्लकः||१८|| शिरःपृष्ठोरसां शूलमालस्यं भिन्नवर्णता| तन्द्रेन्द्रियाणां दौर्बल्यं क्रोधो दुःखोपचारता||१९|| आशङ्का ग्रहणीदोषपाण्डुगुल्मोदरेषु च| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM sAmAnyalakShaNam (20-28) · Śloka 28
| ഏതാന്യേവ വിവര്ദ്ധന്തേ ജാതേഷു ഹതനാമസു||൨൦|| നിവര്തമാനോऽപാനോ ഹി തൈരധോമാര്ഗരോധതഃ| ക്ഷോഭയന്നനിലാനന്യാന് സര്വേന്ദ്രിയശരീരഗാന്||൨൧|| തഥാ മൂത്രശകൃത്പിത്തകഫാന് ധാതൂംശ്ച സാശയാന്| മൃദ്ഗാത്യഗ്നിം തതഃ സര്വോ ഭവതി പ്രായശോऽര്ശസഃ||൨൨|| കൃശോ ഭൃശം ഹതോത്സാഹോ ദീനഃ ക്ഷാമോऽതിനിഷ്പ്രഭഃ| അസാരോ വിഗതച്ഛായോ ജന്തുജുഷ്ട ഇവ ദ്രുമഃ||൨൩|| കൃത്സ്നൈരുപദ്രവൈര്ഗസ്തോ യഥോക്തൈര്മര്മപീഡനൈഃ| തഥാ കാസപിപാസാസ്യവൈരസ്യശ്വാസപീനസൈഃ||൨൪|| ക്ലമാങ്ഗഭങ്ഗവമഥുക്ഷവഥുശ്വയഥുജ്വരൈഃ| ക്ലൈബ്യബാധിര്യതൈമിര്യശര്കരാശ്മരിപീഡിതഃ||൨൫|| ക്ഷാമഭിന്നസ്വരോ ധ്യായന്മുഹുഃ ഷ്ഠീവന്നരോചകീ| സര്വപര്വാസ്ഥിഹൃന്നാഭിപായുവങ്ക്ഷണശൂലവാന്||൨൬|| ഗുദേന സ്രവതാ പിച്ഛാം പുലാകോദകസന്നിഭാമ്| വിബദ്ധമുക്തം ശുഷ്കാര്ദ്രം പക്കാമം ചാന്തരാऽന്തരാ||൨൭|| പാണ്ഡു പീതം ഹരിദ്രക്തം പിച്ഛിലം ചോപവേശ്യതേ| |൨൮|
View original
| एतान्येव विवर्द्धन्ते जातेषु हतनामसु||२०|| निवर्तमानोऽपानो हि तैरधोमार्गरोधतः| क्षोभयन्ननिलानन्यान् सर्वेन्द्रियशरीरगान्||२१|| तथा मूत्रशकृत्पित्तकफान् धातूंश्च साशयान्| मृद्गात्यग्निं ततः सर्वो भवति प्रायशोऽर्शसः||२२|| कृशो भृशं हतोत्साहो दीनः क्षामोऽतिनिष्प्रभः| असारो विगतच्छायो जन्तुजुष्ट इव द्रुमः||२३|| कृत्स्नैरुपद्रवैर्गस्तो यथोक्तैर्मर्मपीडनैः| तथा कासपिपासास्यवैरस्यश्वासपीनसैः||२४|| क्लमाङ्गभङ्गवमथुक्षवथुश्वयथुज्वरैः| क्लैब्यबाधिर्यतैमिर्यशर्कराश्मरिपीडितः||२५|| क्षामभिन्नस्वरो ध्यायन्मुहुः ष्ठीवन्नरोचकी| सर्वपर्वास्थिहृन्नाभिपायुवङ्क्षणशूलवान्||२६|| गुदेन स्रवता पिच्छां पुलाकोदकसन्निभाम्| विबद्धमुक्तं शुष्कार्द्रं पक्कामं चान्तराऽन्तरा||२७|| पाण्डु पीतं हरिद्रक्तं पिच्छिलं चोपवेश्यते| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArshasAM lakShaNam (28-34) · Śloka 34
വാതാര്ശസാം ലക്ഷണമാഹ - - - - ഗുദാങ്കുരാ ബഹ്വനിലാഃ ശുഷ്കാശ്ചിമിചിമാന്വിതാഃ||൨൮|| മ്ലാനാഃ ശ്യാവാരുണാഃ സ്തബ്ധാ വിഷമാഃ പരുഷാഃ ഖരാഃ| മിഥോ വിസദൃശാ വക്രാസ്തീക്ഷ്ണാ വിശ്ഫുടിതാനനാഃ||൨൯|| ബിമ്ബീകര്കന്ധുഖര്ജൂരകാര്പാസീഫലസന്നിഭാഃ| കേചിത്കദമ്ബപുഷ്പാഭാഃ കേചിത്സിദ്ധാര്ഥകോപമാഃ||൩൦|| ശിരഃപാര്ശ്വാംസകട്യൂരുവങ്ക്ഷണാഭ്യധികവ്യഥാഃ| ക്ഷവഥൂദ്ഗാരവിഷ്ടമ്ഭഹൃദ്ഗ്രഹാരോചകപ്രദാഃ||൩൧|| കാസശ്വാസാഗ്നിവൈഷമ്യകര്ണനാദഭ്രമാവഹാഃ| തൈരാര്തോ ഗ്രഥിതം സ്തോകം സശബ്ദം സപ്രവാഹികമ്||൩൨|| രുക്ഫേനപിച്ഛാനുഗതം വിബദ്ധമുപവേശ്യതേ| കൃഷ്ണത്വങ്നഖവിണ്മൂത്രനേത്രവക്ക്രശ്ച ജായതേ||൩൩|| ഗുല്മപ്ലീഹോദരാഷ്ഠീലാസമ്ഭവസ്തത ഏവ ച|൩൪|
View original
वातार्शसां लक्षणमाह - - - - गुदाङ्कुरा बह्वनिलाः शुष्काश्चिमिचिमान्विताः||२८|| म्लानाः श्यावारुणाः स्तब्धा विषमाः परुषाः खराः| मिथो विसदृशा वक्रास्तीक्ष्णा विश्फुटिताननाः||२९|| बिम्बीकर्कन्धुखर्जूरकार्पासीफलसन्निभाः| केचित्कदम्बपुष्पाभाः केचित्सिद्धार्थकोपमाः||३०|| शिरःपार्श्वांसकट्यूरुवङ्क्षणाभ्यधिकव्यथाः| क्षवथूद्गारविष्टम्भहृद्ग्रहारोचकप्रदाः||३१|| कासश्वासाग्निवैषम्यकर्णनादभ्रमावहाः| तैरार्तो ग्रथितं स्तोकं सशब्दं सप्रवाहिकम्||३२|| रुक्फेनपिच्छानुगतं विबद्धमुपवेश्यते| कृष्णत्वङ्नखविण्मूत्रनेत्रवक्क्रश्च जायते||३३|| गुल्मप्लीहोदराष्ठीलासम्भवस्तत एव च|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittArshasAM lakShaNam (34-37) · Śloka 37
| പിത്തോത്തരാ നീലമുഖാ രക്തപ്താസിതപ്രഭാഃ||൩൪|| തന്വസ്രസ്രാവിണോ വിസ്രാസ്തനവോ മൃദവഃ ശ്ലഥാഹ്| ശുകജിഹ്വായകൃത്ऽऽഖണ്ഡജലൌകോവക്ക്രസന്നിഭാഃ||൩൫|| ദാഹപാകജ്വരസ്വേദതൃണ്മൂര്ച്ഛാരുചിതമോഹദാഃ| സോഷ്മാണോ ദ്രവനീലോഷ്ണപീതരക്താമവര്ചസഃ||൩൬|| യവമധ്യാ ഹരീത്പീതഹാരിദ്രത്വങൂനഖാദയഃ| |൩൭|
View original
| पित्तोत्तरा नीलमुखा रक्तप्तासितप्रभाः||३४|| तन्वस्रस्राविणो विस्रास्तनवो मृदवः श्लथाह्| शुकजिह्वायकृत्ऽऽखण्डजलौकोवक्क्रसन्निभाः||३५|| दाहपाकज्वरस्वेदतृण्मूर्च्छारुचितमोहदाः| सोष्माणो द्रवनीलोष्णपीतरक्तामवर्चसः||३६|| यवमध्या हरीत्पीतहारिद्रत्वङूनखादयः| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphArshasAM lakShaNam (37-42) · Śloka 42
