Adhikarana sarvaroganidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
తేషాం చ ప్రకోపకారణమస్మిన్నిర్దిశ్యత ఇత్యాహ - అథాతః సర్వరోగనిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| గద్యసూత్రే||2||
तेषां च प्रकोपकारणमस्मिन्निर्दिश्यत इत्याह - अथातः सर्वरोगनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogaparyAyAH (1) · Śloka 1
తత్ర రోగాణాం సామాన్యం నిదానం బిభణిషుస్తావద్రోగాణామేవ పర్యాయాన్ వదతి| రోగపర్యాయశ్రవణేన హి శిష్యాణాం తత్ర తత్ర శాస్త్రప్రదేశేషు సమ్మోహో న భవతి రోగః పాప్మా జ్వరో వ్యాధిర్వికారో దుఃఖమామయః| యక్ష్మాతంకగదాబాధాః శబ్దాః పర్యాయవాచినః||1||
तत्र रोगाणां सामान्यं निदानं बिभणिषुस्तावद्रोगाणामेव पर्यायान् वदति| रोगपर्यायश्रवणेन हि शिष्याणां तत्र तत्र शास्त्रप्रदेशेषु सम्मोहो न भवति रोगः पाप्मा ज्वरो व्याधिर्विकारो दुःखमामयः| यक्ष्मातङ्कगदाबाधाः शब्दाः पर्यायवाचिनः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogavij~jAnaBedAH (2) · Śloka 2
నిదానం పూర్వరూపాణి రూపాణ్యుపశయస్తథా| సంప్రాప్తిశ్చేతి విజ్ఞానం రోగాణాం పంచధా స్మృతం||2||
निदानं पूर्वरूपाणि रूपाण्युपशयस्तथा| सम्प्राप्तिश्चेति विज्ञानं रोगाणां पञ्चधा स्मृतम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnaparyAyAH (3) · Śloka 3
నిమిత్తహేత్వాయతనప్రత్యయోత్థానకారణైః| నిదానమాహుః పర్యాయైః|3|
निमित्तहेत्वायतनप्रत्ययोत्थानकारणैः| निदानमाहुः पर्यायैः|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpalakShaNam (3-4) · Śloka 4
| ప్రాగ్రూపం యేన లక్ష్యతే||3|| ఉత్పిత్సురామయో దోషవిశేషేణానధిష్ఠితః| |4|
| प्राग्रूपं येन लक्ष्यते||३|| उत्पित्सुरामयो दोषविशेषेणानधिष्ठितः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpasya sAmAnyarUpatvam (4) · Śloka 4
అత ఏవాహ | లింగమవ్యక్తమల్పత్వాద్వ్యాధీనాం తద్యథాయథం||4||
अत एवाह | लिङ्गमव्यक्तमल्पत्वाद्व्याधीनां तद्यथायथम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpalakShaNam (5) · Śloka 5
ఇదానీం రూపం లక్షయితుమాహ తదేవ వ్యక్తతాం యాతం రూపమిత్యభిధీయతే| సంస్థానం వ్యంజనం లింగం లక్షణం చిహ్నమాకృతిః||5||
इदानीं रूपं लक्षयितुमाह तदेव व्यक्ततां यातं रूपमित्यभिधीयते| संस्थानं व्यञ्जनं लिङ्गं लक्षणं चिह्नमाकृतिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upaSayalakShaNam (6-7) · Śloka 7
హేతువ్యాధివిపర్యస్తవిపర్యస్తార్థకారిణాం| ఔషధాన్నవిహారాణాముపయోగం సుఖావహం||6|| విద్యాదుపశయం వ్యాధేః స హి సాత్మ్యమితి స్మృతః| |7|
हेतुव्याधिविपर्यस्तविपर्यस्तार्थकारिणाम्| औषधान्नविहाराणामुपयोगं सुख़ावहम्||६|| विद्यादुपशयं व्याधेः स हि सात्म्यमिति स्मृतः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupaSayalakShaNam (7) · Śloka 7
ఉపశయలక్షణకథనప్రస్తావాదనుపశయోఽపి లక్ష్య ఇత్యాహ | విపరీతోఽనుపశయో వ్యాధ్యసాత్మ్యాభిసంజ్ఞితః||7||
उपशयलक्षणकथनप्रस्तावादनुपशयोऽपि लक्ष्य इत्याह | विपरीतोऽनुपशयो व्याध्यसात्म्याभिसंज्ञितः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMprAptilakShaNam (8) · Śloka 8
నిదానప్రాగ్రూపరూపోపశయానుక్త్వా, సంప్రతి సంప్రాప్తిం లక్షయితుమాహ యథాదుష్టేన దోషేణ యథా చానువిసర్పతా| నిర్వృత్తిరామయస్యాసౌ సంప్రాప్తిర్జాతిరాగతిః||8||
निदानप्राग्रूपरूपोपशयानुक्त्वा, सम्प्रति सम्प्राप्तिं लक्षयितुमाह यथादुष्टेन दोषेण यथा चानुविसर्पता| निर्वृत्तिरामयस्यासौ सम्प्राप्तिर्जातिरागतिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMprAptiBedAH (9-11) · Śloka 11
సంఖ్యావికల్పప్రాధాన్యబలకాలవిశేషతః| సా భిద్యతే, యథాఽత్రైవ వక్ష్యంతేఽష్టౌ జ్వరా ఇతి||9|| ద్Oషాణాం సమవేతానాం వికల్పోంఽశాంశకల్పనా| స్వాతంత్ర్యపారతంత్ర్యాభ్యాం వ్యాధేః ప్రాధాన్యమాదిశేత్||10|| హేత్వాదికార్త్స్న్యావయవైర్బలాబలవిశేషణం| నక్తందినర్తుభుక్తాంశైర్వ్యాధికాలో యథామలం||11||
सङ्ख्याविकल्पप्राधान्यबलकालविशेषतः| सा भिद्यते, यथाऽत्रैव वक्ष्यन्तेऽष्टौ ज्वरा इति||९|| दोषाणां समवेतानां विकल्पोंऽशांशकल्पना| स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां व्याधेः प्राधान्यमादिशेत्||१०|| हेत्वादिकार्त्स्न्यावयवैर्बलाबलविशेषणम्| नक्तंदिनर्तुभुक्तांशैर्व्याधिकालो यथामलम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iti samAsena nidAnArthaH (12) · Śloka 12
ఇతి ప్రోక్తో నిదానార్థః| |12|
इति प्रोक्तो निदानार्थः| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya vistareNopadeSaH (12) · Śloka 12
అత ఏవాహ - తం వ్యాసేనోపదేక్ష్యతి| |12|
अत एवाह - तं व्यासेनोपदेक्ष्यति| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAmeva rogANAM nidAnam (12-13) · Śloka 13
| సర్వేషామేవ రోగాణాం నిదానం కుపితా మలాః||12|| తత్ప్రకోపస్య తు ప్రోక్తం వివిధాహితసేవనం| |13|
| सर्वेषामेव रोगाणां निदानं कुपिता मलाः||१२|| तत्प्रकोपस्य तु प्रोक्तं विविधाहितसेवनम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShANAM prakopasya nidAnam (13) · Śloka 13
కిం తత్ ? ఇత్యాహ- | అహితం త్రివిధో యోగస్త్రయాణాం ప్రాగుదాహృతః||13||
किं तत् ? इत्याह- | अहितं त्रिविधो योगस्त्रयाणां प्रागुदाहृतः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaprakopasya nidAnam (14-15) · Śloka 15
ఇదానీం వాతాదీనామన్నపానవిహారసహితం కోపకారణమాహ తిక్తోషణకషాయాల్పరూక్షప్రమితభోజనైః| ధారణోదీరణనిశాజాగరాత్యుచ్చభాషణైః||14|| క్రియాతియోగభీశోకచింతావ్యాయామమైథునైః| గ్రీష్మాహోరాత్రిభుక్తాంతే ప్రకుప్యతి సమీరణః||15||
इदानीं वातादीनामन्नपानविहारसहितं कोपकारणमाह तिक्तोषणकषायाल्परूक्षप्रमितभोजनैः| धारणोदीरणनिशाजागरात्युच्चभाषणैः||१४|| क्रियातियोगभीशोकचिन्ताव्यायाममैथुनैः| ग्रीष्माहोरात्रिभुक्तान्ते प्रकुप्यति समीरणः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakopasya nidAnam (16) · Śloka 16
పిత్తం కట్వమ్లతీక్ష్ణోష్ణపటుక్రోధవిదాహిభిః| శరన్మధ్యాహ్నరాత్ర్యర్ధవిదాహసమయేషు చ||16||
पित्तं कट्वम्लतीक्ष्णोष्णपटुक्रोधविदाहिभिः| शरन्मध्याह्नरात्र्यर्धविदाहसमयेषु च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaprakopasya nidAnam (17-18) · Śloka 18
స్వాద్వమ్లలవణస్నిగ్ధగుర్వభిష్యందిశీతలైః| ఆస్యాస్వప్నసుఖాజీర్ణదివాస్వప్నాతిబృంహణైః||17|| ప్రచ్ఛర్దనాద్యయోగేన భుక్తమాత్రవసంతయోః| పూర్వాహ్ణే పూర్వరాత్రే చ శ్లేష్మా|18|
स्वाद्वम्ललवणस्निग्धगुर्वभिष्यन्दिशीतलैः| आस्यास्वप्नसुख़ाजीर्णदिवास्वप्नातिबृंहणैः||१७|| प्रच्छर्दनाद्ययोगेन भुक्तमात्रवसन्तयोः| पूर्वाह्णे पूर्वरात्रे च श्लेष्मा|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvaprakopasya nidAnam (18) · Śloka 18
| ద్వంద్వం తు సంకరాత్||18||
| द्वन्द्वं तु सङ्करात्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtaprakopasya nidAnam (19-23) · Śloka 23
మిశ్రీభావాత్సమస్తానాం సన్నిపాతస్తథా పునః| సంకీర్ణాజీర్ణవిషమవిరుద్ధాధ్యశనాదిభిః||19|| వ్యాపన్నమద్యపానీయశుష్కశాకామమూలకైః| పిణ్యాకమృద్యవసురాపూతిశుష్కకృశామిషైః||20|| దోషత్రయకరైస్తైస్తైస్తథాఽన్నపరివర్తనాత్| ఋతోర్దుష్టాత్పురోవాతాద్గ్రహావేశాద్విషాద్గరాత్||21|| దుష్టాన్నాత్ పర్వతాశ్లేషాద్గ్రహైర్జన్మర్క్షపీడనాత్| మిథ్యాయోగాచ్చ వివిధాత్పాపానాం చ నిషేవణాత్||22|| స్త్రీణాం ప్రసవవైషమ్యాత్తథా మిథ్యోపచారతః| |23|
मिश्रीभावात्समस्तानां सन्निपातस्तथा पुनः| सङ्कीर्णाजीर्णविषमविरुद्धाध्यशनादिभिः||१९|| व्यापन्नमद्यपानीयशुष्कशाकाममूलकैः| पिण्याकमृद्यवसुरापूतिशुष्ककृशामिषैः||२०|| दोषत्रयकरैस्तैस्तैस्तथाऽन्नपरिवर्तनात्| ऋतोर्दुष्टात्पुरोवाताद्ग्रहावेशाद्विषाद्गरात्||२१|| दुष्टान्नात् पर्वताश्लेषाद्ग्रहैर्जन्मर्क्षपीडनात्| मिथ्यायोगाच्च विविधात्पापानां च निषेवणात्||२२|| स्त्रीणां प्रसववैषम्यात्तथा मिथ्योपचारतः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogasaMprAptiH (1) · Śloka 1
ప్రతిరోగమితి క్రుద్ధా రోగాధిష్ఠానగామినీః||23|| రసాయనీః ప్రపద్యాశు దోషా దేహే వికుర్వతే| 23 1/2| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం తృతీయే నిదానస్థానే సర్వరోగనిదానం నామ ప్రథమోఽధ్యాయః||1||
प्रतिरोगमिति क्रुद्धा रोगाधिष्ठानगामिनीः||२३|| रसायनीः प्रपद्याशु दोषा देहे विकुर्वते| २३ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने सर्वरोगनिदानं नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon