Adhikarana sarvaroganidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
തേഷാം ച പ്രകോപകാരണമസ്മിന്നിര്ദിശ്യത ഇത്യാഹ - അഥാതഃ സര്വരോഗനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| ഗദ്യസൂത്രേ||൨||
तेषां च प्रकोपकारणमस्मिन्निर्दिश्यत इत्याह - अथातः सर्वरोगनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogaparyAyAH (1) · Śloka 1
തത്ര രോഗാണാം സാമാന്യം നിദാനം ബിഭണിഷുസ്താവദ്രോഗാണാമേവ പര്യായാന് വദതി| രോഗപര്യായശ്രവണേന ഹി ശിഷ്യാണാം തത്ര തത്ര ശാസ്ത്രപ്രദേശേഷു സമ്മോഹോ ന ഭവതി രോഗഃ പാപ്മാ ജ്വരോ വ്യാധിര്വികാരോ ദുഃഖമാമയഃ| യക്ഷ്മാതങ്കഗദാബാധാഃ ശബ്ദാഃ പര്യായവാചിനഃ||൧||
तत्र रोगाणां सामान्यं निदानं बिभणिषुस्तावद्रोगाणामेव पर्यायान् वदति| रोगपर्यायश्रवणेन हि शिष्याणां तत्र तत्र शास्त्रप्रदेशेषु सम्मोहो न भवति रोगः पाप्मा ज्वरो व्याधिर्विकारो दुःखमामयः| यक्ष्मातङ्कगदाबाधाः शब्दाः पर्यायवाचिनः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogavij~jAnaBedAH (2) · Śloka 2
നിദാനം പൂര്വരൂപാണി രൂപാണ്യുപശയസ്തഥാ| സമ്പ്രാപ്തിശ്ചേതി വിജ്ഞാനം രോഗാണാം പഞ്ചധാ സ്മൃതമ്||൨||
निदानं पूर्वरूपाणि रूपाण्युपशयस्तथा| सम्प्राप्तिश्चेति विज्ञानं रोगाणां पञ्चधा स्मृतम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnaparyAyAH (3) · Śloka 3
നിമിത്തഹേത്വായതനപ്രത്യയോത്ഥാനകാരണൈഃ| നിദാനമാഹുഃ പര്യായൈഃ|൩|
निमित्तहेत्वायतनप्रत्ययोत्थानकारणैः| निदानमाहुः पर्यायैः|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpalakShaNam (3-4) · Śloka 4
| പ്രാഗ്രൂപം യേന ലക്ഷ്യതേ||൩|| ഉത്പിത്സുരാമയോ ദോഷവിശേഷേണാനധിഷ്ഠിതഃ| |൪|
| प्राग्रूपं येन लक्ष्यते||३|| उत्पित्सुरामयो दोषविशेषेणानधिष्ठितः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpasya sAmAnyarUpatvam (4) · Śloka 4
അത ഏവാഹ | ലിങ്ഗമവ്യക്തമല്പത്വാദ്വ്യാധീനാം തദ്യഥായഥമ്||൪||
अत एवाह | लिङ्गमव्यक्तमल्पत्वाद्व्याधीनां तद्यथायथम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpalakShaNam (5) · Śloka 5
ഇദാനീം രൂപം ലക്ഷയിതുമാഹ തദേവ വ്യക്തതാം യാതം രൂപമിത്യഭിധീയതേ| സംസ്ഥാനം വ്യഞ്ജനം ലിങ്ഗം ലക്ഷണം ചിഹ്നമാകൃതിഃ||൫||
इदानीं रूपं लक्षयितुमाह तदेव व्यक्ततां यातं रूपमित्यभिधीयते| संस्थानं व्यञ्जनं लिङ्गं लक्षणं चिह्नमाकृतिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upaSayalakShaNam (6-7) · Śloka 7
ഹേതുവ്യാധിവിപര്യസ്തവിപര്യസ്താര്ഥകാരിണാമ്| ഔഷധാന്നവിഹാരാണാമുപയോഗം സുഖാവഹമ്||൬|| വിദ്യാദുപശയം വ്യാധേഃ സ ഹി സാത്മ്യമിതി സ്മൃതഃ| |൭|
हेतुव्याधिविपर्यस्तविपर्यस्तार्थकारिणाम्| औषधान्नविहाराणामुपयोगं सुख़ावहम्||६|| विद्यादुपशयं व्याधेः स हि सात्म्यमिति स्मृतः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupaSayalakShaNam (7) · Śloka 7
ഉപശയലക്ഷണകഥനപ്രസ്താവാദനുപശയോऽപി ലക്ഷ്യ ഇത്യാഹ | വിപരീതോऽനുപശയോ വ്യാധ്യസാത്മ്യാഭിസംജ്ഞിതഃ||൭||
उपशयलक्षणकथनप्रस्तावादनुपशयोऽपि लक्ष्य इत्याह | विपरीतोऽनुपशयो व्याध्यसात्म्याभिसंज्ञितः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMprAptilakShaNam (8) · Śloka 8
നിദാനപ്രാഗ്രൂപരൂപോപശയാനുക്ത്വാ, സമ്പ്രതി സമ്പ്രാപ്തിം ലക്ഷയിതുമാഹ യഥാദുഷ്ടേന ദോഷേണ യഥാ ചാനുവിസര്പതാ| നിര്വൃത്തിരാമയസ്യാസൌ സമ്പ്രാപ്തിര്ജാതിരാഗതിഃ||൮||
निदानप्राग्रूपरूपोपशयानुक्त्वा, सम्प्रति सम्प्राप्तिं लक्षयितुमाह यथादुष्टेन दोषेण यथा चानुविसर्पता| निर्वृत्तिरामयस्यासौ सम्प्राप्तिर्जातिरागतिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMprAptiBedAH (9-11) · Śloka 11
സങ്ഖ്യാവികല്പപ്രാധാന്യബലകാലവിശേഷതഃ| സാ ഭിദ്യതേ, യഥാऽത്രൈവ വക്ഷ്യന്തേऽഷ്ടൌ ജ്വരാ ഇതി||൯|| ദോഷാണാം സമവേതാനാം വികല്പോംऽശാംശകല്പനാ| സ്വാതന്ത്ര്യപാരതന്ത്ര്യാഭ്യാം വ്യാധേഃ പ്രാധാന്യമാദിശേത്||൧൦|| ഹേത്വാദികാര്ത്സ്ന്യാവയവൈര്ബലാബലവിശേഷണമ്| നക്തംദിനര്തുഭുക്താംശൈര്വ്യാധികാലോ യഥാമലമ്||൧൧||
सङ्ख्याविकल्पप्राधान्यबलकालविशेषतः| सा भिद्यते, यथाऽत्रैव वक्ष्यन्तेऽष्टौ ज्वरा इति||९|| दोषाणां समवेतानां विकल्पोंऽशांशकल्पना| स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां व्याधेः प्राधान्यमादिशेत्||१०|| हेत्वादिकार्त्स्न्यावयवैर्बलाबलविशेषणम्| नक्तंदिनर्तुभुक्तांशैर्व्याधिकालो यथामलम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iti samAsena nidAnArthaH (12) · Śloka 12
ഇതി പ്രോക്തോ നിദാനാര്ഥഃ| |൧൨|
इति प्रोक्तो निदानार्थः| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya vistareNopadeSaH (12) · Śloka 12
അത ഏവാഹ - തം വ്യാസേനോപദേക്ഷ്യതി| |൧൨|
अत एवाह - तं व्यासेनोपदेक्ष्यति| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAmeva rogANAM nidAnam (12-13) · Śloka 13
| സര്വേഷാമേവ രോഗാണാം നിദാനം കുപിതാ മലാഃ||൧൨|| തത്പ്രകോപസ്യ തു പ്രോക്തം വിവിധാഹിതസേവനമ്| |൧൩|
| सर्वेषामेव रोगाणां निदानं कुपिता मलाः||१२|| तत्प्रकोपस्य तु प्रोक्तं विविधाहितसेवनम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShANAM prakopasya nidAnam (13) · Śloka 13
കിം തത് ? ഇത്യാഹ- | അഹിതം ത്രിവിധോ യോഗസ്ത്രയാണാം പ്രാഗുദാഹൃതഃ||൧൩||
किं तत् ? इत्याह- | अहितं त्रिविधो योगस्त्रयाणां प्रागुदाहृतः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaprakopasya nidAnam (14-15) · Śloka 15
ഇദാനീം വാതാദീനാമന്നപാനവിഹാരസഹിതം കോപകാരണമാഹ തിക്തോഷണകഷായാല്പരൂക്ഷപ്രമിതഭോജനൈഃ| ധാരണോദീരണനിശാജാഗരാത്യുച്ചഭാഷണൈഃ||൧൪|| ക്രിയാതിയോഗഭീശോകചിന്താവ്യായാമമൈഥുനൈഃ| ഗ്രീഷ്മാഹോരാത്രിഭുക്താന്തേ പ്രകുപ്യതി സമീരണഃ||൧൫||
इदानीं वातादीनामन्नपानविहारसहितं कोपकारणमाह तिक्तोषणकषायाल्परूक्षप्रमितभोजनैः| धारणोदीरणनिशाजागरात्युच्चभाषणैः||१४|| क्रियातियोगभीशोकचिन्ताव्यायाममैथुनैः| ग्रीष्माहोरात्रिभुक्तान्ते प्रकुप्यति समीरणः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakopasya nidAnam (16) · Śloka 16
പിത്തം കട്വമ്ലതീക്ഷ്ണോഷ്ണപടുക്രോധവിദാഹിഭിഃ| ശരന്മധ്യാഹ്നരാത്ര്യര്ധവിദാഹസമയേഷു ച||൧൬||
पित्तं कट्वम्लतीक्ष्णोष्णपटुक्रोधविदाहिभिः| शरन्मध्याह्नरात्र्यर्धविदाहसमयेषु च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaprakopasya nidAnam (17-18) · Śloka 18
സ്വാദ്വമ്ലലവണസ്നിഗ്ധഗുര്വഭിഷ്യന്ദിശീതലൈഃ| ആസ്യാസ്വപ്നസുഖാജീര്ണദിവാസ്വപ്നാതിബൃംഹണൈഃ||൧൭|| പ്രച്ഛര്ദനാദ്യയോഗേന ഭുക്തമാത്രവസന്തയോഃ| പൂര്വാഹ്ണേ പൂര്വരാത്രേ ച ശ്ലേഷ്മാ|൧൮|
स्वाद्वम्ललवणस्निग्धगुर्वभिष्यन्दिशीतलैः| आस्यास्वप्नसुख़ाजीर्णदिवास्वप्नातिबृंहणैः||१७|| प्रच्छर्दनाद्ययोगेन भुक्तमात्रवसन्तयोः| पूर्वाह्णे पूर्वरात्रे च श्लेष्मा|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvaprakopasya nidAnam (18) · Śloka 18
| ദ്വന്ദ്വം തു സങ്കരാത്||൧൮||
| द्वन्द्वं तु सङ्करात्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtaprakopasya nidAnam (19-23) · Śloka 23
മിശ്രീഭാവാത്സമസ്താനാം സന്നിപാതസ്തഥാ പുനഃ| സങ്കീര്ണാജീര്ണവിഷമവിരുദ്ധാധ്യശനാദിഭിഃ||൧൯|| വ്യാപന്നമദ്യപാനീയശുഷ്കശാകാമമൂലകൈഃ| പിണ്യാകമൃദ്യവസുരാപൂതിശുഷ്കകൃശാമിഷൈഃ||൨൦|| ദോഷത്രയകരൈസ്തൈസ്തൈസ്തഥാऽന്നപരിവര്തനാത്| ഋതോര്ദുഷ്ടാത്പുരോവാതാദ്ഗ്രഹാവേശാദ്വിഷാദ്ഗരാത്||൨൧|| ദുഷ്ടാന്നാത് പര്വതാശ്ലേഷാദ്ഗ്രഹൈര്ജന്മര്ക്ഷപീഡനാത്| മിഥ്യായോഗാച്ച വിവിധാത്പാപാനാം ച നിഷേവണാത്||൨൨|| സ്ത്രീണാം പ്രസവവൈഷമ്യാത്തഥാ മിഥ്യോപചാരതഃ| |൨൩|
मिश्रीभावात्समस्तानां सन्निपातस्तथा पुनः| सङ्कीर्णाजीर्णविषमविरुद्धाध्यशनादिभिः||१९|| व्यापन्नमद्यपानीयशुष्कशाकाममूलकैः| पिण्याकमृद्यवसुरापूतिशुष्ककृशामिषैः||२०|| दोषत्रयकरैस्तैस्तैस्तथाऽन्नपरिवर्तनात्| ऋतोर्दुष्टात्पुरोवाताद्ग्रहावेशाद्विषाद्गरात्||२१|| दुष्टान्नात् पर्वताश्लेषाद्ग्रहैर्जन्मर्क्षपीडनात्| मिथ्यायोगाच्च विविधात्पापानां च निषेवणात्||२२|| स्त्रीणां प्रसववैषम्यात्तथा मिथ्योपचारतः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogasaMprAptiH (1) · Śloka 1
പ്രതിരോഗമിതി ക്രുദ്ധാ രോഗാധിഷ്ഠാനഗാമിനീഃ||൨൩|| രസായനീഃ പ്രപദ്യാശു ദോഷാ ദേഹേ വികുര്വതേ| ൨൩ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേ സര്വരോഗനിദാനം നാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ||൧||
प्रतिरोगमिति क्रुद्धा रोगाधिष्ठानगामिनीः||२३|| रसायनीः प्रपद्याशु दोषा देहे विकुर्वते| २३ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने सर्वरोगनिदानं नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon