Adhikarana atIsAragrahaNIroganidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
తస్మాదతీసారగ్రహణీరోగనిదానం ప్రక్రమ్యత ఇత్యాహ - - - - అథాతోఽతీసారగ్రహణీదోషనిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే)||2||
तस्मादतीसारग्रहणीरोगनिदानं प्रक्रम्यत इत्याह - - - - अथातोऽतीसारग्रहणीदोषनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsAraH ShaDvidhaH (1) · Śloka 1
దోషైర్వ్యస్తైః సమస్తైశ్చ భయాచ్ఛోకాచ్చ షడ్విధః| అతీసారః|1|
दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च भयाच्छोकाच्च षड्विधः| अतीसारः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya nidAnam (1-4) · Śloka 4
| స సుతరాం జాయతేఽత్యంబుపానతః||1|| కృశశుష్కామిషాసాత్మ్యతిలపిష్టవిరూఢకైః| మద్యరూక్షాతిమాత్రాన్నైరర్శోభిః స్నేహవిభ్రమాత్||2|| కృమిభ్యో వేగరోధాచ్చ తద్విధైః కుపితోఽనిలః| విస్రంసయత్యధోఽబ్ధాతుం హత్వా తేనైవ చానలం||3|| వ్యాపద్యానుశకృత్కోష్ఠం పురీషం ద్రవతాం నయన్| ప్రకల్పతేఽతిసారాయ|4|
| स सुतरां जायतेऽत्यम्बुपानतः||१|| कृशशुष्कामिषासात्म्यतिलपिष्टविरूढकैः| मद्यरूक्षातिमात्रान्नैरर्शोभिः स्नेहविभ्रमात्||२|| कृमिभ्यो वेगरोधाच्च तद्विधैः कुपितोऽनिलः| विस्रंसयत्यधोऽब्धातुं हत्वा तेनैव चानलम्||३|| व्यापद्यानुशकृत्कोष्ठं पुरीषं द्रवतां नयन्| प्रकल्पतेऽतिसाराय|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya pUrvarUpam (4-5) · Śloka 5
| లక్షణం తస్య భావినః||4|| తోదో హృద్గుదకోష్ఠేషు గాత్రసాదో మలగ్రహః| ఆధ్మానమవిపాకశ్చ|5|
| लक्षणं तस्य भाविनः||४|| तोदो हृद्गुदकोष्ठेषु गात्रसादो मलग्रहः| आध्मानमविपाकश्च|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajAnAM lakShaNam (5-7) · Śloka 7
| తత్ర వాతేన విడ్జలం||5|| అల్పాల్పం శబ్దశూలాఢ్యం విబద్ధముపవేశ్యతే| రూక్షం సఫేనమచ్ఛం చ గ్రథితం వా ముహుర్ముహుః||6|| తథా దగ్ధగుడాభాసం సపిచ్ఛాపరికర్తికం| శుష్కాస్యో భ్రష్టపాయుశ్చ హృష్టరోమా వినిష్టనన్||7||
| तत्र वातेन विड्जलम्||५|| अल्पाल्पं शब्दशूलाढ्यं विबद्धमुपवेश्यते| रूक्षं सफेनमच्छं च ग्रथितं वा मुहुर्मुहुः||६|| तथा दग्धगुडाभासं सपिच्छापरिकर्तिकम्| शुष्कास्यो भ्रष्टपायुश्च हृष्टरोमा विनिष्टनन्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajAnAM lakShaNam (8-9) · Śloka 9
పిత్తేన పీతమసితం హారిద్రం శాద్వలప్రభం| సరక్తమతిదుర్గంధం తృణ్మూర్చ్ఛాస్వేదదాహవాన్||8|| సశూలం పాయుసంతాపపాకవాన్| |9|
पित्तेन पीतमसितं हारिद्रं शाद्वलप्रभम्| सरक्तमतिदुर्गन्धं तृण्मूर्च्छास्वेददाहवान्||८|| सशूलं पायुसन्तापपाकवान्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajAnAM lakShaNam (9-11) · Śloka 11
శ్లేష్మణా ఘనం| పిచ్ఛిలం తంతుమచ్ఛ్వేతం స్నిగ్ధమామం కఫాన్వితం||9|| అభీక్ష్ణం గురు దుర్గంధం విబద్ధమనుబద్ధరుక్| నిద్రాలురలసోఽన్నద్విడల్పాల్పం సప్రవాహికం||10|| సరోమహర్షః సోత్క్లేశో గురుబస్తిగుదోదరః| కృతేఽప్యకృతసంజ్ఞశ్చ|11|
श्लेष्मणा घनम्| पिच्छिलं तन्तुमच्छ्वेतं स्निग्धमामं कफान्वितम्||९|| अभीक्ष्णं गुरु दुर्गन्धं विबद्धमनुबद्धरुक्| निद्रालुरलसोऽन्नद्विडल्पाल्पं सप्रवाहिकम्||१०|| सरोमहर्षः सोत्क्लेशो गुरुबस्तिगुदोदरः| कृतेऽप्यकृतसंज्ञश्च|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShasya lakShaNam (11) · Śloka 11
| సర్వాత్మా సర్వలక్షణః||11||
| सर्वात्मा सर्वलक्षणः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayajasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
భయేన క్షోభితే చిత్తే సపిత్తో ద్రావయేచ్ఛకృత్| వాయుస్తతోఽతిసార్యేత క్షిప్రముష్ణం ద్రవం ప్లవం||12|| వాతపిత్తసమం లింగైరాహుః| |13|
भयेन क्षोभिते चित्ते सपित्तो द्रावयेच्छकृत्| वायुस्ततोऽतिसार्येत क्षिप्रमुष्णं द्रवं प्लवम्||१२|| वातपित्तसमं लिङ्गैराहुः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shokajasya lakShaNam (13) · Śloka 13
తద్వచ్చ శోకతః| |13|
तद्वच्च शोकतः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaNNAmatIsArANAM pratyekaM dvaividhyadvikam (13-14) · Śloka 14
| అతీసారః సమాసేన ద్విధా సామో నిరామకః||13|| సాసృఙ్నిరస్రః| |14|
| अतीसारः समासेन द्विधा सामो निरामकः||१३|| सासृङ्निरस्रः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmasya lakShaNam (14) · Śloka 14
తత్రాద్యే గౌరవాదప్సు మజ్జతి| శకృద్దుర్గంధమాటోపవిష్టంభార్తిప్రసేకినః||14||
तत्राद्ये गौरवादप्सु मज्जति| शकृद्दुर्गन्धमाटोपविष्टम्भार्तिप्रसेकिनः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmasya lakShaNam (15) · Śloka 15
విపరీతో నిరామస్తు కఫాత్పక్వోఽపి మజ్జతి| |15|
विपरीतो निरामस्तु कफात्पक्वोऽपि मज्जति| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogasya nidAnam (15-16) · Śloka 16
అథ గ్రహణీరోగం లక్షయతి - - - - | అతీసారేషు యో నాతియత్నవాన్ గ్రహణీగదః||15|| తస్య స్యాదగ్నివిధ్వంసకరైరన్యస్య సేవితైః| |16|
अथ ग्रहणीरोगं लक्षयति - - - - | अतीसारेषु यो नातियत्नवान् ग्रहणीगदः||१५|| तस्य स्यादग्निविध्वंसकरैरन्यस्य सेवितैः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya medakalakShaNam (16-17) · Śloka 17
అతీసారగ్రహణీరోగయోః సమానాభాసత్వాత్ కో విశేషః ? ఇత్యాహ - - - - | సామం శకృన్నిరామం వా జీర్ణే యేనాతిసార్యతే||16|| సోఽతిసారోఽతిసరణాదాశుకారీ స్వభావతః| |17|
अतीसारग्रहणीरोगयोः समानाभासत्वात् को विशेषः ? इत्याह - - - - | सामं शकृन्निरामं वा जीर्णे येनातिसार्यते||१६|| सोऽतिसारोऽतिसरणादाशुकारी स्वभावतः| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogasya medakalakShaNam (17-18) · Śloka 18
అథ గ్రహణీదోషస్య స్వరూపం వర్ణయన్నతీసారాద్భూయో మేదమాహ - - - - | సామం సాన్నమజీర్ణేఽన్నే జీర్ణే పక్వం తు నైవ వా||17|| అకస్మాద్వా ముహుర్బద్ధమకస్మాచ్ఛిథిలం ముహుః| చిరకృద్గ్రహణీదోషః సంచయాచ్చోపవేశయేత్||18||
अथ ग्रहणीदोषस्य स्वरूपं वर्णयन्नतीसाराद्भूयो मेदमाह - - - - | सामं सान्नमजीर्णेऽन्ने जीर्णे पक्वं तु नैव वा||१७|| अकस्माद्वा मुहुर्बद्धमकस्माच्छिथिलं मुहुः| चिरकृद्ग्रहणीदोषः सञ्चयाच्चोपवेशयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogashcaturdhA (19) · Śloka 19
స చతుర్ధా పృథగ్దోషైః సన్నిపాతాచ్చ జాయతే| |19|
स चतुर्धा पृथग्दोषैः सन्निपाताच्च जायते| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogasya pUrvarUpam (19-20) · Śloka 20
| ప్రాగ్రూపం తస్య సదనం చిరాత్పచనమమ్లకః||19|| ప్రసేకో వక్క్రవైరస్యమరుచిస్తృట్ క్లమో భ్రమః| ఆనద్ధోదరతా ఛర్దిః కర్ణక్ష్వేడోఽంత్రకూజనం||20||
| प्राग्रूपं तस्य सदनं चिरात्पचनमम्लकः||१९|| प्रसेको वक्क्रवैरस्यमरुचिस्तृट् क्लमो भ्रमः| आनद्धोदरता छर्दिः कर्णक्ष्वेडोऽन्त्रकूजनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogasya sAmAnyalakShaNam (21) · Śloka 21
సామాన్యం లక్షణం కార్శ్యం ధూమకస్తమకో జ్వరః| మూర్చ్ఛా శిరోరుగ్విష్టంభః శ్వయథుః కరపాదయోః||21||
सामान्यं लक्षणं कार्श्यं धूमकस्तमको ज्वरः| मूर्च्छा शिरोरुग्विष्टम्भः श्वयथुः करपादयोः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajasya lakShaNam (22-25) · Śloka 25
తత్రానిలాత్తాలుశోషస్తిమిరం కర్ణయోః స్వనః| పార్శ్వోరువంక్షణగ్రీవారుజాఽభీక్ష్ణం విషూచికా||22|| రసేషు గృద్ధిః సర్వేషు క్షుత్తృష్ణా పరికర్తికా| జీర్ణే జీర్యతి చాధ్మానం భుక్తే స్వాస్థ్యం సమశ్నుతే||23|| వాతహృద్రోగగుల్మార్శఃప్లీహపాండుత్వశంకితః| చిరాద్దుఃఖం ద్రవం శుష్కం తన్వామం శబ్దఫేనవత్||24|| పునఃపునః సృజేద్వర్చః పాయురుక్శ్వాసకాసవాన్| |25|
तत्रानिलात्तालुशोषस्तिमिरं कर्णयोः स्वनः| पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुजाऽभीक्ष्णं विषूचिका||२२|| रसेषु गृद्धिः सर्वेषु क्षुत्तृष्णा परिकर्तिका| जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते||२३|| वातहृद्रोगगुल्मार्शःप्लीहपाण्डुत्वशङ्कितः| चिराद्दुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत्||२४|| पुनःपुनः सृजेद्वर्चः पायुरुक्श्वासकासवान्| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasya lakShaNam (25-26) · Śloka 26
| పిత్తేన నీలపీతాభం పీతాభః సృజతి ద్రవం||25|| పూత్యమ్లోద్గారహృత్కంఠదాహారుచితృడర్దితః| |26|
| पित्तेन नीलपीताभं पीताभः सृजति द्रवम्||२५|| पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasya lakShaNam (26-29) · Śloka 29
| శ్లేష్మణా పచ్యతే దుఃఖమన్నం ఛర్దిరరోచకః||26|| ఆస్యోపదేహేనిష్ఠీవకాసహృల్లాసపీనసాః| హృదయం మన్యతే స్త్యానముదరం స్తిమితం గురు||27|| ఉద్గారో దుష్టమధురః సదనం స్త్రీష్వహర్షణం| భిన్నామశ్లేష్మసంసృష్టగురువర్చఃప్రవర్తనం||28|| అకృశస్యాపి దౌర్బల్యం| |29|
| श्लेष्मणा पच्यते दुःखमन्नं छर्दिररोचकः||२६|| आस्योपदेहेनिष्ठीवकासहृल्लासपीनसाः| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरु||२७|| उद्गारो दुष्टमधुरः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम्| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम्||२८|| अकृशस्यापि दौर्बल्यम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajasya lakShaNam (29) · Śloka 29
సర్వజే సర్వసంకరః| |29|
सर्वजे सर्वसङ्करः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAdyAstrayo~agnayo~api grahaNIdoShAH (29-30) · Śloka 30
| విభాగేఽంగస్య యే చోక్తా విషమాద్యాస్త్రయోఽగ్నయః||29|| తేఽపి స్యుర్గ్రహణీదోషాః| |30|
| विभागेऽङ्गस्य ये चोक्ता विषमाद्यास्त्रयोऽग्नयः||२९|| तेऽपि स्युर्ग्रहणीदोषाः| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samo~agniH svAsthyadaH (30) · Śloka 30
సమస్తు స్వాస్థ్యకారణం| |30|
समस्तु स्वास्थ्यकारणम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau mahArogAH (8) · Śloka 8
వాతవ్యాధ్యశ్మరీకుష్ఠమేహోదరభగందరాః| అర్శాంసి గ్రహణీత్యష్టౌ మహారోగాః సుదుస్తరాః||30|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం తృతీయే నిదానస్థానేఽతీసారగ్రహణీదోషనిదానం నామాష్టమోఽధ్యాయః||8||
वातव्याध्यश्मरीकुष्ठमेहोदरभगन्दराः| अर्शांसि ग्रहणीत्यष्टौ महारोगाः सुदुस्तराः||३०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थानेऽतीसारग्रहणीदोषनिदानं नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon