16. vātaśōṇitanidānādhyāyaḥ

Adhikarana vAtaSoNitanidAnAdhyAyaH, vAtaSoNitasya nidAnam, vAtaSoNitasya saMprAptiH, vAtaSoNitasya nAmAni (2-4) · Śloka 4

தஸ்மாத்வாதஶோணிதநிதாநஂ ப்ரக்ரம்யத இத்யாஹ - - - - அதாதோ வாதஶோணிதநிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே)||௨|| விதாஹ்யந்நஂ விருத்தஂ ச தத்தச்சாஸக்ப்ரதூஷணம்| பஜதாஂ விதிஹீநஂ ச ஸ்வப்நஜாகரமைதுநம்||௧|| ப்ராயேண ஸுகுமாராணாமசங்க்ரமணஶீலிநாம்| அபிகாதாதஶுத்தேஶ்ச நணாமஸஜி தூஷிதே||௨|| வாதலைஃ ஶீதலைர்வாயுர்வத்தஃ கத்தோ விமார்ககஃ| தாதஶைவாஸஜா ருத்தஃ ப்ராக்ததேவ ப்ரதூஷயேத்||௩|| ஆட்யரோகஂ குடஂ வாதபலாஸஂ வாதஶோணிதம்| ததாஹுர்நாமபிஃ|௪|

Adhikarana vAtashoNitasya pUrvarUpam (4-5) · Śloka 5

| தச்ச பூர்வஂ பாதௌ ப்ரதாவதி||௪|| விஶேஷாத்யாநயாநாத்யைஃ ப்ரலம்பௌ| |௫|

Adhikarana vAtashoNitasya sarvadehaprasaratvam (5-8) · Śloka 8

தஸ்ய லக்ஷணம்| பவிஷ்யதஃ குஷ்டஸமஂ ததா ஸாதஃ ஶ்லதாங்கதா||௫|| ஜாநுஜங்கோருகட்யஂஸஹஸ்தபாதாங்கஸந்திஷு| கண்டூஸ்புரணநிஸ்தோதபேதகௌரவஸுப்ததாஃ||௬|| பூத்வா பூத்வா ப்ரணஶ்யந்தி முஹுராவிர்பவந்தி ச| பாதயோர்மூலமாஸ்தாய கதாசித்தஸ்தயோரபி||௭|| ஆகோரிவ விஷஂ க்ருத்தஂ கத்ஸ்நஂ தேஹஂ விதாவதி| |௮|

Adhikarana vAtashoNitasya dvaividhyam (8-9) · Śloka 9

தச்ச வாதஶோணிதமுத்தாநகம்பீரபேதேந த்விதா ஸ்யாதித்யாஹ - - - - | த்வங்மாஂஸாஶ்ரயமுத்தாநஂ தத்பூர்வஂ ஜாயதே ததஃ||௮|| காலாந்தரேண கம்பீரஂ ஸர்வாந் தாதூநபித்ரவத்| |௯|

Adhikarana uttAnasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10

| கண்ட்வாதிஸஂயுதோத்தாநே த்வக்தாம்ரா ஶ்யாவலோஹிதா||௯|| ஸாயாமா பஶதாஹோஷா| |௧௦|

Adhikarana gambhIrasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11

கம்பீரேऽதிகபூர்வருக்| ஶ்வயதுர்க்ரதிதஃ பாகீ வாயுஃ ஸந்த்யஸ்திமஜ்ஜஸு||௧௦|| சிந்தந்நிவ சரத்யந்தர்வக்ரீகுர்வஂஶ்ச வேகவாந்| கரோதி கஞ்ஜஂ பங்குஂ வா ஶரீரே ஸர்வதஶ்சரந்||௧௧||

Adhikarana vAtAdhikasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

வாதேऽதிகேऽதிகஂ தத்ர ஶூலஸ்புரணதோதநம்| ஶோபஸ்ய ரௌக்ஷ்யகஷ்ணத்வஶ்யாவதாவத்திஹாநயஃ||௧௨|| தமந்யங்குலிஸந்தீநாஂ ஸங்கோசோऽங்கக்ரஹோऽதிருக்| ஶீதத்வேஷாநுபஶயௌ ஸ்தம்பவேபதுஸுப்தயஃ||௧௩||

Adhikarana raktAdhikasya lakShaNam (14) · Śloka 14

வாதோத்தரஸ்ய லக்ஷணமுக்த்வா ரக்தோத்தரஂ வக்துமாஹ - - - - ரக்தே ஶோபோऽதிருகதோதஸ்தாம்ரஶ்சிமிசிமாயதே| ஸ்நிக்தரூக்ஷைஃ ஶமஂ நைதி கண்டூக்லேதஸமந்விதஃ||௧௪||

Adhikarana pittAdhikasya lakShaNam (15) · Śloka 15

பித்தே விதாஹஃ ஸம்மோஹஃ ஸ்வேதோ மூர்ச்சா மதஃ ஸதட்| ஸ்பர்ஶாக்ஷமத்வஂ ருக்ராகஃ ஶோபஃ பாகோ பஶோஷ்மதா||௧௫||

Adhikarana kaphAdhikasya lakShaNam (16) · Śloka 16

கபே ஸ்தைமித்யுகுருதாஸுப்திஸ்நிக்தத்வஶீததாஃ| கண்டூர்மந்தா ச ருக்|௧௬|

Adhikarana dvidoShAdhikasya lakShaNam, sannipAtajasya lakShaNam (16) · Śloka 16

| த்வந்த்வஸர்வலிங்கஂ ச ஸங்கரே||௧௬||

Adhikarana vAtashoNitasya sAdhyAsAdhyatvam (17) · Śloka 17

ஏகதோஷாநுகஂ ஸாத்யஂ நவஂ, யாப்யஂ த்விதோஷஜம்| த்ரிதோஷஜஂ த்யஜேத்ஸ்ராவி ஸ்தப்தமர்புதகாரி ச||௧௭||

Adhikarana vAtashoNitasya upadravAH (18) · Śloka 18

ரக்தமார்கஂ நிஹத்யாஶு ஶாகாஸந்திஷு மாருதஃ| நிவிஶ்யாந்யோந்யமாவார்ய வேதநாபிர்ஹரத்யஸூந்||௧௮||

Adhikarana kupitasya prANasya nidAnalakShaNe (19-20) · Śloka 20

வாயௌ பஞ்சாத்மகே ப்ராணோ ரௌக்ஷ்யவ்யாயாமலங்கநைஃ| அத்யாஹாராபிகாதாத்வவேகோதீரணதாரணைஃ||௧௯|| குபிதஶ்சக்ஷுராதீநாமுபகாதஂ ப்ரவர்தயேத்| பீநஸார்திததட்காஸஶ்வாஸாதீஂஶ்சாமயாந்பஹூந்||௨௦||

Adhikarana kupitasya udAnasya nidAnalakShaNe (21-22) · Śloka 22

உதாநஃ க்ஷவதூத்காரச்சர்திநித்ராவிதாரணைஃ| குருபாராதிருதிதஹாஸ்யாத்யைர்விகதோ கதாந்||௨௧|| கண்டரோதமநோப்ரஂஶச்சர்த்யரோசகபீநஸாந்| குர்யாச்ச கலகண்டாதீஂஸ்தாஂஸ்தாந் ஜத்ரூர்த்வஸஂஶ்ரயாந்||௨௨||

Adhikarana kupitasya vyAnasya nidAnalakShaNe (23-25) · Śloka 25

வ்யாநோऽதிகமநத்யாநக்ரீடாவிஷமசேஷ்டிதைஃ| விரோதிரூக்ஷபீஹர்ஷவிஷாதாத்யைஶ்ச தூஷிதஃ||௨௩|| புஂஸ்த்வோத்ஸாஹபலப்ரஂஶஶோபசித்தோப்லவஜ்வராந்| ஸர்வாங்கரோகநிஸ்தோதரோமஹர்ஷாங்கஸுப்ததாஃ||௨௪|| குஷ்டஂ விஸர்பமந்யாஂஶ்ச குர்யாத்ஸர்வாங்ககாந் கதாந்| |௨௫|

Adhikarana kupitasya samAnasya nidAnalakShaNe (25-26) · Śloka 26

| ஸமாநோ விஷமாஜீர்நஶீதஸங்கீர்ணபோஜநைஃ||௨௫|| கரோத்யகாலஶயநஜாகராத்யைஶ்ச தூஷிதஃ| ஶூலகுல்மக்ரஹண்யாதீந் பக்வாமாஶயஜாந் கதாந்||௨௬||

Adhikarana kupitasya apAnasya nidAnalakShaNe (27-28) · Śloka 28

அபாநோ ரூக்ஷகுர்வந்நவேகாகாதாதிவாஹநைஃ| யாநயாநாஸநஸ்தாநசங்க்ரமைஶ்சாதிஸேவிதைஃ||௨௭|| குபிதஃ குருதே ரோகாந் கச்ச்ராந் பக்வாஶயாஶ்ரயாந்| மூத்ரஶுக்ரப்ரதோஷார்ஶோகுதப்ரஂஶாதிகாந் பஹூந்||௨௮||

Adhikarana kupitasya sAmasyavAyoH nidAnalakShaNe, nirAmasya vAyoH nidAnalakShaNe (29-30) · Śloka 30

ஸர்வஂ ச மாருதஂ ஸாமஂ தந்த்ராஸ்தைமித்யகௌரவைஃ| ஸ்நிக்தத்வாரோசகாலஸ்யஶைத்யஶோபாக்நிஹாநிபிஃ||௨௯|| கடுரூக்ஷாபிலாஷேண தத்விதோபஶயேந ச| யுக்தஂ வித்யாந்நிராமஂ து தந்த்ராதீநாஂ விபர்யயாத்||௩௦||

Adhikarana vAyvAvaraNasya bahubhedatvam (31) · Śloka 31

வாயோராவரணஂ சாதோ பஹுபேதஂ ப்ரவக்ஷ்யதே| |௩௧|

Adhikarana pittAvRutasya vAyorlakShaNam (31-32) · Śloka 32

| லிங்கஂ பித்தாவதே தாஹஸ்தஷ்ணா ஶூலஂ ப்ரமஸ்தமஃ||௩௧|| கடுகோஷ்ணாம்லலவணைர்விதாஹஃ ஶீதகாமதா| |௩௨|

Adhikarana kaphAvRutasya vAyorlakShaNam (32-33) · Śloka 33

| ஶைத்யகௌரவஶூலாநி கட்வாத்யுபஶயோऽதிகம்||௩௨|| லங்கநாயாஸரூக்ஷோஷ்ணகாமதா ச கபாவதே| |௩௩|

Adhikarana raktAvRutasya vAyorlakShaNam (33-34) · Śloka 34

| ரக்தாவதே ஸதாஹாऽர்திஸ்த்வங்மாஂஸாந்தரஜா பஶம்||௩௩|| பவேச்ச ராகீ ஶ்வயதுர்ஜாயந்தே மண்டலாநி ச| |௩௪|

Adhikarana mAMsAvRutasya vAyorlakShaNam (34-35) · Śloka 35

| மாஂஸேந கடிநஃ ஶோபோ விவர்ணஃ பிடிகாஸ்ததா||௩௪|| ஹர்ஷஃ பிபீலிகாநாஂ ச ஸஞ்சார இவ ஜாயதே| |௩௫|

Adhikarana medasAvRutasya vAyorlakShaNam (35-36) · Śloka 36

| சலஃ ஸ்நிக்தோ மதுஃ ஶீதஃ ஶோபோ காத்ரேஷ்வரோசகஃ||௩௫|| ஆட்யவாத இதி ஜ்ஞேயஃ ஸ கச்ச்ரோ மேதஸாऽऽவதே| |௩௬|

Adhikarana asthyAvRutasya vAyorlakShaNam (36-37) · Śloka 37

| ஸ்பர்ஶமஸ்த்யாவதேऽத்யுஷ்ணஂ பீடநஂ சாபிநந்ததி||௩௬|| ஸூச்யேவ துத்யதேऽத்யர்தமங்கஂ ஸீததி ஶூல்யதே| |௩௭|

Adhikarana majjAvRutasya vAyorlakShaNam (37-38) · Śloka 38

| மஜ்ஜாவதே விநமநஂ ஜம்பணஂ பரிவேஷ்டநம்||௩௭|| ஶூலஂ ச பீட்யமாநேந பாணிப்யாஂ லபதே ஸுகம்| |௩௮|

Adhikarana shukrAvRutasya vAyorlakShaNam (38) · Śloka 38

| ஶுக்ராவதேऽதிவேகோ வா ந வா நிஷ்பலதாऽபி வா||௩௮||

Adhikarana annAvRutasya vAyorlakShaNam (39) · Śloka 39

புக்தே குக்ஷௌ ருஜா ஜீர்ணே ஶாம்யத்யந்நாவதேऽநிலே| |௩௯|

Adhikarana mUtrAvRutasya vAyorlakShaNam (39) · Śloka 39

| மூத்ராப்ரவத்திராத்மாநஂ பஸ்தேர்மூத்ராவதே பவேத்||௩௯||

Adhikarana viDAvRutasya vAyorlakShaNam (40-41) · Śloka 41

விடாவதே விபந்தோऽதஃ ஸ்வஸ்தாநே பரிகந்ததி| வ்ரஜத்யாஶு ஜராஂ ஸ்நேஹோ புக்தே சாநஹ்யதே நரஃ||௪௦|| ஶகத்பீடிதமந்நேந துஃகஂ ஶுஷ்கஂ சிராத்ஸஜேத்| |௪௧|

Adhikarana sarvadhAtvAvRutasya vAyorlakShaNam (41-42) · Śloka 42

| ஸர்வதாத்வாவதே வாயௌ ஶ்ரோணிவங்க்ஷணபஷ்டருக்||௪௧|| விலோமோ மாருதோऽஸ்வஸ்தஂ ஹதயஂ பீட்யதேऽதி ச| |௪௨|

Adhikarana pittAvRutasya prANasya vAyorlakShaNam (42-43) · Śloka 43

| ப்ரமோ மூர்ச்சா ருஜா தாஹஃ பித்தேந ப்ராண ஆவதே||௪௨|| விதக்தேऽந்நே ச வமநம்| |௪௩|

Adhikarana pittAvRutasyodAnasya vAyorlakShaNam (43) · Śloka 43

உதாநேऽபி ப்ரமாதயஃ| தாஹோऽந்தரூர்ஜாப்ரஂஶஶ்ச|௪௩|

Adhikarana pittAvRutasya vyAnasya vAyorlakShaNam (43-44) · Śloka 44

| தாஹோ வ்யாநே ச ஸர்வகஃ||௪௩|| க்லமோऽங்கசேஷ்டாஸங்கஶ்ச ஸஸந்தாபஃ ஸவேதநஃ| |௪௪|

Adhikarana pittAvRutasya samAnasya vAyorlakShaNam (44-45) · Śloka 45

| ஸமாந ஊஷ்மோபஹதிரதிஸ்வேதோऽரதிஃ ஸதட்||௪௪|| தாஹஶ்ச ஸ்யாத்| |௪௫|

Adhikarana pittAvRutasyApAnasya vAyorlakShaNam (45) · Śloka 45

அபாநே து மலே ஹாரித்ரவர்நதா| ரஜோதிவத்திஸ்தாபஶ்ச யோநிமேஹநபாயுஷு||௪௫||

Adhikarana kaphAvRutasya prANasya vAyorlakShaNam (46) · Śloka 46

ஶ்லேஷ்மணா த்வாவதே ப்ராணே ஸாதஸ்தந்த்ராऽருசிர்வமிஃ| ஷ்டீவநஂ க்ஷவதூத்காரநிஃஶ்வாஸோச்ச்வாஸஸங்க்ரஹஃ||௪௬||

Adhikarana kaphAvRutasyodAnasya vAyorlakShaNam (47) · Śloka 47

உதாநே குருகாத்ரத்வமருசிர்வாக்ஸ்வரக்ரஹஃ| பலவர்ணப்ரணாஶஶ்ச|௪௭|

Adhikarana kaphAvRutasya vyAnasya vAyorlakShaNam (47-48) · Śloka 48

| வ்யாநே பர்வாஸ்திவாக்க்ரஹஃ||௪௭|| குருதாऽங்கேஷு ஸர்வேஷு ஸ்கலிதஂ ச கதௌ பஶம்| |௪௮|

Adhikarana kaphAvRutasya samAnasya vAyorlakShaNam (48) · Śloka 48

| ஸமாநேऽதிஹிமாங்கத்வமஸ்வேதோ மந்தவஹ்நிதா||௪௮||

Adhikarana kaphAvRutasyApAnasya vAyorlakShaNam (49) · Śloka 49

அபாநே ஸகபஂ மூத்ரஶகதஃ ஸ்யாத்ப்ரவர்தநம்| |௪௯|

Adhikarana iti dvAviMshatividhamAvaraNam (49) · Śloka 49

| இதி த்வவிஂஶதிவிதஂ வாயோராவரணஂ விதுஃ||௪௯||

Adhikarana prANAdInAmanyonyamAvaraNaM viMshatividham (50) · Śloka 50

ப்ராணாதயஸ்ததாऽந்யோந்யமாவண்வந்தி யதாக்ரமம்| ஸர்வேऽபி விஂஶதிவிதஂ வித்யாதாவரணஂ ச தத்||௫௦||

Adhikarana prANAvRutasyodAnasya lakShaNam, udAnAvRutasya lakShaNam (51-52) · Śloka 52

அதாஸ்யாவரணஸ்ய லிங்கமாஹ - - - - நிஃஶ்வாஸோச்ச்வாஸஸஂரோதஃ ப்ரதிஶ்யாயஃ ஶிரோக்ரஹஃ| ஹத்ரோகோ முகஶோஷஶ்ச ப்ராணேநோதாந ஆவதே||௫௧|| உதாநேநாவதே ப்ராணே வர்ணௌஜோபலஸங்க்ஷயஃ| |௫௨|

Adhikarana anayA dishA sheShAvaraNasya vibhAgaH (52-53) · Śloka 53

| திஶாऽநயா ச விபஜேத்ஸர்வமாவரணஂ பிஷக்||௫௨|| ஸ்தாநாந்யவேக்ஷ்ய வாதாநாஂ வத்திஂ ஹாநிஂ ச கர்மணாத்| |௫௩|

Adhikarana AvaraNasyAsa~gkhyeyatvam (53-54) · Śloka 54

| ப்ராணாதீநாஂ ச பஞ்சாநாஂ மிஶ்ரமாவரணஂ மிதஃ||௫௩|| பித்தாதிபிர்த்வாதஶபிர்மிஶ்ராணாஂ மிஶ்ரிதைஶ்ச தைஃ| |௫௪|

Adhikarana tadavahitatvena lakShayet (54-56) · Śloka 56

| மிஶ்ரைஃ பித்தாதிபிஸ்தத்வந்மிஶ்ரணாபிரநேகதா||௫௪|| தாரதம்யவிகல்பாச்ச யாத்யாவதிரஸங்க்யதாம்| தாஂ லக்ஷயேதவஹிதோ யதாஸ்வஂ லக்ஷணோதயாத்||௫௫|| ஶநைஃஶநைஶ்சோபஶயாத்கூடாமபி மஹுர்முஹுஃ| |௫௬|

Adhikarana prANodAnayorjIvitabalatvam, tayoH pIDanAdAyurbalayorhAniH (56-57) · Śloka 57

| விஶேஷாஜ்ஜீவிதஂ ப்ராண உதாநோ பலமுச்யதே||௫௬|| ஸ்யாத்தயோஃ பீடநாத்தாநிராயுஷஶ்ச பலஸ்ய ச| |௫௭|

Adhikarana AvRutavAtAnAM duHsAdhyAsAdhyatvam (57-58) · Śloka 58

| ஆவதா வாயவோऽஜ்ஞாதா ஜ்ஞாதா வா வத்ஸரஂ ஸ்திதாஃ||௫௭|| ப்ரயத்நேநாபி துஃஸாத்யா பவேயுர்வாऽநுபக்ரமாஃ| |௫௮|

Adhikarana AvRutavAtAnAmupadravAH (16) · Śloka 16

| வித்ரதிப்லீஹஹத்ரோககுல்மாக்நிஸதநாதயஃ||௫௮|| பவந்த்யுபத்ரவாஸ்தேஷாமாவதாநாமுபேக்ஷணாத்| ௫௮ ௧/௨| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ததீயே நிதாநஸ்தாநே வாதஶோணிதநிதாநஂ நாம ஷோடஶோऽத்யாயஃ||௧௬||