| ശ്ലേഷ്മോല്ബണാ മഹാമൂലാ ഘനാ മന്ദരുജഃ സിതാഃ||൩൭|| ഉച്ഛൂനോപചിതാഃ സ്നിഗ്ധാഃ സ്തബ്ധവൃത്തഗുരുസ്ഥിരാഃ| പിച്ഛിലാഃ സ്തിമിതാഃ ശ്ലക്ഷ്ണാഃ കണ്ഡ്വാഢ്യാഃ സ്പര്ശനപ്രിയാഃ||൩൮|| കരീരപനസാസ്ഥ്യാഭാസ്തഥാ ഗോസ്തനസന്നിഭാഃ| വങ്ക്ഷണാനാഹിനഃ പായുബസ്തിനാഭിവികര്തിനഃ||൩൯|| സകാസശ്വാസഹൃല്ലാസപ്രസേകാരുചിപീനസാഃ| മേഹകൃച്ഛ്രശിരോജാഡ്യശിശിരജ്വരകാരിണഃ||൪൦|| ക്ലൈബ്യാഗ്നിമാര്ദവച്ഛര്ദിരാമപ്രായവികാരദാഃ| വസാഭസകഫപ്രാജ്യപുരീഷാഃ സപ്രവാഹികാഃ||൪൧|| ന സ്രവന്തി ന ഭിദ്യന്തേ പാണ്ഡുസ്നിഗ്ധത്വഗാദയഃ| |൪൨|
View original
| श्लेष्मोल्बणा महामूला घना मन्दरुजः सिताः||३७|| उच्छूनोपचिताः स्निग्धाः स्तब्धवृत्तगुरुस्थिराः| पिच्छिलाः स्तिमिताः श्लक्ष्णाः कण्ड्वाढ्याः स्पर्शनप्रियाः||३८|| करीरपनसास्थ्याभास्तथा गोस्तनसन्निभाः| वङ्क्षणानाहिनः पायुबस्तिनाभिविकर्तिनः||३९|| सकासश्वासहृल्लासप्रसेकारुचिपीनसाः| मेहकृच्छ्रशिरोजाड्यशिशिरज्वरकारिणः||४०|| क्लैब्याग्निमार्दवच्छर्दिरामप्रायविकारदाः| वसाभसकफप्राज्यपुरीषाः सप्रवाहिकाः||४१|| न स्रवन्ति न भिद्यन्ते पाण्डुस्निग्धत्वगादयः| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvidoShArshasAM lakShaNam (42) · Śloka 42
| സംസൃഷ്ടലിങ്ഗാഃ സംസര്ഗാത്|൪൨|
View original
| संसृष्टलिङ्गाः संसर्गात्|४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShArshasAM lakShaNam (42) · Śloka 42
| നിചയാത്സര്വലക്ഷണാഃ||൪൨||
View original
| निचयात्सर्वलक्षणाः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktArshasAM lakShaNam (43-45) · Śloka 45
രക്തോല്ബണാ ഗുദേകീലാഃ പിത്താകൃതിസമന്വിതാഃ| വടപ്രരോഹസദൃശാ ഗുഞ്ജാവിദ്രുമസന്നിഭാഃ||൪൩|| തേऽത്യര്ഥം ദുഷ്ടമുഷ്ണം ച ഗാഢവിട്പ്രതിപീഡിതാഃ| സ്രവന്തി സഹസാ രക്തം തസ്യ ചാതിപ്രവൃത്തിതഃ||൪൪|| ഭേകാഭഃ പീഡ്യതേ ദുഃഖൈഃ ശോണിതക്ഷയസമ്ഭവൈഃ| ഹീനവര്ണബലോത്സാഹോ ഹതൌജാഃ കലുഷേന്ദ്രിയഃ||൪൫||
View original
रक्तोल्बणा गुदेकीलाः पित्ताकृतिसमन्विताः| वटप्ररोहसदृशा गुञ्जाविद्रुमसन्निभाः||४३|| तेऽत्यर्थं दुष्टमुष्णं च गाढविट्प्रतिपीडिताः| स्रवन्ति सहसा रक्तं तस्य चातिप्रवृत्तितः||४४|| भेकाभः पीड्यते दुःखैः शोणितक्षयसम्भवैः| हीनवर्णबलोत्साहो हतौजाः कलुषेन्द्रियः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAmudAvarta upadravaH (46-52) · Śloka 52
മുദ്ഗകോദ്രവജൂര്ണാഹ്വകരീരചണകാദിഭിഃ| രൂക്ഷൈഃ സങ്ഗ്രാഹിഭിര്വായുഃ സ്വേ സ്ഥാനേ കുപിതോ ബലീ||൪൬|| അധോവഹാനി സ്രോതാംസി സംരുധ്യാധഃ പ്രശോഷയന്| പുരീഷം വാതവിണ്മൂത്രസങ്ഗം കുര്വീത ദാരുണമ്||൪൭|| തേന തീവ്രാ രുജാ കോഷ്ഠപൃഷ്ഠഹൃത്പാര്ശ്വഗാ ഭവേത്| ആധ്മാനമുദരാവേഷ്ഠോ ഹൃല്ലാസഃ പരികര്തനമ്||൪൮|| ബസ്തൌ ച സുതരാം ശൂലം ഗണ്ഡശ്വയഥുസമ്ഭവഃ| പവനസ്യോര്ധ്വഗാമിത്വം തതശ്ച്ഛര്ദ്യരുചിജ്വരാഃ||൪൯|| ഹൃദ്രോഗഗ്രഹണീദോഷമൂത്രസങ്ഗപ്രവാഹികാഃ| ബാധിര്യതിമിരശ്വാസശിരോരുക്കാസപീനസാഃ||൫൦|| മനോവികാരസ്തൃഷ്ണാസ്രപിത്തഗുല്മോദരാദയഃ| തേ തേ ച വാതജാ രോഗാ ജായന്തേ ഭൃശദാരുണാഃ||൫൧|| ദുര്നാമ്നാമിത്യുദാവര്തഃ പരമോऽയമുപദ്രവഃ| വാതാഭിഭൂതകോഷ്ഠാനാം തൈര്വിനാऽപി സ ജായതേ||൫൨||
View original
मुद्गकोद्रवजूर्णाह्वकरीरचणकादिभिः| रूक्षैः सङ्ग्राहिभिर्वायुः स्वे स्थाने कुपितो बली||४६|| अधोवहानि स्रोतांसि संरुध्याधः प्रशोषयन्| पुरीषं वातविण्मूत्रसङ्गं कुर्वीत दारुणम्||४७|| तेन तीव्रा रुजा कोष्ठपृष्ठहृत्पार्श्वगा भवेत्| आध्मानमुदरावेष्ठो हृल्लासः परिकर्तनम्||४८|| बस्तौ च सुतरां शूलं गण्डश्वयथुसम्भवः| पवनस्योर्ध्वगामित्वं ततश्च्छर्द्यरुचिज्वराः||४९|| हृद्रोगग्रहणीदोषमूत्रसङ्गप्रवाहिकाः| बाधिर्यतिमिरश्वासशिरोरुक्कासपीनसाः||५०|| मनोविकारस्तृष्णास्रपित्तगुल्मोदरादयः| ते ते च वातजा रोगा जायन्ते भृशदारुणाः||५१|| दुर्नाम्नामित्युदावर्तः परमोऽयमुपद्रवः| वाताभिभूतकोष्ठानां तैर्विनाऽपि स जायते||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAmasAdhyatvam, arshasAM yApyatvam (53) · Śloka 53
അധുനാ സാധ്യാസാധ്യവിഭാഗമേഷാമാഹ - - - - സഹജാനി ത്രിദോഷാണി യാനി ചാഭ്യന്തരേ വലൌ| സ്ഥിതാനി താന്യസാധ്യാനി, യാപ്യന്തേऽഗ്നിബലാദിഭിഃ||൫൩||
View original
अधुना साध्यासाध्यविभागमेषामाह - - - - सहजानि त्रिदोषाणि यानि चाभ्यन्तरे वलौ| स्थितानि तान्यसाध्यानि, याप्यन्तेऽग्निबलादिभिः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM kRuchrasAdhyatvam (54) · Śloka 54
ദ്വന്ദ്വജാനി ദ്വിതീയായാം വലൌ യാന്യാശ്രിതാനി ച| കൃച്ഛ്രസാധ്യാനി താന്യാഹുഃ പരിസംവത്സരാണി ച||൫൪||
View original
द्वन्द्वजानि द्वितीयायां वलौ यान्याश्रितानि च| कृच्छ्रसाध्यानि तान्याहुः परिसंवत्सराणि च||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM sukhasAdhyatvam (55) · Śloka 55
ബാഹ്യായാം തു വലൌ ജാതാന്യേകദോഷോല്ബണാനി ച| അര്ശാംസി സുഖസാധ്യാനി ന ചിരോത്പതിതാനി ച||൫൫||
View original
बाह्यायां तु वलौ जातान्येकदोषोल्बणानि च| अर्शांसि सुखसाध्यानि न चिरोत्पतितानि च||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana meDhrAdiShvapyarshAMsi vakShyante (56) · Śloka 56
മേഢ്രാദിഷ്വപി വക്ഷ്യന്തേ യഥാസ്വമ്| |൫൬|
View original
मेढ्रादिष्वपि वक्ष्यन्ते यथास्वम्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAbhijArshasAM lakShaNam (56) · Śloka 56
നാഭിജാനി തു| ഗണ്ഡൂപദാസ്യരൂപാണി പിച്ഛിലാനി മൃദൂനി ച||൫൬||
View original
नाभिजानि तु| गण्डूपदास्यरूपाणि पिच्छिलानि मृदूनि च||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana carmakIlAnAM saMprAptiH (57) · Śloka 57
ചര്മകീലാന്യാഹ - - - - വ്യാനോ ഗൃഹീത്വാ ശ്ലേഷ്മാണം കരോത്യര്ശസ്ത്വചോ ബഹിഃ| കീലോപമം സ്ഥിരഖരം ചര്മകീലം തു തം വിദുഃ||൫൭||
View original
चर्मकीलान्याह - - - - व्यानो गृहीत्वा श्लेष्माणं करोत्यर्शस्त्वचो बहिः| कीलोपमं स्थिरखरं चर्मकीलं तु तं विदुः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajAnAM lakShaNam, pittajAnAM lakShaNam, kaphajAnAM lakShaNam (58) · Śloka 58
വാതേന തോദഃ പാരുഷ്യം, പിത്താദസിതരക്തതാ| ശ്ലേഷ്മണാ സ്നിഗ്ധതാ തസ്യ ഗ്രഥിതത്വം സവര്ണ്താ||൫൮||
View original
वातेन तोदः पारुष्यं, पित्तादसितरक्तता| श्लेष्मणा स्निग्धता तस्य ग्रथितत्वं सवर्ण्ता||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshasAM prashame shIghraM yatnaH kAryaH (7) · Śloka 7
അര്ശസാം പ്രശമേ യത്നമാശു കുര്വീത ബുദ്ധിമാന്| താന്യാശു ഹി ഗുദം ബദ്ധാ കുര്യുര്ബദ്ധഗുദോദരമ്||൫൯|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേऽര്ശസാം നിദാനം നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||
View original
अर्शसां प्रशमे यत्नमाशु कुर्वीत बुद्धिमान्| तान्याशु हि गुदं बद्धा कुर्युर्बद्धगुदोदरम्||५९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थानेऽर्शसां निदानं नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon