Adhikarana mUtrAghAtanidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
అతీసారగ్రహణీరోగనిదనానంతరం మూత్రాఘాతనిదానమేకసంబంధనత్వాదుచ్యత ఇత్యాహ - - - - అథాతో మూత్రాఘాతనిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే)||2||
अतीसारग्रहणीरोगनिदनानन्तरं मूत्राघातनिदानमेकसम्बन्धनत्वादुच्यत इत्याह - - - - अथातो मूत्राघातनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastyAdaya ekasambandhanAH (1) · Śloka 1
బస్తిబస్తిశిరోమేఢ్రకటీవృషణపాయవః| ఏకసంబంధనాః ప్రోక్తా గుదాస్థివివరాశ్రయాః||1||
बस्तिबस्तिशिरोमेढ्रकटीवृषणपायवः| एकसम्बन्धनाः प्रोक्ता गुदास्थिविवराश्रयाः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAghAtasaMprAptiH (2-3) · Śloka 3
నను, అత్ర మూత్రాశ్రితా దోషా అవశ్యం బస్తిం ప్రాప్య వికుర్వతే| బస్తేశ్చాధోముఖత్వాన్మూత్రాంతఃప్రవేశో బస్తిముఖేన న సంభావ్యతే, తస్మాన్మూత్రాఘాతానుత్పత్తిరేవ, ఇత్యాశంక్యాహ - - - - అధోముఖోఽపి బస్తిర్హి మూత్రవాహిసిరాముఖైః| పార్శ్వేభ్యః పూర్యతే సూక్ష్మైః స్యందమానైరనారతం||2|| యైస్తైరేవ ప్రవిశ్యైనం దోషాః కుర్వంతి వింశతిం| మూత్రాఘాతాన్ ప్రమేహాంశ్చ కృచ్ఛ్రాన్మర్మసమాశ్రయాన్||3||
ननु, अत्र मूत्राश्रिता दोषा अवश्यं बस्तिं प्राप्य विकुर्वते| बस्तेश्चाधोमुखत्वान्मूत्रान्तःप्रवेशो बस्तिमुखेन न सम्भाव्यते, तस्मान्मूत्राघातानुत्पत्तिरेव, इत्याशङ्क्याह - - - - अधोमुखोऽपि बस्तिर्हि मूत्रवाहिसिरामुखैः| पार्श्वेभ्यः पूर्यते सूक्ष्मैः स्यन्दमानैरनारतम्||२|| यैस्तैरेव प्रविश्यैनं दोषाः कुर्वन्ति विंशतिम्| मूत्राघातान् प्रमेहांश्च कृच्छ्रान्मर्मसमाश्रयान्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajasya lakShaNam (4) · Śloka 4
బస్తివంక్షణమేడ్రార్తియుక్తోఽల్పాల్పం ముహుర్ముహుః| మూత్రయేద్వాతజే కృచ్ఛ్రే|4|
बस्तिवङ्क्षणमेड्रार्तियुक्तोऽल्पाल्पं मुहुर्मुहुः| मूत्रयेद्वातजे कृच्छ्रे|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasya lakShaNam (4-5) · Śloka 5
| పైత్తే పీతం సదాహరుక్||4|| రక్తం వా| |5|
| पैत्ते पीतं सदाहरुक्||४|| रक्तं वा| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasya lakShaNam (5) · Śloka 5
కఫజే బస్తిమేడ్రగౌరవశోఫవాన్| సపిచ్ఛం సవిబంధం చ|5|
कफजे बस्तिमेड्रगौरवशोफवान्| सपिच्छं सविबन्धं च|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajasya lakShaNam (5) · Śloka 5
| సర్వైః సర్వాత్మకం మలైః||5||
| सर्वैः सर्वात्मकं मलैः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarIsaMprAptiH (6-7) · Śloka 7
ఇదానీమశ్మరీం లక్షయతి - - - - యదా వాయుర్ముఖం బస్తేరావృత్య పరిశోషయేత్| మూత్రం సపిత్తం సకఫం సశుక్రం వా తదా క్రమాత్||6|| సంజాయతేఽశ్మరీ ఘోరా పిత్తాద్గోరివ రోచనా| శ్లేష్మాశ్రయా చ సర్వా స్యాత్|7|
इदानीमश्मरीं लक्षयति - - - - यदा वायुर्मुखं बस्तेरावृत्य परिशोषयेत्| मूत्रं सपित्तं सकफं सशुक्रं वा तदा क्रमात्||६|| सञ्जायतेऽश्मरी घोरा पित्ताद्गोरिव रोचना| श्लेष्माश्रया च सर्वा स्यात्|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmaryAH pUrvarUpam (7-8) · Śloka 8
| అథాస్యాః పూర్వలక్షణం||7|| బస్త్యాధ్మానం తదాసన్నదేశేషు పరితోఽతిరుక్| మూత్రే చ బస్తగంధత్వం మూత్రకృచ్ఛ్రం జ్వరోఽరుచిః||8||
| अथास्याः पूर्वलक्षणम्||७|| बस्त्याध्मानं तदासन्नदेशेषु परितोऽतिरुक्| मूत्रे च बस्तगन्धत्वं मूत्रकृच्छ्रं ज्वरोऽरुचिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmaryAH sAmAnyalakShaNam (9-10) · Śloka 10
సామాన్యలింగం రుడ్నాభిసేవనీబస్తిమూర్ధసు| విశీర్ణధారం మూత్రం స్యాత్తయా మార్గనిరోధనే||9|| తహ్యపాయాత్సుఖం మేహేదచ్ఛం గోమేదకోపమం| తత్సంక్షోభాత్క్షతే సాస్రమాయాసాచ్చాతిరుగ్భవేత్||10||
सामान्यलिङ्गं रुड्नाभिसेवनीबस्तिमूर्धसु| विशीर्णधारं मूत्रं स्यात्तया मार्गनिरोधने||९|| तह्यपायात्सुखं मेहेदच्छं गोमेदकोपमम्| तत्सङ्क्षोभात्क्षते सास्रमायासाच्चातिरुग्भवेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajAyA lakShaNam (11-12) · Śloka 12
తత్ర వాతాద్భృశార్త్యార్తో దంతాన్ ఖాదతి వేపతే| మృద్గాతి మేహనం నాభిం పీడయత్యనిశం క్వణన్||11|| సానిలం ముంచతి శకృన్ముహుర్మేహతి బిందుశః| శ్యావా రూక్షాఽశ్మరీ చాస్య స్యాచ్చితా కంటకైరివ||12||
तत्र वाताद्भृशार्त्यार्तो दन्तान् खादति वेपते| मृद्गाति मेहनं नाभिं पीडयत्यनिशं क्वणन्||११|| सानिलं मुञ्चति शकृन्मुहुर्मेहति बिन्दुशः| श्यावा रूक्षाऽश्मरी चास्य स्याच्चिता कण्टकैरिव||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajAyA lakShaNam (13) · Śloka 13
పిత్తేన దహ్యతే బస్తిః పచ్యమాన ఇవోష్మవాన్| భల్లాతకాస్థిసంస్థానా రక్తా పీతాఽసితాఽశ్మరీ||13||
पित्तेन दह्यते बस्तिः पच्यमान इवोष्मवान्| भल्लातकास्थिसंस्थाना रक्ता पीताऽसिताऽश्मरी||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajAyA lakShaNam (14) · Śloka 14
బస్తిర్నిస్తుద్యత ఇవ శ్లేష్మణా శీతలో గురుః| అశ్మరీ మహతీ శ్లక్ష్ణా మధువర్ణాఽథవా సితా||14||
बस्तिर्निस्तुद्यत इव श्लेष्मणा शीतलो गुरुः| अश्मरी महती श्लक्ष्णा मधुवर्णाऽथवा सिता||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana etAstisro bAlAnAM bhavanti (15) · Śloka 15
ఏతా భవంతి బాలానాం తేషామేవ చ భూయసా| ఆశ్రయోపచయాల్పత్వాద్గ్రహణాహరణే సుఖాః||15||
एता भवन्ति बालानां तेषामेव च भूयसा| आश्रयोपचयाल्पत्वाद्ग्रहणाहरणे सुखाः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrAshmarI mahatAmeva, shukrAshmaryAH saMprAptiH, shukrAshmaryAH lakShaNam (16-18) · Śloka 18
శుక్రాశ్మరీ తు మహతాం జాయతే శుక్రధారణాత్| స్థానాచ్చ్యుతమముక్తం హి ముష్కయోరంతరేఽనిలః||16|| శోషయత్యుపసంగృహ్య శుక్రం తచ్ఛుష్కమశ్మరీ| బస్తిరుక్కృచ్ఛ్రమూత్రత్వముష్కశ్వయథుకారిణీ||17|| తస్యాముత్పన్నమాత్రాయాం శుక్రమేతి విలీయతే| పీడితే త్వవకాశేఽస్మిన్|18|
शुक्राश्मरी तु महतां जायते शुक्रधारणात्| स्थानाच्च्युतममुक्तं हि मुष्कयोरन्तरेऽनिलः||१६|| शोषयत्युपसङ्गृह्य शुक्रं तच्छुष्कमश्मरी| बस्तिरुक्कृच्छ्रमूत्रत्वमुष्कश्वयथुकारिणी||१७|| तस्यामुत्पन्नमात्रायां शुक्रमेति विलीयते| पीडिते त्ववकाशेऽस्मिन्|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarAyAH lakShaNam (18-19) · Śloka 19
| అశ్మర్యేవ చ శర్కరా||18|| అణుశో వాయునా భిన్నా సా త్వస్మిన్ననులోమగే| నిరేతి సహ మూత్రేణ ప్రతిలోమే విబధ్యతే||19||
| अश्मर्येव च शर्करा||१८|| अणुशो वायुना भिन्ना सा त्वस्मिन्ननुलोमगे| निरेति सह मूत्रेण प्रतिलोमे विबध्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabasteH lakShaNam (20-23) · Śloka 23
అథ వాతబస్త్యాదీనాహ - - - - మూత్రసంధారిణః కుర్యాద్బుద్ధ్వా బస్తేర్ముఖం మరుత్| మూత్రసంగం రుజం కండూం కదాచిచ్చ స్వధామతః||20|| ప్రచ్యావ్య బస్తిముద్వృత్తం గర్భాభం స్థూలవిప్లుతం| కరోతి తత్ర రుగ్దాహస్పందనోద్వేష్టనాని చ||21|| బిందుశశ్చ ప్రవర్తేత మూత్రం బస్తౌ తు పీడతే| ధారయా ద్వివిధోఽప్యేష వాతబస్తిరితి స్మృతః||22|| దుస్తరో దుస్తరతరో ద్వితీయః ప్రబలానిలః| |23|
अथ वातबस्त्यादीनाह - - - - मूत्रसन्धारिणः कुर्याद्बुद्ध्वा बस्तेर्मुखं मरुत्| मूत्रसङ्गं रुजं कण्डूं कदाचिच्च स्वधामतः||२०|| प्रच्याव्य बस्तिमुद्वृत्तं गर्भाभं स्थूलविप्लुतम्| करोति तत्र रुग्दाहस्पन्दनोद्वेष्टनानि च||२१|| बिन्दुशश्च प्रवर्तेत मूत्रं बस्तौ तु पीडते| धारया द्विविधोऽप्येष वातबस्तिरिति स्मृतः||२२|| दुस्तरो दुस्तरतरो द्वितीयः प्रबलानिलः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAShThIlAyAH lakShaNam (23-24) · Śloka 24
| శకృన్మార్గస్య బస్తేశ్చ వాయురంతరమాశ్రితః||23|| అష్ఠీలాభం ఘనం గ్రంథిం కరోత్యచలమున్నతం| వాతాష్ఠీలేతి సాఽఽధ్మానవిణ్మూత్రానిలసంగకృత్||24||
| शकृन्मार्गस्य बस्तेश्च वायुरन्तरमाश्रितः||२३|| अष्ठीलाभं घनं ग्रन्थिं करोत्यचलमुन्नतम्| वाताष्ठीलेति साऽऽध्मानविण्मूत्रानिलसङ्गकृत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakuNDalikAyAH lakShaNam (25-26) · Śloka 26
విగుణః కండలీభూతో బస్తౌ తీవ్రవ్యథోఽనిలః| ఆవిధ్య మూత్రం భ్రమతి సస్తంభోద్వేష్టగౌరవః||25|| మూత్రమల్పాల్పమథవా విముంచతి శకృత్సృజన్| వాతకుండలికేత్యేషా|26|
विगुणः कण्डलीभूतो बस्तौ तीव्रव्यथोऽनिलः| आविध्य मूत्रं भ्रमति सस्तम्भोद्वेष्टगौरवः||२५|| मूत्रमल्पाल्पमथवा विमुञ्चति शकृत्सृजन्| वातकुण्डलिकेत्येषा|२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAtItasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27
| మూత్రం తు విధృతం చిరం||26|| న నిరేతి విబద్ధం వా మూత్రాతీతం తదల్పరుక్| |27|
| मूत्रं तु विधृतं चिरम्||२६|| न निरेति विबद्धं वा मूत्रातीतं तदल्परुक्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrajaTharasya lakShaNam (27-29) · Śloka 29
| విధారణాత్ప్రతిహితం వాతోదావర్తితం యదా||27|| నాభేరధస్తాదుదరం మూత్రమాపూరయేత్తదా| కుర్యాత్తీవ్రరుగాధ్మానమపక్తిం మలసంగ్రహం||28|| తన్మూత్రజఠరం| |29|
| विधारणात्प्रतिहितं वातोदावर्तितं यदा||२७|| नाभेरधस्तादुदरं मूत्रमापूरयेत्तदा| कुर्यात्तीव्ररुगाध्मानमपक्तिं मलसङ्ग्रहम्||२८|| तन्मूत्रजठरम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrotsa~ggasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30
ఛిద్రవైగుణ్యేనానిలేన వా| ఆక్షిప్తమల్పం మూత్రం తద్బస్తౌ నాలేఽథవా మణౌ||29|| స్థిత్వా స్రవేచ్ఛనైః పశ్చాత్సరుజం వాఽథ నీరుజం| మూత్రోత్సంగః స విచ్ఛిన్నతచ్ఛేషగురుశేఫసః||30||
छिद्रवैगुण्येनानिलेन वा| आक्षिप्तमल्पं मूत्रं तद्बस्तौ नालेऽथवा मणौ||२९|| स्थित्वा स्रवेच्छनैः पश्चात्सरुजं वाऽथ नीरुजम्| मूत्रोत्सङ्गः स विच्छिन्नतच्छेषगुरुशेफसः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtragrantheH lakShaNam (31) · Śloka 31
అంతర్బస్తిముఖే వృత్తః స్థిరోఽల్పః సహసా భవేత్| అశ్మరీతుల్యరుక్ గ్రంథిర్మూత్రగ్రంథిః స ఉచ్యతే||31||
अन्तर्बस्तिमुखे वृत्तः स्थिरोऽल्पः सहसा भवेत्| अश्मरीतुल्यरुक् ग्रन्थिर्मूत्रग्रन्थिः स उच्यते||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrashukrasya lakShaNam (32-33) · Śloka 33
మూత్రితస్య స్త్రియం యాతో వాయునా శుక్రముద్ధతం| స్థానాచ్చ్యుతం మూత్రయతః ప్రాక్ పశ్చాద్వా ప్రవర్తతే||32|| భస్మోదకప్రతీకాశం మూత్రశుక్రం తదుచ్యతే| |33|
मूत्रितस्य स्त्रियं यातो वायुना शुक्रमुद्धतम्| स्थानाच्च्युतं मूत्रयतः प्राक् पश्चाद्वा प्रवर्तते||३२|| भस्मोदकप्रतीकाशं मूत्रशुक्रं तदुच्यते| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDvighAtasya lakShaNam (33-34) · Śloka 34
| రూక్షదుర్బలయోర్వాతాదుదావర్తం శకృద్యదా||33|| మూత్రస్రోతోఽనుపర్యేతి సంసృష్టం శకృతా తదా| మూత్రం విట్తుల్యగంధం స్యాద్విడ్విఘాతం తమాదిశేత్||34||
| रूक्षदुर्बलयोर्वातादुदावर्तं शकृद्यदा||३३|| मूत्रस्रोतोऽनुपर्येति संसृष्टं शकृता तदा| मूत्रं विट्तुल्यगन्धं स्याद्विड्विघातं तमादिशेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNavAtasya lakShaNam (35-36) · Śloka 36
పిత్తం వ్యాయామతీక్ష్ణోష్ణభోజనాధ్వాతపాదిభిః| ప్రవృద్ధం వాయునా క్షిప్తం బస్త్యుపస్థార్తిదాహవత్||35|| మూత్రం ప్రవర్తయేత్పీతం సరక్తం రక్తమేవ వా| ఉష్ణం పునఃపునః కృచ్ఛ్రాదుష్ణవాతం వదంతి తం||36||
पित्तं व्यायामतीक्ष्णोष्णभोजनाध्वातपादिभिः| प्रवृद्धं वायुना क्षिप्तं बस्त्युपस्थार्तिदाहवत्||३५|| मूत्रं प्रवर्तयेत्पीतं सरक्तं रक्तमेव वा| उष्णं पुनःपुनः कृच्छ्रादुष्णवातं वदन्ति तम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrakShayasya lakShaNam (37) · Śloka 37
రూక్షస్య క్లాంతదేహస్య బస్తిస్థౌ పిత్తమారుతౌ| మూత్రక్షయం సరుగ్దాహం జనయేతాం తదాహ్వయం||37||
रूक्षस्य क्लान्तदेहस्य बस्तिस्थौ पित्तमारुतौ| मूत्रक्षयं सरुग्दाहं जनयेतां तदाह्वयम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrasAdasya lakShaNam (38-39) · Śloka 39
పిత్తం కఫో ద్వావపి వా సంహన్యేతేఽనిలేన చేత్| కృచ్ఛ్రాన్మూత్రం తదా పీతం రక్తం శ్వేతం ఘనం సృజేత్||38|| సదాహం రోచనాశంఖచూర్ణవర్ణం భవేచ్చ తత్| శుష్కం సమస్తవర్ణం వా మూత్రసాదం వదంతి తం||39||
पित्तं कफो द्वावपि वा संहन्येतेऽनिलेन चेत्| कृच्छ्रान्मूत्रं तदा पीतं रक्तं श्वेतं घनं सृजेत्||३८|| सदाहं रोचनाशङ्खचूर्णवर्णं भवेच्च तत्| शुष्कं समस्तवर्णं वा मूत्रसादं वदन्ति तम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrapravRuttijAnAmupasaMhAraH (9) · Śloka 9
ఇతి విస్తరతః ప్రోక్తా రోగా మూత్రాప్రవృత్తిజాః| నిదానలక్షణైరూర్ధ్వం వక్ష్యంతేఽతిప్రవృత్తిజాః||40|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం తృతీయే నిదానస్థానే మూత్రాఘాతనిదానం నామ నవమోఽధ్యాయః||9||
इति विस्तरतः प्रोक्ता रोगा मूत्राप्रवृत्तिजाः| निदानलक्षणैरूर्ध्वं वक्ष्यन्तेऽतिप्रवृत्तिजाः||४०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने मूत्राघातनिदानं नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon