Adhikarana sarvaroganidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
তেষাং চ প্রকোপকারণমস্মিন্নির্দিশ্যত ইত্যাহ - অথাতঃ সর্বরোগনিদানং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| গদ্যসূত্রে||২||
तेषां च प्रकोपकारणमस्मिन्निर्दिश्यत इत्याह - अथातः सर्वरोगनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogaparyAyAH (1) · Śloka 1
তত্র রোগাণাং সামান্যং নিদানং বিভণিষুস্তাবদ্রোগাণামেব পর্যাযান্ বদতি| রোগপর্যাযশ্রবণেন হি শিষ্যাণাং তত্র তত্র শাস্ত্রপ্রদেশেষু সম্মোহো ন ভবতি রোগঃ পাপ্মা জ্বরো ব্যাধির্বিকারো দুঃখমামযঃ| যক্ষ্মাতঙ্কগদাবাধাঃ শব্দাঃ পর্যাযবাচিনঃ||১||
तत्र रोगाणां सामान्यं निदानं बिभणिषुस्तावद्रोगाणामेव पर्यायान् वदति| रोगपर्यायश्रवणेन हि शिष्याणां तत्र तत्र शास्त्रप्रदेशेषु सम्मोहो न भवति रोगः पाप्मा ज्वरो व्याधिर्विकारो दुःखमामयः| यक्ष्मातङ्कगदाबाधाः शब्दाः पर्यायवाचिनः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogavij~jAnaBedAH (2) · Śloka 2
নিদানং পূর্বরূপাণি রূপাণ্যুপশযস্তথা| সম্প্রাপ্তিশ্চেতি বিজ্ঞানং রোগাণাং পঞ্চধা স্মৃতম্||২||
निदानं पूर्वरूपाणि रूपाण्युपशयस्तथा| सम्प्राप्तिश्चेति विज्ञानं रोगाणां पञ्चधा स्मृतम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnaparyAyAH (3) · Śloka 3
নিমিত্তহেত্বাযতনপ্রত্যযোত্থানকারণৈঃ| নিদানমাহুঃ পর্যাযৈঃ|৩|
निमित्तहेत्वायतनप्रत्ययोत्थानकारणैः| निदानमाहुः पर्यायैः|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpalakShaNam (3-4) · Śloka 4
| প্রাগ্রূপং যেন লক্ষ্যতে||৩|| উত্পিত্সুরামযো দোষবিশেষেণানধিষ্ঠিতঃ| |৪|
| प्राग्रूपं येन लक्ष्यते||३|| उत्पित्सुरामयो दोषविशेषेणानधिष्ठितः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpasya sAmAnyarUpatvam (4) · Śloka 4
অত এবাহ | লিঙ্গমব্যক্তমল্পত্বাদ্ব্যাধীনাং তদ্যথাযথম্||৪||
अत एवाह | लिङ्गमव्यक्तमल्पत्वाद्व्याधीनां तद्यथायथम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpalakShaNam (5) · Śloka 5
ইদানীং রূপং লক্ষযিতুমাহ তদেব ব্যক্ততাং যাতং রূপমিত্যভিধীযতে| সংস্থানং ব্যঞ্জনং লিঙ্গং লক্ষণং চিহ্নমাকৃতিঃ||৫||
इदानीं रूपं लक्षयितुमाह तदेव व्यक्ततां यातं रूपमित्यभिधीयते| संस्थानं व्यञ्जनं लिङ्गं लक्षणं चिह्नमाकृतिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upaSayalakShaNam (6-7) · Śloka 7
হেতুব্যাধিবিপর্যস্তবিপর্যস্তার্থকারিণাম্| ঔষধান্নবিহারাণামুপযোগং সুখাবহম্||৬|| বিদ্যাদুপশযং ব্যাধেঃ স হি সাত্ম্যমিতি স্মৃতঃ| |৭|
हेतुव्याधिविपर्यस्तविपर्यस्तार्थकारिणाम्| औषधान्नविहाराणामुपयोगं सुख़ावहम्||६|| विद्यादुपशयं व्याधेः स हि सात्म्यमिति स्मृतः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupaSayalakShaNam (7) · Śloka 7
উপশযলক্ষণকথনপ্রস্তাবাদনুপশযোঽপি লক্ষ্য ইত্যাহ | বিপরীতোঽনুপশযো ব্যাধ্যসাত্ম্যাভিসংজ্ঞিতঃ||৭||
उपशयलक्षणकथनप्रस्तावादनुपशयोऽपि लक्ष्य इत्याह | विपरीतोऽनुपशयो व्याध्यसात्म्याभिसंज्ञितः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMprAptilakShaNam (8) · Śloka 8
নিদানপ্রাগ্রূপরূপোপশযানুক্ত্বা, সম্প্রতি সম্প্রাপ্তিং লক্ষযিতুমাহ যথাদুষ্টেন দোষেণ যথা চানুবিসর্পতা| নির্বৃত্তিরামযস্যাসৌ সম্প্রাপ্তির্জাতিরাগতিঃ||৮||
निदानप्राग्रूपरूपोपशयानुक्त्वा, सम्प्रति सम्प्राप्तिं लक्षयितुमाह यथादुष्टेन दोषेण यथा चानुविसर्पता| निर्वृत्तिरामयस्यासौ सम्प्राप्तिर्जातिरागतिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMprAptiBedAH (9-11) · Śloka 11
সঙ্খ্যাবিকল্পপ্রাধান্যবলকালবিশেষতঃ| সা ভিদ্যতে, যথাঽত্রৈব বক্ষ্যন্তেঽষ্টৌ জ্বরা ইতি||৯|| দোষাণাং সমবেতানাং বিকল্পোংঽশাংশকল্পনা| স্বাতন্ত্র্যপারতন্ত্র্যাভ্যাং ব্যাধেঃ প্রাধান্যমাদিশেত্||১০|| হেত্বাদিকার্ত্স্ন্যাবযবৈর্বলাবলবিশেষণম্| নক্তংদিনর্তুভুক্তাংশৈর্ব্যাধিকালো যথামলম্||১১||
सङ्ख्याविकल्पप्राधान्यबलकालविशेषतः| सा भिद्यते, यथाऽत्रैव वक्ष्यन्तेऽष्टौ ज्वरा इति||९|| दोषाणां समवेतानां विकल्पोंऽशांशकल्पना| स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां व्याधेः प्राधान्यमादिशेत्||१०|| हेत्वादिकार्त्स्न्यावयवैर्बलाबलविशेषणम्| नक्तंदिनर्तुभुक्तांशैर्व्याधिकालो यथामलम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iti samAsena nidAnArthaH (12) · Śloka 12
ইতি প্রোক্তো নিদানার্থঃ| |১২|
इति प्रोक्तो निदानार्थः| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya vistareNopadeSaH (12) · Śloka 12
অত এবাহ - তং ব্যাসেনোপদেক্ষ্যতি| |১২|
अत एवाह - तं व्यासेनोपदेक्ष्यति| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAmeva rogANAM nidAnam (12-13) · Śloka 13
| সর্বেষামেব রোগাণাং নিদানং কুপিতা মলাঃ||১২|| তত্প্রকোপস্য তু প্রোক্তং বিবিধাহিতসেবনম্| |১৩|
| सर्वेषामेव रोगाणां निदानं कुपिता मलाः||१२|| तत्प्रकोपस्य तु प्रोक्तं विविधाहितसेवनम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShANAM prakopasya nidAnam (13) · Śloka 13
কিং তত্ ? ইত্যাহ- | অহিতং ত্রিবিধো যোগস্ত্রযাণাং প্রাগুদাহৃতঃ||১৩||
किं तत् ? इत्याह- | अहितं त्रिविधो योगस्त्रयाणां प्रागुदाहृतः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaprakopasya nidAnam (14-15) · Śloka 15
ইদানীং বাতাদীনামন্নপানবিহারসহিতং কোপকারণমাহ তিক্তোষণকষাযাল্পরূক্ষপ্রমিতভোজনৈঃ| ধারণোদীরণনিশাজাগরাত্যুচ্চভাষণৈঃ||১৪|| ক্রিযাতিযোগভীশোকচিন্তাব্যাযামমৈথুনৈঃ| গ্রীষ্মাহোরাত্রিভুক্তান্তে প্রকুপ্যতি সমীরণঃ||১৫||
इदानीं वातादीनामन्नपानविहारसहितं कोपकारणमाह तिक्तोषणकषायाल्परूक्षप्रमितभोजनैः| धारणोदीरणनिशाजागरात्युच्चभाषणैः||१४|| क्रियातियोगभीशोकचिन्ताव्यायाममैथुनैः| ग्रीष्माहोरात्रिभुक्तान्ते प्रकुप्यति समीरणः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakopasya nidAnam (16) · Śloka 16
পিত্তং কট্বম্লতীক্ষ্ণোষ্ণপটুক্রোধবিদাহিভিঃ| শরন্মধ্যাহ্নরাত্র্যর্ধবিদাহসমযেষু চ||১৬||
पित्तं कट्वम्लतीक्ष्णोष्णपटुक्रोधविदाहिभिः| शरन्मध्याह्नरात्र्यर्धविदाहसमयेषु च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaprakopasya nidAnam (17-18) · Śloka 18
স্বাদ্বম্ললবণস্নিগ্ধগুর্বভিষ্যন্দিশীতলৈঃ| আস্যাস্বপ্নসুখাজীর্ণদিবাস্বপ্নাতিবৃংহণৈঃ||১৭|| প্রচ্ছর্দনাদ্যযোগেন ভুক্তমাত্রবসন্তযোঃ| পূর্বাহ্ণে পূর্বরাত্রে চ শ্লেষ্মা|১৮|
स्वाद्वम्ललवणस्निग्धगुर्वभिष्यन्दिशीतलैः| आस्यास्वप्नसुख़ाजीर्णदिवास्वप्नातिबृंहणैः||१७|| प्रच्छर्दनाद्ययोगेन भुक्तमात्रवसन्तयोः| पूर्वाह्णे पूर्वरात्रे च श्लेष्मा|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvaprakopasya nidAnam (18) · Śloka 18
| দ্বন্দ্বং তু সঙ্করাত্||১৮||
| द्वन्द्वं तु सङ्करात्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtaprakopasya nidAnam (19-23) · Śloka 23
মিশ্রীভাবাত্সমস্তানাং সন্নিপাতস্তথা পুনঃ| সঙ্কীর্ণাজীর্ণবিষমবিরুদ্ধাধ্যশনাদিভিঃ||১৯|| ব্যাপন্নমদ্যপানীযশুষ্কশাকামমূলকৈঃ| পিণ্যাকমৃদ্যবসুরাপূতিশুষ্ককৃশামিষৈঃ||২০|| দোষত্রযকরৈস্তৈস্তৈস্তথাঽন্নপরিবর্তনাত্| ঋতোর্দুষ্টাত্পুরোবাতাদ্গ্রহাবেশাদ্বিষাদ্গরাত্||২১|| দুষ্টান্নাত্ পর্বতাশ্লেষাদ্গ্রহৈর্জন্মর্ক্ষপীডনাত্| মিথ্যাযোগাচ্চ বিবিধাত্পাপানাং চ নিষেবণাত্||২২|| স্ত্রীণাং প্রসববৈষম্যাত্তথা মিথ্যোপচারতঃ| |২৩|
मिश्रीभावात्समस्तानां सन्निपातस्तथा पुनः| सङ्कीर्णाजीर्णविषमविरुद्धाध्यशनादिभिः||१९|| व्यापन्नमद्यपानीयशुष्कशाकाममूलकैः| पिण्याकमृद्यवसुरापूतिशुष्ककृशामिषैः||२०|| दोषत्रयकरैस्तैस्तैस्तथाऽन्नपरिवर्तनात्| ऋतोर्दुष्टात्पुरोवाताद्ग्रहावेशाद्विषाद्गरात्||२१|| दुष्टान्नात् पर्वताश्लेषाद्ग्रहैर्जन्मर्क्षपीडनात्| मिथ्यायोगाच्च विविधात्पापानां च निषेवणात्||२२|| स्त्रीणां प्रसववैषम्यात्तथा मिथ्योपचारतः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogasaMprAptiH (1) · Śloka 1
প্রতিরোগমিতি ক্রুদ্ধা রোগাধিষ্ঠানগামিনীঃ||২৩|| রসাযনীঃ প্রপদ্যাশু দোষা দেহে বিকুর্বতে| ২৩ ১/২| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং তৃতীযে নিদানস্থানে সর্বরোগনিদানং নাম প্রথমোঽধ্যাযঃ||১||
प्रतिरोगमिति क्रुद्धा रोगाधिष्ठानगामिनीः||२३|| रसायनीः प्रपद्याशु दोषा देहे विकुर्वते| २३ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने सर्वरोगनिदानं नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon