Adhikarana atIsAragrahaNIroganidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
তস্মাদতীসারগ্রহণীরোগনিদানং প্রক্রম্যত ইত্যাহ - - - - অথাতোঽতীসারগ্রহণীদোষনিদানং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে)||২||
तस्मादतीसारग्रहणीरोगनिदानं प्रक्रम्यत इत्याह - - - - अथातोऽतीसारग्रहणीदोषनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsAraH ShaDvidhaH (1) · Śloka 1
দোষৈর্ব্যস্তৈঃ সমস্তৈশ্চ ভযাচ্ছোকাচ্চ ষড্বিধঃ| অতীসারঃ|১|
दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च भयाच्छोकाच्च षड्विधः| अतीसारः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya nidAnam (1-4) · Śloka 4
| স সুতরাং জাযতেঽত্যম্বুপানতঃ||১|| কৃশশুষ্কামিষাসাত্ম্যতিলপিষ্টবিরূঢকৈঃ| মদ্যরূক্ষাতিমাত্রান্নৈরর্শোভিঃ স্নেহবিভ্রমাত্||২|| কৃমিভ্যো বেগরোধাচ্চ তদ্বিধৈঃ কুপিতোঽনিলঃ| বিস্রংসযত্যধোঽব্ধাতুং হত্বা তেনৈব চানলম্||৩|| ব্যাপদ্যানুশকৃত্কোষ্ঠং পুরীষং দ্রবতাং নযন্| প্রকল্পতেঽতিসারায|৪|
| स सुतरां जायतेऽत्यम्बुपानतः||१|| कृशशुष्कामिषासात्म्यतिलपिष्टविरूढकैः| मद्यरूक्षातिमात्रान्नैरर्शोभिः स्नेहविभ्रमात्||२|| कृमिभ्यो वेगरोधाच्च तद्विधैः कुपितोऽनिलः| विस्रंसयत्यधोऽब्धातुं हत्वा तेनैव चानलम्||३|| व्यापद्यानुशकृत्कोष्ठं पुरीषं द्रवतां नयन्| प्रकल्पतेऽतिसाराय|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya pUrvarUpam (4-5) · Śloka 5
| লক্ষণং তস্য ভাবিনঃ||৪|| তোদো হৃদ্গুদকোষ্ঠেষু গাত্রসাদো মলগ্রহঃ| আধ্মানমবিপাকশ্চ|৫|
| लक्षणं तस्य भाविनः||४|| तोदो हृद्गुदकोष्ठेषु गात्रसादो मलग्रहः| आध्मानमविपाकश्च|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajAnAM lakShaNam (5-7) · Śloka 7
| তত্র বাতেন বিড্জলম্||৫|| অল্পাল্পং শব্দশূলাঢ্যং বিবদ্ধমুপবেশ্যতে| রূক্ষং সফেনমচ্ছং চ গ্রথিতং বা মুহুর্মুহুঃ||৬|| তথা দগ্ধগুডাভাসং সপিচ্ছাপরিকর্তিকম্| শুষ্কাস্যো ভ্রষ্টপাযুশ্চ হৃষ্টরোমা বিনিষ্টনন্||৭||
| तत्र वातेन विड्जलम्||५|| अल्पाल्पं शब्दशूलाढ्यं विबद्धमुपवेश्यते| रूक्षं सफेनमच्छं च ग्रथितं वा मुहुर्मुहुः||६|| तथा दग्धगुडाभासं सपिच्छापरिकर्तिकम्| शुष्कास्यो भ्रष्टपायुश्च हृष्टरोमा विनिष्टनन्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajAnAM lakShaNam (8-9) · Śloka 9
পিত্তেন পীতমসিতং হারিদ্রং শাদ্বলপ্রভম্| সরক্তমতিদুর্গন্ধং তৃণ্মূর্চ্ছাস্বেদদাহবান্||৮|| সশূলং পাযুসন্তাপপাকবান্| |৯|
पित्तेन पीतमसितं हारिद्रं शाद्वलप्रभम्| सरक्तमतिदुर्गन्धं तृण्मूर्च्छास्वेददाहवान्||८|| सशूलं पायुसन्तापपाकवान्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajAnAM lakShaNam (9-11) · Śloka 11
শ্লেষ্মণা ঘনম্| পিচ্ছিলং তন্তুমচ্ছ্বেতং স্নিগ্ধমামং কফান্বিতম্||৯|| অভীক্ষ্ণং গুরু দুর্গন্ধং বিবদ্ধমনুবদ্ধরুক্| নিদ্রালুরলসোঽন্নদ্বিডল্পাল্পং সপ্রবাহিকম্||১০|| সরোমহর্ষঃ সোত্ক্লেশো গুরুবস্তিগুদোদরঃ| কৃতেঽপ্যকৃতসংজ্ঞশ্চ|১১|
श्लेष्मणा घनम्| पिच्छिलं तन्तुमच्छ्वेतं स्निग्धमामं कफान्वितम्||९|| अभीक्ष्णं गुरु दुर्गन्धं विबद्धमनुबद्धरुक्| निद्रालुरलसोऽन्नद्विडल्पाल्पं सप्रवाहिकम्||१०|| सरोमहर्षः सोत्क्लेशो गुरुबस्तिगुदोदरः| कृतेऽप्यकृतसंज्ञश्च|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShasya lakShaNam (11) · Śloka 11
| সর্বাত্মা সর্বলক্ষণঃ||১১||
| सर्वात्मा सर्वलक्षणः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayajasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
ভযেন ক্ষোভিতে চিত্তে সপিত্তো দ্রাবযেচ্ছকৃত্| বাযুস্ততোঽতিসার্যেত ক্ষিপ্রমুষ্ণং দ্রবং প্লবম্||১২|| বাতপিত্তসমং লিঙ্গৈরাহুঃ| |১৩|
भयेन क्षोभिते चित्ते सपित्तो द्रावयेच्छकृत्| वायुस्ततोऽतिसार्येत क्षिप्रमुष्णं द्रवं प्लवम्||१२|| वातपित्तसमं लिङ्गैराहुः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shokajasya lakShaNam (13) · Śloka 13
তদ্বচ্চ শোকতঃ| |১৩|
तद्वच्च शोकतः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaNNAmatIsArANAM pratyekaM dvaividhyadvikam (13-14) · Śloka 14
| অতীসারঃ সমাসেন দ্বিধা সামো নিরামকঃ||১৩|| সাসৃঙ্নিরস্রঃ| |১৪|
| अतीसारः समासेन द्विधा सामो निरामकः||१३|| सासृङ्निरस्रः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmasya lakShaNam (14) · Śloka 14
তত্রাদ্যে গৌরবাদপ্সু মজ্জতি| শকৃদ্দুর্গন্ধমাটোপবিষ্টম্ভার্তিপ্রসেকিনঃ||১৪||
तत्राद्ये गौरवादप्सु मज्जति| शकृद्दुर्गन्धमाटोपविष्टम्भार्तिप्रसेकिनः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmasya lakShaNam (15) · Śloka 15
বিপরীতো নিরামস্তু কফাত্পক্বোঽপি মজ্জতি| |১৫|
विपरीतो निरामस्तु कफात्पक्वोऽपि मज्जति| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogasya nidAnam (15-16) · Śloka 16
অথ গ্রহণীরোগং লক্ষযতি - - - - | অতীসারেষু যো নাতিযত্নবান্ গ্রহণীগদঃ||১৫|| তস্য স্যাদগ্নিবিধ্বংসকরৈরন্যস্য সেবিতৈঃ| |১৬|
अथ ग्रहणीरोगं लक्षयति - - - - | अतीसारेषु यो नातियत्नवान् ग्रहणीगदः||१५|| तस्य स्यादग्निविध्वंसकरैरन्यस्य सेवितैः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya medakalakShaNam (16-17) · Śloka 17
অতীসারগ্রহণীরোগযোঃ সমানাভাসত্বাত্ কো বিশেষঃ ? ইত্যাহ - - - - | সামং শকৃন্নিরামং বা জীর্ণে যেনাতিসার্যতে||১৬|| সোঽতিসারোঽতিসরণাদাশুকারী স্বভাবতঃ| |১৭|
अतीसारग्रहणीरोगयोः समानाभासत्वात् को विशेषः ? इत्याह - - - - | सामं शकृन्निरामं वा जीर्णे येनातिसार्यते||१६|| सोऽतिसारोऽतिसरणादाशुकारी स्वभावतः| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogasya medakalakShaNam (17-18) · Śloka 18
অথ গ্রহণীদোষস্য স্বরূপং বর্ণযন্নতীসারাদ্ভূযো মেদমাহ - - - - | সামং সান্নমজীর্ণেঽন্নে জীর্ণে পক্বং তু নৈব বা||১৭|| অকস্মাদ্বা মুহুর্বদ্ধমকস্মাচ্ছিথিলং মুহুঃ| চিরকৃদ্গ্রহণীদোষঃ সঞ্চযাচ্চোপবেশযেত্||১৮||
अथ ग्रहणीदोषस्य स्वरूपं वर्णयन्नतीसाराद्भूयो मेदमाह - - - - | सामं सान्नमजीर्णेऽन्ने जीर्णे पक्वं तु नैव वा||१७|| अकस्माद्वा मुहुर्बद्धमकस्माच्छिथिलं मुहुः| चिरकृद्ग्रहणीदोषः सञ्चयाच्चोपवेशयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogashcaturdhA (19) · Śloka 19
স চতুর্ধা পৃথগ্দোষৈঃ সন্নিপাতাচ্চ জাযতে| |১৯|
स चतुर्धा पृथग्दोषैः सन्निपाताच्च जायते| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogasya pUrvarUpam (19-20) · Śloka 20
| প্রাগ্রূপং তস্য সদনং চিরাত্পচনমম্লকঃ||১৯|| প্রসেকো বক্ক্রবৈরস্যমরুচিস্তৃট্ ক্লমো ভ্রমঃ| আনদ্ধোদরতা ছর্দিঃ কর্ণক্ষ্বেডোঽন্ত্রকূজনম্||২০||
| प्राग्रूपं तस्य सदनं चिरात्पचनमम्लकः||१९|| प्रसेको वक्क्रवैरस्यमरुचिस्तृट् क्लमो भ्रमः| आनद्धोदरता छर्दिः कर्णक्ष्वेडोऽन्त्रकूजनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogasya sAmAnyalakShaNam (21) · Śloka 21
সামান্যং লক্ষণং কার্শ্যং ধূমকস্তমকো জ্বরঃ| মূর্চ্ছা শিরোরুগ্বিষ্টম্ভঃ শ্বযথুঃ করপাদযোঃ||২১||
सामान्यं लक्षणं कार्श्यं धूमकस्तमको ज्वरः| मूर्च्छा शिरोरुग्विष्टम्भः श्वयथुः करपादयोः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajasya lakShaNam (22-25) · Śloka 25
তত্রানিলাত্তালুশোষস্তিমিরং কর্ণযোঃ স্বনঃ| পার্শ্বোরুবঙ্ক্ষণগ্রীবারুজাঽভীক্ষ্ণং বিষূচিকা||২২|| রসেষু গৃদ্ধিঃ সর্বেষু ক্ষুত্তৃষ্ণা পরিকর্তিকা| জীর্ণে জীর্যতি চাধ্মানং ভুক্তে স্বাস্থ্যং সমশ্নুতে||২৩|| বাতহৃদ্রোগগুল্মার্শঃপ্লীহপাণ্ডুত্বশঙ্কিতঃ| চিরাদ্দুঃখং দ্রবং শুষ্কং তন্বামং শব্দফেনবত্||২৪|| পুনঃপুনঃ সৃজেদ্বর্চঃ পাযুরুক্শ্বাসকাসবান্| |২৫|
तत्रानिलात्तालुशोषस्तिमिरं कर्णयोः स्वनः| पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुजाऽभीक्ष्णं विषूचिका||२२|| रसेषु गृद्धिः सर्वेषु क्षुत्तृष्णा परिकर्तिका| जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते||२३|| वातहृद्रोगगुल्मार्शःप्लीहपाण्डुत्वशङ्कितः| चिराद्दुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत्||२४|| पुनःपुनः सृजेद्वर्चः पायुरुक्श्वासकासवान्| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasya lakShaNam (25-26) · Śloka 26
| পিত্তেন নীলপীতাভং পীতাভঃ সৃজতি দ্রবম্||২৫|| পূত্যম্লোদ্গারহৃত্কণ্ঠদাহারুচিতৃডর্দিতঃ| |২৬|
| पित्तेन नीलपीताभं पीताभः सृजति द्रवम्||२५|| पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasya lakShaNam (26-29) · Śloka 29
| শ্লেষ্মণা পচ্যতে দুঃখমন্নং ছর্দিররোচকঃ||২৬|| আস্যোপদেহেনিষ্ঠীবকাসহৃল্লাসপীনসাঃ| হৃদযং মন্যতে স্ত্যানমুদরং স্তিমিতং গুরু||২৭|| উদ্গারো দুষ্টমধুরঃ সদনং স্ত্রীষ্বহর্ষণম্| ভিন্নামশ্লেষ্মসংসৃষ্টগুরুবর্চঃপ্রবর্তনম্||২৮|| অকৃশস্যাপি দৌর্বল্যম্| |২৯|
| श्लेष्मणा पच्यते दुःखमन्नं छर्दिररोचकः||२६|| आस्योपदेहेनिष्ठीवकासहृल्लासपीनसाः| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरु||२७|| उद्गारो दुष्टमधुरः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम्| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम्||२८|| अकृशस्यापि दौर्बल्यम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajasya lakShaNam (29) · Śloka 29
সর্বজে সর্বসঙ্করঃ| |২৯|
सर्वजे सर्वसङ्करः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAdyAstrayo~agnayo~api grahaNIdoShAH (29-30) · Śloka 30
| বিভাগেঽঙ্গস্য যে চোক্তা বিষমাদ্যাস্ত্রযোঽগ্নযঃ||২৯|| তেঽপি স্যুর্গ্রহণীদোষাঃ| |৩০|
| विभागेऽङ्गस्य ये चोक्ता विषमाद्यास्त्रयोऽग्नयः||२९|| तेऽपि स्युर्ग्रहणीदोषाः| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samo~agniH svAsthyadaH (30) · Śloka 30
সমস্তু স্বাস্থ্যকারণম্| |৩০|
समस्तु स्वास्थ्यकारणम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau mahArogAH (8) · Śloka 8
বাতব্যাধ্যশ্মরীকুষ্ঠমেহোদরভগন্দরাঃ| অর্শাংসি গ্রহণীত্যষ্টৌ মহারোগাঃ সুদুস্তরাঃ||৩০|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং তৃতীযে নিদানস্থানেঽতীসারগ্রহণীদোষনিদানং নামাষ্টমোঽধ্যাযঃ||৮||
वातव्याध्यश्मरीकुष्ठमेहोदरभगन्दराः| अर्शांसि ग्रहणीत्यष्टौ महारोगाः सुदुस्तराः||३०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थानेऽतीसारग्रहणीदोषनिदानं नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon