Adhikarana jvaranidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
അഥാതോ ജ്വരനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| ഗദ്യസൂത്രേ|൨|
View original
अथातो ज्वरनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
2. jvaranidanādhyāyaḥ
Adhikarana jvaraparyAyAH, jvaraprabhAvaH (1-2) · Śloka 2
ജ്വരോ രോഗപതിഃ പാപ്മാ മൃത്യുരോജോശനോऽന്തകഃ| ക്രോധോ ദക്ഷാധ്വരധ്വംസീ രുദ്രോര്ധ്വനയനോദ്ഭവഃ||൧|| ജന്മാന്തയോര്മോഹമയഃ സന്താപാത്മാऽപചാരജഃ| വിവിധൈര്നാമഭിഃ ക്രൂരോ നാനായോനിഷു വര്തതേ||൨||
View original
ज्वरो रोगपतिः पाप्मा मृत्युरोजोशनोऽन्तकः| क्रोधो दक्षाध्वरध्वंसी रुद्रोर्ध्वनयनोद्भवः||१|| जन्मान्तयोर्मोहमयः सन्तापात्माऽपचारजः| विविधैर्नामभिः क्रूरो नानायोनिषु वर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaraBedAH (3) · Śloka 3
സ ചാപചാരജോ ജ്വരഃ കിമേകോ വാऽനേകവിധഃ ? ഇത്യാഹ സ ജായതേऽഷ്ടധാ ദോഷൈഃ പൃഥങ്മിശ്രൈഃ സമാഗതൈഃ| ആഗന്തുശ്ച|൩|
View original
स चापचारजो ज्वरः किमेको वाऽनेकविधः ? इत्याह स जायतेऽष्टधा दोषैः पृथङ्मिश्रैः समागतैः| आगन्तुश्च|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasaMprAptiH (3-6) · Śloka 6
സമ്പ്രാപ്തിമസ്യാധുനാ വക്തി | മലാസ്തത്ര സ്വൈഃ സ്വൈര്ദുഷ്ടാഃ പ്രദൂഷണൈഃ||൩|| ആമാശയം പ്രവിശ്യാമമനുഗമ്യ പിധായ ച| സ്രോതാംസി പക്തിസ്ഥാനാച്ച നിരസ്യ ജ്വലനം ബഹിഃ||൪|| സഹ തേനാഭിസര്പന്തസ്തപന്തഃ സകലം വപുഃ| കുര്വന്തോ ഗാത്രമത്യുഷ്ണം ജ്വരം നിര്വര്തയന്തി തേ||൫|| സ്രോതോവിബന്ധാത്പ്രായേണ തതഃ സ്വേദോ ന ജായതേ| |൬|
View original
सम्प्राप्तिमस्याधुना वक्ति | मलास्तत्र स्वैः स्वैर्दुष्टाः प्रदूषणैः||३|| आमाशयं प्रविश्याममनुगम्य पिधाय च| स्रोतांसि पक्तिस्थानाच्च निरस्य ज्वलनं बहिः||४|| सह तेनाभिसर्पन्तस्तपन्तः सकलं वपुः| कुर्वन्तो गात्रमत्युष्णं ज्वरं निर्वर्तयन्ति ते||५|| स्रोतोविबन्धात्प्रायेण ततः स्वेदो न जायते| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarapUrvarUpam (6-10) · Śloka 10
പൂര്വരൂപം ലക്ഷയിതുമാഹ | തസ്യ പ്രാഗ്രൂപമാലസ്യമരതിര്ഗാത്രഗൌരവമ്||൬|| ആസ്യവൈരസ്യമരുചിജൃമ്ഭാ സാസ്രാകുലാക്ഷിതാ| അങ്ഗമര്ദോऽവിപാകോऽല്പപ്രാണതാ ബഹുനിദ്രതാ||൭|| രോമഹര്ഷോ വിനമനം പിണ്ഡികോദ്വേഷ്ടനം ക്ലമഃ| ഹിതോപദേശേഷ്വക്ഷാന്തിഃ പ്രീതിരമ്ലപടൂഷണേ||൮|| ദ്വേഷഃ സ്വാദുഷു ഭക്ഷ്യേഷു തഥാ ബാലേഷു തൃഡ് ഭൃശമ്| ശബ്ദാഗ്നിശീതവാതാമ്ബുച്ഛായോഷ്ണേഷ്വനിമിത്തതഃ||൯|| ഇച്ഛാ ദ്വേഷശ്ച| |൧൦|
View original
पूर्वरूपं लक्षयितुमाह | तस्य प्राग्रूपमालस्यमरतिर्गात्रगौरवम्||६|| आस्यवैरस्यमरुचिजृम्भा सास्राकुलाक्षिता| अङ्गमर्दोऽविपाकोऽल्पप्राणता बहुनिद्रता||७|| रोमहर्षो विनमनं पिण्डिकोद्वेष्टनं क्लमः| हितोपदेशेष्वक्षान्तिः प्रीतिरम्लपटूषणे||८|| द्वेषः स्वादुषु भक्ष्येषु तथा बालेषु तृड् भृशम्| शब्दाग्निशीतवाताम्बुच्छायोष्णेष्वनिमित्ततः||९|| इच्छा द्वेषश्च| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tadanurUpotpattiH (10) · Śloka 10
തദനു ജ്വരസ്യ വ്യക്തതാ ഭവേത്| |൧൦|
View original
तदनु ज्वरस्य व्यक्तता भवेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvaralakShaNam, pittajvaralakShaNam (10-20) · Śloka 20
| ആഗമാപഗമക്ഷോഭമൃദുതാവേദനോഷ്മണാമ്||൧൦|| വൈഷമ്യം തത്രതത്രാങ്ഗേ താസ്താഃ സ്യുര്വേദനാശ്ചലാഃ| പാദയോഃ സുപ്തതാ സ്തമ്ഭഃ പിണ്ഡികോദ്വേഷ്ടനം ശ്രമഃ||൧൧|| വിശ്ലേഷ ഇവ സന്ധീനാം സാദ ഊര്വോഃ കടീഗ്രഹഃ| പൃഷ്ഠം ക്ഷോദമിവാപ്നോതി നിഷ്പീഡ്യത ഇവോദരമ്||൧൨|| ഛിദ്യന്ത ഇവ ചാസ്ഥീനി പാര്ശ്വഗാനി വിശേഷതഃ| ഹൃദയസ്യ ഗ്രഹസ്തോദഃ പ്രാജനേനേവ വക്ഷസഃ||൧൩|| സ്കന്ധയോര്മഥനം ബാഹ്വോര്ഭേദഃ പീഡനമംസയോഃ| അശക്തിര്ഭക്ഷണേ ഹന്വോര്ജൃമ്ഭണം കര്ണയോഃ സ്വനഃ||൧൪|| നിസ്തോദഃ ശങ്ഖയോര്മൂര്ധ്നി വേദനാ വിരസാസ്യതാ| കഷായാസ്യത്വമഥവാ മലാനാമപ്രവര്തനമ്||൧൫|| രൂക്ഷാരുണത്വഗാസ്യാക്ഷിനഖമൂത്രപുരീഷതാ| പ്രസേകരോചകാശ്രദ്ധാവിപാകാസ്വേദജാഗരാഃ||൧൬|| കണ്ഠൌഷ്ഠശോഷസ്തൃട് ശുഷ്കൌ ഛര്ദികാസൌ വിഷാദിതാ| ഹര്ഷോ രോമാങ്ഗദന്തേഷു വേപഥുഃ ക്ഷവഥോര്ഗ്രഹഃ||൧൭|| ഭ്രമഃ പ്രലാപോ ഘര്മേച്ഛാ വിനാമശ്ചാനിലജ്വരേ| ||൧൮|| അഥ പിത്തജ്വരലക്ഷണാര്ഥമാഹ യുഗപദ്വ്യാപ്തിരങ്ഗാനാം പ്രലാപഃ കടുവക്ത്രതാ||൧൮|| നാസാസ്യപാകഃ ശീതേച്ഛാ ഭ്രമോ മൂര്ച്ഛാ മദോऽരതിഃ| വിട്സ്രംസഃ പിത്തവമനം രക്തഷ്ഠീവനമമ്ലകഃ||൧൯|| രക്തകോഠോദ്ഗമഃ പീതഹരിതത്വം ത്വഗാദിഷു| സ്വേദോ നിഃശ്വാസവൈഗന്ധ്യമതിതൃഷ്ണാ ച പിത്തജേ||൨൦||
View original
| आगमापगमक्षोभमृदुतावेदनोष्मणाम्||१०|| वैषम्यं तत्रतत्राङ्गे तास्ताः स्युर्वेदनाश्चलाः| पादयोः सुप्तता स्तम्भः पिण्डिकोद्वेष्टनं श्रमः||११|| विश्लेष इव सन्धीनां साद ऊर्वोः कटीग्रहः| पृष्ठं क्षोदमिवाप्नोति निष्पीड्यत इवोदरम्||१२|| छिद्यन्त इव चास्थीनि पार्श्वगानि विशेषतः| हृदयस्य ग्रहस्तोदः प्राजनेनेव वक्षसः||१३|| स्कन्धयोर्मथनं बाह्वोर्भेदः पीडनमंसयोः| अशक्तिर्भक्षणे हन्वोर्जृम्भणं कर्णयोः स्वनः||१४|| निस्तोदः शङ्ख़योर्मूर्ध्नि वेदना विरसास्यता| कषायास्यत्वमथवा मलानामप्रवर्तनम्||१५|| रूक्षारुणत्वगास्याक्षिनख़मूत्रपुरीषता| प्रसेकरोचकाश्रद्धाविपाकास्वेदजागराः||१६|| कण्ठौष्ठशोषस्तृट् शुष्कौ छर्दिकासौ विषादिता| हर्षो रोमाङ्गदन्तेषु वेपथुः क्षवथोर्ग्रहः||१७|| भ्रमः प्रलापो ग़र्मेच्छा विनामश्चानिलज्वरे| ||१८|| अथ पित्तज्वरलक्षणार्थमाह युगपद्व्याप्तिरङ्गानां प्रलापः कटुवक्त्रता||१८|| नासास्यपाकः शीतेच्छा भ्रमो मूर्च्छा मदोऽरतिः| विट्स्रंसः पित्तवमनं रक्तष्ठीवनमम्लकः||१९|| रक्तकोठोद्गमः पीतहरितत्वं त्वगादिषु| स्वेदो निःश्वासवैगन्ध्यमतितृष्णा च पित्तजे||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPajvaralakShaNam (21-22) · Śloka 22
കഫജ്വരലക്ഷണമാഹ വിശേഷാദരുചിര്ജാഡ്യം സ്രോതോരോധോऽല്പവേഗതാ| പ്രസേകോ മുഖമാധുര്യം ഹൃല്ലേപശ്വാസപീനസാഃ||൨൧|| ഹൃല്ലാസശ്ഛര്ദനം കാസഃ സ്തമ്ഭഃ ശ്വൈത്യം ത്വഗാദിഷു| അങ്ഗേഷു ശീതപിടികാസ്തന്ദ്രോദര്ദഃ കഫോദ്ഭവേ||൨൨||
View original
कफज्वरलक्षणमाह विशेषादरुचिर्जाड्यं स्रोतोरोधोऽल्पवेगता| प्रसेको मुख़माधुर्यं हृल्लेपश्वासपीनसाः||२१|| हृल्लासश्छर्दनं कासः स्तम्भः श्वैत्यं त्वगादिषु| अङ्गेषु शीतपिटिकास्तन्द्रोदर्दः कफोद्भवे||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarANAM kAlasaMprAptiH (23) · Śloka 23
ഏവം ത്രയാണാം ദോഷാണാം പൃഥക് ലിങ്ഗാന്യഭിധായ സാമാന്യലിങ്ഗാന്യധുനാ കഥയതി കാലേ യഥാസ്വം സര്വേഷാം പ്രവൃത്തിര്വൃദ്ധിരേവ വാ| |൨൩|
View original
एवं त्रयाणां दोषाणां पृथक् लिङ्गान्यभिधाय सामान्यलिङ्गान्यधुना कथयति काले यथास्वं सर्वेषां प्रवृत्तिर्वृद्धिरेव वा| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarANAM upaSayAnupaSayau (23) · Śloka 23
ഇദാനീം സാമാന്യേനാന്യദപി ലിങ്ഗദ്വയമാഹ | നിദാനോക്താനുപശയോ വിപരീതോപശായിതാ|൨൩|
View original
इदानीं सामान्येनान्यदपि लिङ्गद्वयमाह | निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशायिता|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajvaralakShaNam (23) · Śloka 23
| യഥാസ്വം ലിങ്ഗസംസര്ഗേ ജ്വരഃ സംസര്ഗജഃ|൨൩|
View original
| यथास्वं लिङ्गसंसर्गे ज्वरः संसर्गजः|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvaralakShaNam (23-24) · Śloka 24
ന ചൈതാവദേവ സംസര്ഗലക്ഷണമിത്യാഹ | അപി ച||൨൩|| ശിരോര്തിമൂര്ച്ഛാവമിദാഹമോഹകണ്ഠാസ്യശോഷാരതിപര്വഭേദാഃ| ഉന്നിദ്രതാതൃഡ്ഭ്രമരോമഹര്ഷാ ജൃമ്ഭാതിവാക്ത്വം ച ചലാത്സപിത്താത്||൨൪||
View original
न चैतावदेव संसर्गलक्षणमित्याह | अपि च||२३|| शिरोर्तिमूर्च्छावमिदाहमोहकण्ठास्यशोषारतिपर्वभेदाः| उन्निद्रतातृड्भ्रमरोमहर्षा जृम्भातिवाक्त्वं च चलात्सपित्तात्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaSleShmajvaralakShaNam (25) · Śloka 25
ഇദാനീം കഫാനിലസംസര്ഗലക്ഷണമാഹ താപഹാന്യരുചിപര്വശിരോരുക് പീനസശ്വസനകാസവിബന്ധാഃ| ശീതജാഡ്യതിമിരഭ്രമതന്ദ്രാഃ ശ്ലേഷ്മവാതജനിതജ്വരലിങ്ഗമ്||൨൫||
View original
इदानीं कफानिलसंसर्गलक्षणमाह तापहान्यरुचिपर्वशिरोरुक् पीनसश्वसनकासविबन्धाः| शीतजाड्यतिमिरभ्रमतन्द्राः श्लेष्मवातजनितज्वरलिङ्गम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaSleShmajvaralakShaNam (26) · Śloka 26
അധുനാ കഫപിത്തസംസര്ഗജ്വരം ലക്ഷയതി ശീതസ്തമ്ഭസ്വേദദാഹാവ്യവസ്ഥാ തൃഷ്ണാകാസശ്ലേഷ്മപിത്തപ്രവൃത്തിഃ| മോഹസ്തന്ദ്രാലിപ്തതിക്താസ്യതാ ച ജ്ഞേയം രൂപം ശ്ലേഷ്മപിത്തജ്വരസ്യ||൨൬||
View original
अधुना कफपित्तसंसर्गज्वरं लक्षयति शीतस्तम्भस्वेददाहाव्यवस्था तृष्णाकासश्लेष्मपित्तप्रवृत्तिः| मोहस्तन्द्रालिप्ततिक्तास्यता च ज्ञेयं रूपं श्लेष्मपित्तज्वरस्य||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvaralakShaNam (27-33) · Śloka 33
അഥ സന്നിപാതജ്വരസ്യ ലക്ഷണമാഹ സര്വജോ ലക്ഷണൈഃ സര്വൈര്ദാഹോऽത്ര ച മുഹുര്മുഹുഃ| തദ്വച്ഛീതം മഹാനിദ്രാ ദിവാ ജാഗരണം നിശി||൨൭|| സദാ വാ നൈവ വാ നിദ്രാ മഹാസ്വേദോऽതി നൈവ വാ| ഗീതനര്തനഹാസ്യാദിവികൃതേഹാപ്രവര്തനമ്||൨൮|| സാശ്രുണീ കലുഷേ രക്തേ ഭുഗ്നേ ലുലിതപക്ഷ്മണീ| അക്ഷിണീ പിണ്ഡികാപാര്ശ്വമൂര്ദ്ധപര്വാസ്ഥിരുഗ്ഭ്രമഃ||൨൯|| സസ്വനൌ സരുജൌ കര്ണൌ കണ്ഠഃ ശൂകൈരിവാചിതഃ| പരിദഗ്ധാ ഖരാ ജിഹ്വാ ഗുരുഃ സ്രസ്താങ്ഗസന്ധിതാ||൩൦|| രക്തപിത്തകഫഷ്ഠീവോ ലോലനം ശിരസോऽതിരുക്| കോഠാനാം ശ്യാവരക്താനാം മണ്ഡലാനാം ച ദര്ശനമ്||൩൧|| ഹൃദ്വ്യഥാ മലസംസങ്ഗഃ പ്രവൃത്തിര്വാऽല്പശോऽതി വാ| സ്നിഗ്ധാസ്യതാ ബലഭ്രംശഃ സ്വരസാദഃ പ്രലാപിതാ||൩൨|| ദോഷപാകശ്ചിരാത്തന്ദ്രാ പ്രതതം കണ്ഠകൂജനമ്| |൩൩|
View original
अथ सन्निपातज्वरस्य लक्षणमाह सर्वजो लक्षणैः सर्वैर्दाहोऽत्र च मुहुर्मुहुः| तद्वच्छीतं महानिद्रा दिवा जागरणं निशि||२७|| सदा वा नैव वा निद्रा महास्वेदोऽति नैव वा| गीतनर्तनहास्यादिविकृतेहाप्रवर्तनम्||२८|| साश्रुणी कलुषे रक्ते भुग्ने लुलितपक्ष्मणी| अक्षिणी पिण्डिकापार्श्वमूर्द्धपर्वास्थिरुग्भ्रमः||२९|| सस्वनौ सरुजौ कर्णौ कण्ठः शूकैरिवाचितः| परिदग्धा ख़रा जिह्वा गुरुः स्रस्ताङ्गसन्धिता||३०|| रक्तपित्तकफष्ठीवो लोलनं शिरसोऽतिरुक्| कोठानां श्यावरक्तानां मण्डलानां च दर्शनम्||३१|| हृद्व्यथा मलसंसङ्गः प्रवृत्तिर्वाऽल्पशोऽति वा| स्निग्धास्यता बलभ्रंशः स्वरसादः प्रलापिता||३२|| दोषपाकश्चिरात्तन्द्रा प्रततं कण्ठकूजनम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvarasya nAmAni (33) · Śloka 33
അഥാസ്യ സന്നിപാതസ്യ നാമദ്വയമാഹ | സന്നിപാതമഭിന്യാസം തം ബ്രൂയാച്ച ഹൃതൌജസമ്||൩൩||
View original
अथास्य सन्निपातस्य नामद्वयमाह | सन्निपातमभिन्यासं तं ब्रूयाच्च हृतौजसम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyasannipAtajvaralakShaNam (34) · Śloka 34
ദോഷേ വിബദ്ധേ നഷ്ടേऽഗ്നൌ സര്വസമ്പൂര്ണലക്ഷണഃ| അസാധ്യഃ|൩൪|
View original
दोषे विबद्धे नष्टेऽग्नौ सर्वसम्पूर्णलक्षणः| असाध्यः|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucCrasAdhyasannipAtajvaralakShaNam (34) · Śloka 34
| സോऽന്യഥാ കൃച്ഛ്രോ ഭവേദ്വൈകല്യദോऽപി വാ||൩൪||
View original
| सोऽन्यथा कृच्छ्रो भवेद्वैकल्यदोऽपि वा||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amiSrIBUtadoShajasannipAtajvaraH (35-36) · Śloka 36
കിമേഷ ഏവ സന്നിപാതജ്വരപ്രകാരഃ സമ്ഭവതി ? ഉതാന്യോऽപി സമ്ഭവതി ? ഇത്യാഹ അന്യച്ച സന്നിപാതോത്ഥോ യത്ര പിത്തം പൃഥക് സ്ഥിതമ്| ത്വചി കോഷ്ഠേऽഥവാ ദാഹം വിദധാതി പുരോऽനു വാ||൩൫|| തദ്വദ്വാതകഫൌ ശീതം, ദാഹാദിര്ദുസ്തരസ്തയോഃ| |൩൬|
View original
किमेष एव सन्निपातज्वरप्रकारः सम्भवति ? उतान्योऽपि सम्भवति ? इत्याह अन्यच्च सन्निपातोत्थो यत्र पित्तं पृथक् स्थितम्| त्वचि कोष्ठेऽथवा दाहं विदधाति पुरोऽनु वा||३५|| तद्वद्वातकफौ शीतं, दाहादिर्दुस्तरस्तयोः| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItAdisannipAtajvaralakShaNam (36-37) · Śloka 37
നനു, അസ്മിന് ശീതാദൌ ദാഹാദൌ ച ജ്വരേ കോ വിശേഷഃ ? ഇത്യാഹ | ശീതാദൌ തത്ര പിത്തേന കഫേ സ്യന്ദിതശോഷിതേ||൩൬|| ശീതേ ശാന്തേऽമ്ലകോ മൂര്ച്ഛാ മദസ്തൃഷ്ണാ ച ജായതേ| |൩൭|
View original
ननु, अस्मिन् शीतादौ दाहादौ च ज्वरे को विशेषः ? इत्याह | शीतादौ तत्र पित्तेन कफे स्यन्दितशोषिते||३६|| शीते शान्तेऽम्लको मूर्च्छा मदस्तृष्णा च जायते| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhAdisannipAtajvaralakShaNam (37) · Śloka 37
| ദാഹാദൌ പുനരന്തേ സ്യുസ്തന്ദ്രാഷ്ഠീവവമിക്ലമാഃ||൩൭||
View original
| दाहादौ पुनरन्ते स्युस्तन्द्राष्ठीववमिक्लमाः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantujvaraBedAH (38) · Śloka 38
ആഗന്തുരഭിഘാതാഭിഷങ്ഗശാപാഭിചാരതഃ| ചതുര്ധാ|൩൮|
View original
आगन्तुरभिघाताभिषङ्गशापाभिचारतः| चतुर्धा|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhighAtajAgantujvarabhedau (38-39) · Śloka 39
| അത്ര ക്ഷതച്ഛേദദാഹാദ്യൈരഭിഘാതജഃ||൩൮|| ശ്രമാച്ച| |൩൯|
View original
| अत्र क्षतच्छेददाहाद्यैरभिग़ातजः||३८|| श्रमाच्च| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya dvividhasya lakShaNam (39) · Śloka 39
തസ്മിന്പവനഃ പ്രായോ രക്തം പ്രദൂഷയന്| സവ്യഥാശോഫവൈവര്ണ്യം, സരുജം കുരുതേ ജ്വരമ്||൩൯||
View original
तस्मिन्पवनः प्रायो रक्तं प्रदूषयन्| सव्यथाशोफवैवर्ण्यं, सरुजं कुरुते ज्वरम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhiSha~ggajAgantujvarabhedAH (40) · Śloka 40
ഗ്രഹാവേശൌഷധിവിഷക്രോധാഭിശോകകാമജഃ| അഭിഷങ്ഗാത്|൪൦|
View original
ग्रहावेशौषधिविषक्रोधाभिशोककामजः| अभिषङ्गात्|४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahAveSajalakShaNam (40) · Śloka 40
ഇദാനീം ഗ്രഹോത്പന്നസ്യ ലിങ്ഗമാഹ | ഗ്രഹേണാസ്മിന്നകസ്മാദ്ധാസരോദനേ||൪൦||
View original
इदानीं ग्रहोत्पन्नस्य लिङ्गमाह | ग्रहेणास्मिन्नकस्माद्धासरोदने||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana oShadhijalakShaNam (41) · Śloka 41
ഓഷധീഗന്ധജേ മൂര്ച്ഛാ ശിരോരുഗ്വമഥുഃ ക്ഷവഃ| |൪൧|
View original
ओषधीगन्धजे मूर्च्छा शिरोरुग्वमथुः क्षवः| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajalakShaNam (41) · Śloka 41
| വിഷാന്മൂര്ച്ഛാതിസാരാസ്യശ്യാവതാദാഹഹൃദ്ഗദാഃ||൪൧||
View original
| विषान्मूर्च्छातिसारास्यश्यावतादाहहृद्गदाः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhajalakShaNam (42) · Śloka 42
ക്രോധാത്കമ്പഃ ശിരോരുക് ച| |൪൨|
View original
क्रोधात्कम्पः शिरोरुक् च| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayashokajalakShaNam (42) · Śloka 42
പ്രലാപോ ഭയശോകജേ| |൪൨|
View original
प्रलापो भयशोकजे| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmajalakShaNam (42) · Śloka 42
| കാമാദ്ഭ്രമോऽരുചിര്ദാഹോ ഹ്രീനിദ്രാധീധൃതിക്ഷയഃ||൪൨||
View original
| कामाद्भ्रमोऽरुचिर्दाहो ह्रीनिद्राधीधृतिक्षयः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhiSha~ggajAnAM doShAnubandhaH (43) · Śloka 43
ഗ്രഹാദൌ സന്നിപാതസ്യ ഭയാദൌ മരുതസ്ത്രയേ| കോപഃ കോപേऽപി പിത്തസ്യ|൪൩|
View original
ग्रहादौ सन्निपातस्य भयादौ मरुतस्त्रये| कोपः कोपेऽपि पित्तस्य|४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shApAbhicArajayorlakShaNam (43-44) · Śloka 44
| യൌ തു ശാപാഭിചാരജൌ||൪൩|| സന്നിപാതജ്വരൌ ഘോരൌ താവസഹ്യതമൌ മതൌ| |൪൪|
View original
| यौ तु शापाभिचारजौ||४३|| सन्निपातज्वरौ घोरौ तावसह्यतमौ मतौ| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhicArajasya visheShaH (44-45) · Śloka 45
| തത്രാഭിചാരികൈര്മന്ത്രൈര്ഹൂയമാനസ്യ തപ്യതേ||൪൪|| പൂര്വം ചേതസ്തതോ ദേഹസ്തതോ വിസ്ഫോടതൃഡ്ഭ്രമൈഃ| സദാഹമൂര്ച്ഛൈര്ഗ്രസ്തസ്യ പ്രത്യഹം വര്ദ്ധതേ ജ്വരഃ||൪൫||
View original
| तत्राभिचारिकैर्मन्त्रैर्हूयमानस्य तप्यते||४४|| पूर्वं चेतस्ततो देहस्ततो विस्फोटतृड्भ्रमैः| सदाहमूर्च्छैर्ग्रस्तस्य प्रत्यहं वर्द्धते ज्वरः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTavidhajvaropasaMhAraH (46) · Śloka 46
ഇതി ജ്വരോऽഷ്ടധാ ദൃഷ്ടഃ| |൪൬|
View original
इति ज्वरोऽष्टधा दृष्टः| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTAnAM jvarANAM pratyekaM dvaividhyaShaTkam (46-47) · Śloka 47
സമാസാദ്ദ്വിവിധസ്തു സഃ| ശാരീരോ മാനസഃ സൌമ്യസ്തീക്ഷ്ണോऽന്തര്ബഹിരാശ്രയഃ||൪൬|| പ്രാകൃതോ വൈകൃതഃ സാധ്യോऽസാധ്യഃ സാമോ നിരാമകഃ| |൪൭|
View original
समासाद्द्विविधस्तु सः| शारीरो मानसः सौम्यस्तीक्ष्णोऽन्तर्बहिराश्रयः||४६|| प्राकृतो वैकृतः साध्योऽसाध्यः सामो निरामकः| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArIrasya lakShaNam, mAnasasya lakShaNam (47) · Śloka 47
സമ്പ്രത്യേതാനേവ ജ്വരാന് വ്യാചഷ്ടേ | പൂര്വം ശരീരേ ശാരീരേ താപോ, മനസി മാനസേ||൪൭||
View original
सम्प्रत्येतानेव ज्वरान् व्याचष्टे | पूर्वं शरीरे शारीरे तापो, मनसि मानसे||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saumyasya lakShaNam (96)) · Śloka 48
ഇദാനീം സൌമ്യതീക്ഷ്ണൌ വ്യാചഷ്ടേ- പവനേ യോഗവാഹിത്വാച്ഛീതം ശ്ലേഷ്മയുതേ ഭവേത്| |൪൮|
View original
इदानीं सौम्यतीक्ष्णौ व्याचष्टे- पवने योगवाहित्वाच्छीतं श्लेष्मयुते भवेत्| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNasya lakShaNam (48) · Śloka 48
തീക്ഷ്ണമിദാനീം വക്തി | ദാഹഃ പിത്തയുതേ, മിശ്രം മിശ്രേ|൪൮|
View original
तीक्ष्णमिदानीं वक्ति | दाहः पित्तयुते, मिश्रं मिश्रे|४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAshrayasya lakShaNam (48-49) · Śloka 49
| അന്തഃസംശ്രയേ പുനഃ||൪൮|| ജ്വരേऽധികം വികാരാഃ സ്യുരന്തഃ ക്ഷോഭോ മലഗ്രഹഃ| |൪൯|
View original
| अन्तःसंश्रये पुनः||४८|| ज्वरेऽधिकं विकाराः स्युरन्तः क्षोभो मलग्रहः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahirAshrayasya lakShaNam (49) · Śloka 49
| ബഹിരേവ ബഹിര്വര്ഗേ താപോऽപി ച സുസാധ്യതാ||൪൯||
View original
| बहिरेव बहिर्वर्गे तापोऽपि च सुसाध्यता||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutasya lakShaNam, vaikRutasya lakShaNam (50) · Śloka 50
സമ്പ്രതി പ്രാകൃതവൈകൃതൌ ലക്ഷയതി - - - - വര്ഷാശരദ്വസന്തേഷു വാതാദ്യൈഃ പ്രാകൃതഃ ക്രമാത്| വൈകൃതോऽന്യഃ സ ദുഃസാധ്യഃ പ്രായശ്ച പ്രാകൃതോऽനിലാത്||൫൦||
View original
सम्प्रति प्राकृतवैकृतौ लक्षयति - - - - वर्षाशरद्वसन्तेषु वाताद्यैः प्राकृतः क्रमात्| वैकृतोऽन्यः स दुःसाध्यः प्रायश्च प्राकृतोऽनिलात्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhAviruddhopakramaj~jAnArthaM prAkRutAnAM saMprAptiH (51-52) · Śloka 52
സമ്പ്രതി വര്ഷാസു പ്രാകൃതസ്യ ജ്വരസ്യ സ്വരൂപം നിരൂപയതി - - - - - വര്ഷാസു മാരുതോ ദുഷ്ടഃ പിത്തശ്ലേഷ്മാന്വിതോ ജ്വരമ്| കുര്യാത് പിത്തം ച ശരദി തസ്യ ചാനുബലം കഫഃ||൫൧|| തത്പ്രകൃത്യാ വിസര്ഗാച്ച തത്ര നാനശനാദ്ഭയമ്| കഫോ വസന്തേ തമപി വാതപിത്തം ഭവേദനു||൫൨||
View original
सम्प्रति वर्षासु प्राकृतस्य ज्वरस्य स्वरूपं निरूपयति - - - - - वर्षासु मारुतो दुष्टः पित्तश्लेष्मान्वितो ज्वरम्| कुर्यात् पित्तं च शरदि तस्य चानुबलं कफः||५१|| तत्प्रकृत्या विसर्गाच्च तत्र नानशनाद्भयम्| कफो वसन्ते तमपि वातपित्तं भवेदनु||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyalakShaNam (53) · Śloka 53
അഥ സാധ്യാസാധ്യജ്വരലക്ഷണാര്ഥമാഹ - - - - ബലവത്സ്വല്പദോഷേഷു ജ്വരഃ സാധ്യോऽനുപദ്രവഃ| |൫൩|
View original
अथ साध्यासाध्यज्वरलक्षणार्थमाह - - - - बलवत्स्वल्पदोषेषु ज्वरः साध्योऽनुपद्रवः| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyalakShaNam (53) · Śloka 53
| സര്വഥാ വികൃതിജ്ഞാനേ പ്രാഗസാധ്യ ഉദാഹൃതഃ||൫൩||
View original
| सर्वथा विकृतिज्ञाने प्रागसाध्य उदाहृतः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmajvaralakShaNam (54) · Śloka 54
അധുനാ സാമനിരാമൌ ജ്വരോ ലക്ഷയതി - - - - ജ്വരോപദ്രവതീക്ഷ്ണത്വമഗ്ലാനിര്ബഹുമൂത്രതാ| ന പ്രവൃത്തിര്ന വിഡ്ജീര്ണാ ന ക്ഷുത്സാമജ്വരാകൃതിഃ||൫൪||
View original
अधुना सामनिरामौ ज्वरो लक्षयति - - - - ज्वरोपद्रवतीक्ष्णत्वमग्लानिर्बहुमूत्रता| न प्रवृत्तिर्न विड्जीर्णा न क्षुत्सामज्वराकृतिः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pacyamAnajvaralakShaNam (55) · Śloka 55
ജ്വരവേഗോऽധികം തൃഷ്ണാ പ്രലാപഃ ശ്വസനം ഭ്രമഃ| മലപ്രവൃത്തിരുത്ക്ലേശഃ പച്യമാനസ്യ ലക്ഷണമ്||൫൫||
View original
ज्वरवेगोऽधिकं तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः| मलप्रवृत्तिरुत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmajvaralakShaNam (56) · Śloka 56
ജീര്ണതാऽऽമവിപര്യാസാത്സപ്തരാത്രം ച ലങ്ഘനാത്| |൫൬|
View original
जीर्णताऽऽमविपर्यासात्सप्तरात्रं च लङ्घनात्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktAnAM jvarANAM pRuthak pa~jcavidhatvam (56-57) · Śloka 57
| ജ്വരഃ പഞ്ചവിധഃ പ്രോക്തോ മലകാലബലാബലാത്||൫൬|| പ്രായശഃ സന്നിപാതേന ഭൂയസാ തൂപദിശ്യതേ| സന്തതഃ സതതോऽന്യേദ്യുസ്തൃതീയകചതുര്ഥകൌ||൫൭||
View original
| ज्वरः पञ्चविधः प्रोक्तो मलकालबलाबलात्||५६|| प्रायशः सन्निपातेन भूयसा तूपदिश्यते| सन्ततः सततोऽन्येद्युस्तृतीयकचतुर्थकौ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatajvaralakShaNam (58-59) · Śloka 59
അഥ മഹാരമ്ഭത്വേന പ്രാധാന്യാത് സന്തതസമ്പ്രാപ്തിമേവ ലക്ഷയതി - - - - - - ധാതുമൂത്രശകൃദ്വാഹിസ്രോതസാം വ്യാപിനോ മലാഃ| താപയന്തസ്തനും സര്വാം തുല്യദൂഷ്യാദിവര്ദ്ധിതാഃ||൫൮|| ബലിനോ ഗുരവഃ സ്തബ്ധാ വിശേഷേണ രസാശ്രിതാഃ| സന്തതം നിഷ്പ്രതിദ്വന്ദ്വാ ജ്വരം കുര്യുഃ സുദുഃസഹമ്||൫൯||
View original
अथ महारम्भत्वेन प्राधान्यात् सन्ततसम्प्राप्तिमेव लक्षयति - - - - - - धातुमूत्रशकृद्वाहिस्रोतसां व्यापिनो मलाः| तापयन्तस्तनुं सर्वां तुल्यदूष्यादिवर्द्धिताः||५८|| बलिनो गुरवः स्तब्धा विशेषेण रसाश्रिताः| सन्ततं निष्प्रतिद्वन्द्वा ज्वरं कुर्युः सुदुःसहम्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatasyAvadhiH (60-63) · Śloka 63
മലം ജ്വരോഷ്മാ ധാതൂന്വാ സ ശീഘ്രം ക്ഷപയേത്തതഃ| സര്വാകാരം രസാദീനാം ശുദ്ധ്യാऽശുദ്ധ്യാऽപി വാ ക്രമാത്||൬൦|| വാതപിത്തകഫൈഃ സപ്ത ദശ ദ്വാദശ വാസരാന്| പ്രായോऽനുയാതി മര്യാദാം മോക്ഷായ ച വധായ ച||൬൧|| ഇത്യഗ്നിവേശസ്യ മതം, ഹാരീതസ്യ പുനഃ സ്മൃതിഃ| ദ്വിഗുണാ സപ്തമീ യാവന്നവമ്യേകാദശീ തഥാ||൬൨|| ഏഷാ ത്രിദോഷമര്യാദാ മോക്ഷായ ച വധായ ച| ശുദ്ധ്യശുദ്ധൌ ജ്വരഃ കാലം ദീര്ഘമപ്യനുവര്തതേ||൬൩||
View original
मलं ज्वरोष्मा धातून्वा स शीघ्रं क्षपयेत्ततः| सर्वाकारं रसादीनां शुद्ध्याऽशुद्ध्याऽपि वा क्रमात्||६०|| वातपित्तकफैः सप्त दश द्वादश वासरान्| प्रायोऽनुयाति मर्यादां मोक्षाय च वधाय च||६१|| इत्यग्निवेशस्य मतं, हारीतस्य पुनः स्मृतिः| द्विगुणा सप्तमी यावन्नवम्येकादशी तथा||६२|| एषा त्रिदोषमर्यादा मोक्षाय च वधाय च| शुद्ध्यशुद्धौ ज्वरः कालं दीर्घमप्यनुवर्तते||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana satatAdicatuShTayasAmAnyalakShaNam (64-65) · Śloka 65
ഏവം സന്തതസ്യ ലക്ഷണമാഖ്യായ സതതകാദീനാം വിഷമജ്വരസംജ്ഞാനിമിത്തം സാമാന്യേന ലക്ഷണമാഹ - - - - കൃശാനാം വ്യാധിമുക്താനാം മിഥ്യാഹാരാദിസേവിനാമ്| അല്പോऽപി ദോഷോ ദൂഷ്യാദേര്ലബ്ധ്വാऽന്യതമതോ ബലമ്||൬൪|| സവിപക്ഷോ ജ്വരം കുര്യാദ്വിഷമം ക്ഷയവൃദ്ധിഭാക്| |൬൫|
View original
एवं सन्ततस्य लक्षणमाख्याय सततकादीनां विषमज्वरसंज्ञानिमित्तं सामान्येन लक्षणमाह - - - - कृशानां व्याधिमुक्तानां मिथ्याहारादिसेविनाम्| अल्पोऽपि दोषो दूष्यादेर्लब्ध्वाऽन्यतमतो बलम्||६४|| सविपक्षो ज्वरं कुर्याद्विषमं क्षयवृद्धिभाक्| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasya pravRuttinivRuttI (65-66) · Śloka 66
| ദോഷഃ പ്രവര്തതേ തേഷാം സ്വേ കാലേ ജ്വരയന് ബലീ||൬൫|| നിവര്തതേ പുനശ്ചൈഷ പ്രത്യനീകബലാബലഃ| |൬൬|
View original
| दोषः प्रवर्तते तेषां स्वे काले ज्वरयन् बली||६५|| निवर्तते पुनश्चैष प्रत्यनीकबलाबलः| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarasya santatanivRuttirnAsti (66-67) · Śloka 67
| ക്ഷീണേ ദോഷേ ജ്വരഃ സൂക്ഷ്മോ രസാദിഷ്വേവ ലീയതേ||൬൬|| ലീനത്വാത്കാര്ശ്യവൈവര്ണ്യജാഡ്യാദീനാദധാതി സഃ| |൬൭|
View original
| क्षीणे दोषे ज्वरः सूक्ष्मो रसादिष्वेव लीयते||६६|| लीनत्वात्कार्श्यवैवर्ण्यजाड्यादीनादधाति सः| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatAdInAM santatatvAdau yuktiH (67-69) · Śloka 69
നനു, തുല്യേऽപി വാതാദിദോഷപ്രകോപേ സന്തതജ്വര ഏവാശുസകലകായവ്യാപ്തിഃ, സതതകാദിഷു തു ചിരേണ വിച്ഛിദ്യ ഭവതീത്യത്ര യുക്തിഃ കാ ? ഇത്യാഹ - - - - | ആസന്നവിവൃതാസ്യത്വാത്സ്രോതസാം രസവാഹിനാമ്||൬൭|| ആശു സര്വസ്യ വപുഷോ വ്യാപ്തിര്ദോഷേണ ജായതേ| സന്തതഃ സതതസ്തേന, വിപരീതോ വിപര്യയാത്||൬൮|| വിഷമോ വിഷമാരമ്ഭക്രിയാകാലോऽനുഷങ്ഗവാന്| |൬൯|
View original
ननु, तुल्येऽपि वातादिदोषप्रकोपे सन्ततज्वर एवाशुसकलकायव्याप्तिः, सततकादिषु तु चिरेण विच्छिद्य भवतीत्यत्र युक्तिः का ? इत्याह - - - - | आसन्नविवृतास्यत्वात्स्रोतसां रसवाहिनाम्||६७|| आशु सर्वस्य वपुषो व्याप्तिर्दोषेण जायते| सन्ततः सततस्तेन, विपरीतो विपर्ययात्||६८|| विषमो विषमारम्भक्रियाकालोऽनुषङ्गवान्| |६९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana satatalakShaNam (69-70) · Śloka 70
| ദോഷോ രക്താശ്രയഃ പ്രായഃ കരോതി സതതം ജ്വരമ്||൬൯|| അഹോരാത്രസ്യ സ ദ്വിഃ സ്യാത്| |൭൦|
View original
| दोषो रक्ताश्रयः प्रायः करोति सततं ज्वरम्||६९|| अहोरात्रस्य स द्विः स्यात्| |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyedyurlakShaNam (70) · Śloka 70
സകൃദന്യേദ്യുരാശ്രിതഃ| തസ്മിന്മാംസവഹാ നാഡീഃ|൭൦|
View original
सकृदन्येद्युराश्रितः| तस्मिन्मांसवहा नाडीः|७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyakalakShaNam (70-71) · Śloka 71
| മേദോനാഡീസ്തൃതീയകേ||൭൦|| ഗ്രാഹീ പിത്താനിലാന്മൂര്ധ്നസ്ത്രികസ്യ കഫപിത്തതഃ| സപൃഷ്ഠസ്യാനിലകഫാത്സ ചൈകാഹാന്തരഃ സ്മൃതഃ||൭൧||
View original
| मेदोनाडीस्तृतीयके||७०|| ग्राही पित्तानिलान्मूर्ध्नस्त्रिकस्य कफपित्ततः| सपृष्ठस्यानिलकफात्स चैकाहान्तरः स्मृतः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakalakShaNam (72-73) · Śloka 73
ചതുര്ഥകോ മലേ മേദോമജ്ജാസ്ഥ്യന്യതമസ്ഥിതേ| മജ്ജസ്ഥ ഏവേത്യപരേ പ്രഭാവം സ തു ദര്ശയേത്||൭൨|| ദ്വിധാ കഫേന ജംഘാഭ്യാം സ പൂര്വം ശിരസോऽനിലാത്| |൭൩|
View original
चतुर्थको मले मेदोमज्जास्थ्यन्यतमस्थिते| मज्जस्थ एवेत्यपरे प्रभावं स तु दर्शयेत्||७२|| द्विधा कफेन जंघाभ्यां स पूर्वं शिरसोऽनिलात्| |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakaviparyayalakShaNam (73-74) · Śloka 74
| അസ്ഥിമജ്ജോഭയഗതേ ചതുര്ഥകവിപര്യയഃ||൭൩|| ത്രിധാ, ഹ്യഹം ജ്വരയതി ദിനമേകം തു മുഞ്ചതി| |൭൪|
View original
| अस्थिमज्जोभयगते चतुर्थकविपर्ययः||७३|| त्रिधा, ह्यहं ज्वरयति दिनमेकं तु मुञ्चति| |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuktajvaraBeda sa~ggrahaH (74-76) · Śloka 76
ഇദാനീമേഷാം വിഷമജ്വരാണാമിമം ശേഷഭൂതം ഗ്രന്ഥമാഹ - - - - | ബലാബലേന ദോഷാണാമന്നചേഷ്ടാദിജന്മനാ||൭൪|| ജ്വരഃ സ്യാന്മനസസ്തദ്വത്കര്മണശ്ച തദാ തദാ| ദോഷദൂഷ്യര്ത്വഹോരാത്രപ്രഭൃതീനാം ബലാജ്ജ്വരഃ||൭൫|| മനസോ വിഷയാണാം ച കാലം തം തം പ്രപദ്യതേ| |൭൬|
View original
इदानीमेषां विषमज्वराणामिमं शेषभूतं ग्रन्थमाह - - - - | बलाबलेन दोषाणामन्नचेष्टादिजन्मना||७४|| ज्वरः स्यान्मनसस्तद्वत्कर्मणश्च तदा तदा| दोषदूष्यर्त्वहोरात्रप्रभृतीनां बलाज्ज्वरः||७५|| मनसो विषयाणां च कालं तं तं प्रपद्यते| |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaramokShalakShaNam (76-78) · Śloka 78
| ധാതൂന് പ്രക്ഷോഭയന് ദോഷോ മോക്ഷകാലേ വിലീയതേ||൭൬|| തതോ നരഃ ശ്വസന് സ്വിദ്യന് കൂജന് വമതി ചേഷ്ടതേ| വേപതേ പ്രലപത്യുഷ്ണൈഃ ശീതൈശ്ചാങ്ഗൈര്ഹതപ്രഭഃ||൭൭|| വിസംജ്ഞോ ജ്വരവേഗാര്തഃ സക്രോധ ഇവ വീക്ഷതേ| സദോഷശബ്ദം ച ശകൃദ്ദ്രവം സൃജതി വേഗവത്||൭൮||
View original
| धातून् प्रक्षोभयन् दोषो मोक्षकाले विलीयते||७६|| ततो नरः श्वसन् स्विद्यन् कूजन् वमति चेष्टते| वेपते प्रलपत्युष्णैः शीतैश्चाङ्गैर्हतप्रभः||७७|| विसंज्ञो ज्वरवेगार्तः सक्रोध इव वीक्षते| सदोषशब्दं च शकृद्द्रवं सृजति वेगवत्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaramuktalakShaNam (2) · Śloka 2
ഇതി ജ്വരമോക്ഷകാലലക്ഷണമുക്ത്വാ വിഗതജ്വരലക്ഷണമഭിധിത്സുരാഹ - - ദേഹോ ലഘുര്വ്യപഗതക്ലമമോഹതാപഃ പാകോ മുഖേ കരണസൌഷ്ഠവമവ്യഥത്വമ്| സ്വേദഃ ക്ഷവഃ പ്രകൃതിയോഗി മനോऽന്നലിപ്സാ കണ്ഡൂശ്ച മൂര്ധ്നി വിഗതജ്വരലക്ഷണാനി||൭൯|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേ ജ്വരനിദാനം നാമ ദ്വിതീയോऽധ്യായഃ||൨||
View original
इति ज्वरमोक्षकाललक्षणमुक्त्वा विगतज्वरलक्षणमभिधित्सुराह - - देहो लघुर्व्यपगतक्लममोहतापः पाको मुखे करणसौष्ठवमव्यथत्वम्| स्वेदः क्षवः प्रकृतियोगि मनोऽन्नलिप्सा कण्डूश्च मूर्ध्नि विगतज्वरलक्षणानि||७९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने ज्वरनिदानं नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon