Adhikarana atIsAragrahaNIroganidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
തസ്മാദതീസാരഗ്രഹണീരോഗനിദാനം പ്രക്രമ്യത ഇത്യാഹ - - - - അഥാതോऽതീസാരഗ്രഹണീദോഷനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ)||൨||
तस्मादतीसारग्रहणीरोगनिदानं प्रक्रम्यत इत्याह - - - - अथातोऽतीसारग्रहणीदोषनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsAraH ShaDvidhaH (1) · Śloka 1
ദോഷൈര്വ്യസ്തൈഃ സമസ്തൈശ്ച ഭയാച്ഛോകാച്ച ഷഡ്വിധഃ| അതീസാരഃ|൧|
दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च भयाच्छोकाच्च षड्विधः| अतीसारः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya nidAnam (1-4) · Śloka 4
| സ സുതരാം ജായതേऽത്യമ്ബുപാനതഃ||൧|| കൃശശുഷ്കാമിഷാസാത്മ്യതിലപിഷ്ടവിരൂഢകൈഃ| മദ്യരൂക്ഷാതിമാത്രാന്നൈരര്ശോഭിഃ സ്നേഹവിഭ്രമാത്||൨|| കൃമിഭ്യോ വേഗരോധാച്ച തദ്വിധൈഃ കുപിതോऽനിലഃ| വിസ്രംസയത്യധോऽബ്ധാതും ഹത്വാ തേനൈവ ചാനലമ്||൩|| വ്യാപദ്യാനുശകൃത്കോഷ്ഠം പുരീഷം ദ്രവതാം നയന്| പ്രകല്പതേऽതിസാരായ|൪|
| स सुतरां जायतेऽत्यम्बुपानतः||१|| कृशशुष्कामिषासात्म्यतिलपिष्टविरूढकैः| मद्यरूक्षातिमात्रान्नैरर्शोभिः स्नेहविभ्रमात्||२|| कृमिभ्यो वेगरोधाच्च तद्विधैः कुपितोऽनिलः| विस्रंसयत्यधोऽब्धातुं हत्वा तेनैव चानलम्||३|| व्यापद्यानुशकृत्कोष्ठं पुरीषं द्रवतां नयन्| प्रकल्पतेऽतिसाराय|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya pUrvarUpam (4-5) · Śloka 5
| ലക്ഷണം തസ്യ ഭാവിനഃ||൪|| തോദോ ഹൃദ്ഗുദകോഷ്ഠേഷു ഗാത്രസാദോ മലഗ്രഹഃ| ആധ്മാനമവിപാകശ്ച|൫|
| लक्षणं तस्य भाविनः||४|| तोदो हृद्गुदकोष्ठेषु गात्रसादो मलग्रहः| आध्मानमविपाकश्च|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajAnAM lakShaNam (5-7) · Śloka 7
| തത്ര വാതേന വിഡ്ജലമ്||൫|| അല്പാല്പം ശബ്ദശൂലാഢ്യം വിബദ്ധമുപവേശ്യതേ| രൂക്ഷം സഫേനമച്ഛം ച ഗ്രഥിതം വാ മുഹുര്മുഹുഃ||൬|| തഥാ ദഗ്ധഗുഡാഭാസം സപിച്ഛാപരികര്തികമ്| ശുഷ്കാസ്യോ ഭ്രഷ്ടപായുശ്ച ഹൃഷ്ടരോമാ വിനിഷ്ടനന്||൭||
| तत्र वातेन विड्जलम्||५|| अल्पाल्पं शब्दशूलाढ्यं विबद्धमुपवेश्यते| रूक्षं सफेनमच्छं च ग्रथितं वा मुहुर्मुहुः||६|| तथा दग्धगुडाभासं सपिच्छापरिकर्तिकम्| शुष्कास्यो भ्रष्टपायुश्च हृष्टरोमा विनिष्टनन्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajAnAM lakShaNam (8-9) · Śloka 9
പിത്തേന പീതമസിതം ഹാരിദ്രം ശാദ്വലപ്രഭമ്| സരക്തമതിദുര്ഗന്ധം തൃണ്മൂര്ച്ഛാസ്വേദദാഹവാന്||൮|| സശൂലം പായുസന്താപപാകവാന്| |൯|
पित्तेन पीतमसितं हारिद्रं शाद्वलप्रभम्| सरक्तमतिदुर्गन्धं तृण्मूर्च्छास्वेददाहवान्||८|| सशूलं पायुसन्तापपाकवान्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajAnAM lakShaNam (9-11) · Śloka 11
ശ്ലേഷ്മണാ ഘനമ്| പിച്ഛിലം തന്തുമച്ഛ്വേതം സ്നിഗ്ധമാമം കഫാന്വിതമ്||൯|| അഭീക്ഷ്ണം ഗുരു ദുര്ഗന്ധം വിബദ്ധമനുബദ്ധരുക്| നിദ്രാലുരലസോऽന്നദ്വിഡല്പാല്പം സപ്രവാഹികമ്||൧൦|| സരോമഹര്ഷഃ സോത്ക്ലേശോ ഗുരുബസ്തിഗുദോദരഃ| കൃതേऽപ്യകൃതസംജ്ഞശ്ച|൧൧|
श्लेष्मणा घनम्| पिच्छिलं तन्तुमच्छ्वेतं स्निग्धमामं कफान्वितम्||९|| अभीक्ष्णं गुरु दुर्गन्धं विबद्धमनुबद्धरुक्| निद्रालुरलसोऽन्नद्विडल्पाल्पं सप्रवाहिकम्||१०|| सरोमहर्षः सोत्क्लेशो गुरुबस्तिगुदोदरः| कृतेऽप्यकृतसंज्ञश्च|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShasya lakShaNam (11) · Śloka 11
| സര്വാത്മാ സര്വലക്ഷണഃ||൧൧||
| सर्वात्मा सर्वलक्षणः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayajasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
ഭയേന ക്ഷോഭിതേ ചിത്തേ സപിത്തോ ദ്രാവയേച്ഛകൃത്| വായുസ്തതോऽതിസാര്യേത ക്ഷിപ്രമുഷ്ണം ദ്രവം പ്ലവമ്||൧൨|| വാതപിത്തസമം ലിങ്ഗൈരാഹുഃ| |൧൩|
भयेन क्षोभिते चित्ते सपित्तो द्रावयेच्छकृत्| वायुस्ततोऽतिसार्येत क्षिप्रमुष्णं द्रवं प्लवम्||१२|| वातपित्तसमं लिङ्गैराहुः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shokajasya lakShaNam (13) · Śloka 13
തദ്വച്ച ശോകതഃ| |൧൩|
तद्वच्च शोकतः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaNNAmatIsArANAM pratyekaM dvaividhyadvikam (13-14) · Śloka 14
| അതീസാരഃ സമാസേന ദ്വിധാ സാമോ നിരാമകഃ||൧൩|| സാസൃങ്നിരസ്രഃ| |൧൪|
| अतीसारः समासेन द्विधा सामो निरामकः||१३|| सासृङ्निरस्रः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmasya lakShaNam (14) · Śloka 14
തത്രാദ്യേ ഗൌരവാദപ്സു മജ്ജതി| ശകൃദ്ദുര്ഗന്ധമാടോപവിഷ്ടമ്ഭാര്തിപ്രസേകിനഃ||൧൪||
तत्राद्ये गौरवादप्सु मज्जति| शकृद्दुर्गन्धमाटोपविष्टम्भार्तिप्रसेकिनः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmasya lakShaNam (15) · Śloka 15
വിപരീതോ നിരാമസ്തു കഫാത്പക്വോऽപി മജ്ജതി| |൧൫|
विपरीतो निरामस्तु कफात्पक्वोऽपि मज्जति| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogasya nidAnam (15-16) · Śloka 16
അഥ ഗ്രഹണീരോഗം ലക്ഷയതി - - - - | അതീസാരേഷു യോ നാതിയത്നവാന് ഗ്രഹണീഗദഃ||൧൫|| തസ്യ സ്യാദഗ്നിവിധ്വംസകരൈരന്യസ്യ സേവിതൈഃ| |൧൬|
अथ ग्रहणीरोगं लक्षयति - - - - | अतीसारेषु यो नातियत्नवान् ग्रहणीगदः||१५|| तस्य स्यादग्निविध्वंसकरैरन्यस्य सेवितैः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya medakalakShaNam (16-17) · Śloka 17
അതീസാരഗ്രഹണീരോഗയോഃ സമാനാഭാസത്വാത് കോ വിശേഷഃ ? ഇത്യാഹ - - - - | സാമം ശകൃന്നിരാമം വാ ജീര്ണേ യേനാതിസാര്യതേ||൧൬|| സോऽതിസാരോऽതിസരണാദാശുകാരീ സ്വഭാവതഃ| |൧൭|
अतीसारग्रहणीरोगयोः समानाभासत्वात् को विशेषः ? इत्याह - - - - | सामं शकृन्निरामं वा जीर्णे येनातिसार्यते||१६|| सोऽतिसारोऽतिसरणादाशुकारी स्वभावतः| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogasya medakalakShaNam (17-18) · Śloka 18
അഥ ഗ്രഹണീദോഷസ്യ സ്വരൂപം വര്ണയന്നതീസാരാദ്ഭൂയോ മേദമാഹ - - - - | സാമം സാന്നമജീര്ണേऽന്നേ ജീര്ണേ പക്വം തു നൈവ വാ||൧൭|| അകസ്മാദ്വാ മുഹുര്ബദ്ധമകസ്മാച്ഛിഥിലം മുഹുഃ| ചിരകൃദ്ഗ്രഹണീദോഷഃ സഞ്ചയാച്ചോപവേശയേത്||൧൮||
अथ ग्रहणीदोषस्य स्वरूपं वर्णयन्नतीसाराद्भूयो मेदमाह - - - - | सामं सान्नमजीर्णेऽन्ने जीर्णे पक्वं तु नैव वा||१७|| अकस्माद्वा मुहुर्बद्धमकस्माच्छिथिलं मुहुः| चिरकृद्ग्रहणीदोषः सञ्चयाच्चोपवेशयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogashcaturdhA (19) · Śloka 19
സ ചതുര്ധാ പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സന്നിപാതാച്ച ജായതേ| |൧൯|
स चतुर्धा पृथग्दोषैः सन्निपाताच्च जायते| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogasya pUrvarUpam (19-20) · Śloka 20
| പ്രാഗ്രൂപം തസ്യ സദനം ചിരാത്പചനമമ്ലകഃ||൧൯|| പ്രസേകോ വക്ക്രവൈരസ്യമരുചിസ്തൃട് ക്ലമോ ഭ്രമഃ| ആനദ്ധോദരതാ ഛര്ദിഃ കര്ണക്ഷ്വേഡോऽന്ത്രകൂജനമ്||൨൦||
| प्राग्रूपं तस्य सदनं चिरात्पचनमम्लकः||१९|| प्रसेको वक्क्रवैरस्यमरुचिस्तृट् क्लमो भ्रमः| आनद्धोदरता छर्दिः कर्णक्ष्वेडोऽन्त्रकूजनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIrogasya sAmAnyalakShaNam (21) · Śloka 21
സാമാന്യം ലക്ഷണം കാര്ശ്യം ധൂമകസ്തമകോ ജ്വരഃ| മൂര്ച്ഛാ ശിരോരുഗ്വിഷ്ടമ്ഭഃ ശ്വയഥുഃ കരപാദയോഃ||൨൧||
सामान्यं लक्षणं कार्श्यं धूमकस्तमको ज्वरः| मूर्च्छा शिरोरुग्विष्टम्भः श्वयथुः करपादयोः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajasya lakShaNam (22-25) · Śloka 25
തത്രാനിലാത്താലുശോഷസ്തിമിരം കര്ണയോഃ സ്വനഃ| പാര്ശ്വോരുവങ്ക്ഷണഗ്രീവാരുജാऽഭീക്ഷ്ണം വിഷൂചികാ||൨൨|| രസേഷു ഗൃദ്ധിഃ സര്വേഷു ക്ഷുത്തൃഷ്ണാ പരികര്തികാ| ജീര്ണേ ജീര്യതി ചാധ്മാനം ഭുക്തേ സ്വാസ്ഥ്യം സമശ്നുതേ||൨൩|| വാതഹൃദ്രോഗഗുല്മാര്ശഃപ്ലീഹപാണ്ഡുത്വശങ്കിതഃ| ചിരാദ്ദുഃഖം ദ്രവം ശുഷ്കം തന്വാമം ശബ്ദഫേനവത്||൨൪|| പുനഃപുനഃ സൃജേദ്വര്ചഃ പായുരുക്ശ്വാസകാസവാന്| |൨൫|
तत्रानिलात्तालुशोषस्तिमिरं कर्णयोः स्वनः| पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुजाऽभीक्ष्णं विषूचिका||२२|| रसेषु गृद्धिः सर्वेषु क्षुत्तृष्णा परिकर्तिका| जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते||२३|| वातहृद्रोगगुल्मार्शःप्लीहपाण्डुत्वशङ्कितः| चिराद्दुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत्||२४|| पुनःपुनः सृजेद्वर्चः पायुरुक्श्वासकासवान्| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasya lakShaNam (25-26) · Śloka 26
| പിത്തേന നീലപീതാഭം പീതാഭഃ സൃജതി ദ്രവമ്||൨൫|| പൂത്യമ്ലോദ്ഗാരഹൃത്കണ്ഠദാഹാരുചിതൃഡര്ദിതഃ| |൨൬|
| पित्तेन नीलपीताभं पीताभः सृजति द्रवम्||२५|| पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasya lakShaNam (26-29) · Śloka 29
| ശ്ലേഷ്മണാ പച്യതേ ദുഃഖമന്നം ഛര്ദിരരോചകഃ||൨൬|| ആസ്യോപദേഹേനിഷ്ഠീവകാസഹൃല്ലാസപീനസാഃ| ഹൃദയം മന്യതേ സ്ത്യാനമുദരം സ്തിമിതം ഗുരു||൨൭|| ഉദ്ഗാരോ ദുഷ്ടമധുരഃ സദനം സ്ത്രീഷ്വഹര്ഷണമ്| ഭിന്നാമശ്ലേഷ്മസംസൃഷ്ടഗുരുവര്ചഃപ്രവര്തനമ്||൨൮|| അകൃശസ്യാപി ദൌര്ബല്യമ്| |൨൯|
| श्लेष्मणा पच्यते दुःखमन्नं छर्दिररोचकः||२६|| आस्योपदेहेनिष्ठीवकासहृल्लासपीनसाः| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरु||२७|| उद्गारो दुष्टमधुरः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम्| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम्||२८|| अकृशस्यापि दौर्बल्यम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajasya lakShaNam (29) · Śloka 29
സര്വജേ സര്വസങ്കരഃ| |൨൯|
सर्वजे सर्वसङ्करः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAdyAstrayo~agnayo~api grahaNIdoShAH (29-30) · Śloka 30
| വിഭാഗേऽങ്ഗസ്യ യേ ചോക്താ വിഷമാദ്യാസ്ത്രയോऽഗ്നയഃ||൨൯|| തേऽപി സ്യുര്ഗ്രഹണീദോഷാഃ| |൩൦|
| विभागेऽङ्गस्य ये चोक्ता विषमाद्यास्त्रयोऽग्नयः||२९|| तेऽपि स्युर्ग्रहणीदोषाः| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samo~agniH svAsthyadaH (30) · Śloka 30
സമസ്തു സ്വാസ്ഥ്യകാരണമ്| |൩൦|
समस्तु स्वास्थ्यकारणम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau mahArogAH (8) · Śloka 8
വാതവ്യാധ്യശ്മരീകുഷ്ഠമേഹോദരഭഗന്ദരാഃ| അര്ശാംസി ഗ്രഹണീത്യഷ്ടൌ മഹാരോഗാഃ സുദുസ്തരാഃ||൩൦|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേऽതീസാരഗ്രഹണീദോഷനിദാനം നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮||
वातव्याध्यश्मरीकुष्ठमेहोदरभगन्दराः| अर्शांसि ग्रहणीत्यष्टौ महारोगाः सुदुस्तराः||३०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थानेऽतीसारग्रहणीदोषनिदानं नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon